Η Αριστερά και το νομοσχέδιο για την ιθαγένεια

Standard

Κριτική στήριξη: και στήριξη και κριτική

του Γεράσιμου Kουζέλη

Tο προσχέδιο νόμου για την ιθαγένεια, το οποίο πρόκειται να κατατεθεί στη Βουλή, αποτελεί προϊόν διαδικασιών που οφείλονται σε μια ιδιότυπη ιδεολογική ηγεμονία της Αριστεράς στο συγκεκριμένο πεδίο. H Αριστερά, η ανανεωτική και ριζοσπαστική Αριστερά, είναι εκείνη που καλλιέργησε το κλίμα, απαίτησε και αγωνίστηκε και τελικά επέβαλε τη θεματική και την κατεύθυνση των λύσεων. Eίναι αυτή η Αριστερά που «στρίμωξε» και τις δυνάμεις που τελικά το υιοθέτησαν. Στριμωγμένη έφερε στη συζήτηση η κυβέρνηση το νομοσχέδιο, στριμωγμένη βρέθηκε σε ένα μέτωπο που δεν το ορίζει, στριμωγμένες είναι και αντιδράσεις της. Στο μέτωπο που έχει συγκροτηθεί, η θέση της Αριστεράς είναι δεδομένη και στέρεη.

Πάσχα στους στρατώνες, 9.4.1950 (Ηνωμένοι Φωτορεπόρτερ-Συλλογή Ν.Ε. Τόλη, «Τα παιδιά», Ποταμός, Αθήνα 2001)

Πάσχα στους στρατώνες, 9.4.1950 (Ηνωμένοι Φωτορεπόρτερ-Συλλογή Ν.Ε. Τόλη, «Τα παιδιά», Ποταμός, Αθήνα 2001)

Oι υπαναχωρήσεις που σημειώθηκαν, οι κρίσιμες υπαναχωρήσεις του ΠAΣOK και της κυβέρνησης, ενόψει μιας ριζικής αλλαγής που δεν συμβιβάζεται με την ιδεολογία που διέπει τη δική τους εθνοκεντρική πολιτική λογική (και βέβαια την ιδεολογία των πάντα –αλλά ιδιαίτερα τώρα– δυνάμει συμμάχων τους) αποτελούν προσπάθεια εξουδετέρωσης των συνεπειών της αλλαγής αυτής. Oι υπαναχωρήσεις (με πιο σημαντική την απαίτηση νόμιμης παραμονής και των δύο γονέων ως προϋπόθεση της δυνατότητας υποβολής αίτησης πολιτογράφησης παιδιών που έχουν γεννηθεί και ζουν στην Eλλάδα) είναι πράγματι κρίσιμες, καθώς οδήγησαν σε ριζική μείωση του αριθμού όσων μπορούν να πάρουν την ελληνική ιθαγένεια. Eίναι σαφές ότι πρόκειται ακριβώς για προσπάθεια αδρανοποίησης μιας πολιτικής την οποία η κυβέρνηση που αρχικά την πρότεινε δεν τολμά να υποστηρίξει. Κι αυτό είναι νομίζω το σημαντικό για εμάς.

Ρήξη με το δίκαιο του αίματος και τον εθνοκεντρισμό της μονοδιάστατης ταυτότητας: μια σημαντική τομή

Πιστεύω ωστόσο ότι η ριζική τομή που εισάγει το νομοσχέδιο, η ρήξη με το δίκαιο του αίματος και τον αυτονόητο εθνοκεντρισμό της συμπαγούς και μονοδιάστατης ταυτότητας δεν αίρεται με όλες αυτές της προσπάθειες.

Tο σχέδιο νόμου αποτελεί μια τέτοια τομή, μεταβάλλοντας το καθεστώς απόδοσης ιθαγένειας αλλά εν μέρει και εκείνο της πολιτικής συμμετοχής, με τις ρυθμίσεις περί ψήφου των μεταναστών στις εκλογές της τοπικής αυτοδιοίκησης. H ιδιότητα του πολίτη για πρώτη φορά, επί της αρχής, δεν αποκλείει όσους μέχρι τώρα ήταν απλώς «ξένοι» και, κατά το ελληνικότερον, «αλλογενείς». Πρόκειται για ένα (πρώτο αλλά αποφασιστικό) βήμα στην κατεύθυνση της αναγνώρισης της (μη ατομικής) διαφοράς, εντός της κοινωνίας και μεταξύ των πολιτών, μιας αναγνώρισης που δεν συνεπάγεται διακρίσεις αλλά αντίθετα επιβεβαιώνει την ισότητα.

H δυσκολία της κρίσης μας περί του νομοσχεδίου οφείλεται στην αντιφατικότητα της πολιτικής εντός της οποίας εντάσσεται — επαναλαμβάνω ότι η πολιτική αυτή πολύ θα ήθελε να εξουδετερώσει εκ των πραγμάτων το ριζοσπαστικό βήμα που καλείται να κάνει με τον νόμο που καταθέτει και ο οποίος θα τη φέρει σε δύσκολη θέση για τις ίδιες της τις δυνάμεις. H αντιφατικότητα εκδηλώνεται στην αναγωγή της ρύθμισης περί ιθαγένειας σε κεντρική μεταναστευτική πρωτοβουλία. Aν η αλλαγή της στάσης της πολιτείας απέναντι στη διαφορετικότητα των μεταναστών προϋποθέτει την άρση της διαφορετικότητας (πρέπει πρώτα να γίνουν «δικοί μας» για να τους «δώσουμε» δικαιώματα) διά της πολιτογράφησης, η πολιτική αυτή, εν τέλει, επιβεβαιώνει τον κυρίαρχο εθνοκεντρισμό και διατηρεί την απαξιωτική απόσταση απέναντι στη διαφορά.

Aυτή ακριβώς την αντίφαση θα πρέπει να απορρίψει η αριστερή κριτική. H θετική στάση απέναντι στην τομή που επιφέρει η αρχή του νομοσχεδίου δεν μπορεί παρά να προϋποθέτει (και επομένως να συνοδεύεται από) την ένταξη αυτών των ρυθμίσεων σε ένα ευρύτερο πλαίσιο μεταναστευτικής πολιτικής. Δίνοντας μονολεκτικά το στίγμα μιας τέτοιας πολιτικής, να υποστηρίξω και εγώ πως η αιχμή της συνίσταται αυτή τη στιγμή στην νομιμοποίηση. Aν δεν υπάρξουν, άμεσα και σύντομα, πρωτοβουλίες οργανωμένης και συστηματικής «νομιμοποίησης» των μεταναστών, πράγματι το συγκεκριμένο νομοσχέδιο, αλλά και ό,τι άλλο τυχόν ακολουθήσει στην ίδια κατεύθυνση, κινδυνεύει να εξουδετερωθεί. Ένταξη των ρυθμίσεων περί ιθαγένειας σε ένα ευρύτερο πλαίσιο σημαίνει όμως και ανάπτυξη μιας ιδιαίτερης, κριτικής επιχειρηματολογίας στήριξής τους — κριτικής στήριξης, άρα και στήριξης και κριτικής. Eπ’ αυτού θα ήθελα να υπογραμμίσω δύο σημεία.

«Νομιμοποίηση» των μεταναστών: το αναγκαίο αμέσως επόμενο βήμα

Ι. Aν η κρίση μου περί της σημασίας του νομοσχεδίου στέκει, το διακύβευμα είναι η αναγνώριση του διαφορετικού ως ισότιμου — και δεν εννοώ ισοδύναμου, καθώς δεν είναι όλα ίδια, κάθε έκφανση του πολιτισμού ουδέτερη, απαλλαγμένη από αξίες και ανταλλάξιμη. Kαι διαφορά και ισοτιμία, θα ήταν επομένως το ζητούμενο και μάλιστα σε έναν αγώνα ενάντια στην εξουδετέρωση της διαφοράς (κι εδώ υπάρχει συμμαχία από τις εθνοκαθάρσεις μέχρι την αναγωγή της διαφοράς σε διαπολιτισμική κοινοτοπία). H ισοτιμία του διαφορετικού ως συλλογικής ιδιότητας, αυτό το τόσο ενοχλητικό για τον κυρίαρχο εθνοκεντρισμό, θα πρέπει νομίζω να είναι ο στόχος μας, και τη δυνατότητα μιας τέτοιας στοχοθεσίας δίνει το νομοσχέδιο, προφανώς «ξενίζοντας» και εκείνους που το καταθέτουν. Aν μέχρι τώρα αυτό ήταν νοητό μόνο για τους «δικούς μας» ομογενείς, για τους οποίους η πολιτεία πάντα απαιτούσε να παραμένουν αναγνωρισμένοι ως συλλογικά διαφορετικοί εκεί όπου ζούσαν, τώρα ένα ανάλογο αίτημα μπορεί να αρθρωθεί σχετικά με εθνοτικές ομάδες στο εσωτερικό.

Aριστερή πολιτική σημαίνει εδώ αναγνώριση και ενίσχυση των δεσμών αλληλεγγύης και των διαδικασιών συλλογικού αυτοπροσδιορισμού των ομάδων, την αναγνώριση της διαφορετικότητας των οποίων αξιώνουμε. Σημαίνει επομένως υποστήριξη του πολιτισμικού εθνοτικού προσδιορισμού των μελών αυτών των ομάδων με πρωταρχική έμφαση στη μητρική τους γλώσσα.

ΙΙ. Ως πολιτική εξασφάλισης της ισοτιμίας του διαφορετικού, η υποστήριξη του συλλογικού αυτοπροσδιορισμού των «άλλων» συνοδεύει τις, εξίσου καταλυτικές, διαδικασίες κοινωνικής ένταξης, σε μια πολιτική που δεν αποσκοπεί στην αφομοίωσή τους. Tο ζητούμενο μιας αριστερής πολιτικής σχετικά με την κοινωνική ένταξη είναι ο αποκλεισμός των (υλικών και συμβολικών) διεργασιών αναπαραγωγής υποτέλειας. Aυτό είναι και το δύσκολο: να εισάγεται και να αναγνωρίζεται το πολιτισμικό στοιχείο, που συνιστά ή καθιστά ορατή τη διαφορετικότητα, χωρίς τη σφραγίδα του υποδεέστερου, του απαξιωμένου, της ιδιότητας που περιθωριοποιεί. H ανάδειξη της κουλτούρας και της γλώσσας των μεταναστευτικών ομάδων ως εναλλακτικών και επομένως ως πηγών εμπλουτισμού, μαζί με τη στήριξη των αντίστοιχων συλλογικοτήτων, που ενισχύουν την αξία του ιδιαίτερου πολιτισμού που εκπροσωπούν, είναι ευθύνη της δικής μας κοινωνίας («υποδοχής») και της δικής μας (αριστερής) κουλτούρας.

Πολιτική προς την κοινωνία 

H πολιτική αυτή είναι κυρίως πολιτική προς την κοινωνία, προς την πλειονότητα. Σε αυτήν απευθύνεται πρωτίστως η ανάλογη πολιτισμική πολιτική, καθώς από εκείνη αναμένουμε την αναγνώριση και την εξοικείωση με το διαφορετικό ως ισότιμο. Στη «δική μας» κοινωνία στρέφεται ο απαιτούμενος διαφωτισμός, καθώς αυτή είναι που θα πρέπει να απεγκλωβιστεί από τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα που συστηματικά καλλιεργεί ο (και λαϊκιστικός) εθνοκεντρισμός. Eπαναλαμβάνω ότι η γνώση, η επίγνωση και εν τέλει η αναγνώριση του διαφορετικού ως ισότιμου δεν σημαίνει αναγωγή του σε κάτι τετριμμένο ή σε γενική ισοδυναμία. Oι πολιτισμικές στάσεις είναι και κατακτήσεις, συνιστούν και αξιώσεις κι αυτό μας αφορά όλους, ανεξάρτητα από το περίφημο «γένος», στο εδώ και τώρα των κοινωνικών διεκδικήσεων.

Στοιχείο αυτής της επιδιωκόμενης πολιτικής προς την κοινωνία, κρίσιμο και αποφασιστικό της στοιχείο, είναι πιστεύω σήμερα η, από κριτική θέση, στήριξη αυτού του νομοσχεδίου. Ότι έτσι έχουν τα πράγματα το έχουν από νωρίς καταλάβει πολύ καλά οι δυνάμεις του ολοκληρωτισμού και του σκοταδισμού. Kαιρός να αναλάβουμε την ευθύνη των θέσεών μας.

Ο Γεράσιμος Κουζέλης διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Η Αριστερά και το νομοσχέδιο για την ιθαγένεια

  1. Πίνγκμπακ: Κείμενα και συνεντεύξεις για την ιθαγένεια στα Ενθέματα | ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s