Η ιρλανδική κρίση

Standard

του Γιώργου Σταθάκη

 

Λούσιαν Φρόυντ, "Πλούτων", 1988

Τη χρυσή εικοσαετία 1950-1970 η Ιρλανδία θεωρείται ότι έμεινε πίσω σε σχέση με τις νοτιοευρωπαικές χώρες (Ισπανία, Πορτογαλία, Ελλάδα) που είχαν επιδείξει εκρηκτικούς ρυθμούς οικονομικής ανόδου, ταχύτερους από τις πιο ανεπτυγμένες χώρες, δικαιώνοντας τη θεωρία ότι οι χώρες που μπαίνουν αργότερα στη διαδικασία ανάπτυξης έχουν γρηγορότερους ρυθμούς από τις πιο ώριμες οικονομίες και, για ένα διάστημα, τουλάχιστον συγκλίνουν. Έτσι υπερκεράστηκε τόσο από την Ελλάδα όσο και από την Ισπανία, στους συμβατικούς οικονομικούς δείκτες.

Η Ιρλανδία μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1960 ήταν σχεδόν απόλυτα προσδεδεμένη στην οικονομία της Αγγλίας (83% των εξαγωγών της). Η προσφιλής πολιτική του «ανοίγματος της οικονομίας» άρχισε να κλιμακώνεται εκείνα τα χρόνια. Έφτιαξε ενιαία αγορά με την Αγγλία το 1966 και μπήκε στην ΕΟΚ το 1973. Δημιούργησε ένα προνομιακό καθεστώς για ξένες επενδύσεις με εξαιρετικά χαμηλή φορολογία ήδη από τις αρχές του ’60 και προσπάθησε να επιλύσει το χρονίζον εκπαιδευτικό πρόβλημα με την καθιέρωση του δημόσιου συστήματος εκπαίδευσης το 1966.

Ήδη προς τα μέσα της δεκαετίας του ’70 οι εμπορικοί της εταίροι είχαν διευρυνθεί, οι εξαγωγές της είχαν σημαντική παρουσία πέρα από τα τρόφιμα και σε άλλους κλάδους (χημικά), ενώ η ροή των ξένων επενδύσεων, κυρίως από τις ΗΠΑ και τη Γερμανία, έδιναν στο ξένο κεφάλαιο προνομιακή παρουσία (το ένα τρίτο της βιομηχανικής απασχόλησης) σε σχέση με την εγχώρια παραγωγή που ήδη δοκιμάζονταν από την απελευθέρωση των εισαγωγών. Η άνοδος προς το τέλος της δεκαετίας ήταν ορατή, αλλά δεν είχε διάρκεια.

Η περίοδος των δύο πετρελαϊκών κρίσεων και του στασιμοπληθωρισμού, η περίοδος μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’80, έθεσε σε δοκιμασία την ιρλανδική οικονομία. Αντιμετωπίστηκε, όπως και παντού, με επέκταση του δημόσιου δανεισμού (από 40% έφθασε το 120% του ΑΕΠ) και με στήριξη της ζήτησης. Μέχρι τότε η Ιρλανδία ακολουθούσε την παραδοσιακή αγγλική πολιτική των ισοσκελισμένων προϋπολογισμών και του σταθερού νομίσματος. Με τη δημοσιονομική επέκταση η Ιρλανδία απέφυγε τα χειρότερα της ύφεσης, αλλά η πολιτική εκεί, όπως και αλλού, δοκιμάστηκε από τα υψηλά διεθνή επιτόκια και τη νομισματική αστάθεια. Η υποτίμηση της αγγλικής λίρας το 1987 οδήγησε σε υποτίμηση και της ιρλανδικής, οδηγώντας στην επιβολή του πρώτου σκληρού σταθεροποιητικού προγράμματος.

Η εκρηκτική περίοδος, 1987-2000

Το «θαύμα της κέλτικης τίγρης» οριοθετείται από το 1987 μέχρι τα τέλη του 2000. Τέσσερις παράγοντες ήταν σημαντικοί: η δημιουργία της ενιαίας αγοράς το 1992, η αύξηση της ροής ευρωπαϊκών πόρων από τα διαθρωτικά ταμεία, το «μοντέλο της συμφωνίας των κοινωνικών εταίρων» και, κυρίως, η έκρηξη των ξένων επενδύσεων, ειδικά στους κλάδους της αναπτυσσόμενης πληροφορικής. Η ενιαία αγορά συνόδευσε την απελευθέρωση των κρατικών προμηθειών, οι ευρωπαϊκοί πόροι ευνοούσαν την Ιρλανδία για την κατασκευή νέων υποδομών και εκπαίδευσης του εργατικού δυναμικού, το μοντέλο της συνεργασίας των εταίρων έθετε σε κανονιστικό πλαίσιο τις αυξήσεις των μισθών.

Το γιατί η Ιρλανδία μετατράπηκε στον προνομιακό τόπο χωροθέτησης των αμερικανικών επενδύσεων στην πληροφορική ερμηνεύεται εν πολλοίς από τα πολλά και «μοναδικά» προσόντα της χώρας: αγγλόφωνο και καλά εκπαιδευμένο εργατικό δυναμικό, φορολογικό καθεστώς στα όρια του «φορολογικού παραδείσου», ενιαία αγορά εργασίας με την Αγγλία για δεκαετίες, ικανοποιητικές νέες υποδομές και σχετικά χαμηλοί μισθοί.

Η Ιρλανδία μέσα σε δέκα χρόνια είδε διαδοχικά κύματα επενδύσεων να δημιουργούν «συμπλέγματα εταιρειών», κατά κανόνα παρεμφερών εταιρειών (ανταγωνιστικές ή συμπληρωματικές), με σημαντικές διασυνδέσεις μεταξύ τους, που μετά από λίγο καιρό απέκτησαν ισχυρές διασυνδέσεις και με τις εγχώριες εταιρείες. Με εξαίρεση δύο χρονιές, ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ, μέχρι το 2000, ήταν 7-12% ετησίως. Από τις 68 μονάδες του ευρωπαϊκού μέσου όρου των 15, η Ιρλανδία έφθασε στο 100. Την ίδια περίοδο, διατήρησε χαμηλά τις δημόσιες δαπάνες, είχε πλεονασματικό προϋπολογισμό και προχώρησε σε μείωση των φόρων επί των μισθών, προκειμένου να κρατά τις αυξήσεις των μισθών σε μέτρια επίπεδα. Μείωσε το δημόσιο χρέος της από 110% σε 60% του ΑΕΠ. Η απασχόληση αυξήθηκε σε πρωτοφανή επίπεδα από το 1,1 εκατομμύριο, όπου βρισκόταν παραδοσιακά, στο 1,6 με τη ροή των μεταναστών να καλύπτει την τεράστια αυτή αύξηση, ενώ η ανεργία έπεσε από το 17% στο 3%. Οι μισθοί ακολούθησαν επίσης ανοδική πορεία. Η Ε.Ε. αποτελούσε πλέον τον βασικό εμπορικό εταίρο της Ιρλανδίας (40% των εξαγωγών), ενώ αυξήθηκε και το μερίδιο των ΗΠΑ (17%) και περιορίστηκε αυτό της Αγγλίας (20%).

Η πολιτική αυτή εξάντλησε τα όριά της στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Δύο ήταν οι βασικοί παράγοντες: η κρίση του κλάδου της πληροφορικής και η έλευση νέων διεκδικητών των ξένων επενδύσεων από την Ουγγαρία και άλλες πρώην ανατολικές χώρες. Τότε ξεκίνησε η πολιτική της επέκτασης της οικονομίας μέσω του κατασκευαστικού τομέα, πολιτική προσφιλής τότε τόσο στις ΗΠΑ όσο και την Αγγλία.

Η στεγαστική φούσκα

Το τραπεζικό σύστημα ήταν ήδη απελευθερωμένο και η οικονομική ευημερία της Ιρλανδίας διευκόλυνε αφάνταστα τη δημιουργία μιας τεράστιας «φούσκας» γύρω από τη στέγη. Η χορήγηση στεγαστικών δανείων έλαβε τις συνήθεις διαστάσεις. Με τον μέσο μισθό να έχει φθάσει στα 4.000 ευρώ μηνιαίως (περίπου 50.000 ετησίως), η προσφορά δανείων της τάξης των 300-400.000 ευρώ φάνταζε απόλυτα ρεαλιστική. Εκτιμάται ότι τα στεγαστικά δάνεια σήμερα φτάνουν περίπου στο 200% του ιρλανδικού ΑΕΠ. Ο κατασκευαστικός τομέας εκτινάχτηκε από το 10% στο 26% του ΑΕΠ, ενώ η συνεχής άνοδος των τιμών των ακινήτων ενθάρρυνε καταναλωτές και τράπεζες σε συνεχή επέκταση.

Οι τράπεζες φυσικά δανείζονταν από τη διεθνή αγορά με τα χαμηλά επιτόκια της εποχής και, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, κατά κανόνα δεν τιτλοποιούσαν ούτε πουλούσαν τα δάνεια σε τρίτους άλλων χωρών. Με το ξέσπασμα της κρίσης του 2008 οι ιρλανδικές τράπεζες βρέθηκαν με τους «τοξικούς τίτλους» στα χέρια τους, δεν μπορούσαν να πληρώσουν τους δανειστές τους και, ενόψει της χρεοκοπίας, κρατικοποιήθηκαν. Οι τιμές των σπιτιών κατέρρευσαν στο μισό. Το κράτος εγγυήθηκε τις καταθέσεις και τις τραπεζικές εγγυήσεις και άρχισε να αποπληρώνει τα δάνεια των τραπεζών στην υπόλοιπη Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Ίδρυσε ένα χωριστό οργανισμό για να διαχειριστεί τα προβληματικά δάνεια και να απαλλάξει τις τράπεζες από τα προβληματικά χαρτοφυλάκια. Όπως και η Ελλάδα, διευκολύνθηκε από την αγορά των δημοσίων ομολόγων της από την Ευρωπαική Κεντρική Τράπεζα. Εντούτοις, τα μεγέθη ήταν μάλλον εξωπραγματικά.

Η Ιρλανδία είχε χαμηλό δημόσιο χρέος και ισοσκελισμένο προϋπολογισμό. Για να στηρίξει όμως με δημόσιους πόρους τα τεράστια ανοίγματα των τραπεζών, εφάρμοσε σκληρά δημοσιονομικά μέτρα το 2009. Το 2010 η κατάσταση επιδεινώθηκε. Βρέθηκε με τρέχον έλλειμμα προϋπολογισμού 32%. Το σημαντικότερο ήταν ότι σε διάστημα 24 μηνών η ιρλανδική οικονομία απώλεσε το 17% του ΑΕΠ, εν πολλοίς το σύνολο του υπερβάλλοντος κατασκευαστικού τομέα. Πρόκειται για μια από τις μεγαλύτερες συρρικνώσεις εθνικών οικονομιών στην παρούσα κρίση. Εντούτοις στον ορίζοντα βρίσκεται ένας νέος κύκλος απρόβλεπτης ύφεσης και οικονομικής αστάθειας.

Ο Γιώργος Σταθάκης διδάσκει οικονομικά στο Πανεπιστήμιο Κρήτης

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Η ιρλανδική κρίση

  1. «Η Ιρλανδία είχε χαμηλό δημόσιο χρέος και ισοσκελισμένο προϋπολογισμό.»
    Γιώργος Σταθάκης, Πανεπιστήμιο Κρήτης

    Θερμά συγχαρητήρια γιά το ενημερωτικό άρθρο σας! Υπάρχει φυσικά προς διερεύνηση και ο αντίλογος από κάποιες άλλες πηγές, οι οποίες παρατίθενται κατωτέρω:

    171210 ROTHSCHILD ΝΟΜΙΣΜΑ ΧΡΥΣΟΥ ΚΑΙ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ

    Η ΚΡΙΣΗ ΣΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΟΥ ROTHSCHILD ΓΙΑ ΤΟ ΝΟΜΙΣΜΑ ΧΡΥΣΟΥ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ
    Παρασκευή, 17 Δεκεμβρίου 2010

    «Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών, το χρέος της Ιρλανδίας, δηλαδή του κράτους, των τραπεζών και των μη οικονομικών προσώπων και επιχειρήσεων, ανήρχετο το 2008 στο γιγαντιαίο ποσό των 1.671 δισεκατομμυρίων ευρώ. [δηλ. ένα τρισεκατομμμύριο εξακόσια εβδομήντα ένα δισεκατομμύρια ευρώ!!!] Αυτό είναι περισσότερο από οκτώ φορές μεγαλύτερο απο το εθνικό εισόδημα της χώρας αυτής.»

    http://ellinikoforum.blogspot.com/2010/12/rothschild.html

    Berlin-Athen: H κρίση στα σχέδια του Rothschild για το νόμισμα …
    14 Δεκ. 2010 … Η Δανία κήρυξε το 1813 πτώχευση λόγω του δημόσιου χρέους της στον … http://www.berlin-athen.eu/index.php?... – Προσωρινά αποθηκευμένη

    Δείτε και την παρακάτω Ιστοσελίδα:

    True Economics: December 2008
    [δεξί κλικ στην παρακάτω Ιστοσελίδα ή
    Google Search, επέλεξε άνοιγμα υπέρ-σύνδεσης]
    – [ Μετάφραση αυτής της σελίδας ]
    http://trueeconomics.blogspot.com/2008_12_01_archive.html

    The trend is clear – every new round of Irish Government policy ….. crisis from €1.537 trillion on January 1, 2008 to €1.671 trillion as of September 30, 2008. … By ignoring Ireland’s impoverished and debt-overloaded consumers and … This promises to deliver some €10 billion to the banks in a swap for equity. …
    trueeconomics.blogspot.com/2008_12_01_archive.html – Προσωρινά αποθηκευμένη

    Ireland’s Debt Mountain(s) [δεξί κλικ στον τίτλο, κλπ.]
    Posted by Dr. Constantin Gurdgiev
    Friday, December 19, 2008
    The latest CSO data merely confirms what we have known all along: Ireland is now by far the leading country when it comes to overall external debt held by its corporates, consumers and the Government. Our gross external debt has risen precipitously since the onset of the latest crisis from €1.537 trillion on January 1, 2008 to €1.671 trillion as of September 30, 2008. Some €21bn of this increase is accounted for by the State borrowing its way out of the need to reduce the runaway train of public spending. Roughly €25.3 bn came from the Monetary Authority.

    Σημ.:: Η προώθηση-αποστολή κάποιου άρθρου, εικόνας, μελέτης ή βίντεο δεν συνεπάγεται πάντοτε, εμμέσως ή αμέσως, εν όλω ή εν μέρει, και την υιοθέτηση του όλου περιεχομένου του. Επαφίεται στην κρίση και τις εμπειρίες του αναγνώστη και ύστερα από ενδελεχή διασταύρωση στοιχείων, να κρίνει περί της ακριβείας του περιεχομένου των άκρως αποκαλυπτικών άρθρων, μελετών, εικόνων ή βίντεο!!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s