Η μικρή Ελένη

Standard

Της Ελένης Αριστείδη Μπαλτά

Πρέπει να υπήρξαν πολύ τυχερά και πολύ λίγα τα κοριτσάκια και τα αγοράκια που δεν βρέθηκαν ποτέ στη θέση της μικρής Ελένης που κάθεται και κλαίει γιατί δεν την παίζουν οι φιλενάδες της. Αλλά, από την άλλη μεριά, όσο κι αν η μικρή Ελένη δεν το ξέρει την ώρα που σπαράζει στο κλάμα, η ζωή συνεχίζεται. Έτσι η ίδια μάλλον θα έφτασε να αποκτήσει κάποτε τα εφόδια που επιτρέπουν την εκ των υστέρων αποτίμηση τέτοιων παθημάτων. Δηλαδή, μεγαλώνοντας, η μικρή Ελένη μάλλον θα έμαθε ότι γενικώς υπάρχουν κανόνες στα παιχνίδια και ότι η συμμετοχή σ’ αυτά προϋποθέτει κατά κάποιο τρόπο τη γνώση και την αποδοχή τους. Θα έμαθε ακόμη ότι απαιτείται μια ορισμένη επιδεξιότητα στη χρήση των κανόνων αλλά και ότι η υπέρμετρη επιδεξιότητα μπορεί κάποιες φορές να χαλάσει το παιχνίδι. Θα έμαθε, τέλος, ότι οι κανόνες κάποιες φορές παραβιάζονται αυθαίρετα ενώ μερικές φιλενάδες αγνοούν αμέριμνες την παραβίαση και συνεχίζουν το παιχνίδι σα να μη συμβαίνει τίποτε.

Γιώργος Γουναρόπουλος, «Κορίτσια που κεντούν», 1920-1922

Γιώργος Γουναρόπουλος, «Κορίτσια που κεντούν», 1920-1922

Στηριγμένη σε αυτή τη γνώση, η μικρή Ελένη μάλλον θα έμαθε επιπλέον όχι μόνον να τηρεί τους ρητούς κανόνες αλλά και να αναγνωρίζει βλέμματα, να διαβάζει τη σωματική γλώσσα και να καταλαβαίνει υπαινιγμούς σχετικά με το πόσο καλά ή κακά τα πάει η ίδια στο παιχνίδι. Έτσι, στα νέα παιχνίδια που βρέθηκε ή επέλεξε να παίζει, μάλλον θα έχει αποκτήσει την ικανότητα να διορθώνει κατά περίπτωση τη συμπεριφορά της και να προφυλάσσει τη θέση της ή ακόμη και να αναλαμβάνει γόνιμες πρωτοβουλίες συναφώς. Όμως όχι πάντα. Η μικρή Ελένη, μεγαλώνοντας, είναι μεν υποχρεωμένη να πορεύεται προσπαθώντας να συντηρήσει το παιχνίδι ή, στις ευτυχέστερες περιπτώσεις, να καταστήσει το ίδιο πιο ενδιαφέρον και τους κανόνες του ασφαλέστερους και καθολικά αποδεκτούς, αλλά τίποτε δεν εγγυάται ότι δεν θα βρεθεί ξανά στην ίδια με προηγουμένως συνθήκη χωρίς, για μια ακόμη φορά, να μπορεί να εντοπίσει επακριβώς το γιατί. Το αναπάντεχο, το απρόβλεπτο, το αστάθμητο καραδοκούν σε κάθε γωνία και τίποτε δεν μπορεί να εξασφαλίσει εσαεί τη μικρή Ελένη από το να βρεθεί ξανά να κάθεται να κλαίει –έστω μόνο μεταφορικά τούτη τη φορά– γιατί δεν την παίζουν οι νέες τώρα φιλενάδες της.

Βέβαια, το πρόβλημα της μικρής Ελένης θα είχε κατά βάσιν λυθεί αν η ίδια είχε κατορθώσει στην πορεία να γίνει κομμουνίστρια. Και αυτό για πολλούς αλληλένδετους λόγους.

Πρώτον, γιατί τότε θα ήταν σε θέση να επιστρατεύσει γενναιοφροσύνη και αυτοκριτική ετοιμότητα, προκειμένου να ερευνήσει ψύχραιμα τα δεδομένα και να αποφανθεί ακριβοδίκαια για το ενδεχόμενο να μην έφταιγαν ή να μην φταίνε κυρίως οι φιλενάδες της αλλά η ίδια. Δεύτερον, γιατί τότε θα αναλάμβανε αυτή να εγγυηθεί το παιχνίδι προς όφελος όλων των φιλενάδων, αφού «οι κομμουνιστές δεν συνιστούν ιδιαίτερο κόμμα. Ορίζονται ως εκείνοι που θέτουν τα συνολικά συμφέροντα της τάξης πάνω από τα επιμέρους συμφέροντα» (Κομμουνιστικό Μανιφέστο). Τρίτον, γιατί αυτή η εγγύηση συνεπάγεται ότι καμιά φιλενάδα δεν θα μπορούσε ποτέ να αποβληθεί οριστικά από το παιχνίδι, αφού «το προλεταριάτο δεν μπορεί να απελευθερωθεί αν δεν απελευθερώσει την κοινωνία ολόκληρη» (Κομμουνιστικό Μανιφέστο). Τέταρτον, γιατί στο παιχνίδι που παίζεται υπό την εγγύηση της μικρής κομμουνίστριας Ελένης, τόση η συμβολή κάθε φιλενάδας όσο και εκείνα που απολαμβάνει προσδιορίζονται από έναν μοναδικό απλό κανόνα: από την κάθε φιλενάδα σύμφωνα με τις ικανότητές της, στην καθεμιά σύμφωνα με τις ανάγκες της. (Κομμουνιστικό Μανιφέστο). Υποσημείωση: Το ποια είναι εδώ η τάξη, ποιο το προλεταριάτο, ποια τα γενικά και ποια τα μερικά συμφέροντα, όπως και το τι είναι και πώς ιεραρχούνται ικανότητες και ανάγκες μένει βέβαια να προσδιοριστούν. Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία…

Η καθ’ ημάς υπαρκτή Αριστερά, στη μέγιστη πλειοψηφία της, έλκει βέβαια την καταγωγή της από την κομμουνιστική. Αλλά φαίνεται σήμερα σαν οι ενήλικες που τη συναπαρτίζουμε να μην εμπεδώσαμε ποτέ τα παραπάνω. Ακόμη χειρότερα, φαίνεται σαν να μην επουλώσαμε ποτέ το τραύμα της μικρής Ελένης που υπήρξαμε κάποτε περίπου όλες και όλοι και να μη μεγαλώσαμε αντίστοιχα ποτέ. Το μόνο που φαίνεται να μάθαμε είναι ότι κάποιες φορές βολεύει τη μικρή Ελένη να χαλάσει η ίδια το παιχνίδι ρίχνοντας ταυτόχρονα το φταίξιμο στις φιλενάδες. Ή, κάποιες άλλες φορές, ότι τη βολεύει εξίσου να παίρνει όλο το παιχνίδι επάνω της, αποδιώχνοντας τις φιλενάδες που δεν θέλουν να παίξουν υπό τέτοιους όρους. Όμως τούτα τα τελευταία φαίνεται πως τα μάθαμε τόσο καλά ώστε οι διάφορες εκδοχές τους να τείνουν πλέον να μας κυριεύσουν. Ιδίως από την εποχή των ευρωεκλογών. Έτσι, αφού είδαμε πρώτα έκπληκτοι πως μια μικρή Ελένη κάθισε να κλαίει γοερά γιατί φοβήθηκε ότι οι φιλενάδες θα εφάρμοζαν το καταστατικό του κόμματος και κάποια άλλη γιατί έχασε το παιχνίδι της ψηφοφορίας για τη σειρά των υποψήφιων ευρωβουλευτών, μας προέκυψε μια τρίτη μικρή Ελένη που βάλθηκε να κλαίει, μάλλον βουβά ετούτη αλλά πολύ έντονα, γιατί θεώρησε ότι δεν την άφηναν να παίζει μόνη και απερίσπαστη, με τον τρόπο που εκείνη ήθελε, το παιχνίδι στο οποίο, ωστόσο, είχε η ίδια τον πρώτο ρόλο. Και μετά από τέτοια εξέχοντα παραδείγματα, το κλάμα δεν μπορούσε βέβαια παρά να γενικευθεί. Έτσι, από τότε, η μία ή η άλλη μικρή Ελένη κάθεται και κλαίει είτε γιατί δεν την παίζουν –ή νομίζει πως δεν την παίζουν– οι φιλενάδες της «τάσης» ή της «συνιστώσας» ή εκείνες της πολιτικής κίνησης ή της συνδικαλιστικής συσπείρωσης. Συγχρόνως, η ίδια ή κάποια άλλη μικρή Ελένη κάθεται και κλαίει είτε γιατί, ως μέλος της «βάσης», θεωρεί πως περιφρονείται από τις φιλενάδες της «ηγεσίας» είτε αντίστροφα γιατί, ως μέλος της «ηγεσίας», θεωρεί πως δεν τυγχάνει της εμπιστοσύνης των φιλενάδων της «βάσης». Επιπλέον, η μια ή η άλλη νεώτερη μικρή Ελένη κάθεται και κλαίει γιατί νομίζει πως δεν την παίζουν οι μεγαλύτερες φιλενάδες, ενώ η μία ή η άλλη μεγαλύτερη γιατί δεν νομίζει πως δεν την παίζουν οι νεώτερες. Τέλος, μία ακόμη μικρή Ελένη κάθεται και κλαίει γιατί θεωρεί πως οι «τάσεις» συνολικά δεν την αφήνουν να πάρει ανάσα ενώ οι «συνιστώσες» φαίνεται να δίνουν την πάσα αλλού. Είμαστε υποχρεωμένοι να διαπιστώσουμε ότι τα δάκρυα της μικρής Ελένης έχουν φτάσει σήμερα να γίνουν ορμητικός χείμαρρος που απειλεί να πνίξει ολόκληρη την καθ’ ημάς υπαρκτή Αριστερά.

Ενόσω προσπαθώ να στεγνώσω τα δικά μου δάκρυα –γιατί βέβαια ούτε εμένα παίζουν ή τουλάχιστον νομίζω πως δεν με παίζουν– κάποιες φιλενάδες, συλλογίζομαι: Μήπως τα παραπάνω είναι υπερβολικά; Μήπως είναι άδικα; Αφού τα παιχνίδια της Αριστεράς  διέπονται από κανόνες  που ορίζουν κατά τρόπο υποτίθεται αντικειμενικό τόσο τα πολιτικά και ιδεολογικά επίδικα όσο και τις αντίστοιχες συμφωνίες και διαφωνίες, μήπως το κλάμα της μικρής Ελένης είναι απλώς μια κάπως παιδική έκφραση ουσιαστικών διαφωνιών; Είμαι σε θέση εν προκειμένω να απαντήσω; Ναι, σκέφτομαι, είμαι σε θέση γιατί, αφού μιλάμε για Αριστερά, μπορώ να επικαλεστώ εδώ το ύψιστο κριτήριο της πράξης. (Αναγνωρίζοντας, βέβαια, πώς το τι ακριβώς σημαίνει «πράξη» και πώς οφείλει να εφαρμόζεται το κριτήριο είναι μεγάλα και δισεπίλυτα ζητήματα).

 Έτσι, ασκώντας όπως μπορώ το κριτήριο, διαπιστώνω ότι σε όλα σχεδόν τα μεγάλα ή μικρά μέτωπα στα οποία η καθ’ ημάς υπαρκτή Αριστερά κλήθηκε να πράξει, το σύνδρομο της μικρής Ελένης δεν εμφανίστηκε σχεδόν καθόλου και περίπου όλες και όλοι ομονοήσαμε έμπρακτα κατά τρόπο εντυπωσιακό. Αν όμως έτσι έχουν τα πράγματα, τότε όσα πολιτικά και ιδεολογικά επικαλείται σήμερα η μικρή Ελένη για να δικαιολογήσει το κλάμα της δεν μπορούν παρά να συνιστούν πρόσχημα, άλλοθι ή απλώς πείσμα. Με άλλα λόγια, είναι σαν η μικρή Ελένη να έχει αποφασίσει προκαταβολικά ότι έτσι κι αλλιώς σήμερα θα κάθεται να κλαίει και να αναφέρεται σε επίδικα και διαφωνίες μόνον εκ των υστέρων, χωρίς κατά βάθος να το εννοεί. Περίεργη διαστροφή. Αλλά χαρακτηριστική, απ’ ότι φαίνεται, ολόκληρης της καθ’ ημάς υπαρκτής Αριστεράς. Και ίσως όχι μόνο…

Τούτον τον καιρό κάποιες και κάποιοι από εμάς (οι του ΣΥΝ) πορευόμαστε προς ένα επισφαλές συνέδριο το οποίο, υπό τις παρούσες συνθήκες, το καλύτερο που μπορεί να επιτύχει είναι κάπως να διευθετήσει, δηλαδή κάπως να εξορθολογίσει, το γενικευμένο κλάμα. Σκεφτείτε όμως τι ωραία που θα ήταν αν, κάποια στιγμή αυτής της πορείας, ας πούμε αύριο το πρωί, αντί η κάθε μικρή Ελένη να κάθεται να κλαίει μόνη στη γωνιά της, σηκωνόταν επάνω με όλες τις φιλενάδες της, κοίταζε –κοιτάζαμε– όλες μαζί τον ήλιο και χαμογελούσαμε! Αυτό  κι αν θα ήταν συνέδριο!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s