Η επέλαση των ραντιέρηδων

του Στάθη Στασινού

Ερνστ Κίρχνερ, "Πέντε λουόμενες σε μια λίμνη", 1911

Όταν η Τράπεζα Πειραιώς έκανε προσφορά στην κυβέρνηση για την εξαγορά του 33% του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου και του 77% της Αγροτικής Τράπεζας έναντι 700 εκ. ευρώ πριν από δέκα μέρες, ακόμα και ο μπακάλης της γειτονιάς με το τεφτέρι του δεν μπορούσε να καταλάβει γιατί και πώς. Κι ας είχε αλλάξει τον ΦΠΑ της ταμειακής για μια ακόμα φορά αυτό το μήνα.

Βλέπετε, η Τράπεζα Πειραιώς δεν είναι και η πιο σταθερή τράπεζα του χρηματοπιστωτικού μας συστήματος. Κι αυτό παρά τα χαριστικά 3,4 δισ. ευρώ που πήρε από την κυβέρνηση από το γνωστό πακέτο των 28 δις, εκ των οποίων τα 2,2 δις δόθηκαν μόλις τον Απρίλη. Και μην ακούτε τα παπαγαλάκια που λένε πως τα περισσότερα από αυτά είναι σε εγγυήσεις. Οι εγγυήσεις του ελληνικού δημοσίου, όταν πηγαίνουν στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), μεταφράζονται σε ζεστό χρήμα, κι αν καταπέσουν το δημόσιο είναι υπεύθυνο για την αποπληρωμή τους.

Τζαίημς Ένσορ, "Δυο σκελετοί παλεύουν για μια ρέγκα τουρσί", 1891

Κι όποιος αμφισβητεί το πόσο χαριστικά δόθηκαν αυτά τα χρήματα, δεν έχει παρά να ανατρέξει στη συμφωνία που έκανε την ίδια εποχή ο Γουώρεν Μπάφφετ για την εξαγορά ποσοστού της δοκιμαζόμενης τότε Goldman Sachs. Ο Μπάφφετ όχι μόνο παίρνει μέρισμα 10% κάθε χρόνο για το σύνολο της επένδυσής του (και όχι το 1/5), αλλά διαθέτει ταυτόχρονα το δικαίωμα να αγοράσει επιπλέον μετοχές σε προνομιακή τιμή, χώρια το γεγονός πως η υπεραξία του κεφαλαίου που επένδυσε μεταφράζεται ήδη σε κέρδη άνω του 50%, αντί για την «απάτη» των μη διαπραγματεύσιμων προνομιούχων μετοχών που πήρε το ελληνικό δημόσιο.

Ασκήσεις επί αριστερού χάρτου

του Βασίλη Πεσμαζόγλου

Παύλος Βαλασάκης, "Η σκιά", 1969

Η βαθύτατη κρίση στην οποία βρίσκεται η Ελλάδα είναι αποτέλεσμα δύο διακριτών διαδικασιών που συναντώνται «χωροχρονικά» το 2009-2010,  με εκρηκτικό αποτέλεσμα.

Πρώτον, τις τελευταίες δεκαετίες έχουμε ανεξέλεγκτη γιγάντωση του διεθνούς χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, που αντιπροσωπεύει πλέον πολλαπλάσιο του παραγόμενου πλούτου. Λόγω εξελίξεων όπως η κατάρρευση της Λέμαν και του Ντουμπάι, οι κινήσεις αυτών των κεφαλαίων έχουν γίνει ιδιαίτερα «νευρικές». Μάλιστα, χάρη στα νέα σύνθετα προϊόντα, επιδίδονται σε μια αποσταθεροποιητική κερδοσκοπία, με τη βοήθεια και των περίφημων οίκων αξιολόγησης.

Δεύτερον,  συγχρόνως παρατηρούνται ευρωπαϊκές εξελίξεις, ιδιαίτερα στην Ευρωζώνη. Εκεί μπορούμε να διαχωρίσουμε δύο συνιστώσες: α) Τη συστηματική βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, πρωτίστως της Γερμανίας (κυρίως μέσω καθήλωσης αποδοχών), που οδήγησε σε συσσώρευση πλεονασμάτων στο εξωτερικό της ισοζύγιο. Η άλλη πλευρά του ίδιου νομίσματος είναι ελλείμματα του ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών στις χώρες της περιφέρειας (Ελλάδα, Πορτογαλία), αλλά και στη Γαλλία. β) Την αλόγιστη διατήρηση και διόγκωση του ελληνικού ιδιότυπου ελληνικού  κρατισμού, που διευκολύνθηκε από την πρωτόγνωρη πρόσβαση του δημοσίου σε φθηνό δανεισμό ελέω ευρώ.

Εξαγγελίες Διαμαντοπούλου: Πανεπιστήμια αλά μπολονέζ

του Σταύρου Κωνσταντακόπουλου

Γκέοργκ Τάππερτ, "Καν-καν", 1911

Η κυβέρνηση, διά στόματος της αρμόδιας υπουργού, εκδήλωσε στην 64η Σύνοδο των Πρυτάνεων τις προθέσεις της για την ανώτατη εκπαίδευση στη χώρα μας. Τα όσα είπε η κ. Διαμαντοπούλου δεν διαφοροποιούνται ούτε στο ελάχιστο από αυτά που επιτάσσει η πολυθρύλητη διαδικασία της Μπολόνια^· απλώς τα εξειδικεύουν στα καθ’ ημάς.

Η άμοιρη πόλη της Ιταλίας συμβολίζει, εδώ και καιρό, τη νεοφιλελεύθερη επίθεση ενάντια στο δημόσιο και ακαδημαϊκό πανεπιστήμιο. Συμβολίζει την αντίληψη ότι η εκπαίδευση είναι ένα κοινό εμπόρευμα, όπως οι οδοντόβουρτσες, τα φασολάκια κ.ά. Και ένα εμπόρευμα πρέπει να παράγεται από ανθρώπους που ξέρουν από εμπορεύματα, να είναι ευπώλητο και, βέβαια, ο καταναλωτής χρήστης να έχει τον παρά για να το αγοράσει.

Αυτήν τη «φιλοσοφία» –που το μέγεθος της απλοϊκότητάς της μόνον με το μέγεθος της επαπειλούμενης καταστροφής μπορεί κανείς να συγκρίνει– προσπάθησε με τις προτάσεις της να προωθήσει η κ. υπουργός.

Boards of trustees και στα ελληνικά πανεπιστήμια;

Με το πρόσχημα «της σύνδεσης με την κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα», η Α. Διαμαντοπούλου προτίθεται να αναθέσει τη διοίκηση του πανεπιστημίου-επιχείρησης σε ένα Συμβούλιο Διοίκησης, διευκρινίζοντας ότι, εκτός από την «επιστημονική», θα υπάρχει και «κοινωνική συμμετοχή» σε αυτό. Όλα αυτά θα συμβούν κατά «τα πρότυπα των καλύτερων πανεπιστημίων στον κόσμο», διευκρινίζει η υπουργός. Με άλλα λόγια, το αυτοδιοίκητο των πανεπιστημίων, που αιώνες ακαδημαϊκής εμπειρίας είχαν καθιερώσει, καταλύεται. Τα πανεπιστήμια θα διοικούνται από Συμβούλια στα οποία επιχειρηματίες θα παίζουν καταλυτικό ρόλο, σύμφωνα με το πρότυπο των boards of trustees των αμερικανικών πανεπιστημίων. Η διεθνής βιβλιογραφία κατακλύζεται από αναφορές για τις συνέπειες τέτοιων οργανωτικών σχημάτων: τα συμβούλια, στα οποία κυριαρχούν επιχειρηματίες, θέτουν σε δυσμένεια και σταδιακά περιθωριοποιούν εκείνα τα μέλη του ακαδημαϊκού προσωπικού τα οποία διατύπωναν την οποιαδήποτε κριτική προς την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων, με τελικό αποτέλεσμα το φίμωμα κάθε κοινωνικής κριτικής.[1]

Ρόυ Λιχτενστάιν, «Γυάλα με χρυσόψαρα ΙΙ», 1978

Τα πανεπιστήμια δεν θα διοικούνται, όμως, μόνο από ανθρώπους της αγοράς, αλλά, αυτονοήτως, θα λειτουργούν και με όρους αγοράς. Με δεδομένη τη μείωση της κρατικής χρηματοδότησης και εφόσον «τα πανεπιστήμια που διαπρέπουν στο εξωτερικό στηρίζονται λίγο ή και καθόλου στην απευθείας κρατική χρηματοδότηση», τα ελληνικά πανεπιστήμια θα είναι υποχρεωμένα να στραφούν στην αγορά για να ανεύρουν πόρους. Θα είναι, με άλλα λόγια, υποχρεωμένα  να παράγουν εμπορικά προϊόντα ελκυστικά για τους «πελάτες». Ο μηχανισμός είναι απλός, και οι ιδέες της κ. Διαμαντοπούλου διόλου καινοτόμες, καθώς ακολουθεί κατά πόδας την κ. Γιαννάκου. Τα πανεπιστήμια-επιχειρήσεις θα υπογράφουν με το κράτος προγραμματικές συμφωνίες.

Με υποτροφία

Διήγημα του Γιώργου Κ. Μπουγελέκα

Ανδρέας Γεωργιάδης (Κρης), «Οι δύο φίλοι»

«Όσο αξίζεις εσύ κι η καρδιά σου η χρυσή, δεν αξίζουν μαζί ο ουρανός κι όλη η γη…».

Το τζουκ μποξ πίσω από την Αγία Ελεούσα στις δόξες του. Πέμπτη βράδυ και το ταβερνάκι του Χρήστου δεν είχε κόσμο. Δυο-τρεις παρέες και κανένας περαστικός, που θα έπαιρνε το σουβλάκι στο χέρι, όλη η πελατεία του. Μάης γλυκός ήταν. Οι μετεωρολόγοι μιλούσαν  για πρώιμο καλοκαιράκι. Τα τραπεζάκια είχαν βγει κιόλας έξω.

Σε ένα από αυτά έκατσαν ο Κώστας κι ο Στέλιος. Φοιτητές από την Καλαμάτα. Συμμαθητές στο Γυμνάσιο, γείτονες και αχώριστοι φίλοι. Μαζί νοίκιασαν στην απομακρυσμένη συνοικία της Αθήνας το δυαράκι που έμεναν. Φτηνό ήταν, είχε και το αποχωρητήριο μέσα στο σπίτι. Μια χαρά.

«Όλα τα κομφόρ!» έλεγε ο σπιτονοικοκύρης με καμάρι.

Στη Φιλοσοφική ο πρώτος, γεωπόνος σπούδαζε ο δεύτερος.

Όμως αυτά που τους ένωναν ήταν πιο βαθιά από την καταγωγή και την παιδική τους ηλικία. Χρόνια συνεξόριστοι οι  πατεράδες τους, και οι μάνες τους μαζί στα δύσκολα. Δεσμοί ακατάλυτοι.

Μπύρες και σουβλάκια παρήγγειλαν.

«Άλφα, κυρ Χρήστο», τόνισε ο Κώστας.

«Δεν έρχεστε πρώτη φορά!» απάντησε απότομα ο ταβερνιάρης και έφυγε μουρμουρίζοντας, αφού έβλεπε τις πωλήσεις της Φιξ να πέφτουν κατακόρυφα μετά τη συμμετοχή τού Γαρουφαλιά –γαμπρού του Φιξ– στις κυβερνήσεις των αποστατών. Όχι πως τον έκοφτε ο Γαρουφαλιάς, ο Νόβας, ο Μητσοτάκης και οι υπόλοιποι. Αυτός τη δουλειά του κοίταζε. Αλλά, ενώ η Φιξ τού έδινε όλο και μεγαλύτερα περιθώρια κέρδους, σχεδόν ένα χρόνο μετά τα Ιουλιανά, ο κόσμος όλο και περισσότερο προτιμούσε τις άλλες μάρκες.

Γιώργος Μανουσάκης, «Καρέκλες και τραπεζάκι σε καλαμιές», 1957

«Κι αυτοί πια οι Λαμπράκηδες τόσο φανατισμένοι με την Αποστασία!» σκέφθηκε.

Τόξερε για τους δύο Καλαματιανούς. Του τόχε σφυρίξει ο Αθανασόπουλος, σχεδόν επίσημος χαφιές του παραρτήματος της τοπικής Ασφάλειας.

«Μπορεί να μην πολυφαίνονται στην Αγία Βαρβάρα, όμως από το Σπουδαστικό μού έστειλε τα χαμπέρια τους ένα φιλαράκι μου από την Κατοχή –ήμασταν μαζί στα τάγματα– πως είναι, λέει, δραστήρια στελέχη. Πρωτοστατούν όχι μόνο στις φοιτητικές συνελεύσεις, αλλά και στις συμπλοκές με την ΕΚΟΦ και την αστυνομία. Άμα ακούσεις να κουβεντιάζουν τίποτα ενδιαφέρον, μη με ξεχάσεις», του τόνισε με νόημα.

Ο κυρ Χρήστος θύμωσε, αλλά δεν τόδειξε. Δεξιός ήταν, αλλά ρουφιάνος δεν θα γινόταν. Στο κάτω-κάτω μια χαρά παιδιά ήταν. Έρχονταν κάνα-δυο φορές την εβδομάδα. Έπιαναν το πιο απόμερο τραπεζάκι, έπιναν τα ποτήρια τους και κυρίως κουβέντιαζαν. Ασταμάτητα. Ήταν φορές μάλιστα που είχε την εντύπωση ότι διαφωνούσαν έντονα. Όμως όταν πλησίαζε με τους μεζέδες, ήταν αδύνατο, ακόμα κι αν το επεδίωκε, να καταλάβει τι έλεγαν. Καμιά φορά έβαζαν και κανένα τραγούδι στο τζουκ μποξ. Πάντα του Θεοδωράκη, και οπωσδήποτε το «Βράχο-βράχο τον καημό μου».

«Μου θυμίζει τον πατέρα μου, κυρ Χρήστο», τούλεγε ο Στέλιος.

«Καλαματιανός δεν είναι ο πατέρας σου;» ρωτούσε με απορία ο μαγαζάτορας.

«Καλαματιανός, αλλά έζησε πολλά χρόνια στα νησιά», συνέχιζε ο νέος. Ο κυρ Χρήστος δεν καταλάβαινε και σταματούσε την προσπάθεια.

Η μετατροπή του συντηρητισμού σε θρησκεία στην Αμερική

του Νηλ Γκάμπλερ

Γκέοργκ Σόλτζ, «Βιομηχανικοί αγρότες», 1920

Εδώ και δεκαετίες οι φιλελεύθεροι προοδευτικοί είναι βυθισμένοι στην αγωνία, καθώς οι συντηρητικοί φαίνεται να κερδίζουν ακόμα και όταν οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ο κόσμος διαφωνεί, εν γένει, μαζί τους. Στους επικήδειους που εκφωνούν, οι προοδευτικοί θεωρούν ότι ευθύνεται ο τρόπος που διατυπώνουν τον πολιτικό τους λόγο ή η οχλαγωγία των δεξιών media που πνίγει οποιαδήποτε άλλη φωνή ή η οικειοποίηση από τη Δεξιά της σημαίας, της οικογένειας και των παραδοσιακών αξιών — σχεδιασμένη έτσι που να κάνει τους προοδευτικούς φιλελεύθερους να φαντάζουν σαν ξεπεσμένοι και ξενοκίνητοι πράκτορες του εχθρού.

Είναι κατανοητό γιατί οι φιλελεύθεροι προοδευτικοί προτιμούν να θεωρούν ότι η μειονεκτική τους θέση οφείλεται στις δικές τους αδυναμίες ή στα τεχνάσματα των συντηρητικών. Θεωρητικά, μπορείτε να μάθετε πώς να βελτιώσετε τον πολιτικό σας λόγο ή πώς να αντιπαρατίθεστε επιτυχώς με τους αντιπάλους· και πράγματι, πολλοί προοδευτικοί έχουν αφιερωθεί απεγνωσμένα στο έργο αυτό. Αλλά όπως γίνεται ολοένα σαφέστερο, οι φιλελεύθεροι προοδευτικοί δεν έχουν ηττηθεί μονάχα από έναν ανώτερο χειρισμό της πολιτικής επικοινωνίας ή ακόμα και έναν ισχυρότερο πολιτικό λόγο (ο ατομικισμός των συντηρητικών εναντίον του «κοινοτισμού» των προοδευτικών). Αντιπαρατίθενται με έναν αντίπαλο πολύ πιο σοβαρό και ισχυρό: βρίσκονται αντιμέτωποι με μια θρησκεία.

Πιθανόν η μοναδική βαθιά αλλαγή στην πολιτική μας κουλτούρα μας τα τελευταία τριάντα χρόνια να ήταν η μετατροπή του συντηρητισμού από πολιτικό κίνημα, με όλους τους περιορισμούς, τα όρια και τους κανόνες που θέτει  η πολιτική, σε ένα είδος φονταμενταλιστικού θρησκευτικού κινήματος, με τη σιγουριά και την απολυτότητα που διακρίνει τη θρησκευτική πίστη.

Η ιδεολογική αποενοχοποίηση της Δεξιάς στο μεταναστευτικό: Οι θέσεις της ηγεσίας της Ν.Δ.

του Απόστολου Στραγαλινού

«Υακίνθη». Έργο του Κυριάκου Κατζουράκη από το λεύκωμα "Ο δρόμος προς τη Δύση", Μεταίχμιο, Αθήνα 2001.

«Η ιδεολογική απoενοχοποίηση και η απελευθέρωση της ιδεολογικής ταυτότητας» της Δεξιάς συνιστά δημοσίως διακηρυγμένο στόχο του νεοεκλεγέντος προέδρου της Ν.Δ., Αντώνη Σαμαρά (Κεντρική Επιτροπή της Ν.Δ., 23.1.2010). Υπ’ αυτό το πρίσμα, αποτυπώνουν τα πρώτα δείγματα γραφής της νέας ηγεσίας σε θέματα μετανάστευσης τη στροφή σε σκληρότερες, «παραδοσιακά» συντηρητικές θέσεις, οι οποίες αδυνατούν να κρύψουν την ακραία, ανοιχτά ή συγκεκαλυμμένα, ξενοφοβική και δημαγωγική υφή τους.

Εθνοκεντρικές εμμονές

Σε κομματική εκδήλωση του τομέα μεταναστευτικής πολιτικής της Ν.Δ. στις αρχές Ιουλίου, ο αρχηγός της μείζονος αντιπολίτευσης παρουσίασε τις θέσεις του για τη μεταναστευτική πολιτική. Συνοψίζονται τούτες στη δέσμευσή του ότι, όταν κάποτε σχηματίσει κυβέρνηση, θα καταργήσει τον πρόσφατα ψηφισθέντα νόμο που ρυθμίζει θέματα ιθαγένειας. Στον αντιπολιτευτικό του οίστρο, επικρίνοντας την κυβέρνηση ότι «με την πολιτική της προκαλεί διαλυτικά φαινόμενα στην ελληνική κοινωνία», ενέπλεξε σκόπιμα την ιθαγένεια (ήτοι, την πολιτική ουσία του πολίτη με το κράτος) με το μεταναστευτικό ζήτημα, ενώ, προκρίνοντας το γερμανικό μοντέλο ως λύση, διαστρέβλωσε σε πολλά σημεία τόσο το πνεύμα όσο και τις ρυθμίσεις του.

Ήδη από την αρχή της ομιλίας του ο Α. Σαμαράς παίρνει ξεκάθαρη θέση: «Το μεταναστευτικό είναι ένα πρόβλημα, δεν είναι πρόσχημα». Με τον αφορισμό αυτό μεταφέρεται στην εσωτερική δημόσια συζήτηση η κυρίαρχη άποψη της Νέας Δεξιάς ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να αλλοιωθεί από την παρουσία των μεταναστών. Πρόκειται για τη γνωστή φαντασίωση της Δεξιάς για μια Ευρώπη-Φρούριο με ερμητικά κλειστές πύλες για τους «άλλους». Αποφαίνεται δε ο πρόεδρος της Ν.Δ. –και έχει σημασία η επιλογή των εννοιών– ότι «η Ελλάδα είναι κράτος με εθνικό κορμό, δεν είναι μεταναστευτικό κράτος». Υπονοεί, κατά συνέπεια, ότι αυτό τον ομοιογενή «εθνικό κορμό» απειλούν να νοθεύσουν οι μετανάστες που εντάσσονται στη διαδικασία κτήσης της ελληνικής ιθαγένειας. Η εθνική ομοιογένεια χρησιμοποιείται εδώ ως κατασκευή διαφοροποίησης (ομογενής/ αλλογενής, ημεδαπός/αλλοδαπός) και αποκλεισμού (το προσόν να είναι κάποιος Έλληνας με βάση την καθαρότητα του αίματός του).

Φωτογραφία του Johan Lunberg από το λεύκωμα "Another day of life in Romanipen", Στοκχόλμη, Journal, 2005

Θα είχε ενδιαφέρον ο πρόεδρος της ΝΔ να αναλύσει περαιτέρω την έννοια «εθνικός κορμός». Θεωρεί ότι οι Έλληνες είναι μια «φυλή» που αποτελεί «βιολογική πραγματικότητα»; Μια αυθύπαρκτη, υπερβατική οντότητα που οι απαρχές της χάνονται μέσα στο χρόνο, μια αιματοσυγγενική και γλωσσική συνομάδωση όπως τα «έθνεα» του Ηροδότου;

Ο “χειραγωγός” νομοθέτης

του Παναγιώτη Νούτσου

Χαρακτικό του Φερνάν Λεζέ, π. 1930

Κατακαλόκαιρο είχα την ευκαιρία να επισκεφθώ πέρυσι γειτονική βαλκανική χώρα. Μια απ’ αυτές που βαφτίζουν «μεταρρυθμίσεις» τις πλέον συντηρητικές επιλογές της πολιτικής τους. Έτσι, για μια μορφή σύγκρισης, εξασφάλισα τη δυνατότητα να συναντήσω σύμβουλο του υφυπουργού Παιδείας, νομικό κατωτέρων πανεπιστημιακών βαθμίδων.  Ο ίδιος, μάλιστα,  μου υπογράμμισε ότι δεν ήταν απλώς ένας από τους συντάκτες του «Πρότυπου Εσωτερικού Κανονισμού» των Πανεπιστημίων της χώρας του, αλλά ο μόνος συντάκτης του.  Ήδη, είχε προϋπάρξει ως κωδικοποιός της νομοθεσίας για την κυκλοφοριακή αγωγή της πατρίδας του.

Μετά από το καλωσόρισμα της προσποιητής ευγένειας, με έκανε να καταλάβω ποια ήταν ακριβώς η σύλληψη ενός τέτοιου νομοθετήματος: η επιβολή «πειθαρχίας» μέσω διοικητικού ελέγχου.  Και ποια είναι τα «πειθαρχικά μέτρα»;  Αν κάποιο ίδρυμα «δεν τον τηρήσει», απ’ αυτό αρχίζουμε, ή δεν «καταρτίσει» δικό του «Κανονισμό», τότε «απαγορεύεται η έκδοση κάθε διοικητικής πράξης που να αφορά προκήρυξη ή διορισμό «κάθε κατηγορίας προσωπικού», ιδίως τώρα που δεν πάνε καλά και τα οικονομικά μας.  Η ίδια «απαγόρευση» αφορά και κάθε «απόφαση ζωτικού ενδιαφέροντος», μια και τώρα αρκετά ζητάνε τα πανεπιστήμια, διδάσκοντες και διδασκόμενοι.

Διακήρυξη για μια ευρωπαϊκή ανάπτυξη

Κύκλος των Οικονομολόγων: Οικονομικές Συναντήσεις του Αιξ, 2010

Έργο του Ανρί Ματίς

Το τριήμερο 2-4 Ιουλίου ο Κύκλος των Οικονομολόγων (Cercle des Economistes) πραγματοποίησε για πέμπτη φορά στο Αιξ της Προβηγκίας την ετήσια Οικονομική Συνάντησή  του, με τη συμμετοχή πολλών γάλλων επιστημόνων και επισκεπτών από όλο τον κόσμο.

Ο «Κύκλος των Οικονομολόγων» συγκροτήθηκε από γάλλους πανεπιστημιακούς, σε θέσεις δημόσιας ευθύνης άλλοτε ή και τώρα, με την επιδίωξη να προαγάγουν με αυστηρά επιστημονικά κριτήρια μιαν εναλλακτική συζήτηση για την οικονομική πολιτική. Μέλη του είναι οι Patrick Artus, Agnes Benassy-Quere, Francoise Benhamou, Jean-Paul Betbeze, Laurence Boone, Anton Brender, Pierre Cahuc, Andre Cartapanis, Jean-Michel Charpin, Jean-Marie Chevalier, Benoit Coeure, Christian De Boissieu, Lionel Fontagne, Pierre Jacquet, Bertrand Jacquillat, Jean-Dominique Lafay, Jean-Herve Lorenzi (Πρόεδρος), Catherine Lubochinsky, Jacques Mistral, Olivier Pastre, Anne Perrot, Jean Pisani-Ferry, Jean-Paul Pollin, Dominique Roux, Christian Saint-Etienne, Christian Stoffaes, David Thesmar, Philippe Trainar, Alain Trannoy, Daniel Vitry. Στη φετινή «Συνάντηση» στο Αιξ συμμετείχαν πολλές δεκάδες οικονομολόγοι ακόμα, από τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Ζαν-Κλοντ Τρισέ μέχρι τον καθηγητή Μισέλ Αλιετά, ή τον αμερικανό Ρόμπερτ Ράιχ από το Μπέρκλεϊ.

Το ενδιαφέρον φέτος επικεντρώθηκε στην προσπάθεια να διατυπωθούν προτάσεις για μια νέα ανάπτυξη στην Ευρώπη μετά τη μεγάλη κρίση, που πηγαίνουν πολύ πέρα από την τρέχουσα αντιπαράθεση νεοκεϋνσιανών και δημοσιονομικά συντηρητικών για τα ελλείμματα: aναζητούν τους κλάδους, πράσινους και άλλους, τις καινοτομίες,  τα επιχειρηματικά πρότυπα που χρειάζεται να αναπτύξει η Ευρώπη, τρόπους χρηματοδότησης που να υπερβαίνουν την κυρίαρχη βραχυπρόθεσμη οπτική στο παγκόσμιο χρηματοοικονομικό σύστημα, ένα νέο ρόλο για το κράτος. Τις προτάσεις αυτές, όπως συνοψίζονται στην τελική Διακήρυξη της φετινής «Συνάντησης», παρουσιάζουν σήμερα τα «Ενθέματα».

Ελίζα Παπαδάκη

Έργο του Ζωρζ Μπρακ

Αντικείμενο αυτής της διακήρυξης είναι να περιγράψει και να προτείνει τους όρους με τους οποίους οι χώρες του ΟΟΣΑ, και πρωτίστως η ευρωπαϊκή ήπειρος, μπορούν να ξαναβρούν μια μείζονα θέση στην παγκόσμια οικονομία μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια. Η αποφασιστικά αισιόδοξη οπτική μας για το μέλλον της Ευρώπης δεν προκύπτει αυτόματα. Για να επιτύχουμε το στόχο χρειάζονται πολύ περισσότερα από διακηρύξεις· χρειάζονται επενδύσεις σε ανθρώπινους πόρους και κεφάλαια χωρίς προηγούμενο. Και χωρίς να υποπίπτουμε σε μιαν απλοϊκή θεώρηση της αειφόρου ανάπτυξης, είναι προφανές ότι η Ευρώπη πρέπει να συγκεντρώσει μέρος των προσπαθειών της σε περιοχές, περιορισμένου βαρύτητας σήμερα, οι οποίες θα επεκταθούν και όπου τα αφετηριακά ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα είναι ισχυρά: στις τεχνολογίες και τις αγορές της πράσινης επιχειρηματικότητας (green business). Ας μη χάσουμε το προνόμιο ότι πρώτοι αντιληφθήκαμε το βάρος των νέων περιβαλλοντικών πιέσεων, και αναδειχθήκαμε σε ηγετική δύναμη στον κόσμο. Σε κάθε περίπτωση ο κόσμος δεν θα μπορούσε να γνωρίσει πραγματική ανάπτυξη αν η Ευρώπη, και ακόμα περισσότερο οι ΗΠΑ, αναστείλουν τη μεγέθυνσή τους.

Αντίο Ανανέωση;

του Ευκλείδη Τσακαλώτου

Γραφεία του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος στη Βενετία. Στον τοίχο σφυροδρέπανα, η σημαία του κόμματος και, λίγο παραπέρα, εικονοστάσι με τον Χριστό. Φωτογραφία του Ντέιβιντ Σάδερλαντ.

Τα τελευταία πενήντα χρόνια υπήρχαν πάμπολλες διαδρομές μέσα από τις οποίες μπορούσε κανείς να συναντηθεί με το ρεύμα που έχει καταγραφεί στην Ελλάδα ως Ανανεωτική Αριστερά και  έχει μεγάλη συγγένεια με τη Νέα Αριστερά στις αγγλοσαξονικές χώρες και το ρεύμα του ευρωκομμουνισμού στις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου. Εγώ που μεγάλωσα στη Βρετανία τη δεκαετία του 1970 επηρεάστηκα από τη Νέα Αριστερά, την οποία σημάδεψαν οι αποχωρήσεις από τα κομμουνιστικά κόμματα μετά από τις εισβολές στην Ουγγαρία το 1956 και την Τσεχοσλοβακία το 1968, από τη μυστική έκθεση και ομιλία του Χρουτσόφ στο 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ, καθώς και από τον Γαλλικό Μάη.

Τρία ήταν τα κεντρικά προτάγματα αυτής της Νέας Αριστεράς: η αναζήτηση νέων οργανωτικών μορφών, η συγκεκριμένη ανάλυση των νέων τάσεων του καπιταλισμού, και η διεύρυνση της έννοιας της πολιτικής ώστε να συμπεριλαμβάνει διακρίσεις και εξουσίες πέρα από την κυρίαρχη ταξική αντιπαράθεση.[1] Χωρίς να υποτιμώ άλλες πτυχές, όπως η κριτική του σοβιετικού μοντέλου που τη συμμερίστηκαν, σε διαφορετικό βαθμό, όλα τα ανανεωτικά ρεύματα, νομίζω ότι αυτά τα τρία προτάγματα ήταν σημαντικότατα και για την  Ανανεωτική Αριστερά στην Ελλάδα.

***

Από την 1η Πανελλαδική Συνδιάσκεψη του Ρήγα Φεραίου, 1976

Μετά από την αποχώρηση της Ανανεωτικής Πτέρυγας (ΑΠ) χρειάζεται να συζητήσουμε την εξέλιξη και επικαιρότητα αυτών των προταγμάτων. Δεν απλοποιεί υπερβολικά τα πράγματα, νομίζω, να πούμε ότι το ανανεωτικό ρεύμα στην Ελλάδα μετά τη μεταπολίτευση συγκροτήθηκε από δύο λίγο πολύ διακριτές, μονίμως αντιπαραθετικές, τάσεις που πότε στεγάζονταν στο ίδιο κόμμα και πότε όχι. Λίγες και λίγοι δεν θα αναγνώριζαν στην ΑΠ την τάση που είδε το ανανεωτικό εγχείρημα ενταγμένο αρχικά στο πλαίσιο της ΕΑΔΕ, κατόπιν στο πλαίσιο της «Συμμαχίας» και αργότερα να έλκεται από το εκσυγχρονιστικό εγχείρημα του Σημίτη. Υποστηρίζω ότι τα τελευταία χρόνια η ΑΠ όχι μόνο δεν εμβάθυνε τις απαντήσεις της στα ερωτήματα που προκύπτουν από αυτά τα προτάγματα, αλλά επιπλέον έπαψε να τα θεωρεί καίρια.

Το Ισλάμ στην Ευρώπη: από τον επαναστατικό χιλιασμό μέχρι τον μουσουλμανικό λουθηρανισμό

Συνέντευξη του Olivier Roy στον Eren Guervercin

Tουρκάλες μετανάστριες στη Γαλλία, σε γαμήλιο γλέντι. Φωτογραφία του Bruno Boudjelal, από το λεύκωμα "Curbet. Turcs d’ici", Les Editions de l’Imprimeur, Μπεζανσόν, 1996

* Η πλειοψηφία των Ελβετών τάχθηκε, στο πρόσφατο δημοψήφισμα, υπέρ της απαγόρευσης των μιναρέδων. Στη Γαλλία και το Βέλγιο εξελίσσεται μια μεγάλη δημόσια αντιπαράθεση για την απαγόρευση της μαντίλας. Στη Γερμανία η συζήτηση για το Ισλάμ αγγίζει συχνά τα όρια της υστερίας. Γιατί οι Ευρωπαίοι δείχνουν τόσο μεγάλη προκατάληψη απέναντι στα θρησκευτικά σύμβολα των «ξένων» θρησκειών;

* Στην Ευρώπη, τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια έχει συντελεστεί μια μετατόπιση της δημόσιας συζήτησης από τη μετανάστευση προς τα ορατά σύμβολα του Ισλάμ. Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και άνθρωποι  που αντιτίθενται στη μετανάστευση αναγνωρίζουν σήμερα ότι η δεύτερη και η τρίτη γενιά των μεταναστών είναι εδώ  για να μείνουν και ότι το Ισλάμ έχει ριζώσει στην Ευρώπη. Και η αντιπαράθεση έχει πάρει μια παράξενη τροπή: ενώ οι αντιμεταναστευτικές θέσεις  συνδέονται παραδοσιακά με τη συντηρητική Δεξιά, το Ισλάμ δέχεται επιθέσεις τόσο από τη Δεξιά όσο και από την Αριστερά, αλλά για πολύ διαφορετικούς λόγους. Η Δεξιά πιστεύει ότι η Ευρώπη είναι χριστιανική και ότι το Ισλάμ μπορεί μεν να γίνει ανεκτό,  αλλά ως μια κατώτερη θρησκεία. Ενώ η συνταγματική αρχή της θρησκευτικής ελευθερίας την εμποδίζει να απαγορεύσει το Ισλάμ, αδράχνει κάθε ευκαιρία για να περιορίσει τη δημόσια ορατότητά του. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, για παράδειγμα, δεν παρενέβη προκειμένου να εμποδίσει τη Γαλλία να απαγορεύσει τη μαντίλα στα σχολεία.

Το ασφαλιστικό ως πρόβλημα και ως ανάγκη

του Βαγγέλη Κουμαριανού

Χαρακτικό του Φρανς Μασερεέλ, από το λεύκωμα «Το Έργο», 1928

Το έργο της μεταρρύθμισης του ασφαλιστικού «ανεβαίνει» τα τελευταία είκοσι χρόνια με την ίδια σκηνοθεσία και φυσικά τις ίδιες ατάκες που μαγνητίζουν το κοινό. Από το 1990 μέχρι και φέτος έχει παιχτεί ήδη έξι φορές. Τα Ταμεία είναι μείον, το σύστημα καταρρέει άμεσα, λεφτά δεν υπάρχουν. Αλλά ευτυχώς έρχονται οι τολμηροί μεταρρυθμιστές για να βγάλουν τα κάστανα από τη φωτιά και να δώσουν πνοή στο σύστημα για άλλα 30 ή 50 χρόνια!

Ο δρόμος για τη διάσωση είναι στρωμένος με «ρεαλισμό» και «υπευθυνότητα»

Φρανσίσκο Γκόγια, «Ο τραυματίας οικοδόμος», 1786-7

Από τον Σιούφα ή τον Ρέππα, τον Γιαννίτση ή την Πετραλιά ορίζεται πολύ κοντά ένα έτος καταστροφής. Ο Σπράος το είχε ορίσει στο 2005, ο Λοβέρδος στο 2015. Τελικά, η βιωσιμότητα κάθε μεταρρύθμισης τα τελευταία 20 χρόνια διαδέχοταν η μία την άλλη με ρυθμό 3 ετών και 4 μηνών.

Ο ρεαλισμός, όπως τον αντιλαμβάνονται οι υπουργοί Εργασίας, είναι κατά βάση υπεύθυνος για την κατάντια ενός συστήματος που, όπως όλος ο δημόσιος τομέας, βρίθει πελατειακών ρυθμίσεων. Από υπευθυνότητα αρμοδίων έχουμε χορτάσει, επειδή κάθε φορά αυτή μεταφράζεται σε μετακύλιση του βάρους, ώστε να το πληρώνουν διαρκώς οι νεοεισερχόμενοι στην εργασία.

Η τόλμη των κυβερνήσεων οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε λιγότερες συντάξεις και χειρότερες παροχές υγείας, αφού το ασφαλιστικό σύστημα αντιμετωπίζεται ως δημοσιονομικό βάρος που πρέπει να ελαχιστοποιηθεί χάριν της ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα υγείας, της ασφαλιστικής βιομηχανίας και των φαρμακευτικών εταιρειών.

Τα κοινωνικά δικαιώματα είναι θεμελιώδη δικαιώματα

της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου

(αναδημοσίευση)

Το Κοινωνικό Κράτος Δικαίου, ιδίως μάλιστα στο πεδίο της κοινωνικής ασφάλισης και του εργατικού δικαίου, συλλογικού και ατομικού, δεν αποτελεί απλώς στοιχείο της ταυτότητας του Ευρωπαίου Πολίτη, όπως διαμορφώθηκε ιστορικά τα μεταπολεμικά χρόνια. Τα  κοινωνικά δικαιώματα είναι θεμελιώδη, δηλαδή ο πυρήνας τους δεν μπορεί να παραβιάζεται, ούτε από τον εθνικό νομοθέτη, ούτε από τους υπερεθνικούς οργανισμούς όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, ακριβώς διότι στο θεμέλιο νόμο της εθνικής αλλά και της κοινοτικής έννομης τάξης, στο κοινωνικό συμβόλαιο που συγκροτεί την πολιτεία, περιλαμβάνονται ως συστατικές οι ρυθμίσεις που διασφαλίζουν ένα ελάχιστο επίπεδο κοινωνικής προστασίας.

Η ψήφιση, τον περασμένο Μάιο, του νόμου 3845/2010 «Μέτρα για την εφαρμογή του μηχανισμού στήριξης της ελληνικής οικονομίας από τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο» αποτέλεσε την αφετηρία μιας σειράς νομοθετικών πρωτοβουλιών, στο πεδίο των εργασιακών σχέσεων και του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης, που παραβιάζουν θεμελιώδη κοινωνικά δικαιώματα κατοχυρωμένα στο Σύνταγμα και το διεθνές δίκαιο. Κατ’ επίκληση του Μνημονίου Συνεργασίας και της στρατηγικής εξόδου της οικονομίας από την κρίση, επιχειρείται η συρρίκνωση βασικών εγγυήσεων του κοινωνικού κράτους δικαίου, ενώ παράλληλα το βάρος της εξόδου από την κρίση επωμίζονται πρωτίστως οι εργαζόμενοι, οι συνταξιούχοι, οι νέοι, οι μητέρες ανήλικων παιδιών και εκείνοι που βρίσκονται στο μεταίχμιο προς τη συνταξιοδότηση.

Τεχνοεπιστήμη και γεωγραφίες της πρόσληψης των περιβαλλοντικών κινδύνων

του Γιώργου Μπάλια και του Τάκη Νικολόπουλου

«All politics is local»

Τιπ Ο’ Νιλ, πρόεδρος της αμερικανικής Βουλής

επί δεκαετία

Έργο του Νίκου Εγγονόπουλου

Είναι πλέον γνωστό ότι στις σύγχρονες μετανεωτερικές «κοινωνίες της διακινδύνευσης» ή «του ρίσκου» οι κίνδυνοι κατασκευάζονται, επιβάλλονται και αποτελούν καθολικό διακύβευμα με επιπτώσεις δυνητικά μη αντιστρεπτές. Είναι εξίσου αποδεκτό ότι η αξιολόγηση και η γνώση αυτών των νέων δυνητικών κινδύνων (π.χ. γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί, νανοτεχνολογία, ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, νέα φάρμακα, νέα τρόφιμα κ.ά.) από την επιστήμη και πιο συγκεκριμένα την «τεχνοεπιστήμη» (την –άμεσης χρήσης και άμεσης οικονομικής αποδοτικότητας– εργαλειακή μεταλλαγή της επιστήμης, που την καθιστά «ορθολογική κατά το μέσον», σύμφωνα με τη διάκριση του Μαξ Βέμπερ), δεν είναι βέβαιες και οριστικές. Με άλλα λόγια, στο πεδίο αυτό κυριαρχεί σήμερα η επιστημονική αβεβαιότητα ή ακόμη και η άγνοια («δεν γνωρίζουμε τι δεν γνωρίζουμε»), καθώς εντάσσονται στην πολυπλοκότητα των καταστάσεων, των φαινομένων και των πραγμάτων.

Η πετρελαιοκηλίδα στον Κόλπο του Μεξικού: Μια τρύπα στον κόσμο

της Ναόμι Κλάιν

Όλοι οι παρευρισκόμενοι στη συνάντηση που οργάνωσε το δημαρχείο είχαν λάβει σαφείς οδηγίες να συμπεριφερθούν με ευγένεια στους υψηλούς εκπροσώπους της BP και της ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Αυτοί οι ευγενείς κύριοι είχαν καταφέρει να ξεκλέψουν λίγο χρόνο από το βαρυφορτωμένο πρόγραμμά τους και να έρθουν, μια Τρίτη βράδυ, στο γυμνάσιο του Plaquemines Parish της Λουιζιάνας, μιας από τις πολλές παράκτιες κοινότητες που κατέκλυσε το καφετί δηλητήριο καθώς εξαπλωνόταν στους βάλτους — μια μόνο συνέπεια της περιβαλλοντικής καταστροφής  που θεωρείται η μεγαλύτερη στην ιστορία των ΗΠΑ.

«Μιλήστε στους άλλους με τον τρόπο που θα θέλατε να μιλήσουν κι εκείνοι σε σας», παρακάλεσε ευγενικά ο συντονιστής, για μια ακόμα φορά, πριν δώσει το λόγο στο κοινό για τις ερωτήσεις.

Plaquemines Parish, Λουιζιάνα, 22.5.2010

Για λίγο, το ακροατήριο, κυρίως ψαράδες με τις οικογένειές τους, έδειξαν αξιοσημείωτη αυτοσυγκράτηση. Άκουσαν υπομονετικά τον Λάρρυ Τόμας, έναν γλυκομίλητο και καταφερτζή υπεύθυνο δημοσίων σχέσεων της BP, ο οποίος τους δήλωσε ότι δεσμεύεται να «κάνει ό,τι καλύτερο μπορεί» όσον αφορά την προώθηση των αιτημάτων τους για την απώλεια εσόδων — και μετά παρέπεμψε για όλες τις λεπτομέρειες σε έναν κάπως λιγότερο φιλικό υπεργολάβο. Άκουσαν την αγωγή που υπέβαλε η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος και πληροφορήθηκαν ότι, σε αντίθεση με όσα είχαν διαβάσει σχετικά με την απουσία ελέγχων ή για το ότι η χρήση του προϊόντος έχει απαγορευθεί στη Βρετανία, η χημική ουσία διασποράς που ψεκάστηκε πάνω στο πετρέλαιο ήταν στ’ αλήθεια απολύτως ασφαλής.

Αλλά η υπομονή τους έφτασε στα όριά της την τρίτη φορά που ο Εντ Στάντον αξιωματούχος της Ακτοφυλακής ανέβηκε στο βήμα για να καθησυχάσει το κοινό, λέγοντας ότι «η Ακτοφυλακή προτίθεται να εξασφαλίσει ότι η BP θα αναλάβει πλήρως τον καθαρισμό». «Να δεσμευτείτε γραπτώς», φώναξε κάποιος. Η θερμοκρασία στην αίθουσα είχε ανέβει. Ένας ψαράς, ονόματι Ματ Ο’Μπράιαν άρπαξε το μικρόφωνο. «Φτάνει πια, βαρεθήκαμε να τ’ ακούμε όλα αυτά!», είπε με δυνατή φωνή και τα χέρια στη μέση. «Δεν έχει καμιά σημασία τι διαβεβαιώσεις δόθηκαν», αφού, συνέχισε, «δεν σας εμπιστευόμαστε, κύριοι!». Στο άκουσμα αυτών των λόγων ακούστηκαν δυνατές ζητωκραυγές από τις κερκίδες, λες και οι «Πετρελαιάδες» (το μάλλον ατυχές όνομα της αθλητικής ομάδας του σχολείου) είχαν σκοράρει.

Εταιρεία Μελέτης της Ιστορίας της Αριστερής Νεολαίας (ΕΜΙΑΝ): το έργο και η προοπτική της

του Θανάση Καλαφάτη

Αγώνας των σπουδαστών υπομηχανικών, Δεκέμβριος 1960. Η πορεία τους Θεσσαλονίκη-Αθήνα καταλήγει, μετά τη βίαιη επίθεση της χωροφυλακής, στη θάλασσα του Σκαραμαγκά(ΕΜΙΑΝ-Συλλογή Αρ. Μανωλάκου).

Η δημιουργία και η λειτουργία της Εταιρείας Μελέτης της Ιστορίας της Αριστερής Νεολαίας (ΕΜΙΑΝ) αποτελεί ένα δύσκολο και φιλόδοξο εγχείρημα στον επιστημονικό και πολιτικό χάρτη της χώρας, όπως διαμορφώνεται από τη μεταπολίτευση, και ιδιαίτερα  το 2000 και μετά.

Τα προβλήματα της σημερινής ελληνικής νεολαίας οξύνονται ιδιαίτερα από τη δεκαετία του 1990 και μετά. Να θυμίσουμε ότι πρόκειται για μια περίοδο κατά την οποία τμήματα της νεολαίας ξαναμπήκαν στο προσκήνιο μέσω των καταλήψεων. Κάτω από αυτούς τους όρους τίθεται επιτακτικά το πρόβλημα του επαναπροσδιορισμού  σε θεωρητικό επίπεδο των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της νέας γενιάς (με τον όρο γενιά δεν εννοούμε απλώς μια νεανική-ηλικιακή διαστρωμάτωση, αλλά μια ομάδα νέων ανθρώπων  που αναπτύσσονται κάτω από τους ίδιους όρους πολιτισμού και εργασίας και συγκλίνουν σε μια κοινή θέληση, σε ένα κοινό όραμα για την αλλαγή του κόσμου που τους περιβάλλει). Από την άλλη πλευρά, η παραπέρα όξυνση αυτών των προβλημάτων καθιστά επίκαιρη την μελέτη της ιστορίας της αριστερής και ευρύτερα της ελληνικής νεολαίας σε πολιτικούς, κοινωνικούς, πολιτισμικούς και οικονομικούς όρους.

Μέρες του Ιούλη

ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ

του Βαγγέλη Καραμανωλάκη

Με το κείμενο αυτό ξεκινάει η μηνιαία συνεργασία του Βαγγέλη Καραμανωλάκη στα «Ενθέματα», με γενικό τίτλο “Στην αρχή των τραγουδιών” Καλοσωρίζουμε τον εκλεκτό φίλο και συνεργάτη με μεγάλη χαρά.

“Ενθέματα”

Αχ, στην αρχή των τραγουδιών το αχ είναι γραμμένο. Γραμμένο στις φωνές των ανθρώπων που μπλέκονται όλες μαζί κι άλλοτε μία μία, μόνη της. Η γυναίκα που μιμείται το πουλί ανεβαίνοντας την Ομόνοια, ίδια μικρό αποδημητικό. Ο Βορειοηπειρώτης στο νοσοκομείο που μες στον πόνο του έσκουζε από το ανοιχτό παράθυρο στ’ αλβανικά. Το στομωμένο κλαρίνο στα μπριζολάδικα της Ευριπίδου κρατώντας το ίσο στο σιδερένιο βαρίδι που χτυπάει το φρεσκοκομμένο κρέας. Τα γέλια των συγγενών στην κηδεία ενός νεκρού που έχει πεθάνει γι’ αυτούς εδώ και πολλά χρόνια. Και οι κουβέντες των μεταναστών έξω από τα κουρεία τους Παρασκευή απόγευμα.

Εικονογράφηση του Στάθη για το τραγούδι "Δημοσθένους λέξις" του Διονύση Σαββόπουλου, από το λεύκωμα "33 τραγούδια εικονογραφημένα", Κέδρος, Αθήνα 2000

Χάραμα στην αγορά, τα πρώτα φορτηγά, ο ήχος του ωμού κρέατος που στριφογυρίζει στις άσπρες ποδιές. Ρολά που ανοίγουν, κλειδιά που γυρίζουν, οι χαμηλές βλαστήμιες από ένα στόμα που δεν το γλύκανε ο καφές, δεν το ξαλάφρωσε το πρωινό τσιγάρο. Στις στάσεις των λεωφορείων υψώνονται σα σιγανή λιτανεία τα παράπονα για μια σπρωγμένη θέση. Κι ύστερα τα κορναρίσματα, το τσιτσίρισμα του νερού στο φρεσκοσιδερωμένο πουκάμισο μπερδεύεται με τον Παπαδάκη και τον Αυτιά στις ανοιχτές μπαλκονόπορτες των διπλανών σπιτιών.

Πολωνοί χορεύουν Πίτσα Παπαδοπούλου στην πυλωτή νεόδμητης πολυκατοικίας στην Αγία Παρασκευή. Σάββατο 2 ή ώρα, γυρίζοντας στην παραλιακή, με τις μουσικές από τα ανοιχτά τζάμια των αυτοκινήτων, τις κόρνες και τα στριγκλίσματα των φρένων. Κι ένα μεσημέρι ανήσυχο που δεν μπορεί να κοιμηθεί, καθώς μεταγλωττισμένοι ήρωες ζητούνε δυνατά αγάπη στα βραζιλιάνικα σίριαλ και κακομαθημένα παιδιά ουρλιάζουν ζητώντας κάτι που κανείς δεν αντέχει να τους δώσει. Κινέζοι αδειάζουν γρήγορα τις μαύρες σακούλες έξω από τα μαγαζιά τους. Στρίβοντας αριστερά στην Αγίου Κωνσταντίνου, ξένος ανάμεσα στους ξένους, στην επικράτεια των ξένων της δικής σου χώρας.

Το απόγευμα βαρύθυμο, σιωπηρό, δεν ξέρει πού να τελειώσει: στα πούλια από το τάβλι, στην αγωνία της απογευματινής κουβέντας για το αύριο, στο συναπάντημα του φλιτζανιού με το πιατάκι, στο κλείσιμο του παντζουριού.  Κομμάτια η μέρα, από έναν ήλιο που δε λέει να σβήσει. Κι η νύχτα που ζητά επιτακτικά τα δικαιώματα της. Μικρή, φωτεινή κι αμήχανη. Συνοδευμένη από ποικίλες μουσικές, φάλτσα τραγούδια στο σκοτάδι, σινιάλα αποχωρισμού, παραβιασμένες πόρτες και ανοιχτά συρτάρια μιας μικρής ζωής που χώρεσε σ’ αυτά, μα εύκολα ξεσπιτώθηκε όταν τα ξένα χέρια την κορφολόγησαν. Ξημέρωμα στο Γαλάτσι, κι οι σκύλοι αλυχτώντας συντρέχουν πάλι τους πρωινούς διαβάτες.

Ήχοι της πόλης μου που ανοίγει στις πρώτες μέρες του Ιούλη.

Η πολιτική διαχείριση της συλλογικής μνήμης: Με αφορμή μια εκδήλωση στα Καλάβρυτα

του Δημήτρη Χασάπη

Στα τέλη Απριλίου πραγματοποιήθηκαν στα Καλάβρυτα δύο διαδοχικές εκδηλώσεις αφιερωμένες στη μνήμη του Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος: τη μαζική εκτέλεση όλου του ανδρικού πληθυσμού και την πυρπόληση της πόλης από τον Γερμανικό στρατό κατοχής τον Δεκέμβρη του 1943. Η πρώτη εκδήλωση, οργανωμένη από τη Δημοτική Επιχείρηση Πολιτισμού και τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ), περιελάμβανε εισηγήσεις ιστορικών και συζήτηση για τα ερωτήματα, τα προβλήματα και τις προοπτικές έρευνας της «ταραγμένης δεκαετίας» 1940-1950, ενώ η δεύτερη μια παρουσίαση του έργου του Γερμανού ιστορικού συγγραφέα Χέρμαν Φρανκ Μάγερ (1940-2009) οργανωμένη από τον Δήμο της πόλης και το Πανεπιστήμιο Πατρών, με αφορμή τη συμπλήρωση ενός χρόνου από το θάνατό του.

Κώστας Πλακωτάρης, "Αντίποινα"

Ο Μάγερ αποτελεί μια ενδιαφέρουσα περίπτωση αυτοδίδακτου ιστορικού ο οποίος μελέτησε ουσιαστικές πτυχές του Καλαβρυτινού ολοκαυτώματος. Το 1963 ξεκινάει μια έρευνα αρχείων και μαρτυριών αναζητώντας τα ίχνη του πατέρα του, αξιωματικού της Βέρμαχτ, ο οποίος εκτελέστηκε από αντάρτες του ΕΛΑΣ το 1943. Μια έρευνα δηλαδή με απολύτως προσωπικά κίνητρα στην αφετηρία της, κατά την πρόοδο της οποίας όμως ο Μάγερ, επιχειρώντας να κατανοήσει τη «λογική των αντιποίνων» σε συνθήκες πολέμου, ξεπερνάει την προσωπική του περίπτωση και οδηγείται στη μελέτη των εγκληματικών δραστηριοτήτων του γερμανικού στρατού κατοχής στην Ελλάδα. Επικεντρώνει την έρευνά του στη δράση της 1ης και της 117ης Ορεινής Μεραρχίας, οι οποίες στο πλαίσιο αντιποίνων για τις δραστηριότητες των Ελλήνων ανταρτών διαπράττουν το 1943 και το 1944 μαζικά εγκλήματα στην Ήπειρο και στην Πελοπόννησο. Έργο της 1ης Ορεινής Μεραρχίας είναι οι μαζικές εκτελέσεις των κατοίκων και οι καταστροφές χωριών της Ηπείρου (Κομμένο, Κεφαλόβρυσο, Μουσιωτίτσα, Λυγκιάδες, κ.ά.), καθώς και η μαζική δολοφονία των Ιταλών στρατιωτών της Κεφαλονιάς, ενώ αποκορύφωμα της δράσης της 117ης Ορεινής Μεραρχίας αποτέλεσε το ολοκαύτωμα των Καλαβρύτων.

Επισφαλιστικό νομοσχέδιο

ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΕΧΟΥΝ ΤΗ ΔΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ

του Νίκου Σαραντάκου

Ρενέ Μαγκρίτ, "Κικέρων", 1947

Όλον αυτό τον καιρό ετοιμάζεται να έρθει στη Βουλή το ασφαλιστικό νομοσχέδιο, που απέκτησε στην πορεία κι ένα δεύτερο σκέλος, μια και ρυθμίζει και τα εργασιακά, διευκολύνοντας τις απολύσεις με μειωμένη αποζημίωση, έτσι που η ανασφάλεια και η επισφάλεια να χαρακτηρίζουν ολόκληρο τον εργασιακό μας βίο στο μέλλον. Μοιραία, η λέξη του μήνα θα είναι το ασφαλιστικό και οι παραφυάδες του.

Η ασφάλεια είναι λέξη με πολλές σημασίες: είναι η αίσθηση που έχεις όταν είσαι προφυλαγμένος, σαν το παιδί στη μητρική αγκαλιά, είναι η προστασία από κινδύνους­· στο πλαίσιο του οργανωμένου κράτους, σώματα ασφαλείας είναι οι αστυνομικές δυνάμεις και Ασφάλεια με κεφαλαίο είναι η υπηρεσία που συγκεντρώνει πληροφορίες για τον «εσωτερικό εχθρό» — κάτι ξέρουμε από αυτά εμείς οι αριστεροί. Στις διεθνείς σχέσεις, έχουμε το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών με τα πολλαπλά μέτρα και σταθμά του. Σε πιο πρακτικές χρήσεις έχουμε διάφορους μηχανισμούς που εμποδίζουν την παραβίαση, όπως στις πόρτες, ή που διακόπτουν την παροχή ρεύματος, και βέβαια έχουμε τα ασφαλιστήρια συμβόλαια, ασφάλειες ζωής, αυτοκινήτου, πυρός και κλοπής.

Πατέρα, είμαστε υπνοβάτες

Με αφορμή το ομώνυμο βιβλίο της Μόνικας Σαβουλέσκου-Βουδούρη

του Νίκου Θεοτοκά

Χαρακτικό του Ότο Νίκελ

«Εμείς δεν γεννηθήκαμε τον καιρό των παραμυθιών, μα δυο τρεις μέρες ύστερα, τότε που η κάθε πατούσα του ψύλλου ζύγιζε ενενήντα εννιά σιδερένιες λίβρες κι όμως ήταν πιο ελαφριά από σήμερα».¹

Ξεκίνησα διαβάζοντας ένα απόσπασμα από ένα απίστευτα σκληρό βιβλίο που εγγράφηκε στα αγαπημένα μου παιδικά διαβάσματα. Λίγους μήνες αφότου κυκλοφόρησε είχαμε στην Ελλάδα τη δικτατορία των συνταγματαρχών. Τα δικά μου παραμύθια αφορούσαν τις χαμηλόφωνες κουβέντες στο σπίτι για τα κυνηγητά των δικών μας ανθρώπων, τις ελπίδες που άνθιζαν ξανά στα χαμόγελα καλοσυνάτων άγνωστων που έρχονταν από τις φυλακές, το «Όταν περνούν οι γερανοί» του Μιχαήλ Καλατόζοφ και την «Μπαλάντα ενός στρατιώτη» του Γκριγκόρι Τσουχράι που βλέπαμε στο «ΑΣΤΡΟΝ», νομίζω, στην αρχή της λεωφόρου Κηφισίας. Αφορούσαν το Σπούτνικ και τον Γκαγκάριν. Αφορούσαν ακόμη τη μυρωδιά της βεβαιότητας και της ελπίδας, της έντασης και του ιδρώτα στις συγκεντρώσεις και τα συλλαλητήρια που έβλεπα αφ’ υψηλού καθισμένος στους ώμους του πατέρα του.

Αργότερα, όταν οι χαρούμενοι αποφυλακισμένοι ξαναγύρισαν στις γνώριμες φυλακές και τις εξορίες, τα δικά μου παραμύθια αφορούσαν τις χαμηλόφωνες κουβέντες στο σπίτι για τη διάσπαση του κόμματος, για τα εγκλήματα που έγιναν στο όνομα του σοσιαλισμού, για τις νέες ελπίδες που έφερναν οι ιδέες της ανανέωσης. Δεν είχα γεννηθεί τον καιρό των παραμυθιών, μα δυο τρεις μέρες ύστερα.

Η έκδοση Απάντων των Μαρξ – Ένγκελς (MEGA)

της Ρεγγίνα Ροθ

Η «δεύτερη» ουσιαστικά έκδοση των Απάντων των Μαρξ και Ένγκελς (Marx-Engels-Gesamtausgabe, MEGA 2), μετά την πρώτη «σοβιετική» έκδοση, αποτελεί ένα τεράστιο εκδοτικό εγχείρημα, που θα περιλαμβάνει 114 τόμους, ομαδοποιημένους σε τέσσερεις ενότητες. Από αυτούς έχουν εκδοθεί ήδη οι 55. Η Ρεγγίνα Ροθ, ερευνήτρια που συμμετέχει στην έκδοση, περιγράφει την αρχιτεκτονική, τη λογική, τα προβλήματα και την πρόοδο του τεράστιου αυτού έργου.

«Η συσσώρευση ενός δημόσιου χρέους της τάξης των 11 εκατ. λιρών δεν αποδείχτηκε αρκετή για να εξασφαλίσει στους Έλληνες πολίτες περισσότερους από επτά δρόμους –πολλοί από τους οποίους είναι ιδιαίτερα στενοί και οι περισσότεροι εξαιρετικά επικίνδυνοι–συνολικού μήκους 180-200 χιλιομέτρων […]. Όσο για το σιδηροδρομικό δίκτυο […] είναι απλώς ανύπαρκτο.» Έτσι περιέγραφε την κατάσταση στην Ελλάδα ο γραμματέας της Βρετανικής Πρεσβείας, σερ Έρικ Ρόμπερτ Τάουνσεντ-Φαρκάρ σε μια έκθεσή του στις 28 Νοεμβρίου του 1864, την οποία παραθέτει ο Καρλ Μαρξ σε ένα κείμενό του το 1868. Η αναφορά αυτή περιλαμβάνεται σε μια συλλογή άρθρων για τον «κλάδο των μεταφορών», στον δεύτερο τόμο του Κεφαλαίου του Μαρξ και ήρθε στο φως της δημοσιότητας μόλις το 2008 (MEGA 2 , ενότητα II/ τόμ. 11, σελ. 86).

Δεν βρίσκεται όμως σε καμία από τις πολυάριθμες μεταφράσεις του δεύτερου τόμου του Κεφαλαίου, γιατί ο Φρίντριχ Ένγκελς δεν επέλεξε να τη συμπεριλάβει στη συλλογή των άρθρων του Μαρξ που εξέδωσε το 1885. Η εκδοτική ιστορία των κειμένων του Μαρξ ξεινά λοιπόν ήδη από τον Ένγκελς. Εκείνος συμμάζεψε τα κατάλοιπα και προετοίμασε την έκδοση του 2ου και 3ου τόμου του Κεφαλαίου. Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη κείμενα που δεν έχουν δημοσιευτεί. Πού μπορεί κανείς να τα βρει; Στη μεγάλη, ιστορική, πλήρη έκδοση των απάντων των Μαρξ και Ένγκελς (MEGA²) που, όταν ολοκληρωθεί, θα περιλαμβάνει το σύνολο του έργου του Καρλ Μαρξ και του Φρίντριχ Ένγκελς. Την ευθύνη της έκδοσης έχει το Διεθνές Ινστιτούτο Μαρξ-Ένγκελς (IMES), ένα πολιτικά ανεξάρτητο Ινστιτούτο που δημιουργήθηκε από την Ακαδημία Επιστημών και Ανθρωπιστικών Σπουδών Βερολίνου-Βρανδεμβούργου (BBAW), το Διεθνές Ινστιτούτο Κοινωνικής Ιστορίας (IISH) του Άμστερνταμ, το Ίδρυμα Φρίντριχ Έμπερτ του Τρίερ και το Ιστορικό Αρχείο Κοινωνικής και Πολιτικής Ιστορίας του Ρωσικού Κράτους (RGASPI) της Μόσχας.