Αναζητώντας την πολιτική μέσα στην κρίση. Μια συζήτηση με τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά

Standard

Πώς θα χαρακτηρίζατε, με δυο λόγια, την κατάσταση που ζούμε το τελευταίο διάστημα στην Ελλάδα.

Πάμπλο Πικάσσο, "Το τέλος του δρόμου"

Εντελώς επιγραμματικά, θα έλεγα ότι συνιστά μια μετάβαση στον άγριο, αρχετυπικό, δίχως όρια και περιορισμούς καπιταλισμό. Προφανώς και πριν καπιταλισμό είχαμε. Ωστόσο μια ιδιότυπη ιστορική συγκυρία είχε καταστήσει δυνατή την αναστολή ή άμβλυνση ορισμένων χαρακτηριστικών του. Έτσι στην Ελλάδα η διαδικασία της μισθωτοποίησης, της ευθείας δηλαδή υπαγωγής των δυνάμεων της εργασίας στο κεφάλαιο, υπήρξε εξαιρετικά αργόσυρτη. Το μεγαλύτερο ποσοστό του εργατικού δυναμικού ήταν αυτοαπασχολούμενοι στο πλαίσιο οικογενειακών επιχειρήσεων είτε στην ύπαιθρο είτε στη δευτερογενή παραγωγή είτε στις υπηρεσίες. Μέχρι πρόσφατα ήταν μια χώρα καπιταλιστική βέβαια, η οποία ωστόσο δεν στηριζόταν, παρά μόνο δευτερευόντως στη μισθωτή εργασία. Και καθώς το μεγαλύτερο κομμάτι των μισθωτών είναι δημόσιοι υπάλληλοι, μόνο το ένα τέταρτο του πληθυσμού, ίσως λίγο παραπάνω, εμφανίζονταν ως μισθωτοί του ιδιωτικού τομέα. Σε άλλες ανεπτυγμένες χώρες, στις ΗΠΑ, στην Αγγλία και στη Γερμανία το ποσοστό αυτό αγγίζει το 80-90%. Συνέχεια ανάγνωσης

Σύνταγμα, μνημόνιο, εργασιακές σχέσεις και «σωτηρία της πατρίδας»

Standard

του Δημήτρη Α. Τραυλού-Τζανετάτου

Στη φάση πλήρους και καθολικής αποσύνθεσης και σήψης που διανύει η χώρα, η οποία, ύστερα από την εναπόθεση των ελπίδων ανόρθωσης στους εκπροσώπους της διεθνούς «χρηματοπιστωτικής τρομοκρατίας», βρίσκεται αντιμέτωπη με εφιαλτικές εξελίξεις, η επισήμανση περιπτώσεων πολιτικής και όχι μόνο υποκρισίας και φαρισαϊσμού, ανακατεμένων συχνά με στοιχεία ευήθειας και αλαζονείας, φαντάζει προκλητική πολυτέλεια. Ωστόσο τα πράγματα πέραν της γελοιογραφικής ή απλώς απωθητικής και απαξιωτικής τους πλευράς εμφανίζουν συχνά μια τραγική διάσταση. Αυτό συμβαίνει όταν παραβιάζεται κατάφωρα το Σύνταγμα και η Δημοκρατία κινδυνεύει να χάσει κάθε ίχνος αξιοπιστίας.

Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, "Ο διαμερισμός των ιματίων του Ιησού (Espolio)", Καθεδρικός ναός του Τολέδου (λεπτομέρεια)

Πρόσφατα απασχόλησε Κυβέρνηση και Τύπο η δήθεν έλλειψη σεβασμού του ΚΚΕ προς το Σύνταγμα. Και τούτο όταν είναι ευδιάκριτη, αν όχι αυτονόητη, η κρίσιμη διαφορά ανάμεσα στην έμπρακτη υπονόμευση και παραβίαση του Συντάγματος και στην πολιτικοϊδεολογική αμφισβήτησή του μέσω του χαρακτηρισμού του ως ταξικού. Ποιος άλλωστε σοβαρός συνταγματολόγος θα αμφισβητούσε ότι το Σύνταγμα, εκφράζοντας τον συσχετισμό των κοινωνικοπολιτικών δυνάμεων και των αντικειμενικών οικονομικών συνθηκών της συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου, εντός της οποίας γεννιέται και τίθεται σε λειτουργία, παραμένει ανοικτό στις κοινωνικές εξελίξεις; Αρκεί γι’ αυτό η ενδεικτική αναφορά στον πρύτανη των Ελλήνων συνταγματολόγων, τον αείμνηστο Αριστόβουλο Μάνεση. Είναι άλλωστε τουλάχιστο αφελές να πιστεύει κάποιος, ότι το ΚΚΕ, που υπέστη τα πάνδεινα στις συνθήκες διώξεων και παρανομίας, δεν αναγνωρίζει την πολιτική αλλά και τη θεσμική σημασία της νομιμοποίησής του και μέσω αυτής την αξία και χρησιμότητα του «αστικοδημοκρατικού Συντάγματος».

Οι αιτιάσεις, ωστόσο αυτές, πέραν του αστήρικτου και πολιτικά απαράδεκτου έως επικίνδυνου για τη δημοκρατία χαρακτήρα τους, εμπεριέχουν απύθμενη δόση υποκρισίας, η οποία προφανώς στοχεύει στη συγκάλυψη και στον αποπροσανατολισμό κραυγαλέων αντισυνταγματικοτή- των και ακραίων αντιδημοκρατικών και αντικοινωνικών συμπεριφορών και πρακτικών της πολιτικής εξουσίας. Αλήθεια τι να πρωτοϋπογραμμίσει κανείς, όταν η άκριτη και χωρίς όρια υιοθέτηση της λαίλαπας των γνωστών και δοκιμασμένων για την κοινωνική μονομέρεια και αναλγησία αλλά και απροσφορότητά τους «μέτρων διάσωσης» της ελληνικής οικονομίας του περιβόητου μνημονίου, παρασέρνει στη δίνη της ακόμη και στοιχειώδεις προστατευτικές εργατοδικαιϊκές ρυθμίσεις των αρχών του 20ού αιώνα, όπως είναι εκείνες του Ν. 2112/20 για την προστασία των απολύσεων! (απορρύθμιση μέχρι ουσιαστικής κατάργησης των αποζημιώσεων καταγγελίας). Συνέχεια ανάγνωσης

Ελλάς, Ευρώπη, Παναθηναϊκός!

Standard

Λίγες βδομάδες μετά την κατάκτηση του νταμπλ από τον Παναθηναϊκό και εν τω μέσω του Μουντιάλ κυκλοφορεί η μελέτη Ελλάς, Ευρώπη, Παναθηναϊκός! 100 χρόνια ελληνικής ιστορίας, 1908-2008 του Αλέξανδρου Κιτροέφ (εκδόσεις greekworks.com).  To βιβλίο παρακολουθεί την πορεία του Παναθηναϊκού από την ίδρυσή του μέχρι σήμερα, σε σχέση με τις ευρύτερες εξελίξεις στην ελληνική κοινωνία. Ο συγγραφέας (καθηγητής ιστορίας στο Havercroft College της Πενσυλβάνια και συγγραφέας μελετών, μεταξύ άλλων, για τη μετανάστευση, τη νεοελληνική ταυτότητα και τον αθλητισμό), στην ανάπτυξη του θέματος, παρακολουθεί τρία επίπεδα: Πρώτον, τον συνεχή μετασχηματισμό, στη διάρκεια του 20ού αιώνα, του κοινωνικού χαρακτήρα του ελληνικού ποδοσφαίρου, δεύτερον, την παράλληλη διαμόρφωση εθνικής ταυτότητας και συνείδησης και, τρίτον, τη συγκρότηση μιας ευρωπαϊκής προοπτικής. Έτσι, μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, ξετυλίγονται οι μεγάλοι σταθμοί της ιστορίας του ΠΑΟ (τα πρώτα βήματα και η άνδρωση της ομάδας με ηγέτη τον Απόστολο Νικολαΐδη, η εποχή του Άγγελου Μεσσάρη, ο καθοριστικός ρόλος της ομάδας στο ξεκίνημα του πρωταθλήματος της Α΄ Εθνικής, η εποχή Δομάζου και ο τελικός του Γουέμπλεϋ,  τα χρόνια του επαγγελματισμού και των ευρωπαϊκών επιτυχιών), σε μια ευρύτερη πραγμάτευση που αγκαλιάζει το αθλητικό φαινόμενο στην Ελλάδα, εξετάζοντας το ποδόσφαιρο ως κοινωνικό φαινόμενο. Ο Α. Κιτροέφ (οπαδός του Παναθηναϊκού, με θητεία μάλιστα στη Θύρα 13 στα νιάτα του, ενώ ο παππούς του, Γεώργιος Γιαννουλάτος, είχε διατελέσει πρόεδρος του συλλόγου το 1934),  καταφέρνει να συνδυάσει την αγάπη του για το ποδόσφαιρο και την ομάδα του με την κριτική σκέψη και τα εργαλεία του ιστορικού, προσφέροντας μας ένα έργο που συμβάλλει ουσιαστικά στην κοινωνική ιστορία του ελληνικού αθλητισμού. Δημοσιεύουμε αποσπάσματα από  την εισαγωγή του βιβλίου, το οποίο μόλις έφτασε και στα ελληνικά βιβλιοπωλεία.

Στρ. Μπ.

Μελέτες με αντικείμενο τον αθλητισμό περιλαμβάνουν πολλές προσεγγίσεις ανάλογα με το θέμα –όπως, π.χ., την οικονομική διάσταση του αθλήματος, το φαινόμενο του οπαδισμού και του χουλιγκανισμού, τον ρόλο των μέσων ενημέρωσης– και χρησιμοποιούν αντιστοίχως τα κατάλληλα μεθοδολογικά εργαλεία: της οικονομολογίας, της κοινωνιολογίας ή άλλων επιστημονικών κλάδων. Εφόσον το αντικείμενό μας είναι η διαχρονική εξέλιξη του τι σημαίνει και τι αντιπροσωπεύει η ταυτότητα «Παναθηναϊκός» μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της ελληνικής κοινωνίας, εξυπακούεται πως χρειάζεται μια προσέγγιση που χρησιμοποιεί τα εργαλεία της κοινωνικής ιστορίας. […]

Μπορούμε να προσδιορίσομε μια τέτοια θεώρηση με βάση τα ακόλουθα δεδομένα: κατά πρώτο λόγο, αναφερόμαστε στις αγωνιστικές δραστηριότητες του Παναθηναϊκού. Διότι εφόσον πρόκειται για έναν αθλητικό σύλλογο που κάνει πρωταθλητισμό, πρέπει να λάβουμε υπ’ όψιν την καθαυτό διαδικασία του αγωνίζεσθαι και όλα όσα αυτή εμπεριέχει, δηλαδή την αγωνιστική πορεία, τις επιδόσεις απέναντι στους εγχώριους ανταγωνιστές, τις συμμετοχές σε ευρωπαϊκές οργανώσεις, καθώς και τα πρόσωπα που εμπλέκονται: τους παίκτες (όχι μόνο τις δηλώσεις αλλά και τη συμπεριφορά τους, ακόμα και τον τρόπο που παίζουν), τους προπονητές, τις διοικήσεις, τους οργανωμένους και μη οπαδούς της ομάδας. Αναφερόμαστε βέβαια στο παράγωγο της αθλητικής απόδοσης, και στην εικόνα, την ταυτότητα του συλλόγου, κι όχι σε τεχνικά θέματα προπονητικής, ή την κοινωνιολογία του οπαδισμού, για παράδειγμα. […]

Κατά δεύτερο λόγο, πέρα από την καθαυτήν αγωνιστική απόδοση του Παναθηναϊκού, μας ενδιαφέρει ο χαρακτήρας του σωματείου και οι τρόποι που αυτοπροσδιορίζεται μέσα από μια σειρά γραπτών και προφορικών στοιχείων. Αυτά μπορεί να είναι είτε δημόσια, είτε να ανήκουν  στην εσωτερική, αθέατη λειτουργία του συλλόγου — αρκεί  βέβαια να υπάρχουν αρχειοθετημένα κάπου. Προφανώς, εδώ μιλάμε για τις ιδρυτικές διατάξεις, το καταστατικό και τις μετατροπές του, τις λογοδοσίες των διοικητικών συμβουλίων, τις εσωτερικές αναφορές προς τον πρόεδρο ή το διοικητικό συμβούλιο, την αλληλογραφία του συλλόγου, τους λόγους των προέδρων και άλλων εκπροσώπων του συλλόγου, συμπεριλαμβανομένων των αθλητών. Εφόσον ενδιαφερόμαστε κυρίως για την ταυτότητα του συγκεκριμένου συλλόγου, όλα αυτά τα στοιχεία μας δίνουν μια εικόνα του πώς ο ίδιος ο σύλλογος αυτοπαρουσιάζεται και αυτοπροσδιορίζεται. Συνέχεια ανάγνωσης

Να σταματήσουμε άμεσα να κατασκευάζουμε στάδια στην Ευρώπη!

Standard

Το παρακάτω κείμενο, που δημοσιεύθηκε στις αθλητικές σελίδες της εφημερίδας Liberation στις 21 Μαΐου, υπογράφουν οι:  Gérard Briche, φιλόσοφος, Eduarda Dionisio, συγγραφέας, Jean-Pierre Garnier, κοινωνιολόγος, Claude Javeau, κοινωνιολόγος, Antonin Kosik, φιλόσοφος, Véronique Nahoum-Grappe, ανθρωπολόγος, Marc Perelman, κοινωνιολόγος, Richard Sennett, κοινωνιολόγος, Patrick Vassort, κοινωνιολόγος.

Οι χώρες που είναι πλέον βυθισμένες σε μια διαρκή και δομική οικονομική κρίση, όπως η Πορτογαλία και η Ελλάδα, δείχνουν άραγε το δρόμο; Δεν πρόκειται εδώ για μια κίνηση αντίστασης ενάντια στους κινδύνους που διατρέχει η ίδια τους η οικονομία –εξαιτίας μιας επισφαλούς διαχείρισης και ενός πλαισίου χρηματοπιστωτικής κερδοσκοπίας σε πλανητικό επίπεδο– αλλά για την πρωτότυπη πολιτική πρωτοβουλία του Αουγκούστο Ματέους, πρώην υπουργού οικονομικών της Πορτογαλίας, ο οποίος καλεί να προχωρήσει η κατεδάφιση των σταδίων που οικοδομήθηκαν για το Ευρωπαϊκό Κύπελλο ποδοσφαίρου του 2004. Πρόταση η οποία συμβάλλει στο να φωτιστεί εναργώς η ξέφρενη δημόσια σπατάλη για τα σπορ και το ποδόσφαιρο, ιδίως τη στιγμή ακριβώς που η Ευρώπη διανύει μια καταστροφική κρίση. Συνέχεια ανάγνωσης

Παντελής Βαηνάς: τραγική μορφή ή επαναστάτης διεθνιστής;

Standard

του Κωστα Αλεξίου

Ο Παντελής Βαηνάς, με τη στολή του ΔΣΕ

Στις 12 Ιουνίου συμπληρώθηκαν δύο χρόνια από τον θάνατο του αντιστράτηγου του ΔΣΕ Παντελή Βαηνά. Η ιστορία του φαντάζει τραγική, ο ίδιος την αντιλαμβανόταν ως διεθνιστικό και πατριωτικό χρέος. Γεννήθηκε το 1924 στο χωριό Ασπρόγεια Φλώρινας, πολέμησε με αυταπάρνηση και ενθουσιασμό τον κατακτητή ,έφυγε από την Ελλάδα με τη λήξη του Εμφυλίου ως αντιστράτηγος του ΔΣΕ και πέθανε στη Σόφια ως αντιστράτηγος του Βουλγαρικού στρατού.

Τον Παντελή Βαηνά δεν τον μνημονεύει κανένας ιστορικός, τον «στολίζουν» με μίσος τα εθνικιστικά sites, δεν τον θυμήθηκαν ούτε οι σύντροφοί του στο ΚΚΕ. Τον θυμούνται όμως στις μαρτυρίες τους οι μαχητές του ΔΣΕ που επέζησαν και συνήθως διαβίωσαν στην «υπερωρία», τον θυμούνται οι συγγενείς, οι φίλοι και οι συγχωριανοί του. Κανένας απ’ όσους τον γνώρισαν δεν τον κατηγόρησε ως Βούλγαρο, κανένας δεν μιλάει άσχημα γι’ αυτόν. Ο Βαηνάς είχε βαθειά πατριωτική συνείδηση και αγάπη για την Ελλάδα, είχε βαθειά γνώση και πίστη στις κομμουνιστικές ιδέες τις οποίες υποστήριζε μέχρι τον θάνατό του. Παρά την πικρία του και την αποστασιοποίησή του το 1958 από τα κομματικά πόστα, παρέμεινε πιστός στο ΚΚΕ. Στην 6η ολομέλεια της ΚΠΕ του ΚΚΕ το 1956 που καθαίρεσε τον Ζαχαριάδη, βρέθηκε στο μεγαλύτερο δίλημμα της ζωής του, όπως και χιλιάδες άλλοι κομμουνιστές. Με τον αρχηγό του ή με το κόμμα; Πώς να σταθεί απέναντι σε συμπολεμιστές του όπως ο Χαρίλαος Φλωράκης, ο Κώστας Κολιγιάννης και άλλοι; Προτίμησε τη σιωπή αλλά δεν προτίμησε την αποστράτευση, συνέχισε την ενεργό δράση ως μέλος της ΚΕ. Συνέχεια ανάγνωσης