H Aριστερά, τα κινήματα, το κράτος και η κρίση

Standard

Για τα κοινωνικά κινήματα, το κράτος, την παγκοσμιοποίηση, τον Μπαντιού, τον Νέγκρι και τον Χαρτ, την ελληνική κρίση και την Ευρώπη

Μια συζήτηση του Κώστα Δουζίνα με τον Σλάβοϊ Ζίζεκ

μετάφραση: Ιωάννα Δρόσου

H επίσκεψη του Σλάβοϊ Ζίζεκ στην Αθήνα αποτέλεσε σημαντικό γεγονός για τον κόσμο της Αριστεράς, όπως έδειξε και το κατάμεστο Μεγάλο Αμφιθέατρο Χημικών του Μετσόβιου, όπου μίλησε στις 19 Δεκεμβρίου, προσκεκλημένος του Αριστερού Βήματος Διαλόγου και Κοινής Δράσης. Ο Ζίζεκ μαζί με τον Κώστα Δουζίνα (αντιπρύτανη και διευθυντή του Birkbeck Institute for the Humanities, στενό φίλο και έναν από τους βασικούς συντελεστές της πρόσκληση του Ζίζεκ στην Ελλάδα) μίλησαν, σε μια κοινή συνέντευξη, αποκλειστικά στην Αυγή, την Εποχή και το RedNotebook, απαντώντας σε ερωτήματα που τους θέσαμε. Είναι η μοναδική συνέντευξη που έδωσε ο Σλοβένος στοχαστής σε ελληνικές εφημερίδες όσο βρισκόταν στη χώρα μας. Ευχαριστούμε τους δύο συνομιλητές για την ωραία κουβέντα στο φιλόξενο σπίτι του Κ. Δουζίνα, όπου νιώσαμε αμέσως μεγάλη οικειότητα και μπορέσαμε να μιλήσουμε σε φιλικό κλίμα, με χιούμορ, απαλλαγμένη από κάθε ίχνος ακαδημαϊσμού, σοβαροφάνειας και αυθεντίας.

Στη συζήτηση ήταν παρούσες η Ιωάννα Δρόσου, η Όλγα Μπαλαούρα και ο Θωμάς Τσαλαπάτης από την Εποχή, η Ιωάννα Μεϊτάνη από τα «Ενθέματα», ο Δημοσθένης Παπαδάτος-Αναγνωστόπουλος και ο Χρήστος Σίμος από το RedNotebook.

Ευχαριστούμε θερμά τον Κώστα Δουζίνα για τη βοήθειά του, χάρη στην οποία και πραγματοποιήθηκε η συζήτηση.

Δημοσιεύουμε το ένα μέρος της συζήτησης, αυτό το οποίο αναφέρεται κυρίως στα κοινωνικά κινήματα και τη σχέση τους με το κράτος, την Αριστερά και την παρούσα συγκυρία· το υπόλοιπο μέρος, με βασικές αναφορές στην Ευρώπη και τα ανθρώπινα δικαιώματα, δημοσιεύεται σήμερα στην Εποχή, ενώ στο RedNotebook (www.rednotebook.gr) μπορείτε να παρακολουθήσετε ολόκληρη τη συζήτηση.

«ΕΝΘΕΜΑΤΑ»

Ο Κώστας Δουζίνας και ο Σλάβοϊ Ζίζεκ, κατά τη διάρκεια της συζήτησης, στο σπίτι του πρώτου, Αθήνα, 21.12.2010

Άμεση δημοκρατία, κινήματα και κρατική εξουσία

Σλάβοϊ Ζίζεκ: Δεν υποτιμώ τα κινήματα, χωρίς φυσικά να θεωρώ ότι θα φέρουν την επανάσταση. Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία δεν αρκεί. Για να υπάρξουν πραγματικές ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις χρειαζόμαστε μια κυβέρνηση που δεν θα στηρίζεται απλώς στη προσέλευση των πολιτών στις κάλπες κάθε τέσσερα χρόνια, αλλά θα βρίσκεται σε ανοιχτό διάλογο με τα κινήματα. Στη Βραζιλία, για παράδειγμα, ο Λούλα παραχωρεί στις γυναίκες φάρμες και νομίζω ότι κάτι παρόμοιο κάνει και ο Μοράλες στη Βολιβία.

Το πρωί είχα μια συνεργασία με το Verso, τον εκδοτικό μου οίκο στα αγγλικά. Μου είπαν ότι χρειάζεται κάποια επιμέλεια για το καινούργιο μου βιβλίο, βελτιώσεις στο ύφος, να διορθωθούν λάθη στα αγγλικά. Όποτε γίνεται αυτό, πάντα κάνουν κάποια ιδεολογική λογοκρισία. Λογόκριναν ένα σημείο όπου ανέφερα ότι το 1990 δεν ηττήθηκε μόνο η κομμουνιστική αριστερά αλλά και η παραδοσιακή σοσιαλδημοκρατία. Ενώ οι σοσιαλδημοκράτες κοκορευόντουσαν ότι ήρθε η σειρά τους να ηγεμονεύσουν, εξαφανίστηκαν. Η μεγαλύτερη παγίδα που μπορούμε να πέσουμε είναι να πιστέψουμε την παλιά αριστερίστικη άποψη ότι ο σταλινισμός και η σοσιαλδημοκρατία είναι κακά επειδή στην εφαρμογή τους, είτε ως μονοκομματικό κράτος είτε ως κοινοβουλευτική δημοκρατία, στηρίζονται στην ύπαρξη του κράτους, ενώ αυτό που χρειάζεται είναι η άμεση δημοκρατία, συμβούλια κλπ.: θα καταρρεύσουν κι αυτά. Δεν πιστεύω ότι υπάρχει μια αυθεντική προοπτική που αποκαλείται άμεση δημοκρατία.

Ας δούμε το παράδειγμα του Πόρτο Αλέγκρε, που είναι η μετεξέλιξη και ανάπτυξη του Σιάτλ. Αυτό που με σόκαρε είναι η απόλυτη –το τονίζω, απόλυτη– έλλειψη σοβαρού εναλλακτικού προγράμματος· όπως ξέρετε, όταν υπάρχει κενό ο εχθρός βρίσκει τον τρόπο να το καλύψει. Ο φίλος μου Μάικλ Χάρτ, ο οποίος συμμετείχε στο Πόρτο Αλέγκρε όλα τα χρόνια, μου είπε ένα καταπληκτικό ανέκδοτο. Την πρώτη χρονιά υπήρχε άμεση δημοκρατία, όλοι παίρναν το λόγο και όλοι συνεργάζονταν. Την επόμενη χρονιά συνέβη κάτι παράξενο. Ξαφνικά, στο κέντρο του Πόρτο Αλέγκρε υπήρξε μια ζώνη VIP και γύρω γύρω αστυνομία που την προστάτευε. Κι όταν ο Μάικλ μου είπε «ήταν υπέροχα, υπήρχε πλουραλισμός, και όχι λενινιστικές πρακτικές οργάνωσης», του απάντησα: «Φυσικά, γιατί απλώς διαμαρτυρόσασταν. Τη στιγμή που θα πλησιάσετε έστω και ελάχιστα την εξουσία, αναρωτιέμαι τι θα συμβεί, γιατί δεν είναι δυνατόν να κυβερνήσετε όταν όλοι παίρνουν τον λόγο». Συνέχεια ανάγνωσης

Πανεπιστήμιο: να επιστρέψουμε στο μέλλον

Standard

του Βασίλη Κρεμμυδά

 

Έργο του Ανρί Ματίς, από τη σειρά "Τζαζ"

Έφτιαξαν, λέει, πολλά πανεπιστήμια· πού ακούστηκε πάνω από 20 πανεπιστήμια και άλλα τόσα ΤΕΙ  η Ελλαδίτσα; Ωραία! Πολλά θέλετε; Πολλά είναι. Γεμίζουν όμως· μπαίνουν με βαθμό 3 στα 20. Άλλο αυτό· να μην ανακατεύουμε την ποιότητα με την ποσότητα. Ξέρουμε,  καταρχήν η ποσότητα μαρτυρεί και ποιότητα· ας το αφήσουμε για την ώρα.

Έστησαν, λέει, πανεπιστήμια στα χωριά· ήταν λάθος, λέει, κλείστε τα! Μάλιστα· λάθος ήταν, συμφωνώ — δεν κλείνουμε όμως ένα πανεπιστήμιο σε καμία περίπτωση· όπως δεν κλείνουμε ένα σχολείο. Αυτά τα εξυπνακίστικα δεξιότροπα να τα αφήσουμε. Γιατί τα προβλήματα του πανεπιστημίου είναι άλλα — θα τα πούμε. Είναι το ζήτημα της παραγωγής  και της παραγωγικότητας.

Πίσω, στην αλφαβήτα· για να δούμε τι είναι πανεπιστήμιο; Είναι ο ναός των επιστημών ή δεν είναι; Επομένως, επιστήμη δεν οφείλει να παράγει;

Παράγει όμως, έστω αναπαράγει επιστήμη — επιστημονική γνώση παράγει το πανεπιστήμιο; Και αν ναι, τι είδους; Και αν δεν παράγει νέα επιστημονική γνώση, τι διδάσκει τουλάχιστον; Το τελευταίο  μπορεί να το κάνουν κάποιοι διακεκριμένοι και συνειδητοί καθηγητές· κάποιοι όμως. Νέα γνώση στα πανεπιστήμια παράγεται; Μ’ άλλα λόγια, επιστημονική έρευνα στα πανεπιστήμια γίνεται; Ασφαλώς, όχι. Λεφτά θέλει η έρευνα, σε μερικές περιπτώσεις πολλά. Δίδονται; Περίπλοκη η απάντηση: κατά το παρελθόν δόθηκαν πολλά· αρκεί να θυμηθούμε εκείνα τα περιβόητα ΕΠΕΑΕΚ. «Ευρωπαϊκά» λεφτά. Η «νόρμα» ήταν να παραδώσεις σε συγκεκριμένο χρόνο κείμενο, βιβλίο, με τα πορίσματα της έρευνάς σου, αν έπαιρνες λεφτά απ’ αυτά τα προγράμματα.

Συνέχεια ανάγνωσης

Ένας σημαντικός ζωγράφος της βενετοκρατούμενης Κρήτης

Standard

Με αφορμή την έκθεση Χειρ Αγγέλου στο Μουσείο Μπενάκη

της Σοφίας Ζουμπουλάκη

 

Άγιος Γεώργιος δρακοντοκτόνος (Μουσείο Μπενάκη)

Η έκθεση Χειρ Αγγέλου, στο κεντρικό κτήριο του Μουσείου Μπενάκη (17.11.2010- 16.1.2011), σε επιμέλεια της καθηγήτριας Μαρίας Βασιλάκη, είναι αφιερωμένη στον επώνυμο Κρητικό ζωγράφο της Ύστερης Βυζαντινής περιόδου, Άγγελο Ακοτάντο, που έζησε και εργάστηκε στον Χάνδακα της βενετοκρατούμενης Κρήτης κατά το πρώτο μισό του 15ου αι. (η δημιουργική του περίοδος τοποθετείται στο δεύτερο τέταρτο του αιώνα, μεταξύ 1425 και 1450).

Η σημασία της έκθεσης είναι μεγάλη, καθώς γνωρίζει στο ευρύ κοινό έναν σημαντικό ζωγράφο μιας μεταβατικής εποχής. Εκτός από την αδιαμφισβήτητη καλλιτεχνική αξία του έργου του και τη συμβολή του στην εικονογραφία της κρητικής ζωγραφικής του 15ου και του 16ου αι. κυρίως, η προβολή του έργου του Αγγέλου είναι σημαντική για δύο ακόμη λόγους: πρώτον, διότι αποτελεί την μοναδική περίπτωση υστεροβυζαντινού ζωγράφου για τον οποίο διαθέτουμε πολλές πληροφορίες, μέσω των εγγράφων που σώθηκαν στα κρατικά αρχεία της Βενετίας, με βασικότερη πηγή πληροφοριών το κείμενο της διαθήκης του και, δεύτερον    –απόρροια του πρώτου– διότι ορίζει με σαφήνεια τις διαφορετικές συνθήκες που οδηγούν, στα αστικά κέντρα της Κρήτης, στη μετάβαση από τον ανώνυμο βυζαντινό ζωγράφο που θεωρείται ένας απλός τεχνίτης, στους επώνυμους επιφανείς ζωγράφους της κρητικής σχολής. Είναι χαρακτηριστικό ότι για την ύστερη αυτή περίοδο του Βυζαντίου δεν γνωρίζουμε κανένα όνομα ζωγράφου από όσους εργάστηκαν στα κορυφαία μνημεία της Κωνσταντινούπολης, όπως, επί παραδείγματι, η Μονή της Χώρας.

Συνέχεια ανάγνωσης

Μια κριτική ματιά στις προτεινόμενες θεσμικές αλλαγές για την τριτοβάθμια εκπαίδευση

Standard

του Θωμά  Μαλούτα

 

Ρόυ Λίχντενστάιν, "Κόκκινος ιππότης"

Οι θέσεις του Υπουργείου Παιδείας όσον αφορά τις απαιτούμενες αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο για την τριτοβάθμια εκπαίδευση μπορούν να συνοψισθούν στο ακόλουθο τρίπτυχο:

1. Έχουν αλλάξει οι συνθήκες από την εποχή του νόμου-πλαισίου του 1982 και το μαζικό πανεπιστήμιο δεν ανταποκρίνεται στις νέες απαιτήσεις. Προτείνεται να αντικατασταθεί από ιδρύματα πολλαπλώς διαφοροποιημένα, που να ανταποκρίνονται και στη διαφοροποίηση της ζήτησης.

2. Πάσχει σοβαρά η διοικητική διάρθρωση του πανεπιστημίου. Προτείνεται να μετριασθεί η συμμετοχή της πανεπιστημιακής κοινότητας στη διοίκηση των ιδρυμάτων με παράλληλη αύξηση της διοικητικής τους αυτοτέλειάς.

3. Το πανεπιστήμιο πάσχει όσον αφορά την Αριστεία, την εξωστρέφεια και τη διεθνή αναγνώριση. Προτείνεται αναβάθμιση μέσω αξιολόγησης σε όλα τα επίπεδα και αναζήτηση στελεχών διοίκησης και στις διεθνείς αγορές.

 

Τέλος του μαζικού πανεπιστημίου ή τέλος της κοινωνικής κινητικότητας;

Καταρχάς, οι θέσεις του Υπουργείου προσπερνούν το βασικό ερώτημα: Ποιο είναι το πρόβλημα και πώς τεκμηριώνεται; Είναι η ποιότητα των σπουδών; Είναι η σύνδεση με την αγορά εργασίας; Είναι το επίπεδο της έρευνας; Έτσι, υιοθετούνται, άλλοτε ρητά και συνήθως άρρητα, στερεοτυπικές αιτιάσεις εναντίον του πανεπιστημίου, οι οποίες δεν μπορούν να αποτελέσουν βάση σοβαρής συζήτησης και προσπάθειας για θετικές μεταβολές.

Οι θέσεις παραγνωρίζουν το ουσιαστικό κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα που σηματοδοτεί η διαπίστωση ότι έχει επέλθει το τέλος του μαζικού πανεπιστημίου. Η αίσθηση τέλους εποχής δεν είναι αβάσιμη, αλλά για διαφορετικούς λόγους από εκείνους που συνδέονται με τα εσωτερικά προβλήματα του πανεπιστημίου. Η αίσθηση της μαζικότητας και του κοινωνικά δημοκρατικού ρόλου για το πανεπιστήμιο χτίστηκε πάνω στη μαζική κοινωνική κινητικότητα, την οποία στήριξε αποτελεσματικά επί δεκαετίες. Οι διέξοδοι και οι προοπτικές που προσέφερε δεν ήταν κοινωνικά ενιαίες: στα μεσαία-υψηλά στρώματα προσέφερε κυρίως θέσεις στις επίλεκτες σχολές, ενώ στα ενδιάμεσα και στα χαμηλότερα στρώματα θέσεις στις «καθηγητικές» σχολές και σε εκείνες που οδηγούσαν στη δημόσια διοίκηση. Έστω λοιπόν και αν εν γένει αναπαρήγαγε κοινωνικά άνισες προοπτικές, η γενικευμένη κοινωνική κινητικότητα με την οποία συνδέθηκε προσέφερε ελπίδες κοινωνικής κινητικότητας και απέτρεψε σε μεγάλο βαθμό την ταξική οριοθέτηση του ονείρου κοινωνικής ανόδου μέσω σπουδών για το μεγαλύτερο μέρος του κοινωνικού σώματος. Συνέχεια ανάγνωσης

Περί μυθιστοριογραφίας και μαγειρικής

Standard

του Δημήτρη Τζανακόπουλου

Έργο του Rudolf Schlichter

Μια από τις κακές συνήθειες της Αριστεράς είναι να στοιχίζεται πίσω από ψευδοαντιθέσεις, αντιθέσεις δηλαδή που εμφανίζονται ως πραγματικές και με τεράστια σημασία, οι οποίες όμως εξαρτώνται από ένα λάθος ερώτημα και μετατρέπουν ένα τακτικό ζήτημα μιας φανταστικής (συνήθως) συγκυρίας σε κριτήριο για την ταξινόμηση στο αντιθετικό ζεύγμα φίλος-εχθρός. Εδώ φυσικά χρειάζεται μια επεξήγηση του τι σημαίνει «φανταστική συγκυρία».

Η συγκυρία ορίζεται ως η ειδική ιστορική ατομικότητα ενός κοινωνικού σχηματισμού (Πουλαντζάς) και μπορεί κανείς να φτάσει στην περιγραφή της μέσω της συγκεκριμένης ανάλυσης της συγκεκριμένης κατάστασης (Λένιν). Πρόκειται για την τελική πράξη της επιστημονικής πρακτικής που ονομάζεται ιστορικός υλισμός, η ολοκλήρωση της οποίας ρίχνει την αυλαία της επιστημονικής παράστασης όπου όλα διενεργούνται με βάση ένα αυστηρό εννοιολογικό σύστημα, ένα σύστημα εντός του οποίου δεν μπορεί να λέει ο καθείς ό,τι του κατεβαίνει.

Η συγκεκριμένη ανάλυση της συγκεκριμένης κατάστασης μας οδηγεί στο συγκεκριμένο ιστορικό πραγματικό, μέσω μιας διαδικασίας παραγωγής επιστημονικών εννοιών που εκκινεί από τις «συνήθεις-κοινότοπες» νοητικές κατηγορίες συγκεκριμένων αντικειμένων, τις αποδομεί κριτικά, διαμορφώνοντας ταυτόχρονα αφηρημένες έννοιες που αποκρυπτογραφούν το πραγματικό, και «επιστρέφει» έτσι στα νοητικά σχήματα των συγκεκριμένων αντικειμένων, έχοντάς τα μετασχηματίσει ριζικά. Αυτή είναι η μέθοδος της επιστημονικής ηπείρου που εγκαινίασε ο Μαρξ, την οποία προσπάθησε να στοχαστεί στην Εισαγωγή του 1857 και την οποία χρησιμοποίησε παραδειγματικά στο Κεφάλαιο.

Συνέχεια ανάγνωσης