Κόκκινους ή ειδικούς;

Standard

του Δημήτρη Δημητρόπουλου

Σοβιετική αφίσα των πρώτων μετεπαναστατικών χρόνων για το βιβλίο

Το βιβλίο που έδωσε το ερέθισμα για αυτό το σημείωμα μοιάζει με πρώτη ματιά άσχετο από τον τίτλο του. Είναι ένας ογκώδης τόμος 712 σελίδων, μεγάλου σχήματος, με τον τίτλο Αχαΐα, οικισμοί, οικιστές, αυτοδιοίκηση που εκδόθηκε φέτος στην Πάτρα από τη Νομαρχιακή Επιχείρηση Πολιτιστικής Ανάπτυξης Ν.Α. Αχαΐας. Το έργο υπήρξε καρπός εργασίας του συγγραφέα του Θεόδωρου Λουλούδη και ομάδας συνεργατών του. Οι δημιουργοί επί 20 χρόνια –από το 1990 μέχρι σήμερα– δούλεψαν με μεράκι και πάθος, ξόδεψαν χρόνο και χρήματα, συγκέντρωσαν πλήθος βιβλιογραφικών, στατιστικών, αρχειακών και άλλων τεκμηρίων, επισκέφτηκαν τα χωριά, μίλησαν με τους κατοίκους, φωτογράφισαν τους τόπους, επεξεργάστηκαν το υλικό που συγκέντρωσαν με σύγχρονα συστήματα ψηφιακής σχεδιαστικής και γεωγραφικής αποτύπωσης και παρέδωσαν στη δημόσια κρίση ένα έργο ογκώδες, πλούσιο και αισθητικά άρτιο.

Δουλειά επίπονη, κοπιαστική και επωφελής, η οποία όμως, όπως δηλώνει στον πρόλογο της έκδοσης ο εμπνευστής του εγχειρήματος, έγινε από μη ειδικούς, από εραστές του αντικειμένου που είχαν μεν επιστημονική προετοιμασία, κατά κύριο λόγο όμως άλλης κατεύθυνσης από το έργο που ανέλαβαν εθελοντικά να εκτελέσουν. Ο κόπος τους δικαιώνεται απολύτως, παρόλο που εδώ κι εκεί οι ειδικοί του κάθε τομέα –ιστορικοί, γεωγράφοι, δημογράφοι, γλωσσολόγοι κ.ά.– θα έχουν να προβάλουν επιμέρους ενστάσεις και να κάνουν καλόπιστες κριτικές παρατηρήσεις.

Το καλό αυτό και χρήσιμο έργο αγγίζει εντούτοις με τον τρόπο του, και στον ελάχιστο βεβαίως βαθμό που του αναλογεί, το μαοϊκής προέλευσης ερώτημα του τίτλου: «Κόκκινους ή ειδικούς;». Με σημερινούς όρους αυτό θα μπορούσε να μεταγραφεί: ανθρώπους με πάθος, ανιδιοτελείς και αφοσιωμένους στον υψηλό σκοπό ή τεχνοκράτες, εξειδικευμένους γνώστες του αντικειμένου που καλούνται να το διαχειριστούν με επαγγελματισμό; Το ερώτημα είναι κατά τη γνώμη μου καίριο και ήρθε βασανιστικά στο προσκήνιο σε πολλές κρίσιμες στιγμές της νεωτερικότητας. Τα μεγάλα επαναστατικά κινήματα με τις εξαγγελίες τους, κυρίως όμως όταν βρέθηκαν ένα βήμα μετά την πύλη της εξουσίας, τάχθηκαν με τους κόκκινους. Τους υιοθέτησαν, τους επέβαλλαν, σε κάποιες μάλιστα στιγμές μεγάλης όξυνσης θεώρησαν ότι όφειλαν να εξοντώσουν τους ειδικούς. Η αιματηρή Πολιτιστική Επανάσταση στην Κίνα είναι ίσως το πιο μαζικό και χαρακτηριστικό πρόσφατο παράδειγμα, όπου, σε ένα περιβάλλον βαθιάς απολυταρχίας αναβαπτισμένης σε επαναστατική πρωτοπορία, οι ειδικοί σαρώθηκαν προκειμένου να πάρουν τη θέση τους οι κόκκινοι· αλλά και η Γαλλική ή η Οκτωβριανή Επανάσταση έχουν να δώσουν ανάλογα δείγματα γραφής. Το ΚΚΕ από την πλευρά του, κατεξοχήν στα χρόνια του Εμφυλίου, αντίστοιχη πριμοδότηση ακολούθησε. Οι κόκκινοι όμως αποδείχτηκαν συχνά ακατάλληλοι για το ρόλο που τους ανατέθηκε. Έμοιαζαν σαν τις καρφίτσες. Αιχμηρές αλλά γι’ αυτό και ασταθείς· ικανές να προκαλέσουν ένα ξάφνιασμα, έναν οξύ πόνο στο πρώτο τσίμπημα, αλλά ανίκανες να προξενήσουν μεγαλύτερη βλάβη· εργαλεία εν τέλει ανεπαρκή για να αλλάξουν τα πράγματα. Το αποτέλεσμα είναι ορατό στην εξέλιξη των καθεστώτων που κτίστηκαν στο όνομα του σοσιαλισμού. Οι κόκκινοι όχι μόνο υπήρξαν υπαίτιοι για τερατογενέσεις, αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις, ύστερα από λίγο καιρό παραμονής στη διαχείριση των πραγμάτων, έπαψαν να είναι κόκκινοι, παραμένοντας ταυτόχρονα και ανεπαρκείς ως ειδικοί.

Από την άλλη πλευρά, το αντίπαλο δέος, ο σημερινός καπιταλισμός, έχει αναγορεύσει τους ειδικούς σε πανάκεια. Βάζοντας στο περιθώριο ακόμη και τους δικούς του κόκκινους, τους κλασικούς παλαιού τύπου καπιταλιστές, τους ανθρώπους που ταυτίζονταν με τις επιχειρήσεις, τους παραδοσιακούς ιδιοκτήτες, έχει δημιουργήσει ένα στρώμα ειδικών διαχειριστών, που λειτουργεί αυτόνομα, ανεξέλεγκτα, πέραν του σκοπού εφ’ ω ετάχθη. Όσα συμβαίνουν το τελευταίο διάστημα στο χώρο των χρηματιστηρίων και των τραπεζών, ίσως και των μεγάλων επιχειρήσεων, εικονογραφούν νομίζω σαφέστατα την αυτονόμηση εκείνων που αναγορεύτηκαν σε ειδικούς και τους δόθηκαν οι ανάλογες εξουσίες. Εδώ οι ειδικοί, οι τεχνοκράτες, οι ειδήμονες χάρη στη δύναμη της εξειδικευμένης γνώσης και στην απουσία συνολικού κοινού προτάγματος, από στυλοβάτες μετατράπηκαν σε ισχυρό παράγοντα ανισορροπίας του συστήματος που κλήθηκαν να υπηρετήσουν.

Θα έλεγε βεβαίως κάποιος ότι το δίλημμα είναι ανύπαρκτο, καθώς η προφανής απάντηση είναι: κόκκινοι ειδικοί· άνθρωποι δηλαδή που έχουν την ανιδιοτέλεια και το πάθος αλλά και την εξειδικευμένη γνώση να υπηρετήσουν ένα στόχο. Είναι όμως αυτό πάντοτε εφικτό; Και ακόμη, πώς φτιάχνονται οι κόκκινοι ειδικοί; Μέσα από ποιους μηχανισμούς μπορούν να παραχθούν και να αναπαραχθούν; Μήπως στις σημερινές συνθήκες η μία ιδιότητα τείνει να αποκλείσει την άλλη;

Ερωτήματα όπως τα παραπάνω, αν δεν έχει εναποθέσει κανείς τις ελπίδες του στην αυτόματη επίλυσή τους με την έλευση του σοσιαλισμού επί της γης, δεν έχουν εύκολη απάντηση. Εν τω μεταξύ οι συνθετικές διαδικασίες, που ενσωματώνουν στοιχεία από διαφορετικά περιβάλλοντα αφήνοντας το ίχνος τους και στις προσωπικές διαδρομές των ανθρώπων, κάποτε αποδεικνύονται λειτουργικές και αποτελεσματικές. Προαπαιτούν βέβαια διάθεση συνεργασίας, συνδιαλλαγής, κατανόησης και αποδοχής, και βέβαια πρόταξη του δημόσιου συμφέροντος· συστατικά, αν όχι εν ανεπαρκεία, πάντως δυσεύρετα. Η αρχαιοελληνική σκέψη είχε συλλάβει την έννοια της μεσότητος· την «του μέσου στοχαστική, κειμένη μεταξύ δύο κακιών, της μεν καθ’ υπερβολήν, της δε κατ’ έλλειψιν», όπως την όριζε ο Αριστοτέλης. Αποτελεί άραγε ένα δρόμο;

Ο Δημήτρης Δημητρόπουλος είναι ιστορικός (ΙΝΕ/ΕΙΕ)

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Κόκκινους ή ειδικούς;

  1. Πίνγκμπακ: Technocracy, evaluation and left governance  | Body Economics

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s