To περιοδικό «Ο Πολίτης»: ένα εργαστήριο αριστερών ιδεών και αισθημάτων”

Standard

Συζητούν ο Διονύσης Καψάλης, ο Αριστείδης Μπαλτάς και ο Παντελής Μπουκάλας

Ο Άγγελος Ελεφάντης το 1976

Ο Πολίτης υπήρξε το επίκεντρο της διανοητικής και πολιτικής δραστηριότητας του Άγγελου Ελεφάντη, έργο ζωής, ταυτισμένο μαζί του, όλα τα χρόνια της μεταπολίτευσης, μέχρι και τον θάνατό του. Ταυτόχρονα, υπήρξε ένα περιοδικό με ιδιαίτερα ποιοτικά χαρακτηριστικά και καθοριστική επίδραση στο χώρο των αριστερών ιδεών. Τιμώντας τη μνήμη του Άγγελου Ελεφάντη, καθώς στις 29 Μαΐου συμπληρώθηκαν δύο χρόνια από τον θάνατό του, ζητήσαμε από τον Διονύση Καψάλη, τον Αριστείδη Μπαλτά και τον Παντελή Μπουκάλα, τρεις ξεχωριστούς συνεργάτες του περιοδικού και στενά συνδεδεμένους με τον Άγγελο Ελεφάντη, να καταθέσουν τις σκέψεις τους, σε μια πρώτη προσπάθεια να προσεγγίσουμε τη διαδρομή, τη σημασία, τα χαρακτηριστικά αυτού του τόσο ιδιαίτερου περιοδικού. Τους ευχαριστούμε θερμά για την πρόθυμη ανταπόκριση και τη συμβολή τους. Η συζήτηση έγινε στον πάντα φιλόξενο χώρο του αναγνωστηρίου των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ).

«Ε»

Παντελής Μπουκάλας: Είμαι σίγουρος ότι ο ίδιος ο Άγγελος Ελεφάντης δεν θα αποδεχόταν αυτό που έχει κατά κόρον γραφτεί και ακουστεί: «ο Πολίτης του Άγγελου». Θα προτιμούσε να πούμε «ο Άγγελος του Πολίτη». «Ο Πολίτης του Άγγελου» είναι σαν να θέτει εξαρχής τον Άγγελο σε ένα υπερεπίπεδο από το οποίο διαφεντεύει. Μπορεί να συνέβαινε στην πραγματικότητα αυτό, αλλά τουλάχιστον η εικόνα της συλλογικότητας υπήρχε. Μιλάμε λοιπόν για τον Άγγελο του Πολίτη, και το θέμα είναι ποιοι είμαστε εμείς που μιλάμε, πού μιλάμε, από ποια θέση μιλάμε. Θα πρέπει να ξεκαθαρίσω, εγώ τουλάχιστον, ότι δεν αισθάνομαι και δεν είμαι κληρονόμος των ιδεών του Ελεφάντη, γιατί ούτε ο ίδιος θα δεχόταν ότι απάρτισε ένα σύστημα ιδεών, το οποίο θα ήθελε να κληροδοτήσει. Περισσότερο θα ήθελε να πει ότι κληροδότησε ένα σύστημα αισθημάτων απέναντι στην Aριστερά, όχι ένα ολικό συγκεντρωτικό πράγμα που πρέπει εμείς ή ο οποιοσδήποτε να το συνεχίσουμε. Το λέω αυτό, για να μη δούμε πάλι γραμμένες τίποτα επιπολαιότητες για «τα ορφανά του Ελεφάντη». Ακόμη και αν εγώ αισθανόμουν τον Άγγελο σαν πνευματικό μου πατέρα, δεν θα μπορούσα να αυτοχαρακτηριστώ, και δεν θα δεχόταν να με χαρακτηρίσει οποιοσδήποτε άλλος, «ορφανό του Άγγελου». Είμαι ορφανός πολλών πατεράδων, όπως είμαστε όλοι μας ορφανοί πολλών πατεράδων, κι αυτό απορρέει και από τη συλλογικότητα του Πολίτη, από την ιδρυτική του συλλογικότητα, έστω και αν αυτή διασπάστηκε σχεδόν πριν εκδοθεί ο Πολίτης.

Αν θυμηθούμε ότι ήταν τρεις στην εκκίνησή του, η διάσπαση επήλθε πριν καν εκδοθεί το πρώτο τεύχος. Και επισημοποιήθηκε όταν εκδόθηκε το πρώτο τεύχος. Έμειναν οι δύο από τους «τρεις ιεράρχες», και σε πολύ λίγα τεύχη έφυγε και ο επόμενος. Οι «τρεις ιεράρχες» είναι ο Αντώνης Καρκαγιάννης, ο Δήμος Μαυρομμάτης και ο Άγγελος Ελεφάντης.

Η εκκίνηση του περιοδικού

Διονύσης Καψάλης: Θα προσπαθήσω να σας δώσω την ατμόσφαιρα της εποχής. Τον Αντώνη Καρκαγιάννη τον βλέπαμε σαν ένα γλυκύτατο αλλά λίγο απόμακρο προς εμάς κύριο της Αριστεράς. Ήταν ο εμπνευστής του Πολίτη — είχε βαφτίσει και είχε εμπνευστεί πολλά περιοδικά, το Αντί, τον Σύγχρονο Κινηματογράφο, το Τώρα. Ήταν ένας άνθρωπος που γεννούσε ιδέες και γοήτευσε ανθρώπους. Ο Καρκαγιάννης και ο Μαυρομμάτης ήταν ηγετικές προσωπικότητες του λεγόμενου «Χάους», ένα ρευστό πολιτικό μόρφωμα που εμείς το βλέπαμε λίγο αφ’ υψηλού και με κάποια δόση αλαζονείας· δεν μπορούσαμε τότε να καταλάβουμε τι βάρος εμπειρίας σήκωναν αυτοί οι άνθρωποι. Σας θυμίζω ότι ο Ελεφάντης, μέσα στη δικτατορία, είχε γράψει ένα καταπληκτικό κείμενο στον Αγώνα, τχ. 2, «Μερικές απόψεις για το Χάος ή Το χάος μερικών απόψεων», όπου κι ένα προσφυέστατο μότο από τον Ησίοδο «ἐκ Χάεος δ’ Ἔρεβός τε μέλαινά τε Νὺξ ἐγένοντο». Το κείμενο αυτό, όπως μάθαμε μετά, γεννήθηκε από μια συζήτηση του Άγγελου με τον Δήμο Μαυρομμάτη στο Παρίσι.

Συνέχεια ανάγνωσης

Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Standard

Λόγω του αφιερώματος των «Ενθεμάτων» στον Άγγελο Ελεφάντη και το περιοδικό «Πολίτης», η τακτική συνεργασία του Νίκου Σαραντάκου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία» θα δημοσιευθεί εκτάκτως την επόμενη Κυριακή.

Οικονομικές και πολιτικές διαστάσεις της κρίσης στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ

Standard

Συνέντευξη του Ρίτσαρντ Γουλφ στον Χάρη Κωνσταντινίδη

Βέρνερ Τύμπκε, "Αστική τάξη και ιντελιγκέντσια", 1972-73

Ο Richard Wolff είναι ένας από τους γνωστότερους αμερικανούς μαρξιστές οικονομολόγους, ομότιμος καθηγητής του University of Massachusetts Amherst και επισκέπτης καθηγητής του New School University. Σε συνεργασία με τον καθηγητή Στήβεν Ρέζνικ, έγραψε πλήθος βιβλίων και άρθρων, διατυπώνοντας μια καινοτόμα προσέγγιση στην πολιτική οικονομία μέσω των εργαλείων της ταξικής διαδικασίας και του επικαθορισμού. To πιο πρόσφατο βιβλίο του Capitalism Hits the Fan (2009) αξιοποιεί αυτό το πλαίσιο για την ανάλυση της τρέχουσας οικονομικής κρίσης. Στα ελληνικά κυκλοφορεί το βιβλίο του (σε συνεργασία με τον Stephen Resnick) Ταξική θεωρία και Ιστορία. Καπιταλισμός και κομμουνισμός στην ΕΣΣΔ (μετ. Θανάσης και Βίκτωρας Τσακίρης, Ελληνικά Γράμματα, 2005).

Ο Richard Wolff βρέθηκε στην Ελλάδα την προηγούμενη εβδομάδα, προσκεκλημένος του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Ο Χάρης Κωνσταντινίδης, υποψήφιος διδάκτωρ οικονομικών στο University of Massachusetts Amherst, τον συνάντησε και μίλησε μαζί του.

«Ε»

Οι ΗΠΑ βίωσαν τα τελευταία τρία χρόνια μια ύφεση και πρόσφατα μια «ανάκαμψη χωρίς θέσεις εργασίας». Πώς αξιολογείτε τις προοπτικές της αναθέρμανσης;

Υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν πως υπάρχει μια δυσχέρεια στην ανάκαμψη, αν όχι ότι έρχεται το τέλος της. Από τις αρχές Απριλίου, οι χρηματιστηριακοί δείκτες έχουν σταματήσει να ανεβαίνουν, ενώ επανεμφανίστηκαν τα προβλήματα στον τραπεζικό και τον στεγαστικό τομέα. Το πρόβλημα της ανεργίας μεγάλωνε διαρκώς, ενώ βρισκόμαστε μόλις στην πρώτη φάση του αντίκτυπου της κρίσης όσον αφορά τις περικοπές θέσεων εργασίας και υπηρεσιών του δημοσίου, ιδιαίτερα στις μεγάλες πολιτείες, όπως στη Νέα Υόρκη και την Καλιφόρνια, όπου έχουν ήδη γίνει δεκάδες χιλιάδες απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων. Τα δημόσια εκπαιδευτικά ιδρύματα έχουν πληγεί ιδιαιτέρως, κάτι που θέτει σε κίνδυνο τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα των ΗΠΑ, καθώς το μεγαλύτερο μέρος του αμερικανικού ειδικευμένου εργατικού δυναμικού εκπαιδεύεται στα δημόσια πανεπιστήμια.

Δεν υπάρχει τρόπος να προβλέψουμε το μέλλον. Ωστόσο, η πτώση του ευρώ καθιστά τις αμερικάνικες εξαγωγές λιγότερο ανταγωνιστικές σε πολλούς τομείς, πράγμα που σημαίνει ότι οι εξαγωγές δεν μπορούν να στηρίξουν μια ανάκαμψη της παραγωγής (όχι μόνο του τραπεζικού τομέα και του χρηματιστηρίου). Για αυτό το λόγο η Γερουσία ήδη διαβουλεύεται για ένα δεύτερο πακέτο τόνωσης, οριοθετημένο στα 200 εκατομμύρια δολάρια, ενώ προσπαθεί να αποφύγει την παραδοχή της αποτυχίας του πρώτου πακέτου. Η αμερικάνικη κυβέρνηση πλέον λειτουργεί ως το βασικό στήριγμα του αμερικανικού καπιταλισμού. Συνέχεια ανάγνωσης

Η μεταπολιτική ρητορεία της επανάστασης

Standard

του Στέφανου Δημητρίου και του Γιάννη Παπαθεοδώρου

Είναι πάντα καλοδεχούμενη η κριτική, αρκεί να αφορά την επιχειρηματολογία ενός άρθρου και όχι τις προθέσεις των συντακτών του. Παρόλο που στην απάντηση του M. Σκομβούλη («Ενθέματα», 30.5.2010) δεν είναι σαφή τα όρια ανάμεσα σε αυτά τα δύο επίπεδα, θα ήταν χρήσιμο να επαναλάβουμε πως η «δική μας Aριστερά» –δηλαδή, η ανανεωτική Aριστερά του «δημοκρατικού σοσιαλισμού»– εδώ και χρόνια, έχει απορρίψει, (ελπίζουμε οριστικά) την επικίνδυνη εξίσωση της δημοκρατίας με τον «καπιταλο-κοινοβουλευτισμό». Η εγκατάλειψη της μακράς παράδοσης δυσπιστίας και σκεπτικισμού απέναντι στους αντιπροσωπευτικούς θεσμούς, οδήγησε, κυρίως με το έργο του Νίκου Πουλαντζά, σε μια συνολική επανεξέταση της σχέσης μεταξύ σοσιαλισμού και δημοκρατίας, καθιστώντας το κράτος κρίσιμο στρατηγικό έδαφος για τους αγώνες της Aριστεράς.  Σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, η δράση της δημοκρατικής Aριστεράς περνάει μέσα από τον ριζοσπαστικό μετασχηματισμό του κράτους και όχι μέσα από την καταστροφή του. Συνέχεια ανάγνωσης

Η επίθεση στα πλοία βυθίζει το Ισραήλ σε μια θάλασσα ηλιθιότητας

Standard

του Γκιντεόν Λεβί

Χαρακτικό του Λώρενς Χάυντ, από το λεύκωμα "Σταυρός του Νότου", 1951

Δημοσιεύουμε σήμερα αποσπάσματα από τρία κείμενα Ισραηλινών πολιτών που καταδικάζουν τη δολοφονική επίθεση στα πλοία του «Free Gaza». Ακριβώς επειδή προέρχονται από πολίτες του Ισραήλ, έχουν ιδιαίτερη πολιτική και ηθική σημασία. Το κείμενο του δημοσιογράφου Gideon Levi δημοσιεύθηκε στην Ηaaretz (30.5.2010), του ακτιβιστή Yariv Oppenheimer στην Μaariv (31.5.2010), ενώ τα λόγια της δημοσιογράφου Αmira Hass προέρχονται από συνέντευξή της στο αμερικανικό κανάλι «Democracy Now!» Για το ίδιο θέμα, βλ. και τη συνέντευξη του G. Levi στη σημερινή Αυγή, με τίτλο «Το Ισραήλ θα καταλήξει Βόρεια Κορέα».  Τα πλήρη κείμενα είναι προσιτά στους δικτυακούς τόπους: www.haaretz.com, www.peacenow.org.il/site/en/peace.asp?pi=195&fld=694&docid=4675 και http://www.democracynow.org

«Ε»

Η προπαγανδιστική μηχανή του Ισραήλ, απελπισμένη, έχει φτάσει σε επίπεδο παροξυσμού. Διανέμει παντού μενού από τα εστιατόρια της Γάζας, μαζί με ψεύτικες πληροφορίες. Αυτοπαγιδεύεται, δίνοντας  μια μάταια μάχη δημοσίων σχέσεων, που καλύτερα να μην την είχε ξεκινήσει ποτέ. Θέλουν να συνεχίσουν τον αναποτελεσματικό, παράνομο και ανήθικο αποκλεισμό της Γάζας και να μην αφήσουν τα «πλοία της ειρήνης» να φτάσουν εκεί; Δεν υπάρχει τίποτα προς εξήγηση, και σίγουρα κανένας, σε ολόκληρο τον πλανήτη, δεν πρόκειται να αποδεχτεί όλο αυτό τον σωρό εξηγήσεων, ψεμάτων και τακτικών.

Μόνο στο Ισραήλ υπάρχουν άνθρωποι που καταναλώνουν αυτά τα χαλασμένα προϊόντα. Θυμίζοντας τις αρχαίες τελετουργίες πριν από τη μάχη, ο χορός ζητωκραυγάζει, εντελώς σίγουρος. Στρατιώτες στα λευκά είναι έτοιμοι να δράσουν εν ονόματί μας. Κυβερνητικοί εκπρόσωποι εκφωνούν τις παραπλανητικές εξηγήσεις τους εν ονόματί μας. Μια σκηνή γκροτέσκο, με έξοδα δικά μας. Και, στην πραγματικότητα, κανένας από εμάς δεν έχει χαλάσει την παράσταση.

Συνέχεια ανάγνωσης

Η ηθική κατάπτωση του Ισραήλ

Standard

του Γιαρίβ Οπενχάιμερ

Καίτε Κόλλβιτς, "Ο θάνατος και η γυναίκα"

Σίγουρα, ο στόλος που απέπλευσε  την Τουρκία πριν λίγες μέρες κατάφερε να εξοργίσει ακόμα κι εμένα. Εκατοντάδες ακτιβιστές που υποστήριζαν την Χαμάς προκαλώντας το Ισραήλ κατάφωρα. Ούτε μια επικριτική λέξη κατά της κυβέρνησης της Χαμάς, ούτε λέξη για τον Τζιλάντ Σαλίτ ούτε λέξη για για ειρήνη. Παρ’ όλα αυτά, ένα κυρίαρχο κράτος όπως το Ισραήλ δεν μπορεί να αντιμετωπίζει κάθε πράξη διαμαρτυρίας, όσο ακραία ή προκλητική κι αν είναι, σαν τρομοκρατική ενέργεια, που πρέπει να καταλήξει σε  αιματοχυσία. Αντί να χρησιμοποιήσουν τα πλοία για να ανοίξει μια συζήτηση εντός της χώρας σχετικά με την αποτελεσματικότητα της πολιτικής του αποκλεισμού της Γάζας, καθώς και τις ηθικές και πολιτικές συνέπειές της για το Ισραήλ, όλοι οι εκπρόσωποι της κυβέρνησης επέλεξαν να εστιαστούν σε μια χούφτα ακτιβιστές, αποδίδοντάς τους τον τίτλο της ζωτικής απειλής για την ασφάλεια του Ισραήλ. Από το σημείο αυτό μέχρι την αχρείαστη αιματοχυσία, ο δρόμος ήταν σύντομος.

Το σφάλμα δεν ήταν ούτε των στρατιωτών ούτε των διοικητών τους ούτε των επικεφαλής των Ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων. Η ισραηλινή κοινωνία στο σύνολό της είναι υπεύθυνη για το ζοφερό αποτέλεσμα της εφόδου στα πλοία διαμαρτυρίας. Η ριζοσπαστικοποίηση της ισραηλινής κοινωνίας αποδίδει καρπούς. Το μήνυμα προς τους στρατιώτες και η αστυνομία είναι κρυστάλλινο: όταν οι Άραβες συμμετέχουν σε κάποια δραστηριότητα, το χέρι αμέσως στην σκανδάλη!

Συνέχεια ανάγνωσης

Ένας αυτοεπιβαλλόμενος αποκλεισμός

Standard

της Αμίρα Χας

Αυτό που γίνεται ολοένα σαφέστερο –νομίζω και σε πολλούς Ισραηλινούς–  είναι ότι εκείνος που βρίσκεται πραγματικά υπό αποκλεισμό δεν είναι η Γάζα και οι Παλαιστίνιοι, αλλά το Ισραήλ: έναν αποκλεισμό που επέβαλε το ίδιο στον εαυτό του, επειδή οι ηγέτες του νομίζουν ότι μπορούν να συνεχίσουν να παραβιάζουν όχι μόνο το διεθνές δίκαιο, αλλά και την κοινή λογική. Είναι ενάντια σε κάθε έννοια κοινής λογικής οιουδήποτε φυσιολογικού ανθρώπου σε αυτόν τον κόσμο, όπως και το να θεωρείς ότι ο Νόαμ Τσόμσκι δεν επιτρέπεται να εισέλθει στη χώρα.

Αυτό είναι το βασικό. Αρχικά, η απόφαση να μην επιτρέψουν στα πλοία  να φτάσουν στη Γάζα, στη συνέχεια η επίθεση εναντίον μη πολεμικών πλοίων και, τέλος, η προσδοκία ότι η διεθνής κοινή γνώμη θα αποδεχτεί την επίθεση που συνέβη σε διεθνή ύδατα — μια ξεκάθαρη πράξη πειρατείας. Και στη συνέχεια οι στρατιώτες  περίμεναν να τους υποδεχθούν στα πλοία, σαν, δεν ξέρω ’γώ τι, επισκέπτες. Δυστυχώς, η ισραηλινή κοινωνία εξακολουθεί να υποστηρίζει την κυβέρνηση σε αυτό το ζήτημα. Η ισραηλινή κοινωνία βρίσκεται υπό αποκλεισμό, τον οποίο η ίδια επέβαλε στον εαυτό της.