Ο φίλος μας Πάνος Μουλλάς

Standard

H ΗΧΩ ΤΗΣ ΑΠΟΥΣΙΑΣ. ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΠΑΝ. ΜΟΥΛΛΑ (1935-2010)

του Βασίλη Παναγιωτόπουλου

Μας άφησε χρόνους και ο Μουλλάς. Συγκινημένες φωνές επιζώντων φίλων διακίνησαν την είδηση. Ο πόνος για ένα χαμό φιλτράρεται περίεργα στην ψυχή των ομηλίκων. Η λύπη φωλιάζει στη δική της γωνίτσα, με τον δικό της τρόπο.

Στο άκουσμα της πένθιμης είδησης ερχόταν στο μυαλό μου η εικόνα ενός ευφρόσυνου νέου, ευγενικού και ευχάριστου, που συστημένος από τον δάσκαλό του Λίνο Πολίτη, ερχόταν να προστεθεί στη μικρή ομάδα που έστηνε ο Κ.Θ. Δημαράς στο Ίδρυμα Ερευνών, πριν από πενήντα σχεδόν χρόνια. Τότε, στις αρχές της «σύντομης» (άστοχο!) δεκαετίας του 1960, η ελπίδα της επερχόμενης άνοιξης ζωογονούσε τις καρδιές των ανθρώπων και χάραζε δρομολόγια ζωής που σημάδεψαν τον μισό αιώνα που πέρασε από τότε.

Σεπτέμβριος 1958. Μονή Ζάβορδας, Γρεβενά (από αριστερά: Παν. Μουλλάς, o ηγούμενος της μονής, Λίνος Πολίτης, Αν. Μέγας). Αρχείο Λίνου Πολίτη

Κάποιοι θέλησαν, και μπόρεσαν, να στρατευθούν στην ιδέα μιας εθνικής και κοινωνικής αυτογνωσίας, που αργότερα (το ελπίζαμε τότε) θα μπορούσε να εξελιχτεί σε μια πολιτιστική αναγέννηση.

Ο δρόμος ήταν δύσβατος. Εμείς όμως είχαμε διαλέξει. Μέσα σε ένα είδος προτεστάντικης μεταμόρφωσης της αριστερής μας κοινωνικής συνείδησης, μέσα σε ένα αξεδιάλυτο μίγμα φόβου και διαύγειας, είχαμε αποδεχτεί το ρόλο που υπερβατικά μας είχε ανατεθεί. Να καλλιεργήσουμε το μικρό χωραφάκι που ελεύθερα διαλέξαμε, και αυτό έπρεπε να το κάνουμε με αγάπη, με επιμονή και με συνέπεια.

Στην επιστημονική μας ταυτότητα «νεοελληνιστές», μια λέξη που σήμερα για τους νεότερους συνάδελφους μοιάζει θαμπή και αναποτελεσματική, ξεχωρίσαμε στη συνέχεια, λίγο αυθαίρετα, λίγο συμβατικά, λίγο εμπειρικά, τις «εσωτερικές» ειδικότητές μας και ριχτήκαμε στη δουλειά. Ο Μουλλάς ήταν ο νεοελληνιστής-φιλόλογος, με τον δικό του βέβαια προσωπικό και ανυποχώρητα απαιτητικό τρόπο. Ήταν ο άνθρωπος που υπηρετούσε αταλάντευτα και τις δύο όψεις του εγχειρήματος. Θεματολογία και εξοπλισμός φιλολόγου, ολοσχερώς ενταγμένος μέσα στην επιστημονική πειθαρχία των μεγάλων ευρωπαϊκών παραδόσεων της φιλολογίας που κληρονόμησε από τους δασκάλους μας, και ταυτόχρονα μια ακοίμητη έγνοια για τα ιδεολογικά και κοινωνικά συμφραζόμενα του νέου ελληνισμού. Ένα αξεδιάλυτο αγκάλιασμα φιλολογίας και ιστορίας. Αληθινά, μόνο μέσα στη συνάφεια αυτή έπαιρναν νόημα για τον Μουλλά τα λογοτεχνήματα της θεματολογίας του, οι πράσινοι βλαστοί του 19ου και οι ώριμοι καρποί του 20ού αιώνα που μελετούσε.

Η νεοελληνική φιλολογία έχει σήμερα φτάσει σε αξιόλογο σημείο ωριμότητας. Πολλοί και άξιοι μελετητές διασταυρώνουν γνώσεις και ιδέες και ρίχνουν ισχυρό φως πάνω στο πεδίο της ελληνικής λογοτεχνικής παραγωγής, που αποδείχνεται όλο και πιο καρποφόρο. Αν και δεν με ενθουσιάζει η ιδέα των γενεών στην έρευνα των πνευματικών ζητημάτων, δεν θα διστάσω εδώ να τη χρησιμοποιήσω. Θέλω να πω ότι ο Πάνος Μουλλάς είναι ίσως ο ιδανικός κρίκος, ο προνομιακός δίαυλος ανάμεσα στους θεμελιωτές των σύγχρονων νεοελληνικών σπουδών (Κ.Θ. Δημαράς, Λίνος Πολίτης, Άλκης Αγγέλου κ.ά.) και στη σημερινή ακμάζουσα κοινότητα των ομοτέχνων του. Αν η κοινότητα αυτή διαπερνάται σήμερα από πολλά ρεύματα και συνδιαλέγεται με πολλές διεθνείς σχολές σκέψης, αυτό οφείλεται και στον τρόπο που οι ιδρυτές, ανάμεσά τους με τους αυτονόητους ηλικιακούς περιορισμούς και ο Πάνος Μουλλάς, οραματίστηκαν το πεδίο της νεοελληνικής φιλολογίας. Ένα πεδίο διασταύρωσης γνώσεων, ιδεών και ευαισθησίας — αυτό που θα περίμενε κανείς ως μια σταθερή κατάσταση στο χώρο των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών.

Ο Παναγιώτης, ο φίλος των νεανικών μας χρόνων, ο Πάνος Μουλλάς της ωριμότητάς μας, με τη Μιράντα, πρόωρα κι αυτή χαμένη, αλλά για δεκαετίες σταθερά δίπλα του, υπηρέτησε πιστά, με αισιοδοξία και χαμόγελο, αλλά και με πάθος συνδυασμένο με ανυποχώρητη αυστηρότητα τις νεοελληνικές σπουδές στην έρευνα και στην πανεπιστημιακή διδασκαλία. Στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα, στο Παρίσι και στη Θεσσαλονίκη πάλι, την αγαπημένη του πόλη, όπου τελείωσε τη δημιουργική ζωή του.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s