Μια περιπλάνηση στις φυλακές

Standard

του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο

μετάφραση: Κώστας Αθανασίου

Το κείμενο του Σ. Ρονκαλιόλο δημοσιεύεται αποκλειστικά στα «Ενθέματα». Έχουν γίνει μικρές περικοπές για λόγους χώρου.

 

Ο Αμπιμαέλ Γκουσμάν, ηγέτης του "Φωτεινού Μονοπατιού"

Το να γράψει κανείς μια πραγματική ιστορία είναι πιο περίπλοκο από το να γράψει μυθιστόρημα. Οι χαρακτήρες του μυθιστορήματος είναι φανταστικοί. Ό,τι και να τους συμβαίνει, δεν έχουν άλλη επιλογή από το να συμμορφώνονται με τη μοίρα τους. Οι χαρακτήρες της πραγματικής ιστορίας, από την άλλη, βρίσκονται κάπου εκεί έξω. Διαβάζουν τι γράφεις γι’ αυτούς και μπορεί να δυσαρεστηθούν ή να εξοργιστούν. Έχουν την επιλογή να σε καταγγείλουν. Και αυτοί του βιβλίου μου Η τέταρτη ρομφαία ξέρουν να χρησιμοποιούν όπλα.

Όταν Η τέταρτη ρομφαία κυκλοφόρησε στο Περού, αποφάσισα να πάω και να την παρουσιάσω στις φυλακές της χώρας, εκεί όπου βρίσκεται έγκλειστη η πλειονότητα των χαρακτήρων που εμφανίζονται σε αυτή, τόσο τρομοκράτες όσο και στρατιωτικοί. Δεν το έκανα από φόβο αλλά εξαιτίας ενός αισθήματος αμοιβαιότητας: αυτοί οι άνθρωποι μου είχαν εκμυστηρευτεί την ιστορία τους. Πολλοί μου είχαν αφηγηθεί πράγματα που μπορούσαν να περιπλέξουν σε σημαντικό βαθμό τις ποινικές τους δίκες. Το ελάχιστο που μπορούσα να κάνω εγώ σε αντάλλαγμα ήταν να αντιμετωπίσω τις συνέπειες. Να επιστρέψω στις φυλακές με το βιβλίο ήδη δημοσιευμένο και να ακούσω τι γνώμη είχαν γι’ αυτό.

Σε προσωπικό επίπεδο, ευχόμουν το βιβλίο να τους έχει αρέσει: εγώ αφηγήθηκα την ιστορία τους έτσι ακριβώς όπως τη διηγήθηκαν οι ίδιοι, χωρίς να διατυπώνω άποψη και χωρίς να τους κρίνω. Δεν με ενδιέφερε να γράψω ένα βιβλίο για να πω τη γνώμη μου, αλλά για να ακούσω τους δήμιους και να καταλάβω πώς φτάνει κανείς να βασανίζει, να εξαφανίζει και να σκοτώνει πιστεύοντας πως αυτό είναι το σωστό. Ήλπιζα να αισθανθούν ότι το βιβλίο τούς σεβόταν. Τουλάχιστον, αν δεν τους άρεσε, θα είχαν την ευκαιρία να μου το πουν καταπρόσωπο

Η πρώτη φυλακή που επισκέφτηκα ήταν αυτή στην Πιέδρας Γόρδας, μια φυλακή υψίστης ασφαλείας όπου κρατούνταν τα ανώτατα στελέχη της ηγεσίας του Φωτεινού Μονοπατιού. Στο βιβλίο μου είχα γράψει ότι η σχέση μαζί τους ήταν πολύ πιο δύσκολη απ’ ό,τι με τους υπόλοιπους, κάτι το οποίο είναι προφανές, αυτοί όμως είχαν προσβληθεί. Ένας από αυτούς με υποδέχτηκε με ένα πιάτο κοτόπουλο με ντομάτα.

«Πάρε», μου είπε, «για να μην πεις μετά ότι δεν σου προσφέραμε φαγητό».

Οι έγκλειστοι στην Πιέδρας Γόρδας μισούσαν το βιβλίο μου, για λόγους ιδεολογικούς. Θεωρούσαν ότι εγώ είχα γράψει για άτομα, το σημαντικό όμως δεν είναι τα άτομα αλλά οι κοινωνικοί νόμοι. Προφανώς, ένας τέτοιος τρόπος σκέψης διευκολύνει κάποιον να συμβιώσει με τον ίδιο του τον εαυτό. Αν η βία που ασκείς είναι προϊόν των «κοινωνικών νόμων», τότε δεν είσαι εσύ ο ένοχος. Δεν είσαι κύριος του εαυτού σου. Είσαι απλώς προϊόν μιας υπέρτερης τάξης.

Προσπάθησα να επιχειρηματολογήσω σε υπεράσπιση του βιβλίου μου, αλλά ήταν ανώφελο. Εν πάση περιπτώσει, στη συζήτηση υπήρχε πάντα σεβασμός. Στο κάτω κάτω, δεν έχουν και πολλούς ανθρώπους με τους οποίους μπορούν να συζητούν.

Η επόμενη φυλακή που προσπάθησα να επισκεφτώ ήταν της Σάντα Μόνικα, όπου βρίσκονταν οι γυναίκες. Οι γυναίκες έπαιζαν πολύ σημαντικό ρόλο στη στρατηγική του Φωτεινού Μονοπατιού και, σύμφωνα με την αστυνομία, ήταν και οι πιο βίαιες. Τη μέρα που πήγα δεν με δέχτηκαν και σκέφτηκα πως αυτό σήμαινε απόρριψη του βιβλίου. Προς μεγάλη μου έκπληξη, αργότερα ανακάλυψα πως τα πράγματα δεν ήταν έτσι.

Λίγες μέρες μετά την αποτυχημένη μου επίσκεψη, με πλησίασε ένας απεσταλμένος της Ελένα Ιπαραγίρε, που ήταν το νούμερο δύο στο Φωτεινό Μονοπάτι και η πιο ισχυρή κρατούμενη του Μονοπατιού στη Σάντα Μόνικα. Ο απεσταλμένος μού εξήγησε ότι οι κρατούμενες απαιτούσαν αλλαγές στο καθεστώς κράτησης της Ελένα, η οποία είχε αρχίσει απεργία πείνας. Σε ένδειξη αλληλεγγύης, οι συντρόφισσές της αρνούνταν να δεχτούν επισκέψεις. Οι κρατούμενες μου έστειλαν δώρα με τον απεσταλμένο: μια επιστολή, στην οποία έλεγαν τι τους άρεσε στο βιβλίο και τι όχι, και ένα μικρό γλυπτό από ξύλο, μια γυμνή γυναίκα τυλιγμένη με τη σημαία της επανάστασης. Τουλάχιστον έμαθα ότι πίστευαν πως η δουλειά μου είχε κάποια αξία και αυτό με ανακούφισε.

Τέλος, επισκέφτηκα τη φυλακή Κάστρο Κάστρο, όπου είναι κλεισμένα τα μεσαία στελέχη, καθώς και πολλοί στρατιωτικοί που είχαν φυλακιστεί για ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Προς έκπληξή μου, οι δύο πλευρές είχαν αναπτύξει σχετικά φιλικές σχέσεις στη διάρκεια του εγκλεισμού τους. Τα κοινά που τους συνέδεαν ήταν η ανάμνηση της βίας, η εικόνα του ήρωα που είχαν για τον εαυτό τους και η αυστηρή πειθαρχία των μαχητών – στοιχεία όλα που τους διαφοροποιούσαν από τους κοινούς κρατούμενους και τους εμπόρους ναρκωτικών. Και οι δύο πλευρές θεωρούσαν ότι το βιβλίο μου τους αντιμετώπιζε με σεβασμό, ως ανθρώπινα όντα, χωρίς να τους προσβάλλει ή να τους εξευτελίζει. Ίσως δεν τους άρεσαν όλα όσα έγραφα, αλλά το παραπάνω ήταν ήδη αρκετό γι’ αυτούς, έτσι όπως ήταν συνηθισμένοι στο μίσος και την αποστροφή.

Στη φυλακή Κάστρο Κάστρο οργανώσαμε μια διάλεξη για να μιλήσω για το βιβλίο και μετά τον λόγο πήραν οι παρευρισκόμενοι. Ο καθένας τους αφηγήθηκε πώς είχε δει και πώς είχε βιώσει τη βία και οι πάντες άκουγαν τους άλλους σε ένα κλίμα αμοιβαιότητας.

Όσον αφορά αυτό το βιβλίο, οι άνθρωποι πάντα με ρωτάνε με ποια πλευρά είμαι ή ποια από τις δύο ομάδες μισώ. Ωστόσο, μου είναι δύσκολο να μισήσω ανθρώπους με τους οποίους έχω μιλήσει, ακόμα κι αν αυτοί οι άνθρωποι θα με είχαν σκοτώσει κι εμένα αν είχαν μπορέσει. Πιστεύω ότι το καλό με τις ιστορίες, πραγματικές ή φανταστικές, είναι ότι δεν δίνουν απαντήσεις, αλλά θέτουν ερωτήσεις. Και πάνω στη βάση αυτών των ερωτήσεων οι άνθρωποι μπορούν να συζητούν, να ακούν ο ένας τον άλλον και να αλληλογνωρίζονται καλύτερα. Αυτό που συνέβη στη φυλακή Κάστρο Κάστρο συνέβη επίσης, κατ’ αναλογίαν, σε ολόκληρη τη χώρα μου, και σε πολλές χώρες, εκεί όπου το βιβλίο μεταφράζεται. Στο τέλος τέλος, οι πραγματικές ιστορίες χρησιμεύουν για να γκρεμίζουν εκείνες τις μυθοπλασίες που διαμορφώνουν τον τρόπο μας να κατανοούμε τον κόσμο.

 


 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s