Η ανάδευση μιας μαρξικής αυτογνωσίας

Standard

Η ΜΑΡΞΙΣΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟΝ Γ. ΣΚΛΗΡΟ ΣΤΟΝ Δ. ΧΑΤΖΗ

του Σπύρου Ι. Ασδραχά

Γ. Σκληρός

Εκθέτω, με τη συντομία που επιβάλλει ο φιλόξενος χώρος των «Ενθεμάτων», το σκεπτικό που διέπει τις συναντήσεις που συνδιοργανώνουν τα ΑΣΚΙ και το Ινστιτούτο Ν. Πουλαντζάς:  πρόκειται για την μαρξιστικής αναφοράς ελληνική ιστοριογραφία. Σκεφτήκαμε ότι θα έπρεπε να προσδιορίσουμε χρονικά το πεδίο παρατήρησης, αρχίζοντας από τον Γ. Σκληρό και καταλήγοντας στον Δ. Χατζή: ως προς την αφετηρία περιττεύουν οι εξηγήσεις· ως προς την κατάληξη αξίζει να υπομνησθεί η διαπλοκή τού ιστορικού με το πνευματικό, η θεώρηση, αλλοιώς, της διανοητικής ιστορίας υπό το πρίσμα μιας ιστορίας συνολικής που υπακούει σε μαρξικές υποθέσεις έρευνας.

Ο Δ. Χατζής με τον Ν. Καρβούνη στο βουνό, στα χρόνια της Αντίστασης

Κρίναμε επίσης ότι οι θεματικές διακρίσεις θα έπρεπε να συναρθρώνονται σε ένα τρίπτυχο, χρονολογικό, νοηματικό και παραδειγματολογικό. Το χρονολογικό αφορά τη διαχρονικότητα της ελληνικής ιστορίας, με εκπρεπέστερο εκπρόσωπό της τον Γιάνη Κορδάτο· ωστόσο, η διαχρονικότητα, κοντολογής το ζαμπελικό και παπαρρηγοπουλικό σχήμα, με τις αυτονόητες υπερβάσεις τους, δεν αποτέλεσε μιαν ενιαία θεματική ενότητα. Προκρίθηκε ένας άλλος καταμερισμός: Αρχαιότητα, Βυζάντιο (με τα δυτικά του παρεπόμενα), οθωμανική κυριαρχία, ελληνικό κράτος. Παράλληλα, άλλες θεματικές διακρίσεις, που περιττεύει να τις αναφέρω, καθώς αναγράφονται στο Πρόγραμμα. Θα επισημάνω μόνο ότι στην ενότητα της Αρχαιότητας συμπεριελήφθηκε ένα προδρομικό κείμενο του Δ. Γληνού, η «Εισαγωγή» στον Σοφιστή. Και τούτο γιατί θέτει καίρια προβλήματα: επιβίωση και αναβίωση, τύχες της Αρχαιότητας στον νεώτερο ελληνισμό κι ακόμη μεθοδολογικές προτάσεις και ανοίγματα, λόγου χάρη προς την ψυχανάλυση.

Θα πρέπει από τώρα να σημειώσω ότι για τη συγκρότηση του σκεπτικού υπήρχαν ήδη οι έγκυρες συμβολές και κωδικοποιήσεις. Θα αναφέρω μόνο δύο: την εργώδη σύνθεση του Παναγιώτη Νούτσου για τη σοσιαλιστική σκέψη στην Ελλάδα και τα κείμενα του Φίλιππου Ηλιού για τη χρησιμοθηρική διαχείριση της ιστορίας. Υπενθυμίζω ακόμη ότι πρόκειται για έναν πρώτο κύκλο σεμιναρίων που θα έχει τη συνέχειά του. Ας μου επιτραπεί να μη σχολιάσω ποια σημασία μπορεί να έχει αυτή η ανασκόπηση στη σημερινή αποδιαρθρωτική οικονομική, κοινωνική και πολιτική συγκυρία:  θα υπομνήσω μόνο ότι η ερμηνευτική επιταγή έχει κατακτήσει το δικαίωμα να υπερβαίνει τη συγκυρία και να ανάγεται στις δομές, οικονομικές, κοινωνικές και πολιτισμικές δομές.

Μολονότι αυτόδηλο, ας ξαναθυμίσω ότι η μαρξικής ή μαρξιστικής έμπνευσης ιστοριογραφία δεν είναι ταυτόσημη με την κομματική ιστοριογραφία, την κομματικοποιημένη μαρξιστική κοσμοθεωρία και το δίλημμα που θέτει στον ερμηνευτή της: από το παρελθόν προς το μέλλον ή από το μέλλον προς το παρελθόν ή από το μέλλον προς το παρελθόν, με ενδιάμεσο το επαναστατικό παρόν; Η οπτική μας είναι διαφορετική.

Βεβαίως τίθενται πολλά ζητήματα και δεν είμαστε εκ των προτέρων έτοιμοι να προδικάσουμε την ευόδωσή τους: ζητήματα διανοητικών εργαλείων, διαμεσολαβημένων από το γενικό ερμηνευτικό σχήμα σε βάρος, ίσως, των αντικειμενικών όρων του ιστορικού «γίγνεσθαι»· ζητήματα τεκμηριωτικής ικανότητας και (σχετικής, πάντα) επάρκειας· ζητήματα ενσωμάτωσης της ιστοριογραφίας που μας απασχολεί με την καθ’ όλου ιστορική προβληματική και τις εκλεκτικές συγγένειες που η ενσωμάτωση αυτή ήταν δυνατόν να αναδείξει.

Ακόμη, άλλα ζητήματα: Με ποιους όρους συγκροτείται η έννοια των τάξεων; Πώς αναδεικνύεται η έννοια του «λαού»; Ποια τα θετικά και ποια τα ψυχοκινητικά εδράσματα αυτής της ιστοριογραφίας; Δεν συντρέχει λόγος να επεκτείνουμε το ερωτηματολόγιο: ας μείνουμε στην πρόθεσή μας. Αποσκοπεί στην ανάδευση μιας αυτογνωσίας. Στις μέρες μας θα την ονομάζαμε συλλήβδην αριστερή, στην ουσία πρόκειται για μια μαρξική αυτογνωσία.

Ο Σπύρος Ι. Ασδραχάς είναι πρόεδρος του Δ.Σ. των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s