Τα πρώτα χρόνια της ΕΔΑ

Standard

της Ευδοκίας Ολυμπίτου

Με τη γυναίκα του Τασούλα, στο Μουσείο, το 1957.

Με τη γυναίκα του Τασούλα, στο Μουσείο,
το 1957.

Η ίδρυση και η κοινοβουλευτική παρουσία της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς (ΕΔΑ), η δυναμική δράση των οργανώσεων νεολαίας που την πλαισιώνουν, η ανάπτυξη του συνδικαλιστικού κινήματος, οι κινητοποιήσεις που οδηγούν στην απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων θα κάνουν αισθητή την παρουσία της Αριστεράς στον ταραγμένο πολιτικό στίβο της χρονικής  περιόδου που οριοθετείται από τη λήξη του Εμφυλίου και την επιβολή της στρατιωτικής δικτατορίας το 1967.

Στις ζυμώσεις που προηγήθηκαν από την ίδρυση της ΕΔΑ (1/8/1951), η ομάδα των Επονιτών δεν συμμετέχει ενεργά. Ωστόσο ο παράνομος μηχανισμός του ΚΚΕ διατηρεί έναν ενδιάμεσο αλλά αποφασιστικό ρόλο προτείνοντας τους δικούς του υποψηφίους κατά τη συγκρότηση των ψηφοδελτίων για τις επερχόμενες εκλογές.  Έτσι, ο Αντώνης Μπριλλάκης, αν και ήταν ακόμη πολύ νέος και σχετικά άγνωστος στη νόμιμη πολιτική δράση, προτάθηκε και υποστηρίχθηκε μαζί με τους άλλους Επονίτες της Μακρονήσου, από τον παράνομο μηχανισμό.

Σε αυτές τις δεύτερες μετεμφυλιοπολεμικές εκλογές της 9ης Σεπτεμβρίου 1951, η πρωτοεμφανιζόμενη ΕΔΑ συγκέντρωσε το 10,57% των ψήφων και 10 έδρες στη Βουλή. […] Ο Αντώνης Μπριλλάκης συγκέντρωσε 9.771 σταυρούς προτίμησης στην Αθήνα, που αντιστοιχούσαν στο 29% των ψήφων της ΕΔΑ στη συγκεκριμένη εκλογική περιφέρεια. Κατέλαβε ακόμη την πρώτη θέση στον νομό Χανίων, όπου επίσης ήταν υποψήφιος, με 3.526 σταυρούς που αντιστοιχούσαν στο 65% των ψήφων της ΕΔΑ. Μετά την ακύρωση της εκλογής των εξορίστων και φυλακισμένων βουλευτών από το Εκλογοδικείο στις 8 Δεκεμβρίου 1951, ο Αντώνης Μπριλλάκης αντικατέστησε τον φυλακισμένο Μάνθο Τσιμπουκίδη και εκλέχτηκε τέταρτος βουλευτής Αθηνών για εννέα μήνες. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι τη στιγμή αυτή αρχίζει η μακρά κοινοβουλευτική ιστορία του Αντώνη Μπριλλάκη, που θα περιελάμβανε έξι βουλευτικές θητείες στη 16χρονη προδικτατορική πολιτική παρουσία της ΕΔΑ.

Μετά τις εκλογές η ΕΔΑ αποτελεί πλέον πραγματικότητα στο πολιτικό σκηνικό της χώρας, εκφράζοντας το πολιτικό φάσμα που είχε συμμετάσχει και είχε υποστηρίξει το μετακατοχικό ΕΑΜ μέχρι τα τέλη του 1947, ενώ παράλληλα αποτελεί τη νόμιμη πολιτική έκφραση της κομμουνιστικής Αριστεράς. Από τις 28 Αυγούστου 1951 η ΕΔΑ εκδίδει επίσημη εφημερίδα τη Δημοκρατική, της οποίας η κυκλοφορία απαγορεύεται από το Συμβούλιο Εφετών Αθηνών στις 19 Ιανουαρίου 1952, λόγω της αποκάλυψης των ασυρμάτων του παράνομου μηχανισμού του ΚΚΕ στην Ελλάδα, ενώ από τις 24 Αυγούστου 1952 κυκλοφορεί η Αυγή με διευθυντή τον βουλευτή της ΕΔΑ, Βασίλη Εφραιμίδη. Παρά την κρίσιμη πολιτική κατάσταση των τελευταίων μηνών του 1951 και των αρχών του 1952 με τις διώξεις, τις απαγορεύσεις, τις δίκες, την καταδίκη και την εκτέλεση του Νίκου Μπελογιάννη και των τριών συγκατηγορούμενών του, η Αριστερά κατορθώνει να ανασυγκροτήσει τις δυνάμεις της και να επιβάλει την παρουσία της ως νόμιμης πολιτικής δύναμης. 

Όπως προκύπτει από το προσωπικό του αρχείο, ο Αντώνης Μπριλλάκης δραστηριοποιήθηκε στη Βουλή από τις αρχές του 1952 με παρεμβάσεις και αναφορές για την υπεράσπιση των δημοκρατικών δικαιωμάτων και τη γενική αμνηστία. Την 1η Φεβρουαρίου 1952 κατέθεσε την πρώτη του αναφορά για την απόλυση εκτοπισμένων από την Ικαρία και το Τρίκερι, ενώ λίγες μέρες αργότερα κατέθεσε αναφορά της Πανελλήνιας Ένωσης Οικογενειών Πολιτικών Εξορίστων που διεκδικούσε την απελευθέρωση όλων των πολιτικών κρατουμένων και εξορίστων.

[…] Σε μεταγενέστερη μαρτυρία του σημειώνει: «…Ήμουν στην πρώτη Διοικούσα Επιτροπή της ΕΔΑ από πλευράς Κόμματος. Αφ’ ης στιγμής μπήκα, δούλευα ως εκπρόσωπος του Κόμματος στην ΕΔΑ. Δεν ήμουν υπεύθυνος για τις παράνομες παράπλευρες οργανώσεις. Ο Νίκος Ακριτίδης αντικατέστησε τον Σταύρο Κασιμάτη, ο οποίος έφυγε από το κλιμάκιο της ΕΠΟΝ, αλλά ταυτόχρονα κρατούσε σύνδεση με το κλιμάκιο Πλουμπίδη – Μπελογιάννη, γιατί ήταν στην ηγεσία της ΕΠΟΝ ως κομματικό στέλεχος».

[….] Διατηρούσε καλή σχέση με τον  Γιάννη Πασαλίδη, ο οποίος του αναγνώριζε ένα προβάδισμα στη διατύπωση των πολιτικών στόχων του ΚΚΕ. Έχοντας τη συνήθεια να αποδίδει σε όλους παρατσούκλια, τους ονόμαζε «θεία βρέφη» και «παιδία», όπως διασώζει η φιλολογία του αριστερού χώρου. Ο Παναγιώτης Κατερίνης αναφέρει ότι ο Πασαλίδης έλεγε πως επρόκειτο για «υιοθετημένα παιδία», εννοώντας ότι τα παρέλαβε από το ΚΚΕ και δέχθηκε να συνεργαστεί μαζί τους. Ο δε Μανώλης Γλέζος θυμάται επίσης ότι ο Πασαλίδης συνήθιζε να λέει ότι «τα παιδία είναι η γραμμή του κόμματος. Εκείνο από τα παιδία που φέρνει τη γραμμή είναι ο Μπριλλάκης. Και γι’ αυτό», προσθέτει. «τον ονόμασε τότε «πετραχήλι». «Σε αυτόν να έχεις εμπιστοσύνη», του έλεγε.

[…] Στις επόμενες εκλογές της 16ης Νοεμβρίου 1952, που έγιναν με πλειοψηφικό σύστημα, κυβέρνηση σχημάτισε ο «Ελληνικός Συναγερμός», με πρωθυπουργό τον Αλέξανδρο Παπάγο. Ο Αντ. Μπριλλάκης, υπέρμαχος της αυτόνομης καθόδου της ΕΔΑ, μετείχε ως υποψήφιος στην εκλογική περιφέρεια του Πειραιά, η Αριστερά όμως στερήθηκε την κοινοβουλευτική της εκπροσώπηση λόγω του εκλογικού συστήματος. Συγκέντρωσε, ωστόσο, το 11,28% των ψήφων, συνυπολογίζοντας και τους τρεις ανεξάρτητους συνδυασμούς που υποστήριξε.

Σε όλη αυτή την περίοδο η ύπαρξη πολλαπλών καθοδηγητικών ιμάντων, μεταξύ μίας πολιτικής και κομματικής ομάδας εντός της ΕΔΑ, του παράνομου μηχανισμού του ΚΚΕ στην Αθήνα και της ηγεσίας του κόμματος που εδρεύει στο Βουκουρέστι, δημιουργεί οργανωτικές και πολιτικές δυσλειτουργίες αλλά και προβλήματα επικοινωνίας και εμπιστοσύνης. Θυμίζουμε εδώ τις αθρόες συλλήψεις με την κατηγορία της συμμετοχής σε «δίκτυο κατασκοπείας» της περιόδου 1953-1954 αλλά και τη σύλληψη του Νίκου Πλουμπίδη τον Νοέμβριο του 1952 και την εκτέλεσή του στις 17 Αυγούστου 1954.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s