Νέες αφίξεις: το ΔΝΤ στην Ευρώπη

Standard

Καρλ Ρέσινγκ, «Στις κορυφές του Ολύμπου». Από το λεύκωμα «Η προκατάληψή μου ενάντια στην εποχή μου», Βερολίνο 1932

του Κέννεθ Ρογκόφ

Ο νεοκεϋνσιανός Κέννεθ Ρογκόφ,  καθηγητής οικονομικών στο Χάρβαρντ, υπήρξε για χρόνια ανώτατο στέλεχος του ΔΝΤ.  Δημοσιεύουμε το άρθρο του (με μικρές περικοπές·  για το πλήρες κείμενο βλ. www.project-syndicate.org, 2.4.2010), θεωρώντας ότι εκθέτει με σαφήνεια μια καίρια κεντρική πολιτική ιδέα: η παρέμβαση του ΔΝΤ στην Ελλάδα αποτελεί ένα πολύ μεγάλο στοίχημα γι’ αυτό, καθώς σηματοδοτεί μια νέα εποχή, εποχή άμεσης εμπλοκής του στην πολιτική και οικονομία της Ευρώπης.

«Ε»

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, αναλαμβάνοντας κεντρικό ρόλο στο σχέδιο της ευρωζώνης για τη διάσωση της Ελλάδας, ολοκληρώνει έναν ιστορικό κύκλο. Το πρώτο διάστημα της λειτουργίας του, αμέσως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η βασική αποστολή του ήταν να βοηθήσει στην ανόρθωση της Ευρώπης πάνω στα ερείπια του πολέμου.  Κάποτε το ΔΝΤ υπήρξε υπεύθυνο για δεκάδες προγράμματα σε όλη τη Γηραιά Ήπειρο, στη συνέχεια όμως και μέχρι την οικονομική κρίση οι περισσότεροι Ευρωπαίοι θεωρούσαν ότι ήταν πλέον αρκούντως πλούσιοι ώστε να μη χρειαστεί ποτέ να δοκιμάσουν την ατίμωση της προσφυγής στο ΔΝΤ.

Καλώς ήρθατε, λοιπόν, στη νέα εποχή! Η Ευρώπη έχει καταστεί το πεδίο δοκιμών για τη μεγαλύτερη αύξηση του δανεισμού αλλά και της επιρροής του ΔΝΤ εδώ και πολλά χρόνια. Mεγάλες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, συμπεριλαμβανόμενης της Ουγγαρίας, της Ρουμανίας και της Ουκρανίας, έχουν ήδη προσφύγει στα προγράμματα δανεισμού του ΔΝΤ. Τώρα, και οι χώρες της ευρωζώνης συμφώνησαν πως το ΔΝΤ μπορεί να παρέμβει στην Ελλάδα, ενδεχομένως και στην Πορτογαλία, την Ισπανία, την Ιταλία, την Ιρλανδία.

Η ανάκαμψη και ενίσχυση του ΔΝΤ τον  τελευταίο χρόνο ήταν εντυπωσιακή. Ευνουχισμένο από τη λαϊκιστική ρητορική κατά τη διάρκεια της ασιατικής χρεωστικής κρίσης στα τέλη της δεκαετίας του 1990, το ΔΝΤ αγωνιζόταν τα τελευταία χρόνια να ξαναστήσει την πολιτική  και να αποκαταστήσει  την εικόνα του. Όταν ο Γάλλος Ντομινίκ Στρως-Καν ανέλαβε τα ηνία το φθινόπωρο του 2007, ακόμη και φτωχές αφρικανικές χώρες απέφευγαν το ΔΝΤ σαν να ’χε λέπρα, προτιμώντας μη παραδοσιακούς δανειστές όπως η Κίνα. Χωρίς νέα έσοδα και νέα προγράμματα, το ΔΝΤ είχε αρχίσει να κάνει δραστικές περικοπές για να εξασφαλίσει την επιβίωσή του.

Τα πάντα άλλαξαν με την κρίση. Σήμερα πλέον το ΔΝΤ ατενίζει τη νέα κατάσταση από την κορυφή του Ολύμπου. Τον Απρίλιο του 2009, οι ηγέτες του G20 ενέκριναν τον τετραπλασιασμό των πόρων και της δανειοδοτικής ικανότητας του ΔΝΤ.

Η άφιξη του ΔΝΤ στην Ευρώπη σηματοδοτεί, άραγε, το τέλος των δεινών που προξενεί το δημοσιονομικό χρέος στην περιοχή; Δύσκολα. Το ΔΝΤ δεν κάνει δώρα· προσφέρει μόνο δάνεια για να δώσει στις υπό χρεοκοπία χώρες  τον χρόνο να λύσουν τα προβλήματα του προϋπολογισμού τους. Παρόλο που κάποιες χώρες  κατορθώνουν να αντιμετωπίσουν μόνες τους το πρόβλημα του χρέους τους, όπως η Κίνα στην τραπεζική κρίση της δεκαετίας του 1990, οι υπό χρεοκοπία οι χώρες συνήθως χρειάζεται να αναμετρηθούν με μια επώδυνη αριθμητική του προϋπολογισμού τους. Στενάζοντας από την αδυναμία πληρωμών και τον πληθωρισμό, οι περισσότερες χώρες αναγκάζονται να προχωρήσουν σε σημαντική αύξηση της φορολογίας και περικοπές δαπανών, οι οποίες συχνά πυροδοτούν ή και εντείνουν την ύφεση.

Για να είμαστε δίκαιοι, η φήμη πως το ΔΝΤ επιβάλλει προγράμματα λιτότητας είναι εν πολλοίς  μύθος. Μια χώρα απευθύνεται στο ΔΝΤ μόνο όταν έχει εγκαταλειφθεί άστοργα από τις διεθνείς αγορές και καταφεύγει απελπισμένα σε μέτρα αυστηρής λιτότητας, ανεξάρτητα από το πού αναζητά βοήθεια. Οι χώρες προσφεύγουν στο ΔΝΤ για βοήθεια επειδή, κατά κανόνα, αυτό συνιστά μια ηπιότερη λύση σε σχέση με τον δανεισμό από τις αγορές.

Ο βαθμός ηπιότητας, ωστόσο, είναι σχετικός.  Θα είναι εξαιρετικά δύσκολο –όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για όλες τις υπερχρεωμένες χώρες της Ευρώπης– να ακολουθήσουν σφιχτή δημοσιονομική πολιτική, εν τω μέσω της κρίσης, χωρίς να κινδυνέψουν να βυθιστούν σ’ έναν φαύλο κύκλο που θα εντείνει την κρίση. Με λίγα λόγια, κανένας δεν θέλει να είναι ο επόμενος που θα κρούσει τη θύρα του ΔΝΤ.

Η επέμβαση του ΔΝΤ δεν διασφαλίζει επίσης τους κατόχους κρατικών ομολόγων. Υπάρχουν πολυάριθμες περιπτώσεις στις οποίες χώρες που εντάχθηκαν σε προγράμματα του ΔΝΤ δεν μπόρεσαν  να αποφύγουν τη στάση πληρωμών. Η πιο γνωστή είναι η Αργεντινή το 2002 και, πιο πρόσφατα, η Ινδονησία, η Ουρουγουάη και η Δομινικανή Δημοκρατία. Αυτή μπορεί να είναι η κατάληξη και για πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Η Ουκρανία ήδη αγωνίζεται να την αποφύγει. Αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις η διαδικασία στάσης πληρωμών είναι μια πολύ μακρά διαδικασία, σαν παράσταση του ιαπωνικού θεάτρου Καμπούκι.

Το στοίχημα της παρουσίας του ΔΝΤ στην Ευρώπη είναι πολύ μεγάλο. Πρόκειται για δύσκολη άσκηση σχοινοβασίας. Αν θέσει αυστηρούς «γερμανικού τύπου» όρους για τον δανεισμό, κινδυνεύει να πυροδοτήσει αντιδράσεις και να οδηγήσει σε στάση πληρωμών — και αυτό είναι το τελευταίο πράγμα που επιθυμεί.  Μέχρι τώρα, έχει ακολουθήσει μια σχετικά ήπια πολιτική στην Ανατολική Ευρώπη, εγκρίνοντας προγράμματα που βασίζονται σε αισιόδοξες προβλέψεις,  τόσο για τις μελλοντικές περικοπές δαπανών του προϋπολογισμού όσο και για την οικονομική ανάπτυξη.

Το πρόβλημα όμως με το κάνει τον «καλό» για πολύ καιρό, ακόμα και με τους νέους πολύ διευρυμένους πόρους του, είναι ότι το ΔΝΤ δεν μπορεί να αφήνει τους πελάτες του εξαρτημένους ες αεί από αυτό. Αν κάνει κάτι τέτοιο, τότε στο τέλος μπορεί να μη διαθέτει ικανοποιητικά κεφάλαια για να αντιμετωπίσει την  επόμενη κρίση, που θα επέλθει αναπόφευκτα, και μάλιστα από κάποια περιοχή που δεν περιμένει κανένας, όπως η Ιαπωνία ή η Κίνα. Επιπλέον, εάν το ΔΝΤ χάσει την αξιοπιστία του ως καταλύτης για δημοσιονομικές μεταρρυθμίσεις, τα γενναιόδωρα προγράμματά του  απλώς θα εντείνουν τη σοβαρή κρίση  κρατικών χρεών, σε όλο τον πλανήτη, που ήδη υποβόσκει όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και στις ΗΠΑ και στην Ιαπωνία και παντού.  Οι χαμηλοί ρυθμοί ανάπτυξης, η πληθυσμιακή γήρανση και τα διογκούμενα ελλείμματα συνιστούν ένα εκρηκτικό μείγμα.

Το ερώτημα δεν είναι αν το ΔΝΤ έχει ένα ρεαλιστικό σχέδιο εισόδου στην Ευρώπη. Έχει ήδη προσγειωθεί σ’ αυτήν ορμητικά. Το ερώτημα είναι αν διαθέτει κάποια πειστική στρατηγική εξόδου.

μετάφραση: Στρ. Μπουλαλάκης

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s