Πέραν του Τρίτου Δρόμου. Τι συμβαίνει με τη σοσιαλδημοκρατία;

Standard

των Ματ Μπράουν, Ράι Τεϊξέιρα και Τζον Χάλπιν

Μαξ Μπέκμαν, "Η Κάθυ, ντυμένη στα γαλάζια, μέσα σε μια βάρκα", 1926

Η γερμανική σοσιαλδημοκρατία βρίσκονται σε κρίση∙ και δεν είναι η μόνη. Σε ολόκληρη την Ευρώπη, τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα αγωνίζονται να συνδεθούν με τη νέα γενιά ψηφοφόρων. Ποιο είναι όμως το πρόβλημα;

Η επανεκλογή της γερμανίδας καγκελαρίου Άγγελα Μέρκελ επιβεβαίωσε ό,τι ήδη γνώριζαν πολλοί: τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα της Ευρώπης έχουν αποτύχει να αντλήσουν οποιοδήποτε πολιτικό όφελος από τη συσχέτιση του δεξιόστροφου σεβασμού απέναντι  στην ελεύθερη αγορά με τις οικονομικές κρίσεις που ταλανίζουν την ήπειρο.

Παραδοσιακά, οι Ευρωπαίοι σε περιόδους κρίσης στρέφονται στον συντηρητισμό. Σήμερα όμως η κατάσταση είναι πιο σύνθετη. Στη Γερμανία, οι χριστιανοδημοκράτες της Μέρκελ τα πήγαν χειρότερα στις εκλογές του 2009 απ’ ό,τι στις προηγούμενες. Αντίθετα, οι ψηφοφόροι επέλεξαν το αριστερό κόμμα Die Linke, τους φιλελεύθερους Ελεύθερους Δημοκράτες και τους Πράσινους. Αυτά τα κόμματα αντλούν από τις τάσεις δημογραφικού εκσυγχρονισμού: την ανάδυση μιας προοδευτικής νεότερης γενιάς, τη συνεχή άνοδο του εκπαιδευτικού επιπέδου, τη διεύρυνση της τάξης των ελεύθερων επαγγελματιών, τη συνεχή αύξηση του κοινωνικού βάρους των εργένικων ή εναλλακτικών νοικοκυριών, την αυξανόμενη θρησκευτική διαφοροποίηση και την εκκοσμίκευση. Παρά την ήττα των σοσιαλδημοκρατών, λοιπόν, μπορεί κανείς να διακρίνει την εμφάνιση νέων εκλογικών ακροατηρίων που ευνοούν τους προοδευτικούς. Αυτές οι τάσεις επαναλαμβάνονται σε ολόκληρη σχεδόν την Ευρώπη.

Γιατί όμως οι ομάδες αυτές δεν ψηφίζουν τους σοσιαλδημοκράτες;

Συνέχεια ανάγνωσης

Φαντίνα

Standard

του Απόστολου Δεδουσόπουλου

Πάμπλο Πικάσο, "Αρλεκίνος"

Διαβάζοντας ένα μυθιστόρημα, ο αναγνώστης διακρίνει, επισημαίνει και επικεντρώνεται σε πτυχές, καταστάσεις, συναισθήματα και χαρακτήρες που ένας άλλος αναγνώστης απλώς θα τα παρατηρούσε και θα προσπερνούσε αδιάφορα. Όπως στην καθημερινή μας ζωή, η πρόσληψη ενός λογοτεχνικού έργου μεσολαβείται από τον ίδιο τον αναγνώστη: τις γνώσεις, τις εμπειρίες, τις ευαισθησίες και τα συναισθήματά του. Αυτό που ο Αλτουσέρ ονόμασε «η προβληματική της ανάγνωσης», τα ερωτήματα που θέτουμε ως αναγνώστες στο κείμενο, ενυπάρχει «σε πρακτική μορφή», έστω και μη πλήρως συνειδητή, και μέσα από αυτή την προκατειλημμένη ανάγνωση συλλέγουμε τις αναγνωρίσιμες ψηφίδες και ανα-δημιουργούμε τη δική μας εκδοχή.

Διαβάζοντας τους Άθλιους του Ουγκώ, όταν ήμουν παιδί, σε μορφή Κλασσικών Εικονογραφημένων, παρασύρθηκα από την πλοκή και το αίσθημα αδικίας. Αναπόφευκτο να υπερισχύσει η περιπέτεια και τα ηθικοπλαστικά στοιχεία, άφθονα, άλλωστε, στον Ουγκώ. Μεγαλώνοντας και διαβάζοντας το πλήρες κείμενο αρκετές φορές, σε διάφορες φάσεις της ζωής μου, «διάβασα» τα ηθικά διλήμματα των ηρώων, την ιστορία μέσα στο μυθιστόρημα, ίσως και μερικές πτυχές που δεν αφορούν παρά μόνο εμένα. Σήμερα, θα επιχειρήσω ένα διαφορετικό «διάβασμα»: την ανάγνωση των Αθλίων από την οπτική ενός οικονομολόγου που ασχολείται με την αγορά εργασίας.

Στους Άθλιους υπάρχει ένας χαρακτήρας που λειτουργεί ως ιδεατός τύπος του προλεταρίου, της μισθωτής εργασίας. Η Φαντίνα δίνει το όνομά της στο πρώτο μέρος του έργου, αλλά η παρουσία της είναι περιορισμένη. Η ιστορία της είναι ένα μικρό ρυάκι που προετοιμάζει, μαζί με άλλες μικρές, προσωπικές ιστορίες, τη δημιουργία του χειμάρρου που ακολουθεί. Η δράση της εξιστορείται σε λίγα κεφάλαια και ο θάνατός της έρχεται πριν ολοκληρωθεί το πρώτο μέρος.

Συνέχεια ανάγνωσης

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΕΡΜΟΥΠΟΛΗΣ 2010

Standard

Ερμούπολη Σύρου, 4 Ιουλίου – 11 Ιουλίου 2010

Τα «Σεμινάρια της Ερμούπολης», που διοργανώνονται από το Επιστημονικό και Μορφωτικό Ίδρυμα Κυκλάδων, με την επιστημονική εποπτεία του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, κλείνουν φέτος το καλοκαίρι τον 26ο χρόνο συνεχούς παρουσίας στην Ερμούπολη της Σύρου.

Τα «Σεμινάρια» από την έναρξή τους προσπάθησαν να αποτελέσουν ένα βήμα ανταλλαγής απόψεων, ένα ζωντανό χώρο προβληματισμού πάνω σε ζητήματα που απασχολούν σήμερα τις ανθρωπιστικές επιστήμες. Σταθερή επιδίωξή τους υπήρξε η ενίσχυση της επικοινωνίας μεταξύ συγγενών κλάδων των επιστημών του ανθρώπου, σε ένα περιβάλλον οικείο και ευχάριστο, διατηρώντας τον ακαδημαϊκό χαρακτήρα χωρίς τις δεσμεύσεις και τους τύπους που επιβάλλουν οι επιστημονικές ημερίδες που διενεργούνται στα μεγάλα αστικά κέντρα. Η Σύρος και ιδιαίτερα η πόλη της Ερμούπολης με το ιστορικό της βάρος και την πνευματική της παράδοση αποτέλεσαν τον κατάλληλο, φιλόξενο χώρο δεξίωσης των Σεμιναρίων αλλά και ευκαιρία επαφής πολλών επιστημόνων με την πρωτεύουσα των Κυκλάδων. Συνέχεια ανάγνωσης

Τα μέτρα για τις εργασιακές σχέσεις υπό το φως θεμελιωδών ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων

Standard

της Ειρήνης Βλάχου

Τα μέτρα που ανακοίνωσε ο υπουργός Εργασίας για την αλλαγή βασικών ρυθμίσεων της ισχύουσας εργατικής νομοθεσίας, δεν οδηγούν μόνο σε μερική αποδόμηση του κοινωνικού μοντέλου που έχει οικοδομηθεί στη χώρα μας τις τελευταίες δεκαετίες, αλλά και παραβιάζουν κατεστημένα δικαιώματα και ελευθερίες, που εγγυώνται το Σύνταγμα και οι Διεθνείς Συμβάσεις. Στις γραμμές που ακολουθούν και με τη σκέψη ότι σε ένα κράτος δικαίου κανείς και κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες δεν νομιμοποιείται να εισαγάγει νομικές ρυθμίσεις που δεν είναι συμβατές με θεμελιώδη ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα, επιχειρώ να παρουσιάσω τις προτεινόμενες αλλαγές ακριβώς υπό το πρίσμα της προστασίας που απολαμβάνουν τα δικαιώματα αυτά.

  1. Η διχοτόμηση των αποζημιώσεων απόλυσης

Στο πλαίσιο της λεγόμενης «απελευθέρωσης» ή άλλως «φιλελευθεροποίησης» των απολύσεων, τα προτεινόμενα μέτρα του υπουργού Εργασίας αποπειρώνται δραστική περικοπή των αποζημιώσεων που μέχρι σήμερα οφείλει να καταβάλει ο εργοδότης σε περίπτωση απόλυσης υπαλλήλου, οι οποίες πλέον κρίνονται πολύ υψηλές. Ανατρέπεται έτσι ένα καθεστώς το οποίο ισχύει εδώ και 90 χρόνια (θεμελιώθηκε το 1920 με τον νόμο 2112 που ψηφίστηκε επί Ελ. Βενιζέλου). Βεβαίως ο υπουργός Εργασίας ισχυρίζεται ότι δεν θίγεται το ύψος της αποζημίωσης για τον εργαζόμενο που απολύεται χωρίς προειδοποίηση, δηλαδή με άμεση αποχώρηση από την επιχείρηση και ότι η μείωση της αποζημίωσης επέρχεται μόνο αν ο εργοδότης αποφασίσει να προειδοποιήσει τον υπό απόλυση μισθωτό. Αυτό είναι η μισή αλήθεια. Η άλλη μισή είναι όμως ότι ο προβλεπόμενος στον ισχύοντα Ν. 2112/20 χρόνος προειδοποίησης είναι τόσο μεγάλος (1-24 μήνες ανάλογα με την προϋπηρεσία) ώστε, στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, ο εργοδότης δεν τον τηρεί, με συνέπεια να είναι υποχρεωμένος να καταβάλει στον απολυόμενο ολόκληρη την προβλεπόμενη «υψηλή» αποζημίωση. Συνέχεια ανάγνωσης

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: Το ρωμαϊκό καλοκαίρι των ναυαγίων

Standard

του Δημήτρη Καραχάλιου

Την επόμενη εβδομάδα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Βιβλιόραμα» σε συνεργασία με τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας ένα ακόμη βιβλίο της σειράς «Μαρτυρίες», που ξεκίνησε ο Άγγελος Ελεφάντης και συνεχίζει ο Στρατής Μπουρνάζος. Πρόκειται για το Ρωμαϊκό καλοκαίρι των ναυαγίων του Δημήτρη Καραχάλιου, μέλους του γραφείου της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη, που έχοντας γλυτώσει τη σύλληψη τις πρώτες φοβερές ημέρες της δικτατορίας των συνταγματαρχών, καταφεύγει, τον Ιούνιο του 1967, στη Ρώμη. Εκεί, στην «Pensione San Michele», μαζί με άλλους Έλληνες αριστερούς, φοιτητές αλλά και παλαιότερους  αγωνιστές, θα έρθει σε επαφή με τις πολιτικές και πνευματικές αναζητήσεις της ιταλικής αριστεράς, αλλά και θα αντιμετωπίσει το αμιγώς κομματικό πνεύμα που βλέπει με καχυποψία τους Λαμπράκηδες και την ΕΔΑ. Στο Ρωμαϊκό καλοκαίρι των ναυαγίων αποτυπώνεται όλη η ατμόσφαιρα των πρώτων μηνών της ελληνικής δικτατορίας στη Ρώμη των Ελλήνων εξορίστων, αλλά και οι πολιτικές αντιθέσεις και αποκλίσεις που θα οδηγήσουν, λίγο μετά, στη διάσπαση του 1968. Πρόκειται άλλωστε για την πρώτη από τις «Μαρτυρίες» που δεν αφορά τα βιώματα του Αλβανικού, της Αντίστασης και του Εμφυλίου. Ο Δημήτρης Καραχάλιος αφηγείται με διεισδυτικότητα, χιούμορ και χαμηλούς τόνους, αποτυπώνοντας με ενάργεια τους ανθρώπινους τύπους και το κλίμα εκείνων των παράξενων και μετέωρων ημερών.

Κ. Σπαθαράκης

Ο Δημήτρης Καραχάλιος (δεξιά) με τον δημοσιογράφο Θόδωρο Μαργαρίτη, στη Ρώμη, στα χρόνια της Χούντας

Η απογευματινή μελέτη στο «σπουδαστήριο» μου είναι πια μια συνήθεια. Τα περιοδικά που διαβάζω πληθαίνουν, καθώς η γνώση της γλώσσας προχωρεί. Πρώτ’ απ’ όλα παίρνω κάθε δεκαπέντε μέρες τη Rinascita, το θεωρητικό περιοδικό του κόμματος. Και καθώς προχωρώ σιγά σιγά όλο και πιο πολύ, από δεκαπενθήμερο σε δεκαπενθήμερο στην κατανόηση των άρθρων και των κειμένων, μένω κατάπληκτος. Πλούτος ιδεών, ελευθερία σκέψης, ελευθερία γνώμης, ελευθερία έκφρασης. Πράγματα άγνωστα σε μας. Χωρίς να το θέλω μου ’ρχονται στο νου τα φτωχά, μονότονα, πληκτικά άρθρα των «παρόμοιων» δικών μας περιοδικών. Εδώ που είμαστε, παίρνουμε τακτικά τον Νέο Κόσμο, το αντίστοιχο, υποτίθεται, περιοδικό τού ΚΚΕ. Τραγωδία. Σου ’ρχεται να κλαις από απόγνωση. Δέκα- δεκαπέντε άρθρα από ισάριθμους «θεωρητικούς», λες κι είναι γραμμένα με καρμπόν. Απλώς, ο αγγλικός ιμπεριαλισμός έχει γίνει ιμπεριαλισμός των ΕΠΑ. Ο μοναρχοφασισμός, ελληνική ολιγαρχία. Μόνο ο όρος «αντίδραση» ζει και βασιλεύει. Κατά τα άλλα σε πνίγει η πλήξη και η έλλειψη μιας δροσερής σκέψης, μιας πρωτότυπης φράσης.

Συνέχεια ανάγνωσης

Η ιστορία στη χαμένη άνοιξη του 1960. Μια προσωπική κατάθεση εκ των υστέρων

Standard

του Σπύρου I. Ασδραχά

Βάσω Κατράκη, "Ψαράδες με καπέλα"

Με τίτλο «Στοιχεία για τη δεκαετία 1957-1967» κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες το 12ο τεύχος του Αρχειοτάξιου επικεντρωμένο στη ματαιωμένη άνοιξη της δεκαετίας του ’60.  Με μεγάλη χαρά φιλοξενούμε στα «Ενθέματα» ένα απόσπασμα από το κείμενο του Σπύρου Ασδραχά από τον σχετικό τόμο με θέμα την ιστοριογραφία της περιόδου.


[…] Κοντολογής, ποιες ήταν οι μαρξιστικές ιστορικές αναγνώσεις τη δεκαετία του 1960; Κυριαρχούνται από τις μεταφράσεις γενικών σοβιετικών συνθέσεων, στις οποίες ο ελληνοκεντρισμός μας (φυσικά ο νεώτερος ελληνοκεντρισμός) δύσκολα ανάπνεε: από την ημιτελή Διπλωματική Ιστορία του Ποτέμκιν ως την Παγκόσμια Ιστορία και της Ιστορία των Νεώτερων Χρόνων της Ακαδημίας Επιστημών της ΕΣΣΔ. Βεβαίως ο κλήρος της Αρχαιότητας, και λιγότερο του Βυζαντίου, ήταν ο πιο μεγάλος και ριζοτομικός προς την κατεύθυνση μιας ιστορίας που διαλογιζόταν με τις πηγές, δίνοντας έτσι μια πρακτική εισαγωγή στη μεθοδολογία της ιστοριογραφίας και της ιστορικής έρευνας: αναφέρομαι στο μεταθανάτια εκδομένο έργο του Ρανόβιτς για τους ελληνιστικούς χρόνους που μεταφράστηκε από τις ΠΛΕ και κυκλοφόρησε και στην Ελλάδα. Αλλά η μεθοδολογία της ιστοριογραφίας και της ιστορικής έρευνας ήταν μάλλον απούσα. Συνέχεια ανάγνωσης

Φάκα dei Greci

Standard

του Γιώργου Μ. Χατζηστεργίου

«Ο κόσμος υποφέρει από μια δικτατορία απουσίας εναλλακτικών. Οι ιδέες από μόνες τους δεν είναι σε θέση να ανατρέψουν αυτή τη δικτατορία, αλλά χωρίς ιδέες δεν είναι εφικτή η ανατροπή.»

Ρομπέρτο Ούνγκερ

Φωτογραφία του Αλεξάντερ Ροτσένκο, 1922

Είναι γνωστό ότι το κύριο χαρακτηριστικό του τρόπου με τον οποίο έχει οικοδομηθεί η μεταπολεμική Ελλάδα δεν είναι η «επιστημονική προσέγγιση» (δηλαδή, η συστηματική ανάλυση με όλα τα δεδομένα καθαρά πάνω στο τραπέζι), αλλά η «καπατσωσύνη» (με άλλα λόγια, η ικανότητα για ψάρεμα στα θολά νερά). Εννοείται ότι η γενικευμένη απαξίωση της μελέτης ως εργαλείου για τη διαχείριση της κατάστασης δεν αφορά μόνο το πεδίο των κατασκευών, αλλά συνολικά τον τρόπο με τον οποίο γίνονται οι δουλειές και οπωσδήποτε τον τρόπο με τον οποίο συναρθρώνεται η πολιτική εξουσία με τις εξελίξεις στην Ελλάδα.

Συνέχεια ανάγνωσης