Μπέρκλεϋ: Περισσότερες φράουλες λιγότερο αίμα

Standard

του Ηλία Ντίνα

Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϋ, 11 Δεκεμβρίου 2009

Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϋ, 11 Δεκεμβρίου 2009

Το πρώτο email έφτασε στις 9:14 το πρωί της Παρασκευής 20 Νοέμβρη. Θα ακολουθούσαν αρκετά ακόμη μέσα στη μέρα. Μολονότι ο αποστολέας δεν προϊδέαζε για τίποτα ενδιαφέρον –είναι συχνό στα αμερικανικά πανεπιστήμια ο αντιπρύτανης να στέλνει διάφορα μηνύματα διαδικαστικού χαρακτήρα– ο τίτλος έδειχνε ότι αυτή τη φορά ήταν κάτι διαφορετικό: «ΕΠΕΙΓΟΝ: Γουίλερ Χωλ». Γουίλερ ονομάζεται ένα από τα πιο κεντρικά κτίρια στο κάμπους του Μπέρκλεϋ. Το μήνυμα έκανε λόγο για «εξέγερση» στο κτίριο, ζητώντας την κατανόηση της κοινότητας  και διαβεβαιώνοντάς μας ότι η αστυνομία του πανεπιστημίου καταβάλλει προσπάθειες για εκτόνωση της κατάστασης. Έφτασα στο πανεπιστήμιο μισή ώρα αργότερα και το πρώτο πράγμα που μου τράβηξε την προσοχή ήταν μια κίτρινη κορδέλα γύρω από το Γουίλερ, από αυτές που βλέπουμε στις ταινίες και υποδηλώνουν το σημείο του εγκλήματος. Γύρω από την κορδέλα, παρατεταγμένοι από μέσα αστυνομικοί και απέξω φοιτητές. Συνέχισα να περπατάω, όταν στα δεξιά μου είδα, από το παράθυρο του δεύτερου ορόφου του Γουίλερ, ένα πανό και τέσσερα παιδιά με καλυμμένα πρόσωπα και τα χέρια υψωμένα σε γροθιά να μιλάνε σε όσους στέκονταν από κάτω για την κατάληψη. Αυτό ήταν τελικά, ούτε φόνος ούτε διάρρηξη: κατάληψη.

32% αύξηση στα δίδακτρα για τους προπτυχιακούς και 9% στους μεταπτυχιακούς ως ένα από τα μέτρα αντιμετώπισης της κρίσης χρηματοδότησης του Πανεπιστημίου, εξαιτίας των περικοπών στις δαπάνες για την παιδεία που αποφάσισε η πολιτεία της Καλιφόρνιας. Τα υπόλοιπα συμπεριλάμβαναν κυρίως την άδεια άνευ αποδοχών για το 80% των πάνω από 200.000 εργαζόμενων από 10 μέχρι και 20 μέρες του ερχόμενου έτους, καθώς και τη μείωση του εργατικού δυναμικού με πάγωμα των προσλήψεων και  την εισαγωγή μιας μεθόδου «προσωρινής απόλυσης» ωσότου ξεπεραστεί η κρίση. Μολονότι δεν έγιναν κανονικές απολύσεις τουλάχιστον στο διδακτικό προσωπικό, ένα από τα βασικά αιτήματα των διαδηλωτών ήταν και η επαναφορά στις θέσεις δουλειάς τους πολλών εργαζόμενων στις υπηρεσίες καθαρισμού του πανεπιστημίου. Ακόμη, υπήρξαν περιπτώσεις καθηγητών που ουσιαστικά εξωθήθηκαν σε πρόωρη συνταξιοδότηση. Όλα αυτά φυσικά εξαιτίας της κρίσης (η οποία ας μην ξεχνάμε ότι ξεκίνησε από την Καλιφόρνια). Το έλλειμμα 26 δισ. στο προϋπολογισμό της πολιτείας αποφασίστηκε να καλυφθεί, μεταξύ άλλων, και με περικοπές της τάξεως των 183 εκατομμυρίων δολαρίων στον προϋπολογισμό του μεγαλύτερου και πιο εμβληματικού πανεπιστημίου της περιοχής.

Το Μπέρκλεϋ δεν είναι απλώς ένα από τα κορυφαία πανεπιστήμια της Αμερικής. Ούτε ένα ακόμη δημόσιο πανεπιστήμιο. Ξεχωρίζει γιατί, ενώ είναι δημόσιο, συναγωνίζεται με πολύ μεγάλη επιτυχία όλα τα ιδιωτικά πανεπιστήμια της ανατολικής και δυτικής ακτής. Σε ένα σύστημα πρωταθλητισμού, όπου η αξία του ακαδημαϊκού αντικατοπτρίζεται κυρίως στο κύρος του πανεπιστημίου όπου δουλεύει, είναι ενδεικτικό ότι το Μπέρκλεϋ επιλέγεται από πολλούς καθηγητές έναντι των άλλων πρωτοκλασάτων πανεπιστημίων.

Το σημαντικό όμως είναι ότι είναι δημόσιο. Ιδρύθηκε τον 19ο αιώνα με τον περίφημο νόμο Μόριλ, βασισμένο στη ρεπουμπλικανική (τζεφερσονιανή) ιδέα της «καθολικής παιδείας». Αυτό σημαίνει ότι είναι πολύ πιο προσιτό οικονομικά, ότι δεν είναι ένα ακόμη καλό σχολείο για γαλαζοαίματους. Ακόμη και αν κατά την περίοδο της διακυβέρνησης Σβαρτζενέγκερ τα δίδακτρα για τους προπτυχιακούς έχουν υπερδιπλασιαστεί, μέχρι σήμερα κυμαίνονται περίπου σε 8.000 δολάρια το χρόνο. Η αντίστοιχη τιμή στο Γέιλ είναι περίπου 50.000. Βέβαια, το χρηματοδοτικό σύστημα λειτουργεί με τη λογική ότι το δημόσιο πανεπιστήμιο πληρώνεται από φόρους των κατοίκων της περιοχής, και έτσι τα δίδακτρα είναι πολύ υψηλότερα για όσους προέρχονται από άλλες πολιτείες. Και πάλι όμως η διαφορά είναι τεράστια.

Σπουδαίο ρόλο, σε όλα αυτά, έχει παίξει και η ίδια η παράδοση που οικοδόμησε το πανεπιστήμιο μέσα από τον πρωταγωνιστικό του ρόλο στο κίνημα της ελευθερίας του λόγου (free speech movement). Το ομώνυμο καφέ της βιβλιοθήκης είναι ένας πολύ καλαίσθητος χώρος με διακόσμηση αφιερωμένη στον Μάριο Σάβιο και τους συνοδοιπόρους του, που το φθινόπωρο του 1964 ξεκίνησαν εδώ μια εξέγερση που έμελλε να αποτελέσει το εφαλτήριο για το κίνημα ελευθερίας της έκφρασης της δεκαετίας του 1960. Η ίδια η περιοχή, με το «Πάρκο του Λαού» και άλλα εμβληματικά σημεία της Αμερικής των κινημάτων και των λογοτεχνικών ρευμάτων της περιόδου, αποτελεί το μεταϋλιστικό «άντρο» της δυτικής ακτής.

Όλα αυτά βέβαια στη χώρα του μάρκετινγκ, όπου οποιαδήποτε μαζική κινητοποίηση χρησιμεύει και για την προώθηση «επαναστατικών» προϊόντων. Γύρω από τους διαδηλωτές βρίσκει κανείς ιδιοκτήτες στούντιο γιόγκα, βιολογικής μαριχουάνας, εναλλακτικών καφέ και «βέγκαν» εστιατορίων που μοιράζουν κάρτες τυπωμένες σε φιλικά προς το περιβάλλον υλικά. Μαζί μ’ αυτούς, και λίγοι αυτόκλητοι υπερασπιστές του Μάο — η μόνη συγκροτημένη, αλλά και πολύ περιθωριακή ομάδα αριστεριστών που θα συναντήσει κάποιος εδώ. Αν προσθέσει κανείς τις μουσικές που συνοδεύουν την πορεία ή τα χαριτωμένα αλλά κάπως απολιτίκ συνθήματα των διαδηλωτών (π.χ.: «Whose University? Our University»), θα λέγαμε ότι στα τεκταινόμενα ταιριάζει μάλλον η φράση του Τάλλοκ: «Η επανάσταση έχει πλάκα».

03 dinasΦυσικά, παρ’ όλη την κινηματική του παράδοση, το Μπέρκλεϋ παραμένει ένα αμερικανικό πανεπιστήμιο. Αυτό σημαίνει δύο πράγματα. Πρώτον, η ανάδειξη της ατομικότητας ως συστατικό στοιχείο της αμερικανικής κουλτούρας κάνει κάθε συλλογική δράση να  φαίνεται ότι λειτουργεί σε βάρος της. Έτσι, θεωρείται απόλυτα λογικό οι μη συμμετέχοντες, που κατά τα άλλα συμφωνούν με τα αιτήματα και πιθανότατα συμμετείχαν σε προηγούμενες κινητοποιήσεις, να συνεχίζουν απρόσκοπτα την καθημερινότητά τους γύρω από το κατειλημμένο κτίριο.

Το δεύτερο στοιχείο είναι ότι πολύ συχνά η ίδια η δυσκολία του προγράμματος σπουδών δεν αφήνει ιδιαίτερα περιθώρια επιλογών. Ο φοιτητής επερνάει μέσα από μια εξόχως βεβαρημένη διαδικασία εξετάσεων, εργασιών και εβδομαδιαίων υποχρεώσεων από τα οποία καθορίζεται ο συνολικός βαθμός επίδοσης, ο οποίος με τη σειρά του παίζει σημαντικό ρόλο είτε στην αναζήτηση εργασίας είτε στη συνέχιση της εκπαιδευτικής  σταδιοδρομίας.

Ένα άλλο παράδειγμα για τον οξύμωρο χαρακτήρα του πανεπιστημίου είναι η περίπτωση του Τζον Γιου, καθηγητή διεθνούς δικαίου στο Μπέρκλεϋ που κατηγορείται για πρακτικές βασανιστηρίων στο Γουαντάναμο και στο Ιράκ από τη θητεία του επί Μπους. Ομάδες φοιτητών και πολιτικών ακτιβιστών διαμαρτύρονται τακτικά στο κάμπους, ζητώντας την άμεση σύλληψή του. Επίσης, το πανεπιστήμιο συγκρότησε πριν δύο χρόνια μια βιοτεχνολογική μονάδα με τη χρηματοδότηση της BP (500 εκατ. δολάρια για δέκα χρόνια), με σκοπό την έρευνα για νέες, φιλικές προς το περιβάλλον μορφές ενέργειας. Η εγκατάσταση «ερευνητών» της πολυεθνικής στο πανεπιστήμιο και η μονοπωλιακή πρόσβαση της BP στα αποτελέσματα της έρευνας προκαλεί ερωτηματικά για τον κοινωνικά ωφέλιμο χαρακτήρα του εγχειρήματος.

Από την άλλη, ο ετήσιος εορτασμός του κινήματος της ελευθερίας του λόγου συμπεριλάμβανε φέτος ομιλία της Ναόμι Κλάιν, ενώ το πανεπιστήμιο υποστήριξε την παρουσίαση του Νόαμ Τσόμσκυ, στο πλαίσιο πρωτοβουλίας υπέρ της Παλαιστίνης. Ακόμη, στο πλαίσιο των διαδηλώσεων οργανώθηκε πολιτική βραδιά συνοδευόμενη από την πρώτη παναμερικανική προβολή της τελευταίας ταινίας του Μάικλ Μουρ «Καπιταλισμός, ιστορία ενός έρωτα». Μόνο λίγους μήνες πριν, οι φοιτητές, με άλλες κινητοποιήσεις, πέτυχαν τη μη εφαρμογή ενός ακόμη μέτρου, που προέβλεπε, λόγω περικοπών, το κλείσιμο των βιβλιοθηκών το Σάββατο.

Αυτές οι αντιθέσεις καθιστούν το Μπέρκλεϋ όχι βέβαια τη «Μέκκα της επανάστασης», αλλά τουλάχιστον μια λιγότερο αποστειρωμένη εκδοχή του αμερικανικού ανώτατου εκπαιδευτικού συστήματος. Με όλες τις αντιθέσεις του, παραμένει ο πιο διεγερτικός πνευματικά προορισμός για όσους επιθυμούν όχι απλώς ένα πολύ καλό πτυχίο, αλλά και γόνιμο έδαφος για την περαιτέρω πολιτική και διανοητική τους συγκρότηση. Και μόνο γι’ αυτό, έχει σημασία να μην αλλοιωθεί ο χαρακτήρας του Μπέρκλεϋ. Υπάρχουν ήδη αρκετά Στάνφορντ. Δεν χρειαζόμαστε ακόμη ένα.

***

Το τελευταίο επεισόδιο παίχτηκε την εβδομάδα που οι φοιτητές προετοιμάζονται για τις εξετάσεις του Δεκεμβρίου. Αυτό που έγινε δεν ήταν ουσιαστικά κατάληψη αλλά κάτι σαν υψηλής ποιότητας αυτοδιαχείριση. Μπαίνοντας μέσα είδα φοιτητές που προσέφεραν φαγητό και καφέ, ενώ σε όσους έμεναν μέχρι αργά έδιναν κουβέρτες και στρώματα για να κοιμηθούν. Το πρωί σε ξυπνούσε η «Λίμνη των κύκνων» και μια χαρούμενη φωνή που διάβαζε το πρόγραμμα της ημέρας. Τα πάντα είχαν μείνει ανέγγιχτα, με τη μόνη διαφορά ότι οι αίθουσες διδασκαλίας είχαν μετατραπεί σε αίθουσες διαβάσματος, όπου έβλεπες φοιτητές όλο το εικοσιτετράωρο.

Μόλις με είχε πάρει ο ύπνος, με ξύπνησαν το φως μιας κάμερας και η φωνή ενός αστυνομικού που μας διάβαζε τα δικαιώματά μας, όσο ο άλλος έπαιρνε πλάνα από την αίθουσα. Ένας φοιτητής μου είπε ότι αυτό γίνεται κάθε μέρα και αποτελεί τυπική διαδικασία. Είχε δίκιο, αλλά όχι για πολύ. Στις 11 Δεκεμβρίου ξαναμπήκαν αστυνομικοί, και μάλιστα πολύ περισσότεροι. Τότε, 66 άτομα –όλοι όσοι βρίσκονταν μέσα– οδηγήθηκαν στις φυλακές της Σάντα Ρίτα. Όσοι ήταν από την πολιτεία της Καλιφόρνια αφέθηκαν ελεύθεροι χωρίς εγγύηση, ενώ για τους υπόλοιπους απαιτήθηκε εγγύηση 1.500 δολαρίων. Ένα ακόμη παράδειγμα του αμφίσημου χαρακτήρα του συγκεκριμένου πανεπιστημίου.

 

Ο Ηλίας Ντίνας είναι υποψήφιος δρ πολιτικής επιστήμης  στο Ευρωπαϊκό Πανπιστημιακό Ινστιτούτο της Φλωρεντίας. Από τον Σεπτέμβριο μέχρι και τον Δεκέμβριο του 2009 βρίσκεται στο Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϋ, ως επισκέπτης ερευνητής.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s