Ουγγαρία, πυριτιδαποθήκη της Ευρώπης

Standard

Συνέντευξη του Ούγγρου διανοούμενου Λάζλο Φολντένυι

Χαρακτικό του Γιάννη Κεφαλληνού

Σήμερα διεξάγεται ο δεύτερος γύρος των βουλευτικών εκλογών στην Ουγγαρία. Ο πρώτος, στις 11 Απριλίου, υπήρξε  ένας θρίαμβος της Δεξιάς και της Ακροδεξιάς: το εθνικιστικό-δεξιό κόμμα Fidesz πήρε 53%, ενώ το ακροδεξιό-φασιστικό Jobbik 17%.  Ο László F. Földényi (εξέχων Ούγγρος διανοούμενος, ιστορικός της τέχνης και καθηγητής συγκριτικής φιλολογίας στο Κρατικό Πανεπιστήμιο της Βουδαπέστης· στα ελληνικά κυκλοφορεί, από τις εκδόσεις Αρμός, το κείμενό του Ο Ντοστογιέφσκυ διαβάζει Χέγκελ στη Σιβηρία και κλαίει) μιλάει  στον  Paul Jandl για την Ακροδεξιά, τους διανοούμενους και τον νέο αντισημιτισμό. Η  συνέντευξη δημοσιεύτηκε στη Die Welt, στις 7.4.2010 (το πλήρες κείμενο, μεταφρασμένο στα αγγλικά, εδώ)

«Ε»

Λάζλο Φολντένυι

Λέτε ότι οι Ούγγροι έχουν χάσει την πίστη τους στον πολυκομματισμό και τη δημοκρατία, κάτι που δεν σας εκπλήσσει, καθώς εδώ και δυόμισι αιώνες η μονολιθική αυταρχική εξουσία είναι ίδιον της ουγγρικής ιστορίας. Να διακρίνω στα λόγια σας  αταραξία ή παραίτηση;

Είναι μια μη αξιολογική τοποθέτηση.  Αισθάνομαι θλίψη γι’ αυτό και το θεωρώ μια μείζονα κρίση. Ξαναπιάνουμε το νήμα της ιστορίας μας από κει που το είχαμε αφήσει το 1945. Και ο αντισημιτισμός, ο οποίος αποτελεί ξανά μια υπολογίσιμη πολιτική δύναμη, φαίνεται να είναι τμήμα αυτής της κατάστασης. Τους τελευταίους μήνες, τα αντισημιτικά περιστατικά και τα εμπρηστικά άρθρα είναι τόσα, που έχω χάσει τον αριθμό.

Σε αντίθεση με άλλες χώρες, η Ουγγαρία ουδέποτε έχει αναμετρηθεί πραγματικά με τη συμμετοχή της στο Ολοκαύτωμα. Τα δύο τελευταία χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, 600.000 Εβραίοι εκτοπίστηκαν ή βρήκαν τον θάνατο στην Ουγγαρία. Ήταν ένας εμφύλιος πόλεμος κατά των ανυπεράσπιστων, που αποτέλεσε ένα θέμα-ταμπού στην κομμουνιστική εποχή. Δεν έχουμε ακόμα καταφέρει να συμφιλιωθούμε με αυτό το ζήτημα, που δημιούργησε ένα βαθύ χάσμα ανάμεσα στους Ούγγρους. Ο  αντισημιτισμός μοιάζει με απόστημα που σκάει σήμερα και, παρόλο που δεν εξοντώνουμε ακόμα Εβραίους, ηθικά έχουμε φτάσει στο κατώτερο σκαλί. Η χώρα δεν μπορεί να βουλιάξει πιο βαθιά. Και αυτό ίσως, στην πράξη, δώσει στο Fidesz μια ευκαιρία να την ανυψώσει λίγο ηθικά. Το Fidesz πρέπει να χαλιναγωγήσει αντισημιτικές ομάδες όπως το Jobbik. Θα προτιμούσα λοιπόν να το δούμε σαν μια ιστορική πρόκληση. Το ακροδεξιό Jobbik ονειρεύεται μια Μεγάλη Ουγγαρία και υποδαυλίζει το μίσος κατά των Εβραίων και των ομοφυλοφίλων, αλλά κυρίως κατά των Ρομά της Ουγγαρίας. Κανείς δεν έχει βρει τον τρόπο για να ενσωματωθούν καλύτερα οι Ρομά –ιδίως εκείνοι που ζούνε στις πάμπτωχες βορειοανατολικές περιοχές της χώρας– στην ουγγρική κοινωνία. Η πληθυσμιακή αυτή ομάδα, αποκλεισμένη σε μεγάλο βαθμό από την αγορά εργασίας και τις δυνατότητες οικονομικής ανάπτυξης, έχει αφεθεί στην τύχη της. Ομάδες όπως το Jobbik χρησιμοποιούν τις αυξανόμενες εντάσεις για να υποδαυλίσουν το μίσος μεταξύ των ανθρώπων, με αποτέλεσμα την αύξηση του αριθμού  των περιστατικών βίας.  Είναι σαν μια πυριτιδαποθήκη στο μέσον της Ευρώπης.

Οι Ούγγροι φαίνεται να είναι πιο απογοητευμένοι για την πορεία των πραγμάτων μετά το 1989 σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο έθνος.

Πιστεύω ότι αυτό είναι μια κληρονομιά του κομμουνισμού του Καντάρ. Ο Καντάρ ήταν ευφυής. Έδωσε στους ανθρώπους να καταλάβουν ότι υπήρχαν ορισμένα ταμπού. Όσο αυτά παρέμειναν άθικτα, μπορούσαν να απολαμβάνουν μικρές ελευθερίες. Το γεγονός ότι στην Ουγγαρία δεν υπήρχε ελευθερία,  ότι ήταν μια χώρα υπό κατοχή, καθώς και η μνήμη της Επανάστασης του 1956 που πνίγηκε στο αίμα, είναι μερικά από αυτά τα ταμπού. Ο λαός συνολικά αποδέχθηκε αυτό τον συμβιβασμό, κι έτσι είχαμε την ευκαιρία να ζούμε σχετικά ικανοποιητικά. Αλλά η ικανοποίησή μας βασίστηκε σε μια μεγάλη αυταπάτη, και αυτή η απάτη παίρνει τώρα την εκδίκησή της. Δεν συνέβη το ίδιο με τους Τσέχους και τους Πολωνούς. Καθώς οι λαοί των δύο αυτών χωρών είχαν υποστεί πολύ μεγαλύτερη καταπίεση και περισσότερα δεινά, αισθάνονται σήμερα πολύ πιο απελευθερωμένοι. Η Ουγγαρία είναι εξαιρετικά δύσκολο να ελευθερωθεί από τούτη την αυταπάτη. Ο μόνος τρόπος είναι να παραδεχτούμε ότι επρόκειτο, πράγματι, για απάτη.

Η ουγγαρέζα φιλόσοφος Άγκνες Χέλλερ διαμαρτύρεται ότι οι άνθρωποι έχουν κακομάθει εντελώς από την πατερναλιστική πολιτική της εποχής Καντάρ, γι’ αυτό δεν υπήρχαν πρωτοβουλίες ανεξάρτητες από πολιτικά κόμματα ή κινήσεις της κοινωνίας.

O Ορμπάν προσπαθεί να εκμεταλλευτεί το αδιανόητο γεγονός ότι ο Καντάρ εξακολουθεί να είναι δημοφιλής. Ο Ορμπάν τον μιμείται στον τρόπο ομιλίας, στα αστεία, ακόμα και στη γλώσσα του σώματος. Είναι πραγματικά τρομακτικό, αλλά ο κόσμος χαίρεται, επειδή τον βλέπει σαν πατρική φιγούρα. Και πολιτικά αυτό αποδίδει.

Μήπως η Ουγγαρία πιστεύει μόνο σε ουτοπίες που απευθύνονται στο παρελθόν; Το τραύμα της απώλειας εδαφών μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο φαίνεται ότι δεν έχει επουλωθεί ακόμα.

Η Ουγγαρία έχει μια τραγική αυτοεικόνα. Δεν έχουμε κερδίσει ούτε ένα σημαντικό πόλεμο τα τελευταία οχτακόσια χρόνια. Ακόμη και ο εθνικός μας ύμνος μας είναι γεμάτος παράπονα και αυτοοικτιρμούς. Μια χώρα στριμωγμένη ανάμεσα στις Μεγάλες Δυνάμεις, που πάντα ήταν το παιχνιδάκι τους. Ωστόσο, υπάρχουν πολλές ευκαιρίες· η Ουγγαρία εύκολα θα μπορούσε να γίνει ένα εξαιρετικά επιτυχημένο και αποτελεσματικό κράτος.

Δεν σας απασχολεί μια ενδεχόμενη κατάχρηση εξουσίας εκ μέρους του Βικτόρ Ορμπάν; Θα μπορούσε να αλλάξει το Σύνταγμα και να παραμείνει στην εξουσία για δεκαετίες.

Θα μπορούσε μ’ αυτό τον τρόπο να εμπεδώσει ένα μονοκομματικό σύστημα. Ωστόσο, η κατάσταση είναι διαφορετική απ’ ό,τι στο παρελθόν. Δεν είμαστε πλέον αποικία καμιάς Μεγάλης Δύναμης, δεν υπάρχει η ναζιστική Γερμανία ούτε κάποια άλλη δύναμη στη σκιά της οποίας μπορούμε να κάνουμε ό,τι μας αρέσει. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αποτρέψει το χειρότερο.

Στην Αυστρία, εκατοντάδες χιλιάδες διαδήλωναν κατά του Γεργκ Χάιντερ. Η ουγγρική κοινωνία των πολιτών φαίνεται μάλλον πιο αδύνατη.

Πράγματι, είναι πολύ αδύναμη. Υπάρχουν μικρές ομάδες, αλλά ειδικά η συμμετοχή των νέων είναι μηδαμινή. Με εκπλήσσει το ότι οι νέοι έχουν γίνει τόσο αντιδραστικοί. Πάντοτε κινητοποιούνταν για το γκρέμισμα της καθεστηκυίας τάξης, αλλά τώρα ζητάνε περισσότερη τάξη, λαχταρούν ιεραρχία και  διαταγές.

Οι Ούγγροι διανοούμενοι εξακολουθούν να παρεμβαίνουν στις πολιτικές αντιπαραθέσεις;

Μετέχουν όλο και λιγότερο στο δημόσιο διάλογο· βρίσκονται υπό διωγμό. Πριν λίγο καιρό, ένα εβδομαδιαίο περιοδικό φίλα προσκείμενο στον Ορμπάν καλούσε τον κόσμο να καταστρέψει τα βιβλία του Ίμρε Κέρτες, του Πέτερ Εστερχάζυ, του Πέτερ Νάντας και του Γκυόργκυ Κόνραντ: προέτρεπε να δανείζονται τα βιβλία τους από τις βιβλιοθήκες και να τα καταστρέψουν. Κατά κάποιο τρόπο δηλαδή, να τα παραδώσουν στην πυρά. Όσοι εκφράζουν κριτικές απόψεις για την Ουγγαρία καταγγέλλονται πάραυτα ως άνθρωποι που θίγουν τα ιερά και τα όσια. Το γεγονός  ότι οι ίδιοι ως συγγραφείς χαίρουν μεγάλης εκτίμησης στο εξωτερικό εξάπτει την κοινή γνώμη. Σε έναν πρόσφατο λόγο του, και ο ίδιος ο Ορμπάν λοιδορούσε τους «διανοούμενους-σταρ».

Δεν αποτελεί βασικό γνώρισμα του δεξιού λαϊκισμού να κολλάει αδιακρίτως τη ρετσινιά σε όσους κάνουν κριτική ότι είναι προδότες της Πατρίδας Μας;

Υπάρχουν απόπειρες αποκλεισμού, τις οποίες εκμεταλλεύονται αμέσως ακραίες ομάδες όπως το Jobbik, καλλιεργώντας στο έδαφος αυτό τον ρατσισμό και αντισημιτισμό. Δεν επικαλούνται το κράτος. Παίζουν το εθνοτικό χαρτί, κάτι που συμβαίνει στην Ουγγαρία τα τελευταία διακόσια χρόνια.

Ο συγγραφέας Γκυόργκυ Κόνραντ αποκάλεσε την πολιτική τάξη της Ουγγαρίας «νηπιακή» γιατί δεν υπάρχει γόνιμος διάλογος, μόνο διαμάχες που μερικές φορές αποκτούν ακόμη και υλική, βίαιη υπόσταση.

Ναι, είναι νηπιακή, αλλά μεγάλο μέρος όλου αυτού μού μοιάζει σαν μεταμφίεση. Αν παρακολουθήσετε μια συνάντηση  του Jobbik, μοιάζει με απόκοσμη μασκαράτα. Δείτε την «Ουγγρική Φρουρά» [παραστρατιωτική ακροδεξιά οργάνωση· ο ηγέτης του Jobbik είναι ένας από τους ιδρυτές της].  Πήγαν και βρήκαν παλιές στολές και εμβλήματα, σαν φροντιστές σκηνής σε θέατρο! Αλλά όλο αυτό θα φθίνει γρήγορα. Δεν μπορείτε να παρελαύνετε για χρόνια κραδαίνοντας σημαίες· ακόμα και οι σημαιοφόροι θα βαρεθούν.

Έχετε πει ότι τα ζητήματα της εθνικής ταυτότητας δεν πρέπει να εκχωρηθούν στις πολιτικές ομάδες της Δεξιάς.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελείται από εθνικά κράτη. Αν διαταραχθεί η ισορροπία μιας χώρας, λ.χ. λόγω των επιπτώσεων της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, ωφελείται κυρίως η Ακροδεξιά. Δεν πρέπει όμως να συμβαίνει αυτό. Δεν μπορούμε να απαγκιστρωθούμε από την εθνική μας ταυτότητα.  Όλοι έχουμε τη γενέτειρα και τη γλώσσα μας. Ωστόσο, όταν αρχίσουμε να προβάλλουμε με έμφαση την εθνική μας ταυτότητα, αυτό αποτελεί δείγμα ματαίωσης, σημάδι ότι κάτι δεν λειτουργεί.  Στη σημερινή Ευρώπη η εθνική ταυτότητα είναι κάτι εύθραυστο. Στις εποχές της ευτυχίας, τους ανθρώπους δεν τους απασχολεί το ερώτημα αν είναι Γάλλοι, Γερμανοί ή Ούγγροι, αλλά σε δύσκολους καιρούς αυτό μπορεί να μετατραπεί σε  μεγάλο πρόβλημα, όπως μας διδάσκει η Ιστορία.

μετάφραση: Έλβταρς Γιάνος, Μπουλαλάκυι Στράτος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s