H Δύση και η Aνατολή της Eλλάδας

Standard

Έργο του Κυριάκου Κατζουράκη, από την έκθεση «σώμα ευάλωτο», που συνεχίζεται στις γκαλερί «έκφραση-γιάννα αγγελοπούλου» (Βαλαωρίτου 9Α) και «Fizz» (Βαλαωρίτου 9Γ) μέχρι τις 5 Ιουνίου

της Σίας Αναγνωστοπούλου

Tον Mάρτιο ο πρωθυπουργός κήρυξε τη χώρα σε εμπόλεμη κατάσταση και κάλεσε το έθνος στα «όπλα». Δεν μας διευκρίνησε ωστόσο ποια είναι τα εμπόλεμα μέτωπα και ποιο το δίκαιο του αγώνα. Στην πορεία καταλάβαμε ότι ο εχθρός είμαστε εμείς –οι μισθοσυντήρητοι και οι συνταξιούχοι–, οι οποίοι συγχρόνως καλούμαστε να πολεμήσουμε εναντίον μας. Eμείς είμαστε οι «εχθροί», όπως άλλωστε επιμένουν οι διεθνείς αγορές, οι συντηρητικές εξουσίες της Eυρωπαϊκής Ένωσης και οι «εκσυγχρονιστικές ελίτ» αυτής χώρας. Tελικά, τα εμπόλεμα μέτωπα ορίστηκαν ερήμην και εναντίον μας, και καλούμαστε να θυσιαστούμε, σαν άλλη Iφιγένεια, στο όνομα «του εθνικού συμφέροντος», έτσι όπως αυτό ορίστηκε ερήμην μας από μια εξουσία την οποία δεν εμπιστευόμαστε. H κυβέρνηση, η χρηματοπιστωτική και δημοσιογραφική ελίτ αυτής της χώρας, προσπαθούν, με τη βοήθεια των «ξένων», να εκπολιτίσουν την «απολίτιστη Aνατολή» –εμάς δηλαδή– που απαιτούμε τη μίνιμουμ διασφάλιση των δικαιωμάτων μας, αυτών που μας καθιστούν πολίτες και όχι ευεργετούμενο όχλο. Για μια ακόμη φορά, φαίνεται ότι το «εκσυγχρονιστικό εγχείρημα» αυτής της χώρας ναυάγησε εξαιτίας μας, εμάς της «απολίτιστης Aνατολής» των μισθοσυντήρητων που υπονομεύουμε το μέλλον του «ευγενούς έθνους», η σωτηρία του οποίου εξαρτάται από την ήττα των πολιτών και των δικαιωμάτων τους.

Συνέχεια ανάγνωσης

Η τρομοκρατία της απόλυσης

Standard

Φωτογραφία του ούγγρου φωτογράφου Angelo

του Αποστόλη Καψάλη

Πολύ πριν εκδηλωθούν τα πρώτα κρούσματα της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, η εργοδοτική πλευρά, διά στόματος των πολιτικών ελίτ, σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, διεκδικούσε με ζήλο και επιμονή την περαιτέρω απελευθέρωση των απολύσεων σε ατομικό και ομαδικό επίπεδο.

Σύμφωνα μάλιστα με τις επιταγές του γνωστού αξιώματος της flexicurity, οι διοικητικές και οικονομικές «δυσλειτουργίες», που συνεπάγεται σε πολλές χώρες η οικεία εργατική νομοθεσία, επιβάλλεται να αμβλυνθούν δραστικά, έτσι ώστε, από τη μία, να διευκολύνεται η «κινητικότητα» των εργαζομένων και, από την άλλη, να επιτρέπεται στις επιχειρήσεις και στις εθνικές οικονομίες να αντιμετωπίζουν επιτυχώς τις οικονομικές και αναπτυξιακές προκλήσεις σε συνθήκες διεθνοποίησης του καπιταλισμού.

Συνέχεια ανάγνωσης

Χρειαζόμαστε την Ευρώπη!

Standard

του Γιούργκεν Χάμπερμας

Έρνστ Λούντβιχ Κίρχνερ, «Τανγκό», π. 1919-1921

Μοιραίες μέρες: Η Δύση γιορτάζει στις 8, η Ρωσία στις 9 Μαΐου τη νίκη επί της ναζιστικής Γερμανίας — και σ’ εμάς, στην επίσημη γλώσσα, αποκαλούνται «Ημέρες της Απελευθέρωσης». Φέτος, οι Ένοπλες Δυνάμεις των Συμμάχων του πολέμου κατά της Γερμανίας (μαζί και μια πολωνική μονάδα) βάδισαν μαζί στην παρέλαση της νίκης. Στην Κόκκινη Πλατεία της Μόσχας η Άγγελα Μέρκελ στεκόταν ακριβώς δίπλα στον Πούτιν. Η παρουσία της υπογράμμιζε το πνεύμα μιας «νέας» Γερμανίας: οι μεταπολεμικές γενιές δεν έχουν λησμονήσει ότι απελευθερώθηκαν και από το ρωσικό στρατό — αυτόν με τις μεγαλύτερες θυσίες.

Η καγκελάριος ερχόταν από τις Βρυξέλλες, όπου είχε παρευρεθεί με εντελώς διαφορετικό ρόλο σε μιαν ήττα εντελώς διαφορετική. Η εικόνα εκείνης της συνέντευξης Τύπου, όπου ανακοινώθηκε η απόφαση των αρχηγών των κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης να συγκροτήσουν ένα κοινό ταμείο διάσωσης για το χτυπημένο ευρώ, προδίδει την αγκυλωμένη νοοτροπία, όχι της νέας, αλλά της σημερινής Γερμανίας. H φωτογραφία αποτυπώνει τα πετρωμένα πρόσωπα της Μέρκελ και του Σαρκοζί — εξοντωμένων αρχηγών κυβερνήσεων που δεν έχουν πια τίποτα να πουν μεταξύ τους. Θα καταλήξει το εικονογραφικό ντοκουμέντο για την αποτυχία ενός οράματος που σφράγιζε τη μεταπολεμική ευρωπαϊκή ιστορία πάνω από μισό αιώνα; Συνέχεια ανάγνωσης

Μια κριτική της κριτικής στην «Κομμουνιστική υπόθεση» του Αλαίν Μπαντιού

Standard

του Μιχάλη Σκομβούλη

Από τον "Οκτώβρη" του Σεργκέι Αϊζενστάιν

Στα «Ενθέματα» προ δύο εβδομάδων δημοσιεύθηκε κείμενο κριτικής στο βιβλίο Η κομμουνιστική υπόθεση του Aλαίν Μπαντιού, αλλά και στην πολιτική πρόσεγγισή του: το άρθρο «Κόκκινες ιδέες χωρίς Ιστορία» του Στ. Δημητρίου και του Γ. Παπαθεoδώρου. Είναι καταρχάς πολύ θετικό ότι δύο θεωρητικοί επιδιώκουν την αποτίμηση μιας πολιτικής παρέμβασης, που πράγματι υπήρξε σημείο ιδεολογικής αναφοράς της Αριστεράς το τελευταίο διάστημα. Χωρίς να γνωρίζω πλήρως τις αφετηρίες τους (παρότι η πολιτικά κριτική πρόθεσή τους είναι σαφής, όταν αρχίζουν γράφοντας:  «από τα διεθνή συνέδρια πολιτικής φιλοσοφίας μέχρι το πρόσφατο συνέδριο της Nεολαίας του ΣΥΝ [ομιλία Αλέξη Τσίπρα], ο Μπαντιού έκοψε ένα “εισιτήριο διαρκείας” μέσα στη σύγχρονη αριστερή σκέψη, χωρίς τον απαραίτητο έλεγχο των νοητικών εργαλείων και του θεωρητικού προγράμματος εντός του οποίου αναπτύσσεται το κεντρικό επιχείρημά του». Οφείλω να πω ότι το κείμενό τους μου προξενεί σε πολλά σημεία ερωτήματα, και το κυριότερο ότι κινδυνεύει να είναι περισσότερο δογματικό από τον δογματισμό που καταγγέλλει.

Συνέχεια ανάγνωσης

Υπερασπίζοντας τη φιλοσοφία στο Middlesex

Standard

του Τζόναθαν Γουλφ

"Το πανεπιστήμιο είναι εργοστάσιο. Απεργία! Κατάληψη!"

Στα τέλη Απριλίου, το Πανεπιστήμιο Middlesex αποφάσισε να κλείσει, για οικονομικούς λόγους, ένα από τα πιο διάσημα τμήματά του, το Τμήμα Φιλοσοφίας. Η απόφαση ξεσήκωσε θύελλα διαμαρτυριών: φοιτητές, διδάσκοντες και χιλιάδες υποστηρικτές σε όλο τον κόσμο (ανάμεσά τους η Τζούντιθ Μπάτλερ, ο Νόαμ Τσόμσκυ, ο Σλαβόι Ζίζεκ, ο Ετιέν Μπαλιμπάρ κ.ά.) ζήτησαν την ανάκλησή της, ανοίγοντας ταυτόχρονα μια ευρύτερη συζήτηση για το μέλλον των ανθρωπιστικών σπουδών. Στις 4 Μαΐου οι φοιτητές, με την υποστήριξη των διδασκόντων, κλιμάκωσαν τον αγώνα τους, προχωρώντας σε κατάληψη, η οποία διήρκεσε 12 μέρες. Πληροφορίες στο http://savemdxphil.com/about. Ο αγώνας συνεχίζεται.

«Ε»

Η είδηση ότι το Πανεπιστήμιο Middlesex σχεδιάζει να διακόψει τη διδασκαλία της φιλοσοφίας σε προπτυχιακό επίπεδο ενδεχομένως να μην ακούγεται ιδιαίτερα αξιοσημείωτη. Η φιλοσοφία βρίσκεται πολλές φορές υπό απειλή, ιδιαίτερα στα νέα πανεπιστήμια. Συχνά ακούγονται ιστορίες για επικείμενα κλεισίματα τμημάτων, μολονότι οι φήμες για αφανισμό, συχνά πυκνά, αποδεικνύονται πολύ υπερβολικές. Δεν είναι ωστόσο δύσκολο να αντιληφθούμε γιατί ένα πανεπιστήμιο εξετάζει την κατάργηση ενός γνωστικού πεδίου: εάν ένα τμήμα χάνει το βασικό διδακτικό προσωπικό του είτε αποτυγχάνει να προσελκύσει σπουδαστές ή χρηματοδότηση για έρευνα ή αντεπεξέρχεται με δυσκολία στην αξιολόγηση της έρευνας, τότε είναι ευάλωτο. Η έκπληξη συνίσταται στο ότι το τμήμα φιλοσοφίας του Middlesex, βάσει όλων των παραπάνω, είναι υγιέστατο.

Συνέχεια ανάγνωσης

Το φροντιστήριο ενάντια στη μάθηση και τη γνώση

Standard

του Παντελή Κυπριανού

Jacques Androuet Ducerceau, "Άρης και Αφροδίτη", 16ος αιώνας (Εθνική Βιβλιοθήκη, Παρίσι)

Σε πρόσφατο κείμενό μου στην Αυγή («Αναγνώσεις»,  14.2.2010)  αναφέρθηκα στο φροντιστήριο και την ιστορία του. Διετύπωσα δύο θέσεις: ενώ το φροντιστήριο υποτίθεται ότι βοηθά τους μαθητές να πετύχουν την εισαγωγή τους στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, αναδιπλασιάζει (όπως εξάλλου όλοι οι θεσμοί της μη τυπικής εκπαίδευσης) τις εκπαιδευτικές ανισότητες· ενώ πάλι όλοι καταφέρονται εναντίον του («παραπαιδεία» κλπ.), πρόκειται για σύνθετο φαινόμενο η εκρίζωσή του οποίου είναι εξαιρετικά δυσχερής. Εδώ υποστηρίζω ότι φροντιστήριο και γνώση είναι ασύμβατα και ότι όσο υπάρχει κάθε μέτρο που επιδιώκει να βελτιώσει την εκπαίδευση δεν έχει τύχη. Ο λόγος; Το φροντιστήριο αντιστρατεύεται τον σκοπό της εκπαίδευσης, την κριτική μάθηση και γνώση.

Συνέχεια ανάγνωσης

Αλληλεγγύη – για να κερδίσουμε τον πόλεμο

Standard

της Ιλεάνας Μορώνη

Φωτογραφία της Βούλας Παπαϊωάννου (Μουσείο Μπενάκη)

«Είμαστε σε πόλεμο», είπε ο πρωθυπουργός. Το πρόβλημα όμως είναι ότι ο πόλεμος δεν διεξάγεται με όπλα και πυρομαχικά, και κυρίως ότι ο εχθρός είναι αόρατος. Επίσης είναι δύσκολο να κατανοηθεί τι προκάλεσε αυτό τον πόλεμο και πώς πρέπει να αντιμετωπιστεί ο εχθρός. Το αποτέλεσμα είναι ότι ο πρωθυπουργός μπορεί να δηλώνει πως η κυβέρνησή του πολεμάει ενώ στην πραγματικότητα συνθηκολογεί, κι εμείς οι υπόλοιποι κινδυνεύουμε να αναγνωρίσουμε τον εχθρό ο ένας στο πρόσωπο του άλλου και να αλληλοσκοτωθούμε από φίλια πυρά, αφήνοντας τον πραγματικό εχθρό ανενόχλητο. Ταυτόχρονα, τίθεται ακόμα και το ερώτημα «ποιοι είμαστε “εμείς”».

Συνέχεια ανάγνωσης

Η μακρά κρίση της Ευρώπης

Standard

του Μισέλ Αλιετά

Ανρί Ματίς, από τη σειρά "Τζαζ", 1947

Υπάρχει μία μόνο κρίση του χρηματοπιστωτικοποιημένου και τοξικοεξαρτημένου από το χρέος καπιταλισμού, η οποία άρχισε τον Αύγουστο του 2007 και πέρασε έναν πρώτο παροξυσμό το φθινόπωρο του 2008. Έχουμε εισέλθει στη δεύτερη πράξη αυτής της κρίσης. Στο έργο τους για τις χρηματοοικονομικές κρίσεις στην ιστορία η Κάρμεν Ράινχαρντ (Carmen Reinhardt) και ο Κένεθ Ρόγκοφ (Kenneth Rogoff) δείχνουν ότι οι διεθνείς τραπεζικές κρίσεις σχεδόν πάντοτε επανέρχονται ως κρίσεις χρέους των κρατών.

Οι τόποι όπου επανέρχονται είναι οι ασθενείς κρίκοι της παγκόσμιας οικονομίας. Η Λατινική Αμερική τη δεκαετία του 1980, η Ευρωζώνη σήμερα. Διότι η κρίση αυτή συνδέεται με ένα γενετικό ελάττωμα της Ευρωζώνης. Δεν θα έπρεπε να εκπλήσσει, εφόσον πρόκειται για μιαν ανολοκλήρωτη νομισματική ένωση, άρα και ευάλωτη. Πρόκειται, πράγματι, για ένα από τα πιο καθιερωμένα συμπεράσματα της διεθνούς μακροοικονομίας: μια νομισματική ένωση δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς μηχανισμό δημοσιονομικού συντονισμού. Συνέχεια ανάγνωσης

Η διαρροή εγκεφάλων από την Ελλάδα

Standard

Τα πορίσματα μιας έρευνας του Πανεπιστημίου Μακεδονίας


του Λόη Λαμπριανίδη

Nίκος Εγγονόπουλος «Αισθηματικό βαλς», 1939

Το φαινόμενο της «διαρροής εγκεφάλων» συνήθως περιλαμβάνει τις ροές πτυχιούχων από τις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες προς τις αναπτυγμένες, ενώ οι αντίστοιχες ροές μεταξύ των αναπτυγμένων κρατών αναφέρονται ως «κυκλοφορία εγκεφάλων». Ερμηνεύουμε το φαινόμενο της «διαρροής εγκεφάλων» στην περίπτωση της Ελλάδας, η οποία αποτελεί αναπτυγμένο κράτος, ως αποτέλεσμα της χαμηλής ζήτησης για επιστημονικό προσωπικό στην ελληνική αγορά εργασίας, και όχι της υπερπροσφοράς πτυχιούχων.

Συνέχεια ανάγνωσης

Μιχάλης Παπαγιαννάκης: Ευρωπαϊστής, αριστερός και δημοκράτης

Standard

Στις 26 Μαΐου συμπληρώνεται ένας χρόνος από τον θάνατο του Μιχάλη Παπαγιαννάκη. Τα «Ενθέματα» απευθύνθηκαν σε δυο ανθρώπους που τον γνώρισαν καλά, σε διαφορετικές εποχές, και συμπορεύτηκαν πολιτικά και ιδεολογικά μαζί του, τον Βασίλη Παναγιωτόπουλο και τον Σταύρο Λιβαδά. Τους ζητήσαμε να αποτυπώσουν, όσο αυτό μπορεί να γίνει σε ένα σύντομο κείμενο, την προσφορά του Μιχάλη Παπαγιαννάκη στην Αριστερά, την πολιτική και στις ιδέες — εκείνο το τόσο ξεχωριστό που τον έκανε να λάμπει, πολιτικά και προσωπικά, και καθιστά την απώλειά του τόσο βαριά. Τους ευχαριστούμε θερμά για την ανταπόκρισή τους.

«Ε»

του Βασίλη Παναγιωτόπουλου

O Μιχάλης Παπαγιαννάκης διαμορφώθηκε πολιτικά στο προδικτατορικό φοιτητικό κίνημα, στο κίνημα για το 15% και το 1-1-4 στην Αθήνα, πριν έρθει στο Παρίσι, όπου τον γνώρισα. Τα χρόνια του Παρισιού έπαιξαν βέβαια σημαντικό ρόλο στη ζωή του — άλλωστε είναι τα χρόνια που διεξάγεται και στη Γαλλία η μεγάλη συζήτηση για τον ευρωκομμουνισμό. Ο Παπαγιαννάκης είναι ένας άνθρωπος που αξιοποιεί συσσωρευτικά τα ερεθίσματά του: τις σπουδές του, τη γλωσσομάθειά του που του επιτρέπει να χρησιμοποιεί τη διεθνή βιβλιογραφία και να ενημερώνεται από τον διεθνή τύπο, την εξειδίκευσή του στην αγροτική οικονομία και τη δουλειά του στο Ινστιτούτο Αγρονομίας του Μονπελιέ, τη συμμετοχή του στη Δημοκρατική Άμυνα κ.ο.κ.

Συνέχεια ανάγνωσης

Μας λείπεις, Μιχάλη…

Standard

του Σταύρου Λιβαδά

Σκίτσο του Βαγγέλη Χερουβείμ, "Αυγή", 28.5.2009

Σε τρεις μέρες συμπληρώνεται ένας χρόνος από τον θάνατο του Μιχάλη Παπαγιαννάκη. Ήταν 26 Μαΐου του 2009. Μέρα Μαγιού μας μίσεψε κι αυτός, όπως ένα χρόνο πριν, στις 28 Μαΐου του 2008, ο Άγγελος Ελεφάντης. Το ’χει ο Μάης, φαίνεται…

Η απώλεια

Πρόθεσή μου δεν είναι να επαναλάβω μια νεκρολογία, για τον Μιχάλη, όσο κι αν πιστεύω πως είναι σημαντικό να θυμόμαστε και να τιμούμε τους νεκρούς. Ιδιαίτερα όταν πρόκειται για σημαντικά, δημόσια πρόσωπα. Γι’ αυτούς αρμόζει η τιμή για τα πιστεύω, τις πράξεις, τους αγώνες τους. Για μας, τους ζωντανούς, απομένει πολύτιμη η μνήμη, η διδαχή, το παράδειγμά τους.

Συνέχεια ανάγνωσης

ΟΡΘΩΣ ΚΕΙΜΕΝΑ:

Standard

(αναδημοσίευση από την «Ελευθεροτυπία»)

της δημοσιογραφικής-ερευνητικής  ομάδας «Ο ιός»

[…] Το βασικό χαρακτηριστικό του Παπαγιαννάκη, έτσι όπως ξετυλίχτηκε η δράση του στις αρχές της δεκαετίας του 1990, είναι η άρνησή του να ακολουθήσει το ρεύμα της εποχής και η προθυμία του να συνταχθεί με όσους διώκονταν ή αδικούνταν από την κρατική αυθαιρεσία. Ήταν ο πρώτος που επιχείρησε –και σε μεγάλο βαθμό πέτυχε– να αξιοποιήσει η ελληνική αριστερά ορισμένες πλευρές του «ευρωπαϊκού κεκτημένου» και να δικαιωθούν μέσω Ευρώπης ομάδες και πολίτες που βρίσκονταν μέχρι τότε στο πολιτικό περιθώριο. Χαρακτηριστική είναι η καμπάνια στα τέλη του 1990 για την αναγνώριση του δικαιώματος των αντιρρησιών συνείδησης να αρνηθούν τη στράτευση και για τη θεσμοθέτηση εναλλακτικής θητείας. Τότε ακόμα κρατούνταν 420 θρησκευτικοί αρνητές στράτευσης στις στρατιωτικές φυλακές. Ο Παπαγιαννάκης μετέτρεψε σε ευρωπαϊκό το ζήτημα αυτό  […].

Συνέχεια ανάγνωσης

Ένα σχεδιάγραμμα της ελληνικής οικονομικής κρίσης

Standard

του Γιώργου Σταθάκη

Γυναίκες που θρηνούν. Γλυπτό από τον καθεδρικό ναό του Σαιν Ντενί, Παρίσι

Τα αίτια του δημοσιονομικού προβλήματος προκύπτουν από μερικά βασικά δεδομένα που φωτίζουν, ίσως με απόλυτη διαύγεια, το πρόβλημα.

Πρώτον, το χρέος είναι δημιούργημα της δεκαετίας του 1980. Το 1980 το χρέος ήταν μόλις 20% του ΑΕΠ, το 1990 ήταν 80% και το 1993 ήταν 120%. Έκτοτε περιστρέφεται γύρω στο 100-120% του ΑΕΠ.

Δεύτερον, το χρέος προέκυψε από την επέκταση του κράτους στην οικονομία. Οι δημόσιες δαπάνες επεκτάθηκαν τότε από το 25% στο 40% του ΑΕΠ και λίγο αργότερα έφθασαν στο 45%, στο οποίο και μονιμοποιήθηκαν μέχρι σήμερα. Η επέκταση του κράτους έγινε για «καλό σκοπό», καθώς αφορούσε πρωτίστως την επέκταση των κοινωνικών δαπανών: της υγείας, της παιδείας και των συντάξεων. Επιπρόσθετα στη δεκαετία του 1980 το κράτος ανέλαβε τη διαχείριση του προβλήματος της «αποβιομηχάνισης» και των «προβληματικών».

Τρίτον, η αύξηση των δημόσιων εσόδων υστερούσε πάντα των δαπανών. Για την ακρίβεια, ο ελληνικός προϋπολογισμός είναι ελλειμματικός για τριάντα συνεχή χρόνια, με διακυμάνσεις από -5 (1999) έως -16% (1990), κατά μέσο όρο γύρω στο -7% του ΑΕΠ. Το γεγονός ότι το χρέος δεν είναι ακόμα μεγαλύτερο οφείλεται στις περιόδους χαμηλών επιτοκίων. Συνέχεια ανάγνωσης

Η κρίση της υπαρκτής Ευρωπαϊκής Ένωσης

Standard

του Χριστόφορου Παπαδόπουλου

Βλαντιμίρ Μπουρλιούκ, «Ασθενικό φεγγάρι», 1913

Η κρίση του χρέους των κρατών του ευρωπαϊκού Νότου και κυρίως η κρίση δανεισμού της Ελλάδας έγινε η αφορμή για να αποκαλυφθεί γυμνή η κρίση του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Κανείς από τους πρωταγωνιστές μάλιστα δεν έδειξε το παραμικρό ενδιαφέρον να μεταμφιέσει το υπόβαθρο τις κρίσης, να δικαιολογήσει δηλαδή τον μηχανισμό του ευρώ, να υπερασπιστεί την αρχιτεκτονική των θεσμών, να εξυμνήσει την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη ως την αξία που για χάρη της αξίζει κανείς να εγκαταλείψει τους «εθνικούς εγωισμούς» και να προστρέξει στο κοινό «ευρωπαϊκό ιδεώδες». Το τοκογλυφικό επιτόκιο δανεισμού της Ελλάδας από τον μηχανισμό διάσωσης δεν άφηνε, εδώ που τα λέμε, πολλά περιθώρια. Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο που χρησιμοποίησαν δημοσιογράφοι και αναλυτές για να εξηγήσουν την άκαμπτη στάση της Μέρκελ ήταν οι εκλογές στη Βεστφαλία-Ρηνανία. Συνέχεια ανάγνωσης

Κόκκινες ιδέες χωρίς ιστορία: ο Αλαίν Μπαντιού και η «κομμουνιστική υπόθεση»

Standard

του Στέφανου Δημητρίου και του Γιάννη Παπαθεοδώρου

Καταστατικό της Γ΄ Διεθνούς, ισπανική έκδοση

Λονδίνο, Πρωτομαγιά 1928

Αν και τα «κόκκινα χρόνια» πέρασαν, ο Αλαίν Μπαντιού, στο πολύ γνωστό βιβλίο του Η κομμουνιστική υπόθεση, επιχειρεί να καταδείξει τους λόγους για τους οποίους η ιδέα του κομμουνισμού παραμένει επίκαιρη αλλά και αλώβητη, χωρίς σημάδια από την ιστορική περιπέτεια του 20ού αιώνα. Η προφητική πρότασή του για την επερχόμενη «έλευση» του κομμουνισμού βρήκε ήδη πρόσφορο έδαφος: από τα διεθνή συνέδρια πολιτικής φιλοσοφίας μέχρι το πρόσφατο συνέδριο της Nεολαίας του ΣΥΝ (ομιλία Αλέξη Τσίπρα), ο Μπαντιού έκοψε ένα «εισιτήριο διαρκείας» μέσα στη σύγχρονη αριστερή σκέψη, χωρίς τον απαραίτητο έλεγχο των νοητικών εργαλείων και του θεωρητικού προγράμματος εντός του οποίου αναπτύσσεται το κεντρικό επιχείρημά του.

Διασώζοντας τον κομμουνισμό

Θα πρέπει εξαρχής να διευκρινισθεί –προκειμένου να είναι σαφείς οι θέσεις που θα αναπτυχθούν στη συνέχεια– ότι δεν υπάρχει κάτι μεμπτό στο να προσπαθεί κάποιος να διασώσει τα χαρακτηριστικά μιας ιδέας, επειδή πιστεύει ότι αυτή έχει υποστεί ιστορικές στρεβλώσεις και παραφθορές, οπότε θα πρέπει να την αποκαταστήσει στην αρχική αυθεντική μορφή και σημασία της. Δεν υπάρχει κάτι μεμπτό σε αυτό το διασωστικό εγχείρημα, διότι είναι απολύτως θεμιτό  να αποπειραθεί κάποιος να αποκαταστήσει το κύρος, την επικαιρότητα και την αξία μιας ιδέας, αφού βεβαίως την εξετάσει στο πλαίσιο και των ιστορικών συμφραζομένων, με βάση τα οποία αυτή έχει περιγραφεί  και εντός των οποίων μας έχει γίνει γνωστή.

Συνέχεια ανάγνωσης

ΟΡΘΩΣ ΚΕΙΜΕΝΑ: Η έκτακτη ανάγκη

Standard

του Νικόλα Σεβαστάκη

(αναδημοσίευση από την Ελευθεροτυπία)

Ο νέος οικονομικός δεσποτισμός στον οποίο κινούμαστε εδώ και καιρό διαθέτει μια γλώσσα που δεν πρωτοτυπεί. Επενδύει πολλά στην κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Εφόσον «έχουμε πόλεμο» και με άλλα λόγια ζούμε μια κατάσταση εξαίρεσης, κρίνεται αυτονόητο ότι δεν επιτρέπονται αποστασίες, αποστάσεις, διαχωρισμοί από την κοινή προσπάθεια. Όλα πρέπει να λησμονηθούν ή να περάσουν σε δεύτερο πλάνο μέχρι την αποκατάσταση της τάξης. Πάει να πει ότι η πραγματικότητα επιβάλλει μία και μοναδική ερμηνεία, μία και μόνη ορθή περιγραφή του κινδύνου και της σωτηρίας. Το αν αυτή η πραγματικότητα είναι κοινωνικό διαμόρφωμα και όχι φυσικό φαινόμενο σαν την τέφρα των ισλανδικών ηφαιστείων πάλι δεν ενδιαφέρει. Συνέχεια ανάγνωσης

16.7.1959: Η απολογία του Αντώνη Καρκαγιάννη στο Στρατοδικείο Αθηνών

Standard

Πολλά γράφτηκαν και θα γραφτούν τις επόμενες μέρες για τον Αντώνη Καρκαγιάννη. Εμείς σήμερα  θυμίζουμε μια ξεχωριστή στιγμή από το παρελθόν του, που τείνει να ξεχαστεί: τη σύλληψη, την καταδίκη και την πολυετή φυλάκισή του ως κατασκόπου, από το Στρατοδικείο Αθηνών, το 1959. Ο Καρκαγιάννης συνελήφθη τον Νοέμβριο του 1958, στην προσπάθειά του να διαφύγει στο εξωτερικό. Παραπέμφθηκε σε δίκη με τον αναγκαστικό νόμο  375/1936 «Περί κατασκοπείας». Κατηγορήθηκε, μαζί με τον Λ. Βουτσά, τον Θ. Ευθυμιάδη, τον Αντώνη Συγγελάκη, τον Γ. Τρικαλλινό, για «προσφορά εις κατασκοπείαν», ενώ άλλα στελέχη του ΚΚΕ, ανάμεσα στους οποίους και ο Μ. Γλέζος, για «παροχή βοηθείας» στους προηγούμενους. Το Τακτικό Στρατοδικείο Αθηνών καταδίκασε σε βαριές ποινές τους κατηγορούμενους (ισόβια τον Λ. Βουτσά και τον Γ. Τρικαλινό, 11 χρόνια κάθειρξη και 5 εκτόπιση τον Α. Συγγελάκη, 5 χρόνια φυλάκιση και 4 εκτόπιση τον Μ. Γλέζο και Ραγουζαρίδη). Ο Καρκαγιάννης καταδικάστηκε σε 11 χρόνια κάθειρξη και πέντε χρόνια εκτόπιση. Αποφυλακίστηκε τον Μάιο του 1966.

Δημοσιεύουμε σήμερα την απολογία του Αντώνη Καρκαγιάννη στο Στρατοδικείο, όπως δημοσιεύτηκε στην Αυγή, στις 17 Ιουλίου 1959. Ευχαριστούμε θερμά τον Σπύρο Ι. Ασδραχά, ο οποίος μας υπέδειξε το κείμενο.

Συνέχεια ανάγνωσης

Παράγοντας και καταναλώνοντας τους «Μινωίτες»

Standard

του Γιάννη Χαμηλάκη και της Νικολέτα Μομιλιάνο

Ο "Πρίγκηψ με τα Κρίνα" του 21ου αιώνα: από την τελετή έναρξης των Ολυμπιακών της Αθήνας το 2004.

Μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις του 21ου αιώνα ο συλλογικός τόμος Αρχαιολογία και ευρωπαϊκή νεωτερικότητα. Παράγοντας και καταναλώνοντας τους «Μινωίτες» (επιμέλεια:  Γ. Χαμηλάκης, N. Momigliano, κείμενα: Φ. Κάραμποτ, J. Whitley, C.E. Morris, Ph. Duke, K. Lapatin, A. Sherratt, L. Sjögren,  Γ. Χαμηλάκης, Ε. Σολομών, R. Beaton, D. Roessel, C. Gere, F. Blakolmer, V. La Rosa, P. Militello, Ά. Σημανδηράκη, μετ. Ν. Κούτρας).

Ο τόμος, εντασσόμενος στη σχετικά πρόσφατη προσπάθεια της αρχαιολογίας να εξετάσει κριτικά τη γνωστική κληρονομιά της, εστιάζεται στη μινωική Κρήτη, «σημείο συνάντησης τριών ηπείρων, επίκεντρο ατέρμονων ανταγωνισμών και αναζητήσεων, τόπο που έχει χαιρετιστεί ως η “κοιτίδα του ευρωπαϊκού πολιτισμού”».  Όπως εξηγούν οι επιμελητές,  «εξαιτίας των συγκεκριμένων ιστορικών συνθηκών στις οποίες  η εκ νέου ανακάλυψη της “μινωικής” Κρήτης  έλαβε χώρα και των σύνθετων δεσμών της με την ύστερη ελληνική αρχαιότητα (έναν άλλο ακρογωνιαίο λίθο της ευρωπαϊκής Νεωτερικότητας), το νησί  φαίνεται ότι προσφέρεται ως μια ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα παραδειγματική μελέτη». Έτσι, συζητιούνται ερωτήματα όπως πώς διαμορφώθηκε το «μινωικό» παρελθόν από την ευρωπαϊκή Νεωτερικότητα, πώς χρησιμοποιείται στη διαπραγμάτευση τοπικών, εθνικών και υπερεθνικών ταυτοτήτων ή τη νομιμοποίηση σημερινών επιδιώξεων  και πώς  η παραγωγή της «μινωικής» αρχαιολογίας επηρεάζει αλλά και επηρεάζεται από την τουριστική βιομηχανία και τα media. Δημοσιεύουμε στη συνέχεια αποσπάσματα από την εισαγωγή των επιμελητών, τα οποία δίνουν το στίγμα αυτού του σημαντικού κριτικού και αναστοχαστικού εγχειρήματος.

«E»

Η «μινωική» κληρονομιά και η πρόκληση της μετα-αποικιοκρατίας

Η τοιχογραφία του "γαλάζιου πουλιού"

Ο Phiroze Vasunia μας υπενθύμισε πρόσφατα ότι οποιοσδήποτε στοχα­σμός πάνω στην αρχαιογνωστική επιστημοσύνη και τις κλασικές σπουδές που δεν λαμβάνει υπόψη του το κοινωνικό πλαίσιο της ανάπτυξής τους, δηλαδή την ευρωπαϊκή αποικιοκρατία και τον ιμπεριαλισμό του 18ου, 19ου και 20ού αιώνα, είναι αναπόφευκτα οικτρά ελλιπής και παραπλανητικός.

Η επιστημονική παρα­γωγή του «μινωικού» φαινομένου αναπτύχθηκε μέσα στο γενικότερο πλαίσιο των κλασικών σπουδών, αν και πάντα διατηρούσε αμφίθυμες σχέσεις με αυτές, και πάντα επικοινωνούσε με άλλους κλάδους. Μολαταύτα, η καίρια παρατή­ρηση του Vasunia αφορά άμεσα το παρόν έργο, όχι μόνο ως προς το ευρύτερο πλαίσιό του, αλλά και με ένα πιο συγκεκριμένο τρόπο: όπως διαφαίνεται σε πολλά κεφάλαια που παρόντος τόμου, η «αρχαιολογική εποίκιση» της Κρήτης συμβάδιζε με την πολιτική της μετατροπή σε αποικία στις αρχές του 20ού αιώ­να. Συνέχεια ανάγνωσης

Η Γερμανία κρατάει το κλειδί της ευρωζώνης

Standard

του Ζαν-Πιέρ Σεβενεμάν

Πάμπλο Πικάσο, "Γυναικείο προφίλ", 1953

Η συμφωνία με την Ελλάδα στην οποία κατέληξε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 25ης και 26ης Μαρτίου είναι εύθραυστη. Οι χρηματαγορές μπορούν να συνεχίσουν τον ξέφρενο χορό τους. Η διάσωση μιας χώρας η οποία δεν θα μπορεί πλέον δανειστεί από τις  χρηματαγορές αποτελεί την «εσχάτη λύση» ενώ η απόφαση πρέπει να λαμβάνεται ομόφωνα. Η Ελλάδα θα συνεχίσει συνεπώς να πληρώνει επιτόκια υπερδιπλάσια σε σχέση με αυτά της Γερμανίας (πάνω από 6% αντί 3%). Πόσο θα αντέξει;  Kαι, πάνω απ’ όλα, η παρέμβαση του ΔΝΤ –στο συμβούλιο του οποίου οι ΗΠΑ διατηρούν το δικαίωμα βέτο–, το οποίο θα χορηγήσει το ένα τρίτο του δανείου,  θεωρήθηκε απαραίτητη, όπως και η  σύμφωνη γνώμη της Γερμανίας. Μια συμφωνία, λοιπόν,  στην οποία δύο πλευρές κρατούν τα κλειδιά

Το αποτέλεσμα δεν είναι λαμπρό: καθένας υποψιάζεται ότι, εκτός από την Ελλάδα, κι άλλες χώρες με τη σειρά τους αισθάνονται ότι μπαίνουν στο στόχαστρο. Όλη η ευρωζώνη είναι εξασθενημένη. Η γαλλίδα υπουργός Οικονομικών Κριστίν Λαγκάρντ τόνισε σωστά ότι η πολιτική της Γερμανίας, βασισμένη, εδώ και  μια δεκαετία, σε έναν μισθολογικό αποπληθωρισμό που ευνοεί την ανταγωνιστικότητα και ένα εμπορικό πλεόνασμα το οποίο σε ποσοστό άνω του 50% επιτυγχάνεται με την υπόλοιπη Ευρώπη, δεν μπορεί πια να συνεχιστεί. Βέβαια, οι τζίτζικες της Μεσογείου διαμαρτύρονται ότι «ο μέρμηγκας δεν τους δανείζει», λες και δεν ήξεραν τι έκαναν όταν αποδέχονταν τους σκληρούς κανόνες πειθαρχίας της Συνθήκης του Μάαστριχτ. Συνέχεια ανάγνωσης

Εμείς μιλάμε γι’ ανθρώπινες ζωές…

Standard

του Στρατή Μπουρνάζου

Χαρακτικό του Χρήστου Δαγκλή

«Τι αξία έχει το διαμάντι / όταν είναι κάρβουνο η ψυχή  / μέσα από την κόλαση του Δάντη / της φυγής η πόρτα είναι κλειστή». Τετάρτη βράδυ, ακούω τους Χειμερινούς Κολυμβητές. Γι’ άλλο λόγο και περίσταση έγραψαν το κομμάτι, κι όμως σκέφτομαι: Τι αξία έχουν τα λόγια όταν κάηκαν τρεις άνθρωποι; Για να μη γίνουν κάρβουνο και οι ψυχές μας· αυτή την αξία έχουν. Γι’ αυτό γράφω λοιπόν, μ’ αβάσταχτο βάρος. Για τους νεκρούς. Αλλά και, κυρίως, για μας.

***

Πολλά, πάρα πολλά έγιναν  την Τετάρτη. Κι ακόμα περισσότερα θα μπορούσαμε να πούμε. Για το τεράστιο πλήθος που πλημμύρισε την Αθήνα. Για την οργή. Για την άγρια χαρά. Για το γέλιο των ανθρώπων. Για τα χημικά που μας πνίξαν. Για  το πλήθος που εφορμούσε φωνάζοντας «Να καεί, να καεί το μπουρδέλο η Βουλή» — προάγγελος της εξέγερσης ή προθάλαμος μιας επικίνδυνης αντικοινοβουλευτικής  λογικής; Για τη ρευστότητα των πραγμάτων. Για το πώς απ’ την κατήφεια της Πρωτομαγιάς φτάσαμε στον ενθουσιασμό της Τετάρτης. Γι’ αυτά κι άλλα πολλά. Μέχρι τη στιγμή που μάθαμε για τους νεκρούς. Από εκείνη τη στιγμή, τίποτα δεν ήταν ίδιο. Για όλους μας, οι τρεις νεκροί στοίχειωσαν τη μέρα μας. Παρασκευή Ζούλια, Αγγελική Παπαθανασοπούλου, Επαμεινώνδας Τσάκαλης, τα ονόματά τους.

Συνέχεια ανάγνωσης