Η Ιρλανδική Δημοκρατία αποικία των κομισσαρίων

Standard

του Μπρένταν Ο’Νηλ

μετάφραση: Κώστας Σπαθαράκης

 

Το «ιρλανδικό θαύμα» τελείωσε: το χαϊδεμένο παιδί των απανταχού νεοφιλελεύθερων βρίσκεται πλέον υπό την ασφαλή κηδεμονία της τρόικας. Διαλέξαμε σήμερα και δημοσιεύουμε το  κείμενο του Μπρένταν Ο’Νηλ, επειδή επικεντρώνεται στο κρίσιμο ζήτημα της υπονόμευσης της αρχής της λαϊκής κυριαρχίας από τις εξελίξεις αυτές. Η πιο θεαματική επίθεση εναντίον της θεμελιώδους για τις δυτικές δημοκρατίες αρχής ήταν η απόφαση της ιρλανδικής κυβέρνησης να ψηφίσει πρώτα τον προϋπολογισμό και το τετραετές πακέτο λιτότητας και ύστερα να προκηρύξει εκλογές: εκλογές δηλαδή που θα αφορούν πια μόνο το όνομα του κατ’ επίφασιν διαχειριστή, και όχι την πολιτική κατεύθυνση της χώρας. Την «υπεύθυνη» αυτή απόφαση χαιρέτησε άλλωστε και ο Γ. Παπανδρέου, λέγοντας πως η ιρλανδική κυβέρνηση κάνει εκείνο που δεν έκανε η Ν.Δ. το 2009. Η υποχώρηση και η υπονόμευση της λαϊκής κυριαρχίας δεν προέρχεται από τις κανονιοφόρους των πιστωτών αλλά από την πολιτική λογική του «μονόδρομου» και τη μεταφορά της εξουσίας στους ειδικούς της οικονομίας.

 

Κ.Σ.

 

Φερνάν Λεζέ, "Αφηνιασμένη αγελάδα"

Η Ιρλανδική Δημοκρατία, ένα, υποτίθεται, ανεξάρτητο κυρίαρχο κράτος, καταλήφθηκε από τους «ανθρώπους με τα μαύρα» (ή τους «Γερμανούς», όπως τους λένε οι θυμωμένοι Ιρλανδοί), από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Οι άνθρωποι αυτοί θα αποτελούν στο εξής την ανώτατη αρχή στην Ιρλανδία, με εξουσία να ελέγξουν εξονυχιστικά και να «τροποποιήσουν» το πακέτο λιτότητας και τα σχέδια της ιρλανδικής κυβέρνησης για την ανάκαμψη της ιρλανδικής οικονομίας. Μια χώρα που για αιώνες βρισκόταν υπό την κυριαρχία της Βρετανίας, μετατρέπεται τώρα ξανά σε αποικία και υποβιβάζεται από κυρίαρχο κράτος σε μια επιχείρηση υπό πτώχευση υποταγμένη στις αυστηρές εντολές των τραπεζιτών.

Συνέχεια ανάγνωσης

Για ποια Αριστερά του 40% μιλάμε;

Standard

Aπάντηση στο άρθρο του Γ. Σταθάκη (Ενθέματα, 14.11.2010)

 

του Βένιου Αγγελόπουλου

 

Πολλές σωστές παρατηρήσεις, χωρίς αναγκαστικά τα σωστά ματογυάλια.

Και κάποιες προκαταλήψεις: Αντίθετα με ό,τι λες, υπήρξαν «σταλινικά» κόμματα που κάναν επαναστάσεις. Άλλες νίκησαν, άλλες ηττήθηκαν: Κίνα, Βιετνάμ, Γιουγκοσλαβία, Ελλάδα, Ισπανία. Το αν σύρθηκαν εκεί, αν ηττήθηκαν ή νίκησαν, αν είχαν σωστή τακτική και στρατηγική, είναι άλλου παπά βαγγέλιο. Και πολλή συζήτηση σηκώνει το τι σημαίνει «σταλινικός»: Χάριν συντομίας, όμως, υπήρξε κόμμα της τρίτης Διεθνούς που να μην ήταν;

Κατά τα άλλα, πώς ορίζεις την «Αριστερά»; Αν ο τίτλος αρκεί, τότε και το ΠΑΣΟΚ είναι Αριστερά, κυβερνητική Αριστερά, αλλά πάντως Αριστερά, όπως όλα τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα διεθνώς — ενώ, από την άλλη, οι Οικολόγοι αρνούνται την ετικέτα του αριστερού. Η ΔΗΑΡΙ είναι μη κυβερνητική Αριστερά; (ας απαντήσουν οι ίδιοι). Η λέξη Αριστερά είναι τουλάχιστον αμφίσημη: αφενός δηλώνει το τμήμα της κοινωνίας που θέλει (ή που έχει συμφέρον) την αλλαγή των κοινωνικών σχέσεων, αφετέρου τις οργανώσεις, διαφόρων μεγεθών, που έχουν αυτό τον πολιτικό στόχο. Και όλοι παίζουμε με αυτή την αμφισημία στις αναλύσεις μας.

Παραφράζοντας τον ορισμό του Σαρτρ περί εβραίων, αριστερός είναι αυτός που οι Άλλοι τον αναγνωρίζουν ως αριστερό. Μπορούμε λοιπόν να αθροίζουμε ποσοστά με όλες τις δυνατές ομαδοποιήσεις και να βάλουμε τα αποτελέσματα στο συρτάρι ή στη βιτρίνα, ως πολιτικά άχρηστα: Διότι για να αθροιστούν πολιτικά, πρέπει και στα μάτια των Άλλων (άρα και μεταξύ τους) να αναγνωρίζονται ως αριστεροί (ή, γενικότερα, ως κάτι που σηματοδοτείται πολιτικά: στην Κατοχή η διαίρεση ήταν πατριώτες-συνεργάτες).

Συνέχεια ανάγνωσης

Η ακροδεξιά απειλή και ο ΛΑ.Ο.Σ.

Standard

του Αλέξανδρου Κεσσόπουλου

 

Σχέδιο του Μωρίς Ανρύ, 1934

Μετά την απροσδόκητη εκλογική άνοδο της Χρυσής Αυγής στον Δήμο της Αθήνας, θεωρώ απαραίτητη μια προσπάθεια ερμηνείας της απήχησης του ακροδεξιού λόγου στην ελληνική κοινωνία και της δυναμικής των πολιτικών οργανώσεων που τον εκφράζουν. Μια τέτοια προσέγγιση της συγκυρίας στη χώρα μας παρουσιάζει ορισμένες θεωρητικές δυσκολίες, καθώς στο πλαίσιο της σύγχρονης πολιτικής επιστήμης έχουν δοθεί δεκάδες ορισμοί της έννοιας «άκρα δεξιά». Αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 παρουσιάσθηκε μια νέα, πιο ήπια, εκδοχή του ακροδεξιού φαινομένου σε σχέση με τον Μεσοπόλεμο, που κατέστησε ασαφή τα κριτήρια με βάση τα οποία εντάσσεται ένας πολιτικός χώρος στην άκρα δεξιά.[1]

 

Τι είναι η ακροδεξιά;

Ως πληρέστερο θεωρώ τον ορισμό που, εκτός από τον εθνικισμό και το ρατσισμό, απαιτεί τη συνδρομή άλλων δύο στοιχείων, προκειμένου να χαρακτηρίσει μια οργάνωση ακροδεξιά: την αντι-δημοκρατία και το ισχυρό κράτος.[2] Ακροδεξιό πολιτικό κόμμα, επομένως, είναι εκείνο που έχει ως στόχο του το μετασχηματισμό του κράτους μέσω της κατάργησης των υπαρχόντων πολιτικών θεσμών και της αντικατάστασής τους με νέους, αυταρχικής αντίληψης. Απαραίτητο συστατικό στοιχείο αυτού του πολιτικού χώρου, λοιπόν, αποτελεί και η εχθρότητα απέναντι στα κόμματα, τους αντιπροσωπευτικούς θεσμούς και τις ατομικές ελευθερίες. Για την ακροδεξιά ιδεολογία προϋποτίθεται ότι υπάρχει ένας αδιαίρετος Λαός με ενιαίο συμφέρον, το οποίο πρέπει να εκφράζεται άμεσα από τον Ηγέτη, καθώς η ύπαρξη των πολιτικών κομμάτων και ο μεταξύ τους ανταγωνισμός προκαλεί τη διαίρεση των μελών της πολιτικής κοινότητας. Σε φιλοσοφικό επίπεδο, η Αλήθεια θεωρείται μία και απόλυτη, ταυτίζεται με την κρατική βούληση και, συνεπώς, προστατεύεται από το νόμο έναντι κάθε διαφορετικής ιδέας ή πράξης που εξ αντικειμένου υπονομεύει την ενότητα του Έθνους. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η άκρα δεξιά δεν είναι πολέμια μόνο του μαρξισμού και της θεωρίας για την πάλη των τάξεων, αλλά και του φιλελευθερισμού, που πρεσβεύει τη σχετικότητα της αλήθειας και επιτρέπει στον καθένα να εκφράζει τις πεποιθήσεις του είτε σε ατομικό επίπεδο είτε μέσω της συμμετοχής του σε πολιτικές οργανώσεις.

Συνέχεια ανάγνωσης

Ανθρωπιστικές σπουδές: η κρίση είναι εδώ

Standard

του Στάνλεϋ Φις

μετάφραση: Κ. Σπαθαράκης, Στρ. Μπουλαλάκης

Τζορτζ Γκρος, σχέδια κοστουμιών για τους χαρακτήρες "Ελάφι" και "Γάτα" στο θεατρικό έργο "Μαθουσάλας" του Υβάν Γκολλ, 1922.

Σε ολόκληρο τον κόσμο διεξάγεται μια μεγάλη συζήτηση για την πορεία και τη θέση των ανθρωπιστικών και κοινωνικών σπουδών σε ένα πανεπιστήμιο που μεταβάλλεται γοργά, και λόγω της κρίσης, σε ένα αυστηρό σύστημα παροχής συγκεκριμένων δεξιοτήτων. Στο πλαίσιο της συζήτησης αυτής, που έχει ανοίξει και στην Ελλάδα, δημοσιεύουμε σήμερα ολόκληρο το άρθρο του Στάνλευ Φις «The crisis of the humanites officialy arrived», καθώς και ένα απόσπασμα από τη συνέχεια του άρθρου με τίτλο «Crisis of the humanites ΙΙ» (το δεύτερο άρθρο γράφτηκε απαντώντας σε σχόλια αναγνωστών για το πρώτο — επιλέξαμε την κατάληξή του, που αναφέρεται στον τρόπο που υπερασπιζόμαστε τις ανθρωπιστικές σπουδές». Ο Stanley Fish  (γενν. 1938) είναι από τους πιο γνωστούς αμερικανούς θεωρητικούς της λογοτεχνίας και του δικαίου. Τα άρθρα δημοσιεύθηκαν στους New York Times, στις 11 και στις 18 Οκτωβρίου 2010. Οι μεσότιτλοι είναι των «Ενθεμάτων». Ευχαριστούμε  τον φίλο Δημήτρη Δημητρόπουλο που μας τα επισήμανε.

«E»

 

Απαντώντας στο άρθρο μου της περασμένης εβδομάδας με θέμα το «Ουρλιαχτό», την ταινία για το διάσημο ποίημα του Άλεν Γκίνσμπεργκ, ο Τσάρλυ από το Μπίνχαμτον ρώταγε, στην ηλεκτρονική έκδοση των New York Times: «Τι συνέβη με τη δημόσια χρηματοδότηση των ανθρωπιστικών επιστημών και την πεποίθηση ότι οι ανθρωπιστικές επιστήμες αναβαθμίζουν τον πολιτισμό μας, την κοινωνία μας, την ανθρωπιά μας;». Συνέχιζε προβλέποντας ότι «θα είναι κάτι θλιβερό, πολύ θλιβερό να αφήσουμε τις ανθρωπιστικές επιστήμες να καταρρεύσουν». Εκείνο που δεν ήξερε, τη στιγμή που διατύπωνε την ερώτηση, ήταν ότι αυτό είχε ήδη συμβεί την 1 Οκτωβρίου, όταν ο Τζωρτζ Μ. Φίλιπ, πρόεδρος του SUNY Albany, ανακοίνωσε ότι τα Τμήματα Γαλλικών, Ιταλικών, Ρωσικών, Κλασικών και Θεατρικών σπουδών  καταργούνται.  Για κάποιον της γενιάς μου, η εξάλειψη των τμημάτων Γαλλικών Σπουδών ήταν το μεγάλο σοκ. Τη δεκαετία του 1960 και του 1970, τα Τμήματα αυτά αποτέλεσαν χώρο με πολύ μεγάλη πνευματική κινητικότητα. Διδάσκοντες και φοιτητές άλλων κλάδων αναζητούσαν έμπνευση στους γάλλους φιλοσόφους και κριτικούς· καταβρόχθιζαν αμέσως την τελευταία λέξη που έφτανε από το Παρίσι και ξεκινούσαν ατέλειωτες συζητήσεις επ’ αυτής. Οι ισπανικές σπουδές ήταν, την εποχή εκείνη, στο περιθώριο, ένας κλάδος που θεωρούνταν ανιαρός και άνευ ενδιαφέροντος.

Σήμερα, οι ισπανικές σπουδές είναι το μόνο Τμήμα που εξασφαλίζει εργασιακή ασφάλεια. Η βαρύτητα των ρωσικών σπουδών ελαττώθηκε, θα υπέθετε κανείς, επειδή τα τελευταία χρόνια το επίκεντρο της πολιτικής (και, σε κάποιο βαθμό, και της πολιτισμικής) προσοχής μας έχει μετατοπιστεί από τη Ρωσία προς την Κίνα, την Ινδία, το Πακιστάν, το Ιράν, το Ιράκ. Οι κλασικές σπουδές περιλαμβάνονται στον κατάλογο των ειδών υπό εξαφάνιση εδώ και δεκαετίες. Όσο για το θέατρο, το πρώτο πράγμα που περικόπτεται σε ένα αυστηρό ανταποδοτικό σύστημα είναι βέβαια οι παραστάσεις.

 

Συνέχεια ανάγνωσης

Πώς πρέπει να υπερασπιζόμαστε τις ανθρωπιστικές σπουδές

Standard

της Βάσως Κιντή

 

Στα Ενθέματα της 21ης Νοεμβρίου, το μέλος της Συντακτικής Ομάδας Κώστας Σπαθαράκης τιτλοφορεί την παρουσίαση που κάνει της εκδήλωσης του Ιστορείν για τις ανθρωπιστικές σπουδές με μια φράση μου («είμαστε το άλας της γης;») που χρησιμοποίησα σε μια σύντομη παρέμβασή μου από το ακροατήριο. Στο σώμα του κειμένου, χωρίς να με κατονομάζει, μου καταλογίζει, για την ίδια φράση, ειρωνεία και ψευδή μετριοφροσύνη, ενώ με μέμφεται ότι δεν συνηγορώ στην καλλιέργεια φιλοσοφικού ήθους. Είναι απορίας άξιο πώς από μια παρέμβαση ενός λεπτού μπόρεσε ο συνεργάτης σας να συναγάγει τόσα συμπεράσματα. Θα ήθελα, ωστόσο, να διευκρινίσω τα παρακάτω:

Η παρέμβασή μου αφορούσε το πώς πρέπει να υπερασπιζόμαστε τις ανθρωπιστικές σπουδές γενικά και δεν είχε σχέση, ούτε καν έθιξε, τα σχέδια μεταρρύθμισης που εισηγείται το υπουργείο για τα πανεπιστήμια, όπως αυθαιρέτως υποθέτει ο Κ.Σ. Ισχυρίστηκα ότι όσοι ενδιαφερόμαστε για τις ανθρωπιστικές σπουδές και δουλεύουμε σ’ αυτόν το χώρο δεν πρέπει να τις υποστηρίζουμε λέγοντας αυτάρεσκα ότι είμαστε το άλας της γης, ότι κάνουμε κάτι πολύ σπουδαίο, χωρίς να ενδιαφερόμαστε να εξηγήσουμε τη χρησιμότητά τους. Δεν είμαστε στο μεσαιωνικό πανεπιστήμιο, όπου θρησκευόμενοι και μοναχοί έδιναν λογαριασμό μόνο στο Θεό, ούτε στο πανεπιστήμιο του 19ου αιώνα, όπου η ελίτ που σπούδαζε δεν ενδιαφερόταν να δώσει λογαριασμό σε κανένα. Είναι ευθύνη μας και δημοκρατικό μας καθήκον να δείξουμε στην κοινωνία που μας χρηματοδοτεί από το υστέρημά της γιατί οι ανθρωπιστικές σπουδές είναι σημαντικές. Η κατάδειξη της σημασίας τους δεν σημαίνει, βεβαίως, ότι πρέπει να δείξουμε ότι προσφέρουν άμεσα χρηματικά οφέλη. Αυτό θα ακύρωνε το τι είναι οι ίδιες οι ανθρωπιστικές σπουδές. Δεν πρέπει να ταυτίζουμε, υποστήριξα, τη χρησιμότητα με την εμπορευματοποίηση της γνώσης. Το να εξηγήσουμε τη χρησιμότητα σημαίνει, μεταξύ άλλων, να εξηγήσουμε την ιδιοτυπία των ανθρωπιστικών σπουδών, ότι δηλαδή ακόμη και πράγματα που μπορεί να φαίνονται εντελώς άχρηστα σε μια εποχή μπορεί να αποδειχθούν πολύ χρήσιμα σε άλλη. Έφερα μάλιστα το παράδειγμα της μελέτης δογματικών ζητημάτων του ισλάμ που αποδείχτηκαν να έχουν καίρια γεωπολιτική σημασία, αφού θρησκευτικές διαφορές ανάμεσα σε σιίτες, σουνίτες, ουαχαμπίτες κρίνουν σήμερα ζωτικά θέματα στο Ιράν, στο Ιράκ ή στη Σαουδική Αραβία. Το κατά πόσον η παρέμβασή μου ήταν ειρωνική, μετριόφρων ή όχι, αν υποβίβαζε το πανεπιστήμιο σε ερευνητικό κέντρο ή αν το αποσυνέδεε από το Διαφωτισμό εγκαταλείποντας το φιλοσοφικό ήθος, όπως διαπιστώνει ο συνεργάτης σας, το αφήνω στην κρίση των αναγνωστών.

Συνέχεια ανάγνωσης

Εβδομάδα δωρεάν πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας: Νέα μορφή αντίστασης και ενότητας

Standard

του Αλέξη Μπένου

Ανρί Ματίς, "Ο κόκκινος χορευτής"

Οι ενώσεις νοσοκομειακών γιατρών μάς εντυπωσίασαν την προηγούμενη εβδομάδα με τις εύστοχες και καινοτόμες κινητοποιήσεις τους. Σε διάφορα νοσοκομεία της χώρας προσπάθησαν, με τη δυναμική παρουσία τους, να ακυρώσουν τη συνεχώς διογκούμενη οικονομική επιβάρυνση των αρρώστων που αναζητούν συγκεκριμένες υπηρεσίες με βάση τις ανάγκες τους. Να υλοποιήσουν δηλαδή στην πράξη τη δωρεάν πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας, σε αντίθεση με το νόμο που επιβάλλει την οικονομική επιβάρυνση των αρρώστων.

Η κινητοποίηση αυτή είχε ένα ιδιαίτερο συμβολισμό ο οποίος υπερβαίνει τελείως  τις πιθανές οργανωτικές αδυναμίες στην υλοποίηση των στόχων της.

Για πρώτη φορά οι εργαζόμενοι σε μια δημόσια υπηρεσία εκφράζουν την αντίθεσή τους στην κυβερνητική πολιτική, όχι κλείνοντας την υπηρεσία, αλλά αντίθετα ανοίγοντάς την σε όλους όσους την είχαν ανάγκη, με την κινητοποίηση ακύρωσης των οικονομικών φραγμών στην πρόσβαση που επιβάλλουν οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές. Αντίθετα, σήμερα, το παραδοσιακό κλείσιμο –με τη μορφή της απεργίας– των δημόσιων υπηρεσιών υγείας (και όχι μόνον) μάλλον χαροποιεί τα κερδοσκοπικά συμφέροντα και τους κυβερνητικούς υποστηρικτές τους, επιτείνοντας τη δυσφήμιση και απαξίωσή τους με τη βοήθεια βέβαια της αντίστοιχης προπαγάνδας των ΜΜΕ.

Συνέχεια ανάγνωσης

Οι τηλεοπτικοί χανσενικοί

Standard

ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ

 

του Βαγγέλη Καραμανωλάκη

 

Bλέποντας τις κοκκινίλες στην πλάτη της Κατερίνας Λέχου, στο τελευταίο επεισόδιο του Νησιού, σκεφτόμουν ότι τώρα που η αρρώστια μπήκε για τα καλά στο σήριαλ αρχίζοντας να τσαλακώνει και τους πρωταγωνιστές του, το πράγμα μοιάζει να είναι πιο κοντά σε εκείνο που θα ήταν η Σπιναλόγκα. Λείπουν βέβαια ακόμη η δυσμορφία, η βρώμα, η αποφορά, τα ακρωτηριασμένα και σαπισμένα μέλη: όλα εκείνα, δηλαδή, που συνόδευσαν τη λέπρα στη μακραίωνη πορεία της στον πλανήτη μας. Όλα εκείνα που θα μπορούσαν σε ένα βαθμό να αιτιολογήσουν την επιλογή της απομόνωσης ως λύσης, από μια ανίσχυρη ιατρική, τη δημιουργία αυτών των ιδιότυπων αποικιών όπου βρέθηκαν όσοι έφεραν το στίγμα ή την πιθανότητα του στίγματος της νόσου. Όλα εκείνα που έκαναν τους τόπους εγκλεισμού των αρρώστων λιγότερο ειδυλλιακούς από τα υπέροχα πλάνα της σειράς, τον τρόμο των υγιών απέναντι στην αρρώστια κάτι εντελώς συγκεκριμένο και χειροπιαστό.

Και έτσι, μέσα από την εικόνα, τόσα χρόνια μετά, μπορούμε πια να επισκεφτούμε, τουριστικά περίπου, τον τόπο του εγκλεισμού τους χωρίς μέτρα προφύλαξης. Να τους υποδεχθούμε θερμά εκεί από όπου για πάντα ήταν αποκλεισμένοι: στα σπίτια μας, στα σαλόνια μας, στις κρεβατοκάμαρές μας. Τώρα που ο κύκλος της αρρώστιας στην πράξη έχει κλείσει, οι εικόνες της σβήστηκαν από τη συλλογική μνήμη, το τραύμα επουλώθηκε, μπορούμε πια να τους λυπηθούμε, να κλάψουμε για τις προσωπικές ιστορίες τους, που είχαν ξεχαστεί κάτω από το βάρος της αρρώστιας που έφεραν. Να πενθήσουμε για τις ματαιωμένες ζωές αυτών των τηλεοπτικών χανσενικών. Δείγμα ενός διάχυτου ανθρωπισμού, μιας ευαισθησίας και συμπόνιας, που όμως το πιο πιθανό είναι να κρυφτεί πάλι όταν μια νέα νόσος κάνει την εμφάνισή της, κουβαλώντας το φόβο της μετάδοσης, είτε αυτό είναι το AIDS, είτε ακόμη και ο ιός της «νέας γρίπης» που έδειξε να απειλεί, για λίγο έστω, για λίγο έστω, τις ζωές μας πέρσι το χειμώνα. Αποδεικνύοντας έτσι, για άλλη μια φορά, τη σταθερότητα της στάσης των ανθρώπων απέναντι στην πιθανότητα της αρρώστιας, απέναντι σε ό,τι μπορεί να τους απειλήσει.