Ο λόγος των κοινωνικών επιστημόνων και ο Δεκέμβρης

Standard

του Παρασκευά  Ματάλα

 

Αφίσα του tilo1 για τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου

Ας δούμε κάποια παραδείγματα απ’ τον λόγο ορισμένων κοινωνικών επιστημόνων, που ασχολήθηκαν, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, με τον Δεκέμβρη. Σε ένα κοινό τους κείμενο, επτά από αυτούς έγραφαν: «Η κακοδιαχείριση, οι ιδεολογικές αυταπάτες, οι αμέλειες της μεταπολίτευσης συμπυκνώθηκαν σ’ ένα τερατώδες πραγματικό Συμβάν καταστροφής και αδιέξοδου». Κατήγγελλαν «το “χάιδεμα” ορισμένων πολιτικών κομμάτων, διανοούμενων και μέσων μαζικής ενημέρωσης», και απαιτούσαν «μηδενική ανοχή σε κάθε τρομοκρατία» και «να υπάρξουν δημοκρατικοί άνθρωποι και δημοκρατικοί θεσμοί με κύρος, που να μπορέσουν να εμπνεύσουν με λόγια και με έργα εμπιστοσύνη στους πολίτες και στη νεολαία». Ο Θάνος Βερέμης, σε ένα κείμενο που μιλούσε για τους «επαγγελματίες του ολέθρου», «τα όρνεα των λαφυραγωγούντων» και το «ελπιδοφόρο που έγινε στην Πάτρα», κατέληγε ότι: «πρέπει τα κόμματα να αυτοκαθαρθούν από τα άχρηστα στοιχεία που τα απαρτίζουν και να αναζητήσουν την ανανέωσή τους σε εξωκοινοβουλευτικά πρόσωπα, κατά προτίμηση αριστείς» και ακολούθως «να συγκροτήσουν κυβέρνηση εθνικής ενότητας», ελπίζοντας ότι όλη αυτή η αναταραχή μπορεί να φέρει «τελικά ένα νέο σωτήριο 1909-1910».

 

Αφίσα της Vlada Podroushnyack για τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου

Εκείνο που θέλω να επισημάνω στα παραπάνω δεν είναι τόσο ότι επιτίθενται στο γεγονός «Δεκέμβρης», αλλά ότι το χρησιμοποιούν για να το συνδέσουν με όλους εκείνους και όλα εκείνα που είχαν ήδη ως αντιπάλους, και να προβάλλουν τον δικό τους ρόλο ως «εξωκοινοβουλευτικοί αριστείς», κ.τ.λ. Στο κείμενο του Βερέμη είναι πολύ εμφανής και η χρήση της ιστορίας (αν βλέπατε τη σειρά του ΣΚΑΪ για τους «Μεγάλους Έλληνες», όπου παρουσίασε τον Καποδίστρια, ήταν σαφές πως ο ίδιος ταυτιζόταν με τον Καποδίστρια, ενώ στο παραπάνω απόσπασμα τον βλέπουμε και να αναζητεί ένα νέο Γουδί).

Ο Στάθης Καλύβας απέδωσε αυτήν την «αυτοκαταστροφή» της Ελλάδας στην «κουλτούρα», «στο σύστημα αξιών που μας κληροδότησε η μεταπολίτευση», που μπλοκάρει κάθε αλλαγή και από το οποίο πρέπει να απαλλαγούμε. Έναν χρόνο μετά, ο ίδιος θα αναλύσει «τι δεν ήταν» ο Δεκέμβρης, και μαζί του και ο Νίκος Μαραντζίδης θα μιλήσει για μια «εξέγερση-φάρσα», για την οποία φταίει η κυρίαρχη «“λαϊκο-δημοκρατική” κουλτούρα της Μεταπολίτευσης».

Έτσι, ο Δεκέμβρης μπορεί να γίνει το όνομα, το σύμπτωμα για τα πιο διαφορετικά πράγματα: αλλού για αυτή την «κυρίαρχη λαϊκο-δημοκρατική κουλτούρα της μεταπολίτευσης», αλλού και για την «κυρίαρχη νεοφιλελεύθερη κουλτούρα», αλλού για τη «νέα τάξη πραγμάτων», για τον κακό «λαϊκισμό», για το «πελατειακό κράτος», για το «άρρωστο κρατικό πανεπιστήμιο», για τον «ρώσικο σοσιαλφασισμό», για τον «μεταμοντερνισμό»· αλλού για την «έλλειψη Θεού από την κοινωνία» και αλλού για «την κουλτούρα που έχει επιβάλλει η ορθοδοξία» κ.ο.κ. Το τρομακτικό θέαμα των σπασμένων μαγαζιών συνδέεται με ό,τι θεωρεί ο κάθε διανοούμενος ότι είναι το μέγιστο κακό, η μέγιστη απειλή για την κοινωνία. Και, όπως ήταν αναμενόμενο, για πολλούς αυτό είναι ο «ολοκληρωτισμός»: Ο Θάνος Λίποβατς επισημαίνει ότι η αποδοχή τέτοιων πράξεων βίας και αυθαιρεσίας «οδήγησαν και οδηγούν στον ολοκληρωτισμό και στο γκουλάγκ», ενώ ο Brady Kiesling, Αμερικανός πρώην διπλωμάτης που έχει σπουδάσει αρχαιολογία και ιστορία και μένει στην Ελλάδα γράφοντας βιβλία για την τρομοκρατία κ.λπ., δημοσίευσε ένα άρθρο με τίτλο «Η ελληνική “νύχτα των κρυστάλλων”», παραπέμποντας στη ναζιστική Γερμανία. Οι σπασμένες βιτρίνες αρκούν για έναν παραλληλισμό ανάμεσα σε δύο εντελώς ανόμοια γεγονότα. […]

Για να καταλήξω, λοιπόν, εκείνο που νομίζω ότι μας χρειάζεται είναι ένας συνδυασμός ιστορικής αποστασιοποίησης, που σημαίνει: μια συστηματική μελέτη αυτού που λένε οι οργανωτές της συζήτησης «ιστορικό παρελθόν του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού», μια ειδικότερη μελέτη των ελληνικών εξεγερσιακών παραδόσεων (όλα αυτά τα ερωτήματα που έβαλε ο κ. Χατζηιωσήφ), η οποία θα συνδέει μεταξύ τους ιστορικά τις πρακτικές, τις εμπειρίες, τον λόγο των υποκειμένων, και η οποία βέβαια μπορεί να ωφεληθεί και από μία ευρύτερη μελέτη εξεγερσιακών φαινομένων, ένας συνδυασμός, λοιπόν, αυτής της ιστορικής αποστασιοποίησης με κάποιου είδους προσωπική εμπλοκή, η οποία θα μας δίνει πολύ μεγαλύτερη δυνατότητα κατανόησης των υποκειμένων και των πραγματικών μηχανισμών αλληλοδιαδοχής των γεγονότων.

Έναν συνδυασμό, δηλαδή, που θα μας επιτρέπει κάθε φορά να έχουμε πλήρη συνείδηση του δικού μας ρόλου, της δικής μας εμπειρίας, του πώς παράγονται οι ιδέες μας, οι αναπαραστάσεις μας, τα συναισθήματά μας, έτσι ώστε να μπορούμε να επωφελούμαστε από αυτή την υποκειμενική εμπειρία, χωρίς όμως να παγιδευόμαστε σ’ αυτήν. Όπου η μελέτη και η γνώση της ιστορίας θα μας επιτρέπει να σταθμίζουμε κριτικά την ιστορία που ζούμε και, αντίστροφα, το βίωμα της ζωντανής ιστορίας θα μας βοηθάει να βλέπουμε στο παρελθόν όχι μαριονέτες, αλλά πραγματικούς ανθρώπους.

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Ο λόγος των κοινωνικών επιστημόνων και ο Δεκέμβρης

  1. για ποιο λόγο προτιμούμε να ασχοληθούμε μετα-ερμηνευτικά για τον δεκέμβρη, μέσα δηλαδή από το πως προσλαμβάνει ο ένας και ο άλλος σχολιαστής συγγραφέας ή διαννοούμενος, αντί να ασχοληθούμε με τον δεκέμβρη καθεαυτό?

    μεθοδολογικά η προσέγγιση του συγκεκριμένου άρθρου θα ήταν ίσως χρήσιμη σε περίπτωση που μας απασχολούν οι αναφερόμενοι σε αυτό συγγραφείς, αλλά είναι σχετικά εμφανές νομίζω πως η πρόσληψη τους για τον δεκέμβρη δεν είναι ούτε ακριβώς ειλικρινής (για να διαβλέψουμε τα πιθανά λάθη στην ερμηνευτική τους που θα μας βοηθούσαν να αποφύγουμε να τα κάνουμε κι εμείς), ούτε ιδιαίτερα οξυδερκής (το reductio ad faschismus ή stalinismus σπάνια είναι δείγμα ευφυίας υψηλότερης του κοινού αυστραλοπίθηκου) .

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s