Ένα σχεδιάγραμμα της ελληνικής οικονομικής κρίσης

Standard

του Γιώργου Σταθάκη

Γυναίκες που θρηνούν. Γλυπτό από τον καθεδρικό ναό του Σαιν Ντενί, Παρίσι

Τα αίτια του δημοσιονομικού προβλήματος προκύπτουν από μερικά βασικά δεδομένα που φωτίζουν, ίσως με απόλυτη διαύγεια, το πρόβλημα.

Πρώτον, το χρέος είναι δημιούργημα της δεκαετίας του 1980. Το 1980 το χρέος ήταν μόλις 20% του ΑΕΠ, το 1990 ήταν 80% και το 1993 ήταν 120%. Έκτοτε περιστρέφεται γύρω στο 100-120% του ΑΕΠ.

Δεύτερον, το χρέος προέκυψε από την επέκταση του κράτους στην οικονομία. Οι δημόσιες δαπάνες επεκτάθηκαν τότε από το 25% στο 40% του ΑΕΠ και λίγο αργότερα έφθασαν στο 45%, στο οποίο και μονιμοποιήθηκαν μέχρι σήμερα. Η επέκταση του κράτους έγινε για «καλό σκοπό», καθώς αφορούσε πρωτίστως την επέκταση των κοινωνικών δαπανών: της υγείας, της παιδείας και των συντάξεων. Επιπρόσθετα στη δεκαετία του 1980 το κράτος ανέλαβε τη διαχείριση του προβλήματος της «αποβιομηχάνισης» και των «προβληματικών».

Τρίτον, η αύξηση των δημόσιων εσόδων υστερούσε πάντα των δαπανών. Για την ακρίβεια, ο ελληνικός προϋπολογισμός είναι ελλειμματικός για τριάντα συνεχή χρόνια, με διακυμάνσεις από -5 (1999) έως -16% (1990), κατά μέσο όρο γύρω στο -7% του ΑΕΠ. Το γεγονός ότι το χρέος δεν είναι ακόμα μεγαλύτερο οφείλεται στις περιόδους χαμηλών επιτοκίων. Συνέχεια ανάγνωσης

Η κρίση της υπαρκτής Ευρωπαϊκής Ένωσης

Standard

του Χριστόφορου Παπαδόπουλου

Βλαντιμίρ Μπουρλιούκ, «Ασθενικό φεγγάρι», 1913

Η κρίση του χρέους των κρατών του ευρωπαϊκού Νότου και κυρίως η κρίση δανεισμού της Ελλάδας έγινε η αφορμή για να αποκαλυφθεί γυμνή η κρίση του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Κανείς από τους πρωταγωνιστές μάλιστα δεν έδειξε το παραμικρό ενδιαφέρον να μεταμφιέσει το υπόβαθρο τις κρίσης, να δικαιολογήσει δηλαδή τον μηχανισμό του ευρώ, να υπερασπιστεί την αρχιτεκτονική των θεσμών, να εξυμνήσει την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη ως την αξία που για χάρη της αξίζει κανείς να εγκαταλείψει τους «εθνικούς εγωισμούς» και να προστρέξει στο κοινό «ευρωπαϊκό ιδεώδες». Το τοκογλυφικό επιτόκιο δανεισμού της Ελλάδας από τον μηχανισμό διάσωσης δεν άφηνε, εδώ που τα λέμε, πολλά περιθώρια. Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο που χρησιμοποίησαν δημοσιογράφοι και αναλυτές για να εξηγήσουν την άκαμπτη στάση της Μέρκελ ήταν οι εκλογές στη Βεστφαλία-Ρηνανία. Συνέχεια ανάγνωσης

Κόκκινες ιδέες χωρίς ιστορία: ο Αλαίν Μπαντιού και η «κομμουνιστική υπόθεση»

Standard

του Στέφανου Δημητρίου και του Γιάννη Παπαθεοδώρου

Καταστατικό της Γ΄ Διεθνούς, ισπανική έκδοση

Λονδίνο, Πρωτομαγιά 1928

Αν και τα «κόκκινα χρόνια» πέρασαν, ο Αλαίν Μπαντιού, στο πολύ γνωστό βιβλίο του Η κομμουνιστική υπόθεση, επιχειρεί να καταδείξει τους λόγους για τους οποίους η ιδέα του κομμουνισμού παραμένει επίκαιρη αλλά και αλώβητη, χωρίς σημάδια από την ιστορική περιπέτεια του 20ού αιώνα. Η προφητική πρότασή του για την επερχόμενη «έλευση» του κομμουνισμού βρήκε ήδη πρόσφορο έδαφος: από τα διεθνή συνέδρια πολιτικής φιλοσοφίας μέχρι το πρόσφατο συνέδριο της Nεολαίας του ΣΥΝ (ομιλία Αλέξη Τσίπρα), ο Μπαντιού έκοψε ένα «εισιτήριο διαρκείας» μέσα στη σύγχρονη αριστερή σκέψη, χωρίς τον απαραίτητο έλεγχο των νοητικών εργαλείων και του θεωρητικού προγράμματος εντός του οποίου αναπτύσσεται το κεντρικό επιχείρημά του.

Διασώζοντας τον κομμουνισμό

Θα πρέπει εξαρχής να διευκρινισθεί –προκειμένου να είναι σαφείς οι θέσεις που θα αναπτυχθούν στη συνέχεια– ότι δεν υπάρχει κάτι μεμπτό στο να προσπαθεί κάποιος να διασώσει τα χαρακτηριστικά μιας ιδέας, επειδή πιστεύει ότι αυτή έχει υποστεί ιστορικές στρεβλώσεις και παραφθορές, οπότε θα πρέπει να την αποκαταστήσει στην αρχική αυθεντική μορφή και σημασία της. Δεν υπάρχει κάτι μεμπτό σε αυτό το διασωστικό εγχείρημα, διότι είναι απολύτως θεμιτό  να αποπειραθεί κάποιος να αποκαταστήσει το κύρος, την επικαιρότητα και την αξία μιας ιδέας, αφού βεβαίως την εξετάσει στο πλαίσιο και των ιστορικών συμφραζομένων, με βάση τα οποία αυτή έχει περιγραφεί  και εντός των οποίων μας έχει γίνει γνωστή.

Συνέχεια ανάγνωσης

ΟΡΘΩΣ ΚΕΙΜΕΝΑ: Η έκτακτη ανάγκη

Standard

του Νικόλα Σεβαστάκη

(αναδημοσίευση από την Ελευθεροτυπία)

Ο νέος οικονομικός δεσποτισμός στον οποίο κινούμαστε εδώ και καιρό διαθέτει μια γλώσσα που δεν πρωτοτυπεί. Επενδύει πολλά στην κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Εφόσον «έχουμε πόλεμο» και με άλλα λόγια ζούμε μια κατάσταση εξαίρεσης, κρίνεται αυτονόητο ότι δεν επιτρέπονται αποστασίες, αποστάσεις, διαχωρισμοί από την κοινή προσπάθεια. Όλα πρέπει να λησμονηθούν ή να περάσουν σε δεύτερο πλάνο μέχρι την αποκατάσταση της τάξης. Πάει να πει ότι η πραγματικότητα επιβάλλει μία και μοναδική ερμηνεία, μία και μόνη ορθή περιγραφή του κινδύνου και της σωτηρίας. Το αν αυτή η πραγματικότητα είναι κοινωνικό διαμόρφωμα και όχι φυσικό φαινόμενο σαν την τέφρα των ισλανδικών ηφαιστείων πάλι δεν ενδιαφέρει. Συνέχεια ανάγνωσης

16.7.1959: Η απολογία του Αντώνη Καρκαγιάννη στο Στρατοδικείο Αθηνών

Standard

Πολλά γράφτηκαν και θα γραφτούν τις επόμενες μέρες για τον Αντώνη Καρκαγιάννη. Εμείς σήμερα  θυμίζουμε μια ξεχωριστή στιγμή από το παρελθόν του, που τείνει να ξεχαστεί: τη σύλληψη, την καταδίκη και την πολυετή φυλάκισή του ως κατασκόπου, από το Στρατοδικείο Αθηνών, το 1959. Ο Καρκαγιάννης συνελήφθη τον Νοέμβριο του 1958, στην προσπάθειά του να διαφύγει στο εξωτερικό. Παραπέμφθηκε σε δίκη με τον αναγκαστικό νόμο  375/1936 «Περί κατασκοπείας». Κατηγορήθηκε, μαζί με τον Λ. Βουτσά, τον Θ. Ευθυμιάδη, τον Αντώνη Συγγελάκη, τον Γ. Τρικαλλινό, για «προσφορά εις κατασκοπείαν», ενώ άλλα στελέχη του ΚΚΕ, ανάμεσα στους οποίους και ο Μ. Γλέζος, για «παροχή βοηθείας» στους προηγούμενους. Το Τακτικό Στρατοδικείο Αθηνών καταδίκασε σε βαριές ποινές τους κατηγορούμενους (ισόβια τον Λ. Βουτσά και τον Γ. Τρικαλινό, 11 χρόνια κάθειρξη και 5 εκτόπιση τον Α. Συγγελάκη, 5 χρόνια φυλάκιση και 4 εκτόπιση τον Μ. Γλέζο και Ραγουζαρίδη). Ο Καρκαγιάννης καταδικάστηκε σε 11 χρόνια κάθειρξη και πέντε χρόνια εκτόπιση. Αποφυλακίστηκε τον Μάιο του 1966.

Δημοσιεύουμε σήμερα την απολογία του Αντώνη Καρκαγιάννη στο Στρατοδικείο, όπως δημοσιεύτηκε στην Αυγή, στις 17 Ιουλίου 1959. Ευχαριστούμε θερμά τον Σπύρο Ι. Ασδραχά, ο οποίος μας υπέδειξε το κείμενο.

Συνέχεια ανάγνωσης

Παράγοντας και καταναλώνοντας τους «Μινωίτες»

Standard

του Γιάννη Χαμηλάκη και της Νικολέτα Μομιλιάνο

Ο "Πρίγκηψ με τα Κρίνα" του 21ου αιώνα: από την τελετή έναρξης των Ολυμπιακών της Αθήνας το 2004.

Μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις του 21ου αιώνα ο συλλογικός τόμος Αρχαιολογία και ευρωπαϊκή νεωτερικότητα. Παράγοντας και καταναλώνοντας τους «Μινωίτες» (επιμέλεια:  Γ. Χαμηλάκης, N. Momigliano, κείμενα: Φ. Κάραμποτ, J. Whitley, C.E. Morris, Ph. Duke, K. Lapatin, A. Sherratt, L. Sjögren,  Γ. Χαμηλάκης, Ε. Σολομών, R. Beaton, D. Roessel, C. Gere, F. Blakolmer, V. La Rosa, P. Militello, Ά. Σημανδηράκη, μετ. Ν. Κούτρας).

Ο τόμος, εντασσόμενος στη σχετικά πρόσφατη προσπάθεια της αρχαιολογίας να εξετάσει κριτικά τη γνωστική κληρονομιά της, εστιάζεται στη μινωική Κρήτη, «σημείο συνάντησης τριών ηπείρων, επίκεντρο ατέρμονων ανταγωνισμών και αναζητήσεων, τόπο που έχει χαιρετιστεί ως η “κοιτίδα του ευρωπαϊκού πολιτισμού”».  Όπως εξηγούν οι επιμελητές,  «εξαιτίας των συγκεκριμένων ιστορικών συνθηκών στις οποίες  η εκ νέου ανακάλυψη της “μινωικής” Κρήτης  έλαβε χώρα και των σύνθετων δεσμών της με την ύστερη ελληνική αρχαιότητα (έναν άλλο ακρογωνιαίο λίθο της ευρωπαϊκής Νεωτερικότητας), το νησί  φαίνεται ότι προσφέρεται ως μια ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα παραδειγματική μελέτη». Έτσι, συζητιούνται ερωτήματα όπως πώς διαμορφώθηκε το «μινωικό» παρελθόν από την ευρωπαϊκή Νεωτερικότητα, πώς χρησιμοποιείται στη διαπραγμάτευση τοπικών, εθνικών και υπερεθνικών ταυτοτήτων ή τη νομιμοποίηση σημερινών επιδιώξεων  και πώς  η παραγωγή της «μινωικής» αρχαιολογίας επηρεάζει αλλά και επηρεάζεται από την τουριστική βιομηχανία και τα media. Δημοσιεύουμε στη συνέχεια αποσπάσματα από την εισαγωγή των επιμελητών, τα οποία δίνουν το στίγμα αυτού του σημαντικού κριτικού και αναστοχαστικού εγχειρήματος.

«E»

Η «μινωική» κληρονομιά και η πρόκληση της μετα-αποικιοκρατίας

Η τοιχογραφία του "γαλάζιου πουλιού"

Ο Phiroze Vasunia μας υπενθύμισε πρόσφατα ότι οποιοσδήποτε στοχα­σμός πάνω στην αρχαιογνωστική επιστημοσύνη και τις κλασικές σπουδές που δεν λαμβάνει υπόψη του το κοινωνικό πλαίσιο της ανάπτυξής τους, δηλαδή την ευρωπαϊκή αποικιοκρατία και τον ιμπεριαλισμό του 18ου, 19ου και 20ού αιώνα, είναι αναπόφευκτα οικτρά ελλιπής και παραπλανητικός.

Η επιστημονική παρα­γωγή του «μινωικού» φαινομένου αναπτύχθηκε μέσα στο γενικότερο πλαίσιο των κλασικών σπουδών, αν και πάντα διατηρούσε αμφίθυμες σχέσεις με αυτές, και πάντα επικοινωνούσε με άλλους κλάδους. Μολαταύτα, η καίρια παρατή­ρηση του Vasunia αφορά άμεσα το παρόν έργο, όχι μόνο ως προς το ευρύτερο πλαίσιό του, αλλά και με ένα πιο συγκεκριμένο τρόπο: όπως διαφαίνεται σε πολλά κεφάλαια που παρόντος τόμου, η «αρχαιολογική εποίκιση» της Κρήτης συμβάδιζε με την πολιτική της μετατροπή σε αποικία στις αρχές του 20ού αιώ­να. Συνέχεια ανάγνωσης

Η Γερμανία κρατάει το κλειδί της ευρωζώνης

Standard

του Ζαν-Πιέρ Σεβενεμάν

Πάμπλο Πικάσο, "Γυναικείο προφίλ", 1953

Η συμφωνία με την Ελλάδα στην οποία κατέληξε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 25ης και 26ης Μαρτίου είναι εύθραυστη. Οι χρηματαγορές μπορούν να συνεχίσουν τον ξέφρενο χορό τους. Η διάσωση μιας χώρας η οποία δεν θα μπορεί πλέον δανειστεί από τις  χρηματαγορές αποτελεί την «εσχάτη λύση» ενώ η απόφαση πρέπει να λαμβάνεται ομόφωνα. Η Ελλάδα θα συνεχίσει συνεπώς να πληρώνει επιτόκια υπερδιπλάσια σε σχέση με αυτά της Γερμανίας (πάνω από 6% αντί 3%). Πόσο θα αντέξει;  Kαι, πάνω απ’ όλα, η παρέμβαση του ΔΝΤ –στο συμβούλιο του οποίου οι ΗΠΑ διατηρούν το δικαίωμα βέτο–, το οποίο θα χορηγήσει το ένα τρίτο του δανείου,  θεωρήθηκε απαραίτητη, όπως και η  σύμφωνη γνώμη της Γερμανίας. Μια συμφωνία, λοιπόν,  στην οποία δύο πλευρές κρατούν τα κλειδιά

Το αποτέλεσμα δεν είναι λαμπρό: καθένας υποψιάζεται ότι, εκτός από την Ελλάδα, κι άλλες χώρες με τη σειρά τους αισθάνονται ότι μπαίνουν στο στόχαστρο. Όλη η ευρωζώνη είναι εξασθενημένη. Η γαλλίδα υπουργός Οικονομικών Κριστίν Λαγκάρντ τόνισε σωστά ότι η πολιτική της Γερμανίας, βασισμένη, εδώ και  μια δεκαετία, σε έναν μισθολογικό αποπληθωρισμό που ευνοεί την ανταγωνιστικότητα και ένα εμπορικό πλεόνασμα το οποίο σε ποσοστό άνω του 50% επιτυγχάνεται με την υπόλοιπη Ευρώπη, δεν μπορεί πια να συνεχιστεί. Βέβαια, οι τζίτζικες της Μεσογείου διαμαρτύρονται ότι «ο μέρμηγκας δεν τους δανείζει», λες και δεν ήξεραν τι έκαναν όταν αποδέχονταν τους σκληρούς κανόνες πειθαρχίας της Συνθήκης του Μάαστριχτ. Συνέχεια ανάγνωσης