Στη συγκυρία της κρίσης: Η τεράστια διοικητική-πολιτική αναδιάρθρωση του Καλλικράτη και η λογική της «αποκένωσης του κράτους»

Standard

Συζητούν ο Χάρης Κωνσταντάτος, ο Μιχάλης Σπουρδαλάκης

και ο Κωστής Χατζημιχάλης

 

Φωτογραφία του Ρομπέρ Ντουανό, 1957

Εδώ και λίγους μήνες, ο «Καλλικράτης», μια τεράστια διοικητική και πολιτική αναδιάρθρωση της χώρας, αποτελεί νόμο του κράτους. Αυτή η μείζονος σημασίας νομοθετική μεταβολή, που αλλάζει πάρα πολλά, όχι μόνο στην Τοπική Αυτοδιοίκηση αλλά και γενικότερα στη δομή του κράτους, δεν συζητήθηκε επαρκώς ούτε την εποχή της κατάθεσης και της ψήφισής της, αλλά ούτε και ενόψει των αυτοδιοικητικών εκλογών της 7ης Νοεμβρίου, των πρώτων που γίνονται με το νέο πλαίσιο.

Εκτιμώντας ότι το θέμα αποτελεί ένα από τα κεντρικότερα ζητήματα των επερχόμενων εκλογών για την Αριστερά, ζητήσαμε από τρεις καλούς γνώστες να το προσεγγίσουν, πολιτικά και επιστημονικά, στο σημερινό φύλλο των «Ενθεμάτων». Τους θέσαμε ορισμένα γενικά ερωτήματα όπως τι σημαίνει ο «Καλλικράτης» (γενικά, αλλά και στην παρούσα συγκυρία), ποιες αλλαγές επιφέρει στο αυτοδιοικητικό και γενικότερο πεδίο, ποια είναι η κριτική από την πλευρά της Αριστεράς, ποια μπορεί να είναι η αριστερή παρέμβαση στα αυτοδιοικητικά, με βάση την ελληνική και τη διεθνή εμπειρία. Οι τρεις συνομιλητές μας (ο Χάρης Κωνσταντάτος, υποψήφιος διδάκτωρ στο Τμήμα Γεωγραφίας του Χαροκόπειου Πανεπιστημίου, ο Μιχάλης Σπουρδαλάκης, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών, και ο Κωστής Χατζημιχάλης, καθηγητής Οικονομικής Γεωγραφίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο), αποκρίθηκαν με προθυμία στο κάλεσμά μας. Τους ευχαριστούμε θερμά, και για την ανταπόκριση και για το αποτέλεσμα.

Την επόμενη Κυριακή θα δημοσιευτεί στα «Ενθέματα» το δεύτερο μέρος της συζήτησης, με θέμα: Αριστερά και Τοπική Αυτοδιοίκηση. Εμπειρίες από την Ευρώπη και την Ελλάδα, τι σήμαινε και τι σημαίνει «αριστερός δήμαρχος».

“Ε”

Μια τεράστια διοικητική και πολιτική αναδιάρθρωση της χώρας

Ρενέ Μαγκρίτ, "Προς δόξαν της διαλεκτικής", 1936 ("Ένα εσωτερικό χωρίς εξωτερικό δεν μπορεί, καθεαυτό, να συνιστά εσωτερικό". Γ. Φ. Χέγκελ)

Xάρης Κωνσταντάτος: Χαρτογραφώντας τις μεγάλες αλλαγές που εισάγει ο Καλλικράτης, θα σημείωνα, καταρχάς, τη θέσπιση του περιφερειακού επιπέδου αυτοδιοίκησης, για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Καθώς υπάρχει συνταγματική δέσμευση για δύο επίπεδα αυτοδιοίκησης, και με δεδομένη τη σχετικά πρόσφατη εμπειρία της εισαγωγής της νομαρχιακής αυτοδιοίκησης από τον προηγούμενο «Καποδίστρια», το επίπεδο αυτό συγκροτείται με τη συνένωση σε 13 περιφέρειες των υπαρχoυσών νομαρχιακών αυτοδιοικήσεων.

Ένα δεύτερο βασικό στοιχείο είναι ότι συνεχίζονται, με ένα δεύτερο κύμα, οι συνενώσεις των πρωτοβάθμιων αυτοδιοικήσεων και μειώνεται έτσι, κατά πολύ, ο αριθμός των δήμων: από 1033 γίνονται 323.

Αυτές οι ανακατανομές στα δύο επίπεδα αυτοδιοίκησης αναδιατάσσουν, σε πολύ μεγάλο βαθμό, τις αρμοδιότητες που αποδίδονται σε καθένα από αυτά. Αξίζει να δει κανείς ποιες αρμοδιότητες εκχωρούνται από το κεντρικό κράτος στο περιφερειακό επίπεδο, ποιες αρμοδιότητες από το πρώην νομαρχιακό επίπεδο πηγαίνουν προς τα κάτω, προς τους δήμους ή παραμένουν συνενούμενες στο περιφερειακό επίπεδο.

Στις αρμοδιότητες περιφερειών περιλαμβάνονται ο αναπτυξιακός προγραμματισμός στο ευρύ χωρικό επίπεδο της περιφέρειας, η διαχείριση των υδάτινων πόρων, ο συντονισμός και έλεγχος των νοσοκομείων και κέντρων υγείας και η κατασκευή οδικών, λιμενικών κλπ. έργων. Στην περιφέρεια Αττικής και στο μητροπολιτικό διαμέρισμα Θεσσαλονίκης μεταφέρονται ακόμη περισσότερες επιπλέον αρμοδιότητες. Στους δήμους ανατίθενται πολεοδομικές αρμοδιότητες, αρμοδιότητες κοινωνικής πρόνοιας και δημόσιας υγιεινής, καθώς και αρμοδιότητες στην εκπαίδευση — κυρίως οι σχολικές υποδομές και προγράμματα κατάρτισης.

Σημειώνω επίσης τη θέσπιση ενός νέου επιπέδου γενικών κρατικών διοικήσεων, μη αιρετών, πάνω από το αυτοδιοικούμενο περιφερειακό, το νέο εκλογικό σύστημα, καθώς και έναν νέο τρόπο ρύθμισης, εποπτείας και ελέγχου των οικονομικών των ΟΤΑ. Βέβαια, και στο πλαίσιο της συγκυρίας, ο «Καλλικράτης» επιδιώκει ρητά και την επίτευξη δημοσιονομικών στόχων εξοικονόμησης κρατικών δαπανών.

Εν ολίγοις, πρόκειται για μια πολύ μεγάλη θεσμική μεταρρύθμιση. Αν και τα αιτήματα για αποκέντρωση και πολυβάθμια δημοκρατική αυτοδιοίκηση, έχουν συζητηθεί και μελετηθεί εδώ και δεκαετίες, και από τις δυνάμεις της Αριστεράς και γενικότερα από προοδευτικές αυτοδιοικητικές δυνάμεις, η συγκεκριμένη μεταρρύθμιση, στη συγκυρία που εισάγεται, δεν έχει συζητηθεί, αν μη τι άλλο, επαρκώς και νομοθετήθηκε από την κυβέρνηση με «κατεπείγουσες» διαδικασίες.

Μιχάλης Σπουρδαλάκης: Πρόκειται πράγματι για μια τεράστια διοικητική και πολιτική αναδιάρθρωση της χώρας, μια αναδιάρθρωση που συνάδει με τους γενικότερους μετασχηματισμούς της πολιτικής εξουσίας στη χώρα μας και τη φέρνει πιο κοντά στη λογική διεθνών τάσεων. Ακόμη και ο όγκος, αυτός καθαυτός, του νόμου 8552/2010 (331 σελίδες, 254 άρθρα), είναι ενδεικτικός του εύρους των αλλαγών. Υποστηρίζεται ότι το μέγεθος θα εξασφαλίσει και την αποτελεσματικότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών. Προβλέπεται ότι δεν πρέπει να υπάρχουν δήμοι με πληθυσμό κάτω των 25.000 στο λεκανοπέδιο και κάτω των 10.000 στην υπόλοιπη χώρα, εκτός και αν δεν γίνεται αλλιώς, όπως σε κάποιες νησιωτικές περιοχές. Αλλαγές έχουμε και στην εκλογική διαδικασία, αφού για πρώτη φορά θα γίνονται εκλογές για τον δεύτερο βαθμό αυτοδιοίκησης ανά πενταετία, οι οποίες θα συμπίπτουν, στο εξής, με τις ευρωεκλογές.

Στη διανομή των εδρών καταργείται το 42% που υπήρχε ως τώρα με τον νόμο Παυλόπουλου. Επανέρχεται το 50% συν 1, για την εκλογή δημάρχου και περιφερειάρχη, αλλά η διανομή των δημοτικών και περιφερειακών συμβούλων είναι δυσανάλογα μεγάλη υπέρ του πρώτου συνδυασμού, ο οποίος ακόμα και με το ¼ των ψήφων την πρώτη Κυριακή διεκδικεί ακόμη τα 3/5 των δημοτικών ή περιφερειακών συμβούλων. Οι αρμοδιότητες οι οποίες δίνονται στους δήμους είναι πολλές και σημαντικές: άσκηση κοινωνικής πολιτικής, περιβαλλοντική και πολιτική προστασία, παιδεία, αθλητισμός, νέα γενιά και, ακόμη, γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία. Σε ό,τι αφορά την περιφέρεια έχουμε, αντίστοιχα, ανάπτυξη, γεωργία, φυσικούς πόρους, απασχόληση, εμπόριο, μεταφορές, τουρισμό, υγεία (με 23 συγκεκριμένες αρμοδιότητες), πολιτική προστασία, διοικητική μέριμνα, παιδεία, αθλητισμό… Περίπου 360 αρμοδιότητες που περνάνε στην περιφέρεια.

Σε ό,τι αφορά τη χρηματοδότηση, τους πόρους του κεντρικού κράτους προς τους νέους δήμους και περιφέρειες θα καθορίσει υπουργική απόφαση. Στο νόμο όμως αναφέρονται εννέα ακόμη πηγές χρηματοδότησης, κυρίως ιδιωτικής λογικής, αφού οι νέοι ΟΤΑ αναμένεται να αντλούν πόρους από δάνεια, τέλη, την Ευρωπαϊκή Ένωση, χορηγίες, κληρονομιές κ.ά.

Το τελευταίο που θα ήθελα να πω είναι ότι υπάρχει μια εποπτεία, το κράτος θα κάνει τον έλεγχο νομιμότητας και τον πειθαρχικό έλεγχο: θα υπάρχει δηλαδή μια αυτοτελής υπηρεσία εποπτείας, από τα πάνω, που δεν θα είναι βέβαια αιρετή.

Η συγκυρία της κρίσης

Γιώργος Βακαλό, Ταυρομάχος

Κωστής Χατζημιχάλης: Θα αρχίσω με δύο παρατηρήσεις που αφορούν τη συγκυρία, πριν μπω στα πραγματολογικά. Ένα πολύ σημαντικό κενό υπάρχει στη σχέση της σημερινής διοικητικής αναδιάρθρωσης με την προηγούμενη, καθώς δεν έχει υπάρξει συστηματική αξιολόγηση του Καποδίστρια. Η προηγούμενη μεταρρύθμιση, που εφαρμόστηκε πριν από 12 χρόνια, επέφερε μια πολύ σημαντική αλλαγή, η οποία δεν έχει αξιολογηθεί. Η κυβέρνηση εισάγει τη νέα αλλαγή, χωρίς να έχει κάνει καμιά αξιολόγηση της προηγούμενης.

Η δεύτερη παρατήρηση, που είναι και αυτή πολύ σοβαρή, αφορά το ζήτημα της κοινωνικής πολιτικής και της οικονομικής συγκυρίας. Όπως είπαν πριν και οι άλλοι δυο συνομιλητές, πρόκειται για μια συγκλονιστικά σοβαρή αλλαγή, η οποία θα εφαρμοστεί στο πλαίσιο της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης που έχουμε μπροστά μας. Δηλαδή, σε μια εποχή που υποτίθεται ότι το κράτος και οι υπηρεσίες του σε όλες τις βαθμίδες θα έπρεπε να λειτουργούν με τον πιο άρτιο τρόπο (από τις εισπρακτικές πολιτικές μέχρι την κοινωνική πολιτική), εισάγεται μια μεταρρύθμιση η οποία θα αποδιοργανώσει και ό,τι ισχνά λειτουργούσε σε δήμους και νομαρχίες. Οπότε, ακόμα και αν ήταν ένα καταπληκτικό νομοσχέδιο, υπάρχει ένα πολύ σημαντικό πρόβλημα συγκυρίας, πότε και πώς εφαρμόζεται.

***

Συνέχεια ανάγνωσης

Επιτέλους τάξη! Ή για λίγους ακόμα παραλογισμούς του «κόμματος της λογικής»

Standard

TΟ ΔΕΝΤΡΟ ΚΑΙ ΤΟ ΔΑΣΟΣ – ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΨΥΧΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ

του Νικόλα Σεβαστάκη

«Γνωστοί εκδοτικοί οίκοι κλείνουν, μεγάλα βιβλιοπωλεία παλεύουν να επιβιώσουν, οι πωλήσεις πέφτουν δραματικά. Η κρίση πλήττει ήδη και τον χώρο του βιβλίου. Μήπως όμως σ’ αυτό το γκρίζο τοπίο υπάρχουν και κάποια αισιόδοξα μηνύματα; ΄Η τουλάχιστον κάποιοι λόγοι να χαμογελάσουμε, έστω διφορούμενα;
[…] Μπορώ σε ό,τι αφορά το λογοτεχνικό βιβλίο, να μαντέψω ορισμένες εξελίξεις που δρομολογεί ήδη η κρίση και που δεν μου φαίνονται τόσο άσχημες […]. Το γραφείο Πολ Τόμσεν & Σία φανέρωσε και στο υπόλοιπο κομμάτι [του κόσμου της λογοτεχνίας], καθώς και στο πλατύ κοινό, ότι ο μοντέρνος εαυτός μας ήταν μια πλαστογραφία και η εθνική μαγκιά μας ευφημισμός για μια αναπηρία».

(Δημοσθένης Κούρτοβικ, «Βιβλιοδρόμιο», Τα Νέα, 9.10.2010)

 

Ανρί Ματίς, "Αυτός που καταπίνει σπαθιά"

Ο τίτλος του άρθρου από όπου προέρχονται οι παραπάνω φράσεις είναι χαρακτηριστικός. Λέει: «Καλά μαντάτα από τα κακά μαντάτα». Το θέμα είναι οι συνέπειες της κρίσης στον χώρο των εκδόσεων και του βιβλίου όπου, σύμφωνα με τον γνωστό κριτικό και συγγραφέα, η τωρινή «αναγκαστική δίαιτα» (λιτότητα) μπορεί να έχει πολύ ευεργετικά αποτελέσματα. Αναφέρομαι στο συγκεκριμένο άρθρο ως ένα από τα πολλά που αναπτύσσουν το ίδιο βασικό επιχείρημα. Είτε αναφέρονται στο πλήθος των βιβλίων που καλό είναι να μικρύνει είτε στον μεγάλο αριθμό των μικρών καταστημάτων που, εύλογα, πρέπει να «εξορθολογιστεί» με το κλείσιμο κάποιων από αυτά.

Θα συνοψίσω το επιχείρημα, ελπίζοντας ότι δεν φτιάχνω καρικατούρα. Το επιχείρημα λοιπόν λέει ότι η νέα συνθήκη η οποία σφραγίζεται –δίχως όμως και να παράγεται– από τις ρήτρες του Μνημονίου είναι ένα αναγκαίο κακό που εμπεριέχει ωστόσο πολλές θεραπευτικές ευκαιρίες για τις επικρατούσες παθογένειες και στρεβλώσεις. Σύμφωνα με αυτή την οπτική, οι κοινωνικά επαχθείς πλευρές της «αναγκαστικής δίαιτας» συνιστούν μόνο τη μία πλευρά του ζητήματος. Ίσως μάλιστα όχι και τη σημαντικότερη. Διότι υπάρχει και η άλλη πλευρά που σχετίζεται με τα υπόλοιπα ενός ριζικού κοινωνικού εξορθολογισμού σε μια χώρα της οποίας οι εξωτικές παραμορφώσεις πρέπει να θεωρηθούν μοναδικές και μη συγκρίσιμες με καμιάς άλλης.

Συνέχεια ανάγνωσης

Το δημόσιο πανεπιστήμιο που υπερασπιζόμαστε δεν είναι αυτό που υπάρχει…

Standard

του Νίκου Κοταρίδη

Φωτογραφία του Delfo Sgalambro

Η ρητορεία της κυβέρνησης για τη μεγάλη αλλαγή στα ΑΕΙ βρίθει αναφορών στην «ανάγκη», στην «κοινωνία της γνώσης και της πληροφορίας», στην «καινοτομία και τη διεπιστημονικότητα», την «αξιολόγηση και την κοινωνική λογοδοσία». Ωραία πράγματα, αλλά οι εμπειρίες κακές: με την «αειφόρο και πράσινη ανάπτυξη» συντελέστηκαν οικολογικά εγκλήματα.

Ανάγκη, λοιπόν, φοιτητών και αγοράς. Η ασύμμετρη σχέση, όμως, εργαζόμενων και εργοδοτών, η επονομαζόμενη και ταξική πάλη, καταργήθηκε ήδη διά του νόμου περί συλλογικών συμβάσεων. Κοινωνία της γνώσης και κοινωνία της πληροφορίας ανάγονται στο ίδιο λογικό επίπεδο, διεπιστημονικότητα και συνάντηση ειδικοτήτων, εξομοιώνονται, διά νόμου. «Η ανεργία αντιμετωπίζεται διά της ενίσχυσης του κεφαλαίου που οδηγείται στην επένδυση που παράγει θέσεις εργασίας…» — κι αυτό διά νόμου.

Ως προς τα ΑΕΙ. Μικρές λεπτομέρειες ανάλογων σχηματοποιήσεων που φωτίζουν ενδεχομένως τις πλέον πολύπλοκες πραγματικότητες, αλλά και τις επιτελεστικές λειτουργίες των νεοφιλελεύθερων ιδεολογημάτων. Στη διεθνή πραγματικότητα, η καινοτομία δεν παράγεται μόνο στο δημόσιο πανεπιστήμιο, κατά τη δυναμική της ερευνητικής και διανοητικής εργασίας. Η γνώση δεν διαχέεται μόνο από εκεί στην κοινωνία ως «εφαρμογή», το πανεπιστήμιο δεν είναι το κέντρο του κόσμου. Στα καθ’ ημάς, η «καινοτομία» εστιάζεται πλέον στο πεδίο της συνάντησης ΑΕΙ-κοινωνίας(αγοράς)-εξουσίας, το οποίο εξορθολογίζεται με νέους θεσμούς, προκειμένου να μπει σε τροχιά «παραγωγικότητας» και «αριστείας». Σύμφωνα με τον «απελευθερωμένο» νεοφιλελευθερισμό, στην κοινωνία συντελούνται διεργασίες και απελευθερώνονται δυναμικές ασύμμετρες ως προς τον πνευματικό και τεχνολογικό πλούτο που διαχειρίζονται τα ΑΕΙ ή ως προς την ετοιμότητά τους να συγχρονίζονται και να απαντούν κατά τρόπο «καινοτόμο».

Συνέχεια ανάγνωσης

H τρίχα, η τριχιά, ο λαγός και το Νόμπελ Οικονομίας

Standard

του Θόδωρου Παρασκευόπουλου

Ρενέ Μαγκρίτ, "Το διπλό μυστικό", 1927

Αν το Νόμπελ του Χριστόφορου Πισσαρίδη κρινόταν από το άρθρο «Προτάσεις για μια νέα αναπτυξιακή στρατηγική», που μαζί με άλλους έγραψε στην Καθημερινή, και του το έδιναν, αυτό θα ήταν ισχυρός λόγος για αμφισβητήσει κανείς το κύρος του βραβείου, και μαζί μ’ αυτουνού και το κύρος του νομπελίστα Στίγκλιτς, τον οποίο ο πρωθυπουργός μας έχει ανακηρύξει σύμβουλό του. Γιατί το χαρακτηριστικό αυτού του άρθρου δεν ήταν οι «ακραίες» προτάσεις, όπως έγραψε η Ελίζα Παπαδάκη στα «Ενθέματα» της 17ης Οκτωβρίου, αλλά η ασχετοσύνη. Παραδείγματος χάριν, όταν γράφει ότι οι υπάλληλοι του Δημοσίου πρέπει να μειωθούν στις 700.000, όσοι δηλαδή βρέθηκαν να είναι όλοι οι παντοιοτρόπως μισθοδοτούμενοι από το δημόσιο, δεν μπορούμε να τον πάρουμε στα σοβαρά. Διότι στο καφενείο δικαιολογείται να αναμασάς τα περί 1.100.000 δημοσίων υπαλλήλων, έστω και τόσο σύντομα μετά την απογραφή –το μόνο που σε απειλεί εκεί είναι η καζούρα–, όχι όμως όταν διεκδικείς ακαδημαϊκό κύρος. Ούτε δικαιολογείται να υπόσχεσαι πως, αν μειωθούν οι φόροι επί των κερδών στο 10%, «όπως στην Κύπρο», η Ελλάδα σε 10 χρόνια θα έχει τη «ζηλευτή» ευημερία της Ολλανδίας. Βλέπεις, η Ολλανδία οικοδόμησε την ευημερία της με σχετικά υψηλή φορολογία — 62% ανώτατο συντελεστή για τα φυσικά πρόσωπα και 35% για τις Ανώνυμες Εταιρείες, συν 25% για τα διανεμόμενα. Ακόμα και τώρα, μετά την επικράτηση του νεοφιλελευθερισμού και τις μειώσεις των άμεσων φόρων, η φορολογία εκεί είναι σημαντικά υψηλότερη από της Ελλάδας.

Ωστόσο, από ένα άρθρο σε εφημερίδα δεν μπορούμε να κρίνουμε τη θεωρητική επίδοση για την οποία ο Πισσαρίδης βραβεύτηκε, και η Ελίζα Παπαδάκη έχει από αυτή την άποψη δίκιο να επικρίνει όσους επικριτές περιορίστηκαν σε αυτού του είδους την εύκολη κριτική του «συμπατριώτη μας», όπως λέει — αν κι εγώ είχα την εντύπωση πως δεν τα καταφέραμε όταν πήγαμε να προσαρτήσουμε την Κύπρο. Το δίκιο της θα ήταν μεγαλύτερο, αν αναρωτιόταν για ποιον λόγο ο Πισσαρίδης και οι άλλοι διακινδυνεύουν το ακαδημαϊκό τους κύρος γράφοντας τέτοιου είδους ανοησίες σαν το άρθρο στην Καθημερινή, κι επίσης αν το σημείωμά της δεν περιείχε ορισμένες ανακρίβειες. Δεν είναι αλήθεια, π.χ., ότι η νεοκλασική θεωρία της ισορροπίας στην αγορά εργασίας κυριαρχούσε μέχρι τη δεκαετία του 1970. Ήδη από τον Ότ, βέβαια και πιο πριν, από τον Κέυνς, κι ακόμα πρωτύτερα, πριν εμφανιστούν οι νεοκλασικοί, από τον Μάλθους, είχαμε μάθει ότι στις αγορές επικρατεί ανισορροπία και αδιαφάνεια — αυτό μάλιστα τις χαρακτηρίζει. Ακόμα, η υψηλή ανεργία στη μεταπολεμική Ελλάδα δεν ήταν εξαίρεση στην Ευρώπη, όπως υπαινίσσεται η Ε.Π. –δες π.χ. τις εκατοντάδες χιλιάδες μετανάστες από την Ιταλία–, ούτε πριν από την πρόσφατη κρίση οι ευρωπαϊκές χώρες είχαν καταγράψει πλήρη απασχόληση. Η δικαιολογία, ας πούμε, για τις αλλαγές στη γερμανική αγορά εργασίας (που θεμελιώθηκαν θεωρητικά με τη θεωρία της αναζήτησης, για την οποία βραβεύτηκαν οι Ντάιμοντ, Μόρτενσεν και Πισσαρίδης ή NMP, όπως αποκαλούν το θεωρητικό τους υπόδειγμα), της περίφημης «Ατζέντα 2010» της κυβέρνησης Σοσιαλδημοκρατών/Πράσινων, ήταν η υψηλή ανεργία. Η πολιτική αυτή απέτυχε παταγωδώς, και η αποτυχία ήταν μια από τις βασικές αιτίες της ήττας τους στις εκλογές. Εξάλλου, μεγάλο μέρος της μείωσης της ανεργίας σε ευρωπαϊκές χώρες οφείλεται σε στατιστική λαθροχειρία. Το τμήμα εργατικής πολιτικής του κόμματος της Αριστεράς στη Γερμανία ανακοίνωσε την περασμένη Πέμπτη –παραθέτοντας μάλιστα και τις κατηγορίες ανέργων που εξαιρέθηκαν– ότι το Ομοσπονδιακό Ίδρυμα Εργασίας απέκρυψε κοντά 1,1 εκατομμύρια ανέργους, προκειμένου να εμφανίσει αριθμό ανέργων μικρότερο των 3 εκατομμυρίων. Σημειωτέον ότι τμήμα αυτής της (προφανώς αναξιόπιστης) κρατικής υπηρεσίας είναι και το ΙΑΒ, τη μαρτυρία του διευθυντή του οποίου υπέρ των βραβευμένων αναφέρει η Ελίζα Παπαδάκη.

Συνέχεια ανάγνωσης

Η δίκη της Δίκης των Εξ

Standard

της Κατερίνας Δέδε

 

Σκίτσα του Νίκου Καστανάκη, από την εφημερίδα «Πρωία», 2.11.1922

«Ένα κεφάλαιο της Ιστορίας διέγραψε οριστικά ο Άρειος Πάγος» (Τα Νέα, 21/10). «Στην πλήρη ανατροπή της Ιστορίας οδηγεί η απόφαση του Αρείου Πάγου» (Ελευθεροτυπία, 21/10). Με αυτούς τους τίτλους, μεταξύ πολλών άλλων, περιγράφηκε η πρόσφατη απόφαση του Αρείου Πάγου σχετικά με τη Δίκη των Εξ. Είναι όμως έτσι τα πράγματα ή υπάρχει εδώ μια στρέβλωση, στην οποία αξίζει να σταθούμε λίγο περισσότερο; Είναι δηλαδή δυνατόν μια απόφαση δικαστηρίου (του Αρείου Πάγου συμπεριλαμβανομένου) να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο γράφεται η Ιστορία; Με άλλα λόγια, υπάρχει ένα σημείο όπου η σημερινή απόφαση τέμνεται με την Ιστορία ή έχουμε δύο παράλληλες δράσεις, οι οποίες, ως παράλληλες, δεν συναντιούνται πουθενά;

Δύο λόγια μόνο για την ίδια την υπόθεση: ο Μιχαήλ Πρωτοπαπαδάκης, εγγονός του Πέτρου Πρωτοπαπαδάκη, πρωθυπουργού από τον Μάιο έως τον Αύγουστο του 1922, προσέφυγε το 2008 στον Άρειο Πάγο ζητώντας την αποκατάσταση του ονόματός του και την ακύρωση της απόφασης του έκτακτου στρατοδικείου του 1922. Τα νέα στοιχεία που προσκόμισε ήταν ένα τηλεγράφημα του Ελευθέριου Βενιζέλου, μια ομιλία του στη Βουλή και μια επιστολή του με τα οποία εκφράζει την πεποίθησή του ότι οι έξι δεν ήταν προδότες. Τα παραπάνω έπρεπε, προκειμένου να γίνει δεκτή η αναψηλάφηση, να αντιμετωπιστούν από το δικαστήριο (όπως προφανώς συνέβη) όχι ως απόψεις του Βενιζέλου αλλά ως ισοδύναμα γεγονότων. Δεν μπορούμε να μην σημειώσουμε εδώ το πώς, μέσω αυτής της «ακροβασίας», ο κατεξοχήν πολιτικός αντίπαλος μετατρέπεται σε μάρτυρα υπεράσπισης. Οι αντιβενιζελικοί κατηγορούμενοι του 1922 δικαιώνονται 88 χρόνια μετά στον Άρειο Πάγο μέσω του Ελευθέριου Βενιζέλου.

Σκίτσα του Νίκου Καστανάκη, από την εφημερίδα «Πρωία», 3.11.1922

Μια όμως καθαρά προσωπική υπόθεση, η οποία κανονικά δεν θα έπρεπε να μας απασχολεί, τείνει να λάβει ευρύτερες διαστάσεις που δεν μπορούν να μείνουν ασχολίαστες. Ας δούμε το λόγο που οδήγησε τον Μ. Πρωτοπαπαδάκη σε αυτή του την απόφαση: «Δεν μου άρεσε όταν ήρθε ο γιος μου από το σχολείο ρωτώντας με αν ο παππούς μου και προπάππους του ήταν προδότης. Αυτό αναφέρει, βλέπετε, το βιβλίο Ιστορίας της Γ΄ Γυμνασίου» (Ελευθεροτυπία, 28/9/2008). Ας δούμε όμως τι ακριβώς έγραφε το βιβλίο αυτό του Βασ. Σφυρόερα: «Στις 14 Σεπτεμβρίου διατάχθηκε η σύλληψη των πολιτικών και των στρατιωτικών που θεωρήθηκαν υπεύθυνοι για την καταστροφή. Ύστερα από ολιγοήμερη δίκη (31 Οκτωβρίου–14 Νοεμβρίου) καταδικάστηκαν σε θάνατο έξι […] και εκτελέστηκαν». Και σε αυτό το σημείο αρχίζουν να περιπλέκονται τα πράγματα και να μας αφορά αυτή η υπόθεση. Διότι ο κ. Πρωτοπαπαδάκης επικαλείται ως αιτία της προσφυγής του ένα σχολικό εγχειρίδιο (το οποίο, όπως είδαμε, δεν αναφέρει πουθενά τίποτε περί προδοσίας — ούτε καν το κατηγορητήριο) και η επίκλησή του αυτή δεν φαίνεται να είναι τυχαία. Ο κ. Πρωτοπαπαδάκης, εμμέσως πλην σαφώς, δεν ζητά με την προσφυγή του μόνο να αποκαθάρει το όνομά του, αλλά και να «διορθωθούν» τα βιβλία Ιστορίας προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση που θα λαμβάνει υπόψη της την απόφαση του Αρείου Πάγου. Δεν μπορεί κανείς να αποφύγει εδώ δύο αυθόρμητα ερωτήματα: Είναι αρμόδια τα δικαστήρια να αποφαίνονται για ιστορικά ζητήματα; Το ερώτημα αυτό έχει απαντηθεί ήδη αρνητικά σε προηγούμενη αρθρογραφία σχετική με την υπόθεση. Εκείνο που κυρίως μας απασχολεί εδώ είναι το δεύτερο ερώτημα: Τα βιβλία Ιστορίας θα πρέπει να «ενσωματώνουν» τις δικαστικές αποφάσεις;

Συνέχεια ανάγνωσης

Στο απόκεντρο της πόλης

Standard

ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ

του Βαγγέλη Καραμανωλάκη

Πέριξ της Πλατείας Κουμουνδούρου. Φωτογραφία της Αγγελικής Χριστοδούλου

…κι όταν ακούω τους υποψήφιους δημάρχους των δήμων της Αττικής να μιλούν στην τηλεόραση για τάξη, καθαριότητα, ασφάλεια, κλείνω τον ήχο.

Γιατί είναι δεκαπέντε χρόνια που κατεβαίνω σχεδόν καθημερινά στο κέντρο, δεκαπέντε χρόνια τώρα που ζω και βλέπω τις αλλαγές που υπέστη η πλατεία Ομονοίας και η ενδοχώρα της. Δεκαπέντε χρόνια στα ΑΣΚΙ, στην πλατεία Κουμουνδούρου, είδα τα κορίτσια να διαδέχονται τα αγόρια στις πιάτσες, τις πρόχειρες σκηνές των Κούρδων και το βίαιο ξερίζωμά τους ένα πρωί, τους Αλβανούς και τελευταία τους Κινέζους εμπόρους να εκπορθούν κάθε μέρα άλλο ένα μαγαζί που οι ενοικιαστές του το εγκαταλείπουν. Έκλεισαν με τη σειρά η τράπεζα, το βιβλιοπωλείο, ο φούρνος της γειτονιάς για να αντικατασταθούν από κινέζικα ρουχάδικα. Εκεί που οι άνθρωποι δουλεύουν δωδεκάωρα με ελάχιστα χρήματα, για να γυρίσουν το βράδυ και να κοιμηθούν σε κάποιου είδους τρώγλη δέκα-δέκα μαζί. Είδα το τουριστικό «θαύμα» του Ψυρρή να στήνεται, ώσπου ήρθε η πρέζα να καλύψει τα χέρια, τα πόδια, κι όλα τα σημεία όπου μπορεί να τρυπηθεί ένα εξαθλιωμένο ανθρώπινο σώμα. Είδα γυναίκες να τραβάν τα παιδιά στην αγκαλιά τους την ώρα που τα πρεζόνια τσακώνονταν γύρω από το νιγηριανό βαποράκι, τις κοπέλες που φεύγουν από τις δουλειές τους όλες μαζί, μην τους τύχει κάτι στο δρόμο.

Είδα μια γειτονιά, ό,τι είχε μείνει από αυτήν, να αποσυντίθεται σταδιακά, διώχνοντας τους μόνιμους κατοίκους της, αφήνοντας τα σπίτια της να ερημώσουν. Σε έναν χορό στον οποίον συμμετέχουν όλοι: υπουργεία, αστυνομία, ο δήμαρχος Νικήτας Κακλαμάνης που περηφανεύεται για την καθαριότητα της πόλης του. Μόνο που όλα αυτά γίνανε μπροστά στα μάτια όλων μας. Και δεν το λέω ενοχικά. Ούτε γιατί θεωρώ ότι δεν έχει την ευθύνη το κράτος. Και βέβαια την έχει. Και μάλιστα τεράστια, έτσι που όλα μοιάζουν, προμελετημένα σχεδόν, να έχουν εγκαταλειφθεί, να βουλιάζουν σε ένα βρόμικο γκέτο.

 

Πέριξ της Πλατείας Κουμουνδούρου. Φωτογραφία της Αγγελικής Χριστοδούλου

Μα από την άλλη μεριά δεν μπορώ να μην σκεφτώ ότι δεκαπέντε χρόνια τώρα, βλέποντας την πλατεία από τα ΑΣΚΙ, σωπαίνω, ότι είκοσι και χρόνια που στεγάζεται ο Συνασπισμός σε αυτή την περιοχή, είναι σαν να μην μπορέσαμε να βρούμε κανένα δίαυλο επικοινωνίας με τους γύρω μας, με εκείνους που αντιστέκονται διεκδικώντας τη γειτονιά τους, προσπαθώντας να σταθούν ψύχραιμοι, την ώρα που οι κραυγές κυριαρχούν και τα κανάλια αναζητούν την καλύτερη θέα για το γύρισμα της φρίκης. Την ώρα που η γειτονιά τους έγινε το αποθετήριο των τακτοποιημένων δικών μας προαστίων, σαν να σπρώχνουμε τα σκουπιδάκια κάτω από το χαλί για να είναι καθαρό το δωμάτιο.

Μόνο που το δωμάτιο και πάλι δεν είναι καθαρό. Όχι γιατί ορδές τοξικομανών θα ανέβουν στην υπόλοιπη πόλη. Αλλά γιατί η φρίκη συνηθίζεται, γιατί η έκπτωση της ανθρώπινης ζωής και κυρίως της αξιοπρέπειας αγγίζει όλους εμάς και τα παιδιά μας, μας εθίζει σε αυτό που είναι ο φόβος ή η απόρριψη. Και αυτό δεν είναι ειδήσεις των οχτώ.

 

Γιατί δεν διαμαρτυρόμαστε κι εμείς ενάντια στις περικοπές όπως οι Γάλλοι;

Standard

του Ταρίκ Αλί

Η ρητορική που κυριάρχησε διεθνώς γύρω από την ελληνική κρίση (ένας λαός διεφθαρμένων, τεμπέληδων και καλοπερασάκηδων) δεν αφορά, από ό,τι φαίνεται, μόνο τα «τριτοκοσμικά Βαλκάνια». Πλήθος αναλύσεων που δημοσιεύονται στον βρετανικό Τύπο με θέμα τις κινητοποιήσεις στη Γαλλία μιλούν για τους κακομαθημένους Γάλλους, που αρνούνται να δεχτούν αυτό που αποδέχτηκαν αδιαμαρτύρητα (ή σχεδόν αδιαμαρτύρητα) οι υπόλοιποι λαοί της Ευρώπης. Ο Σαρκοζύ πρέπει και μπορεί, λένε, να σπάσει τον «επαναστατικό» τσαμπουκά των Γάλλων, το πνεύμα του Μάη, που απειλεί να καταστήσει τη Γαλλία «μη ανταγωνιστική». Επαναλαμβάνεται δηλαδή, σε άλλα συμφραζόμενα, η ίδια ρητορική που κυριαρχεί και στην Ελλάδα, για την «παιδική χαρά» της Μεταπολίτευσης. Ο Ταρίκ Αλί αντιστρέφει το ερώτημα.

Κ.Σπ.

 

 

«Κοίτα καλά το ρόλεξ σου, είναι η ώρα της εξέγερσης».

Πριν από μερικά χρόνια, ο Γάλλος πρόεδρος Νικολά Σαρκοζύ είπε σε μια συνέντευξη πως ξέρει τους Γάλλους καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον. Σήμερα, είπε, θαυμάζουν την ομορφιά της γυναίκας μου· αύριο μπορεί να μου πάρουν το κεφάλι. Τα πράγματα δεν έφτασαν ακόμη σε αυτό το σημείο, αλλά οι Γάλλοι –μαθητές και εργάτες, άντρες και γυναίκες, η μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών– είναι και πάλι στους δρόμους. Αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης; Απαράδεκτο. Στους δρόμους στήνονται οδοφράγματα, τα αποθέματα βενζίνης τελειώνουν, τραίνα και αεροπλάνα υπολειτουργούν, ενώ οι εκδηλώσεις διαμαρτυρίας πυκνώνουν και κλιμακώνονται. Πάνω από τρία εκατομμύρια άνθρωποι την προηγούμενη εβδομάδα. Εκατοντάδες χιλιάδες αυτή την εβδομάδα και ακόμη περισσότεροι αναμένεται να κατέβουν στο δρόμο το Σαββατοκύριακο. Τι υπέροχο θέαμα, στ’ αλήθεια: Μαθητές κατεβαίνουν στις πορείες για να υπερασπιστούν τα δικαιώματα των ηλικιωμένων!

Αν υπήρχε ένας οδηγός Μισελέν των Μεγάλων Διαδηλώσεων, η Γαλλία θα ήταν πάντοτε στην κορυφή με τρία αστέρια, με την Ελλάδα να έρχεται δεύτερη με δύο αστέρια. Τι αντίθεση με τις μίζερες, ασθενικές δράσεις που προγραμματίζουν τα φοβητσιάρικα αγγλικά συνδικάτα. Υπάρχει και εδώ στην Αγγλία ολοένα μεγαλύτερος θυμός και αγανάκτηση, που εξαϋλώνονται όμως μέσα σε μια απολιθωμένη συνδικαλιστική γραφειοκρατία. Έχει προγραμματιστεί μια τελετουργική διαδήλωση, κυρίως για να φανεί ότι γίνεται κάτι. Δεν ισοδυναμεί όμως αυτό με το τίποτα; Ίσως. Δεν είμαι σίγουρος. Αλλά ακόμα και αυτές οι ήπιες απόπειρες να ορθωθεί μια αντίσταση ενάντια στα μέτρα λιτότητας είναι πέραν του δέοντος για τον πολυαγαπημένο ηγέτη μας, τον Εντ Μίλιμπαντ. Δεν πρόκειται να λάβει μέρος. Ο μπλαιρισμός είναι πολύ βαθιά ριζωμένος στο Εργατικό Κόμμα. Μια συντριπτική ήττα στις περσινές εκλογές μπορεί να είχε αποφέρει κάτι καλύτερο από τούτο το ψιλόβροχο που μας έρχεται από τις μπροστινές θέσεις του κοινοβουλίου. Ο αδάμαστος Εντ Μπωλλς ίσως να δάγκωνε πιο πολύ, αλλά είναι πια εξουδετερωμένος. Αντ’ αυτού, οι νέοι αντιπρόσωποι των Εργατικών μάχονται απελπισμένα για να αποδείξουν ότι θα μπορούσαν να συμμετέχουν στη συμμαχία, και όχι μόνο όσον αφορά το Αφγανιστάν.

Η αγανάκτηση και ο θυμός απλώνονται και στην Αγγλία, όμως οι ομοιότητες σταματάνε εδώ. Ίσως τα πράγματα αλλάξουν. Ίσως η γαλλική επιδημία εξαπλωθεί, αλλά τίποτα δεν θα συμβεί από τα πάνω. Νέοι και γέροι πολέμησαν ενάντια στη Θάτσερ και ηττήθηκαν. Οι διάδοχοί της από το Εργατικό Κόμμα διασφάλισαν την καθιέρωση και τη θεσμοποίηση αυτής της ήττας.

Η Αγγλία είναι μια χώρα χωρίς πραγματική αντιπολίτευση. Είναι απαραίτητο να συγκροτηθεί ένα εξωκοινοβουλευτικό κίνημα, όχι μόνο για να αντιταχθεί στη λιτότητα, αλλά και για να ενισχύσει τη δημοκρατία, η οποία αυτή τη στιγμή είναι έτσι συγκροτημένη ώστε να εξυπηρετεί απλώς τα συμφέροντα των επιχειρήσεων και τίποτα περισσότερο. Πακέτα διάσωσης για τους τραπεζίτες και τους πλούσιους, δαπάνες δυσθεώρητου ύψους για τους πολέμους της Ουάσινγκτον, και περικοπές για τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα και τους φτωχούς. Ο αναποδογυρισμένος κόσμος μας έχει τις δικές του προτεραιότητες. Αυτές είναι που πρέπει να αμφισβητήσουμε. Τα βρετανικά νησιά έχουν, στο κάτω κάτω, ένα ριζοσπαστικό παρελθόν, παρόλο που δεν το διδάσκουν στα μεταπτυχιακά ιστορίας. Με δεδομένη την ανικανότητα του επίσημου κοινοβουλίου να ανταποκριθεί στις πραγματικές ανάγκες, γιατί να μη συγκροτηθούν συνελεύσεις σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, με μια χάρτα κοινωνικών δικαιωμάτων για την οποία θα άξιζε κανείς να αγωνιστεί και να την υπερασπιστεί. Αυτή ήταν άλλωστε η προτροπή του Σέλλεϋ πριν από περίπου δύο αιώνες:

Ye who suffer woes untold

Or to feel or to behold

Your lost country bought and sold

With a price of blood and gold.

[…]

Rise like Lions after slumber

In unvanquishable number,

Shake your chains to earth like dew

Which in sleep had fallen on you.

Ye are many, they are few.

Σημ.: Από τη «Μάσκα της Αναρχίας» (1832) του Π. Σέλλευ: «Όσοι ζείτε ταπεινώσεις/ Και µαρτύρια φρικτά,/ απερίγραπτα μα κι όσοι / νιώθετε την προστυχιά / τέτοιας µαύρης δυστυχίας, / στη χαµένη σας τη γη /µε χρυσάφι κι άδικο αίµα / αγοράζονται τα πάντα / κι έχουν όλα πουληθεί. […] // Σηκωθείτε σαν λιοντάρια / απ’ τον ύπνο τον βαθύ / και τινάξτε τα δεσµά σας / σαν δροσούλα αυγερινή· / είναι λίγοι — είστε πολλοί» (μετάφραση Γιώργου Μπλάνα). Την πρόταση για μια μεγάλη συνέλευση διατυπώνει ο Σέλλεϋ στη στροφή αμέσως μετά την πρώτη που παρατίθεται («Let a vast assembly be / And with great solemnity / Declare with measured words that ye /Are, as God has made ye, free»).

O συγγραφέας, ιστορικός και αγωνιστής Ταρίκ Αλί είναι μια από τις πιο γνωστές μορφές της βρετανικής Αριστεράς. Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην «Guardian», στις 19.10.2010