Η «εθνική αυτοκριτική» ως ιδεολογικός μηχανισμός

Standard

TΟ ΔΕΝΤΡΟ ΚΑΙ ΤΟ ΔΑΣΟΣ – ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΨΥΧΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ

του Νικόλα Σεβαστάκη

 

Έντβαρντ Μυνκ, «Μαντόνα», 1895

Η κρίση έχει πλέον το δικό της γραμματειακό είδος. Εννοώ εκείνο το είδος σχολίου που ηδονίζεται στο να απογυμνώνει και να μαστιγώνει τον κακό ελληνικό χαρακτήρα ως το πρώτο κινούν αίτιο των σημερινών κοινωνικών δεινών. Με αυτή την έννοια και ο λόγος του αντιπροέδρου της κυβέρνησης δεν είναι και τόσο ορφανός όσο πιστεύεται: μπορεί και να είναι η πιο προωθημένη στην ωμότητά της εκδοχή της συναφούς γραμματείας στην οποία δοκιμάζονται πολλοί λογοτέχνες και καλλιτέχνες, ιδιαίτερα όταν καλούνται να μιλήσουν για την κρίση ή, πιο απλά, να αποτιμήσουν το χρόνο που έφυγε.

Η στρατηγική των κυβερνώντων, η καθολική επικράτηση ενός κλίματος συλλογικής ενοχής και παραλυτικής ανασφάλειας, βρίσκει πλέον το ελεγειακό και στοχαστικό της συμπλήρωμα. Η πόζα της περίσκεψης και της περισπούδαστης αναθεώρησης συνδυάζεται με την αυθαίρετη χρήση του πρώτου πληθυντικού προσώπου. Βεβαίως το «όλοι τα φάγαμε» ηχεί μάλλον χυδαίο, ακόμα και για φιλοκυβερνητικούς δημόσιους γραφιάδες. Υπάρχουν όμως πολλά λογικά ισοδύναμα της ίδιας ομοταξίας φράσεων στιγματισμού. Για παράδειγμα, ένας συμπαθέστατος τραγουδοποιός, ο Φοίβος Δεληβοριάς, ανακαλύπτει ότι στις ρίζες του προβλήματος είναι η γνωστή «τεμπελιά των Ελλήνων». Όλοι υπήρξαμε τεμπέληδες, ανοργάνωτοι, βολεμένοι κλπ. Άβυσσος πρωτοτυπίας. Συγγραφείς από τη γενιά των τριαντάρηδων ισχυρίζονται ότι η κρίση είναι περισσότερο μια λέξη που σπέρνει κατάθλιψη και οργή παρά μια πραγματικότητα. Άλλοι επανέρχονται μονότονα στο θέμα του ψεύδους που επιτέλους τελειώνει και στις λυτρωτικές, σε τελική ανάλυση, συνέπειες της οικονομικής κρίσης. Ποτέ βέβαια δεν αναρωτιούνται ποιους ακριβώς αφορά η λύτρωση και πώς επέρχεται η σωτηρία των ψυχών στη νέα εργασιακή ζούγκλα. Ίσως με βαθιές εισπνοές και χαλάρωση (ποιος ξέρει;).

Συνέχεια ανάγνωσης

Το ευρωπαϊκό όνειρο ξεθωριάζει στην Τουρκία

Standard

του Ορχάν Παμούκ

μετάφραση: Ιωάννα Μεϊτάνη

Την περασμένη Τρίτη, ο γνωστός τούρκος συγγραφέας Ορχάν Παμούκ βρέθηκε στην Αθήνα, όπου μίλησε με θέμα «Τι γίνεται στο μυαλό μας όταν διαβάζουμε ένα μυθιστόρημα». Με την ευκαιρία αυτή, δημοσιεύουμε ένα πρόσφατο κείμενό του, από το μπλογκ του New York Review of Books (25.12.2010), σχετικά με την εικόνα της Ευρώπης στην Τουρκία τα τελευταία πενήντα χρόνια και το ξεθώριασμα του ευρωπαϊκού ονείρου.

«ΕΝΘΕΜΑΤΑ»

Στα σχολικά βιβλία που διάβαζα παιδί τις δεκαετίες του ’50 και του ’60, η Ευρώπη παρουσιαζόταν σαν μια υπέροχη θρυλική περιοχή. Ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, ενώ σφυρηλατούσε τη νέα του δημοκρατία στα ερείπια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας –η οποία είχε συντριβεί και κατακερματιστεί στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο–, πολεμούσε ενάντια στον ελληνικό στρατό· αργότερα όμως, με την υποστήριξη του δικού του στρατού, εισήγαγε ένα σωρό κοινωνικές και πολιτιστικές εκσυγχρονιστικές φιλοδυτικές μεταρρυθμίσεις. Κληθήκαμε λοιπόν να αγκαλιάσουμε, ακόμη και να μιμηθούμε το ρόδινο ευρωπαϊκό όνειρο της Δύσης, προκειμένου να νομιμοποιηθούν οι μεταρρυθμίσεις αυτές, μέσα από τις οποίες τρανώθηκε η καινούργια ελίτ του νεαρού τουρκικού κράτους (και οι οποίες αποτέλεσαν αντικείμενο διαρκών αντιπαραθέσεων στην Τουρκία τα ογδόντα χρόνια που ακολούθησαν).

Συνέχεια ανάγνωσης

Δημοκρατία: μια έννοια ασύλληπτη για τον Α. Λίμπερμαν

Standard

Τις μέρες που ο ισραηλινός υπουργός Εξωτερικών και αναπληρωτής πρωθυπουργός Άβιγκντορ Λίμπερμαν γινόταν δεκτός μετά βαΐων και κλάδων στην Αθήνα από την ελληνική κυβέρνηση, στο Ισραήλ εντεινόταν ο διωγμός ενάντια σε οργανώσεις και αγωνιστές για τα ανθρώπινα δικαιώματα, αριστερούς, αντιμιλιταριστές και εν γένει διαφωνούντες. Βασικός πρωτεργάτης του διωγμού, ο Α. Λίμπερμαν. Δημοσιεύουμε σήμερα τα άρθρα δύο ισραηλινών αγωνιστών και δημοσιογράφων, που περιγράφουν γλαφυρά τη ζοφερή κατάσταση: του Νeve Gordon («Israel’s Assault on Human Rights», The Nation, 11.1.2011) και του Gideon Levy («Democracy: a concept Lieberman has yet to grasp», Ηaaretz, 13.1.2011).

Μετάφραση: Στρ. Μπουλαλάκης

«ΕΝΘΕΜΑΤΑ»

Ο διωγμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Ισραήλ

του Νέβε Γκόρντον

 

Φανταστείτε μια φοιτήτρια που επιστρέφει στο πανεπιστήμιό της, μετά τις διακοπές των Χριστουγέννων που τις πέρασε με τους δικούς της. Στο αεροδρόμιο, δοκιμάζει να συνδεθεί στο ίντερνετ για να τσεκάρει ορισμένες από τις πηγές που χρησιμοποίησε στην εργασία της για το μάθημα «Εισαγωγή στα Ανθρώπινα Δικαιώματα». Συνδέεται και αρχίζει το σερφάρισμα, αλλά διαπιστώνει αμέσως ότι δεν μπορεί να μπει στις ιστοσελίδες της Διεθνούς Αμνηστίας και του Human Rights Watch. Καλεί την εταιρεία πάροχο, και πληροφορείται ότι όλες οι ιστοσελίδες οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι μπλοκαρισμένες: δεν μπορεί να έχει πρόσβαση σ’ αυτές από το αεροδρόμιο.

Κάτι τέτοιο βέβαια, θα σκεφτείτε, δεν μπορεί να συμβεί στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τέτοιες πρακτικές συνηθίζονται στην Κίνα, τη Βόρεια Κορέα και τη Συρία, αλλά όχι στις φιλελεύθερες δημοκρατίες, που υπερηφανεύονται για το θεμελιώδες δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης.

Και όμως, στο Ισραήλ, γνωστό και ως η μόνη δημοκρατία στη Μέση Ανατολή, στο Μπεν Γκουριόν, το μόνο διεθνές αεροδρόμιο της χώρας, δεν έχετε πρόσβαση στις ιστοσελίδες οργανώσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα καθώς και κάποιων ακροδεξιών οργανώσεων.

Αν αυτή η επίθεση κατά της ελευθερίας της έκφρασης ήταν μεμονωμένο περιστατικό, θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι πρόκειται για λάθος. Ωστόσο, το μπλοκάρισμα των ιστοσελίδων των οργανώσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα αποτελεί τμήμα μιας καλά ενορχηστρωμένης επίθεσης που πραγματοποιεί η σημερινή κυβέρνηση και Βουλή κατά των δημοκρατικών θεσμών, διαδικασιών και πρακτικών στο Ισραήλ. Ένα κύμα αντιδημοκρατικών νομοσχεδίων, που πρόκειται να ψηφιστούν από την Κνεσέτ, καθιστούν έγκλημα την υποστήριξη κάθε ιδεολογίας που δημιουργεί εναλλακτικές λύσεις σε συντηρητικές ερμηνείες του σιωνισμού, όπως λ.χ. η ιδέα ότι το Ισραήλ πρέπει να είναι μια δημοκρατία για όλους τους πολίτες της.

Στις αρχές Ιανουαρίου, σαράντα ένα μέλη (έναντι δεκαέξι) της Κνεσέτ ψήφισαν υπέρ της πρότασης για τη συγκρότηση εξεταστικής επιτροπής με αντικείμενο τη χρηματοδότηση των ισραηλινών οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η βουλευτής Φάνια Κιρσενμπάουμ, η οποία υπέβαλε την πρόταση, κατηγόρησε τις οργανώσεις αυτές ότι έδωσαν υλικό στην επιτροπή Goldstone, η οποία διερεύνησε την επίθεση του Ισραήλ στη Γάζα το 2008-2009.

Δεδομένου ότι η χρηματοδότηση όλων των οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Ισραήλ γίνεται δημόσια κάθε χρόνο και ελέγχεται από αρμόδια κρατικά όργανα, η ιδέα της δημιουργίας μιας κοινοβουλευτικής επιτροπής που θα εξετάσει τους πόρους τους είναι απλώς ένα προπέτασμα καπνού. Ο πραγματικός στόχος της είναι να εκφοβίσει τις ομάδες που ασχολούνται με τα ανθρώπινα δικαιώματα και τους χορηγούς τους και, ως εκ τούτου, να περιορίσει την ελευθερία της έκφρασης,

Η Φ. Κιρσενμπάουμ ήταν εξαιρετικά εύγλωττη, όταν κατηγόρησε τις οργανώσεις δικαιωμάτων ότι κρύβονται «πίσω από τις μηνύσεις που κατατέθηκαν εναντίον ισραηλινών στρατιωτικών και αξιωματούχων σε όλο τον κόσμο». Η πλειοψηφία των μελών της Κνεσέτ, υποστηρίζοντας την πρόταση, επιθυμεί να εμποδίσει τις οργανώσεις αυτές να επικαλούνται το διεθνές δίκαιο για τα ανθρώπινα δικαιώματα και να προσφεύγουν στα διεθνή δικαστήρια. Θέλουν, λοιπόν, να τις στερήσουν ένα απ’ τα βασικότερα εργαλεία τους, το οποίο χρησιμοποιούν για να επικρίνουν την πολιτικές που καταπατούν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Μπορεί να μην αντιτίθενται στις οργανώσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων, αλλά σίγουρα θέλουν να μην εφαρμόζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα. Στο κοντόθωρο βλέμμα τους, το πρόβλημα δεν είναι οι ανήθικες πρακτικές του Ισραήλ, αλλά οι οργανώσεις που τις αποκαλύπτουν.

Η συνεχιζόμενη απονομιμοποίηση αυτών των άγρυπνων φρουρών της δημοκρατίας –των ΜΚΟ για τα ανθρώπινα δικαιώματα, του Τύπου και των διανοουμένων– οδηγεί το Ισραήλ σε έναν επικίνδυνο και ολισθηρό δρόμο. Την επόμενη φορά που κάποιος ή κάποια πετάει από το αεροδρόμιο Μπεν Γκουριόν, μπορεί να μην έχει πρόσβαση στις ιστοσελίδες ισραηλινών ομάδων για τα δικαιώματα, όπως οι Γιατροί για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ή το B’Tselem· όχι επειδή θα έχουν μπλοκαριστεί, αλλά επειδή οι οργανώσεις αυτές δεν θα υπάρχουν πια.

 

Χαρακτικό του Λώρενς Χάυντ, από το λεύκωμα «Σταυρός του Νότου», 1951

Το Ισραήλ του κ. Λίμπερμαν είναι μια χώρα ξένη για μας

του Γκιντεόν Λέβι

Καλημέρα σας, κ. υπουργέ των Εξωτερικών. Περιστοιχισμένος από 14 φοβισμένους άφωνους ανθρώπους, τους βουλευτές του κόμματός σας Yisrael Beiteinu, δώσατε άλλο ένα σόου τρομοκράτησης εναντίον της Αριστεράς αυτή την εβδομάδα.

Ένας ανυποψίαστος ξένος, που μόλις αφίχθηκε στη χώρα μας, θα μπορούσε να σκεφτεί ότι το Ισραήλ διαθέτει μια πανίσχυρη Αριστερά, που ασκεί τόσο μεγάλη επιρροή, ώστε ο υπουργός των Εξωτερικών έκρινε σκόπιμο να εξαπολύσει μια τέτοια ξέφρενη επίθεση εναντίον της. Αφήνω όμως κατά μέρος τον κυνισμό της επιλογής σας να θέσετε στο στόχαστρο της λαϊκίστικης επίθεσής σας ό,τι έχει απομείνει από την Αριστερά, για να ικανοποιήσετε τους ψηφοφόρους σας. Αντ’ αυτού, θα εγκύψω στην άγνοιά σας.

Ήρθατε στο Ισραήλ από μια διαφορετική χώρα, ένα διαφορετικό καθεστώς, τη χώρα όπου και σήμερα κάνετε τις διακοπές σας [ο Α. Λίμπερμαν γεννήθηκε και έζησε στη Λευκορωσία μέχρι το 1978]. Δεν είναι πολλοί οι πολιτικοί σ’ όλο τον κόσμο που διαλέγουν τη Λευκορωσία, μια από τις λίγες εναπομείνασες δικτατορίες της Ευρώπης, σαν τόπο διακοπών, αλλά ας μην επικεντρωθούμε στο ιδιόμορφο γούστο σας. Προφανώς, αισθάνεστε θαυμάσια στο πρώην σοβιετικό μπλοκ, καθώς εκεί δεν πρέπει να ασχοληθείτε με την B’Tselem, την Haaretz, τους Γιατρούς για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ή τη Yesh Din. Σ’ αυτά τα μέρη, υπάρχει μόνο μία γνώμη, μία φωνή, μια σχολή σκέψης και μία εφημερίδα, ακόμα και αν εμφανίζεται με ποικίλα ονόματα. […] Συνέχεια ανάγνωσης

Η κρίση στην Ελλάδα και την Ευρώπη και η χρήσιμη εμπειρία της Λατινικής Αμερικής

Standard

Συζήτηση του Γιάννη Δραγασάκη με τον Πέδρο Παέζ

Στο περιθώριο του Συνεδρίου του Κόμματος Ευρωπαϊκής Αριστεράς, τον περασμένο Δεκέμβριο στο Παρίσι, ο Χάρης Γολέμης, ο Γιάννης Δραγασάκης, ο Κώστας Ήσυχος και η Παναγιώτα Μανιού είχαν την ευκαιρία να συζητήσουν με τον οικονομολόγο Πέδρο Παέζ. Ο Π. Παέζ εργάζεται πάνω σε οικονομικά και μακροοικονομικά θέματα, έχει διατελέσει αναπληρωτής υπουργός οικονομικών και υπουργός οικονομίας του Εκουαδόρ και συμμετείχε στην «Επιτροπή Στίγκλιτζ», με ειδικό αντικείμενο τα ζητήματα της οικονομικής κρίσης. Στη συζήτηση αντηλλάγησαν σκέψεις και απόψεις σχετικά με την κρίση, την κατάσταση στην Ελλάδα και την Ευρώπη, καθώς και την εμπειρία των χωρών της Λατινικής Αμερικής.Tην απομαγνητοφώνηση και τη μετάφραση έκαναν οι: Σταυρούλα Μανώλη, Γιάννης Μπαλαμπανίδης, Ουρανία Πούλου, Δημήτρης Παπαγιαννάκος, Θεοδώρα Σταθούλια.

Αργεντινή, 1.7.2007. Από φωτογραφία του Black Azar (πηγή: flickr)

Γιάννης Δραγασάκης: Με τον Πέδρο Παέz έχουμε βρεθεί αρκετές φορές και είχαμε την ευκαιρία να ανταλλάξουμε ιδέες πέρυσι στην Αθήνα, μετά στη Μαδρίτη, και τώρα στο Παρίσι, με αφορμή το συνέδριο του Kόμματος της Ευρωπαϊκής Αριστεράς. Είμαστε λοιπόν εδώ, με την Παναγιώτα Μανιού, τοn Χάρη Γολέμη, τον Κώστα Ήσυχο, για μια συζήτηση με βάση και τις νεότερες εξελίξεις. Χαίρομαι που σε βλέπω, Πέδρο. Ας μας πεις δυο στοιχεία βιογραφικά για όσες και όσους διαβάσουν αυτή τη συνομιλία.

Πέδρο Παέζ: Ευχαριστώ πολύ Γιάννη. Είμαι πολύ χαρούμενος που βρίσκομαι εδώ, σε αυτή την κοινή προσπάθεια οικοδόμησης αλληλεγγύης. Όλη τη ζωή μου εργάστηκα πάνω σε οικονομικά και μακροοικονομικά θέματα. Διετέλεσα αναπληρωτής υπουργός Oικονομικών και υπουργός Oικονομίας του Εκουαδόρ, και συμμετείχα στην επιτροπή Στίγκλιτζ, με ειδικό αντικείμενο τα ζητήματα της οικονομικής κρίσης. Ελπίζω ότι μπορούμε να ανταλλάξουμε κάποιες σκέψεις για την κρίση, ειδικότερα σε σχέση με την κατάσταση στην Ελλάδα, ώστε να αποφευχθεί  εκείνος ο τύπος σφαλμάτων που τις τελευταίες δεκαετίες διαπράξαμε κι εμείς στη Λατινική Αμερική.

Η εμπειρία της Λατινικής Αμερικής

«Αφηρημένο», έργο του του κουβανού ζωγράφου Mariano Rodriguez

Γ.Δ.: Το πρώτο ερώτημα ακριβώς έχει να κάνει με τη Λατινική Αμερική. Υπάρχει αρκετή συζήτηση στην Ελλάδα και σημαντικό ενδιαφέρον για τις εμπειρίες της Λατινικής Αμερικής και ειδικότερα για την περίπτωση της Αργεντινής. Θα ήθελα να αξιοποιήσω την ευκαιρία για να μας πεις, κατά την άποψή σου, ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές ανάμεσα στην Ελλάδα και την Αργεντινή;

Π.Π.: Πράγματι, υπάρχουν πολλές διαφορές, αλλά επίσης υπάρχουν και πολλά κοινά σημεία. Ωστόσο, πρέπει να είμαστε προσεκτικοί ώστε να μην επικεντρώνουμε την προσοχή μας σε κάποιο επιμέρους επεισόδιο από την ιστορία της Αργεντινής, αλλά στο σύνολο των διαδικασιών οικονομικής προσαρμογής. Η κατάσταση που επιλέγεται πιο συχνά για σύγκριση είναι η οικονομική κρίση στην Αργεντινή το 2001, οπότε και διαμορφώνονται κάποιες πολύ ιδιαίτερες εξελίξεις, οι οποίες στη συνέχεια «επιλύθηκαν» μετά την κρίση. Όμως υπάρχει η συνολική διαδικασία των υποτιμήσεων, όχι μόνο στην Αργεντινή αλλά σε ολόκληρο τον Τρίτο Κόσμο και σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική, ήδη από τη δεκαετία του ’70, και ειδικότερα κατά τις δεκαετίες του ’80 και του ’90. Η διαδικασία αυτή συνιστά έναν από τους πιο ισχυρούς παράγοντες για τη δημιουργία της κρίσης. Νομίζω ότι αυτή είναι μια έννοια την οποία πρέπει να την υπογραμμίζουμε με έμφαση και στο θεωρητικό επίπεδο. Οι οικονομικές κρίσεις δεν συνιστούν φυσικά φαινόμενα. Βεβαίως και υπάρχουν στην οικονομία μακροχρόνιες και βαθιές κανονικότητες που παράγουν καταστάσεις κρίσης, τους όρους της κρίσης, αλλά υπάρχουν και κάποιες συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες που από τις κρίσεις μπορούν να αποκομίζουν οφέλη.

Ελλάδα-Αργεντινή: ομοιότητες και διαφορές

Το ΔΝΤ, για παράδειγμα, έχει προκαλέσει 267 κρίσεις κατά τη διάρκεια των τελευταίων 40 ετών, εξαιτίας των νεοαποικιακών πολιτικών που επιβάλλει. Οι  πολιτικές αυτές αποτελούν δομικούς παράγοντες υπέρ ενός νέου συσχετισμού δύναμης ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις. Στην περίπτωση της Αργεντινής, νομίζω ότι πρέπει να εστιάσουμε την προσοχή μας ακριβώς πάνω σε αυτό το πολιτικό περιεχόμενο της οικονομικής κρίσης, το οποίο αφορά τόσο την προέλευση όσο και τη διαχείριση της κρίσης.

Στην Αργεντινή εξακολουθεί να υπάρχει ένας πολύ ισχυρός και με μεγάλο ειδικό βάρος βιομηχανικός τομέας στο σύνολο της οικονομίας, παρά την ισχυρή βούληση των κυρίαρχων μετά τη δικτατορία του ’76 για την αποσύνθεση του βιομηχανικού τομέα και της μισθωτής εργασίας εκεί, για την απορρύθμιση της παραγωγής που βασίζεται στη μισθωτή εργασία.

Συνέχεια ανάγνωσης

«Εθνική στρατηγική», «δημόσια επιλογή» και μεταρρύθμιση: ο Γιάννης Βούλγαρης στα Νέα

Standard

Από την καθοδήγηση του Ρήγα στην καθοδήγηση των ελίτ

του Ευκλείδη Τσακαλώτου

Δεν είναι εύκολος ο διάλογος με διανοούμενους που ανήκαν κάποτε στην Aριστερά και που τώρα αισθάνεσαι ότι ασκούν δριμεία, συχνά άδικη, κριτική στις θέσεις των αριστερών. Ειδικά όταν αυτή ασκείται από τις σελίδες μιας εφημερίδας που διεκδικεί την υψηλή καθοδήγηση του συστήματος εξουσίας. Ο εύκολος δρόμος είναι η ανάδειξη αποκλίσεων μεταξύ παλαιότερων και νεότερων απόψεων. Αλλά μια και οι συνθήκες αλλάζουν και τα άτομα δικαιούνται να αλλάξουν απόψεις, μια τέτοια προσέγγιση σπανίως αναδεικνύει με γόνιμο τρόπο τη φύση των τωρινών διαφωνιών. Επιπλέον, παραβλέπει ότι μπορεί να υπάρχει μια σημαντική συνέχεια στις τωρινές απόψεις σε σχέση με τις παλαιότερες. Κάτι τέτοιο νομίζω ισχύει και στην περίπτωση του Γιάννη Βούλγαρη. Οι απόψεις που έχει διατυπώσει στα Νέα[1] όλη την προηγούμενη περίοδο για μια εθνική στρατηγική εξόδου από την κρίση εμπεριέχουν στοιχεία συνέχειας καθώς και ρήξης με παλαιότερες δικές του προσεγγίσεις, αλλά και με αυτές του τμήματος της ανανεωτικής Αριστεράς που συνεχίζει να αντιπροσωπεύει.

Εθνική εγρήγορση

Οι παρεμβάσεις του Βούλγαρη δεν έχουν σημείο εκκίνησης την παγκόσμια κρίση του 2008. Ούτε είναι εύκολο να καταλάβει κανείς αν αυτή η κρίση έχει οδηγήσει σε κάποιες θεωρητικές αναθεωρήσεις για την περίοδο πριν από την κρίση: για τη βιωσιμότητα και την κοινωνική συνοχή του νεοφιλελεύθερου οικονομικού μοντέλου, για την παγκοσμιοποίηση και τις μακροοικονομικές ανισορροπίες, για το ρόλο του κράτους  και των χρηματαγορών.

Σε μια πρώτη ανάγνωση ξαφνιάζει η έμφαση στο «εθνικό» στοιχείο που διαπερνάει τα άρθρα του σε σχέση με την κρίση. Ασκώντας (ήπια) κριτική στην ιδέα ότι η Δημοκρατική Αριστερά μπορεί να καλύψει ένα χώρο μεταξύ του νεοφιλελεύθερου ΠΑΣΟΚ και της «νεο-κομμουνιστικής» ριζοσπαστικής Αριστεράς, ισχυρίζεται ότι «το ΠΑΣΟΚ δεν διεκπεραιώνει νεοφιλελεύθερη πολιτική αλλά μια πολιτική ειδικών συνθηκών, μια πολιτική Εθνικής αναγκαιότητας, από την οποία εξαρτάται η τύχη της Ελλάδας για δυο-τρεις γενιές» (12.6.2010). Αλλού μιλά για εθνική κρίση που χρειάζεται εθνική εγρήγορση, εθνικές στρατηγικές και εθνικούς αναπτυξιακούς στόχους. Από ό,τι φαίνεται μόνο μια εθνική στοχοπροσήλωση είναι ικανή να διασώσει την αξιοπρέπεια  της Ελλάδας (27.2.2010). Συνέχεια ανάγνωσης

Όταν όλες οι μέρες είναι άθελά σου Κυριακή

Standard

της Πατρίτσιας Καλαφατά

 

Χαρακτικό του Τζιάκομο Πάτρι, από το λεύκωμα «Χαρτογιακάδες», 1940

Ξυπνάς όπως πάντα στις 7. Αυτά δεν αλλάζουν. Σηκώνεσαι από το κρεβάτι και κατευθύνεσαι μηχανικά στο μπάνιο. Λίγο νερό στο πρόσωπο και η επαναφορά στην πραγματικότητα. Μη βιάζεσαι. Δεν έχεις να πας πουθενά. Μπορείς κάλλιστα να επιστρέψεις στο κρεβάτι σου, μπορείς και όχι. Μπορείς να ντυθείς, μπορείς και όχι. Μπορείς να πας μια βόλτα, μπορείς και όχι. Ή να ασχοληθείς με κάτι πιο δημιουργικό. Μια υπέροχη, γεμάτη δυνατότητες μέρα ανοίγεται μπροστά σου. Επιτέλους μπορείς να κάνεις ό,τι θέλεις. Ούτε προθεσμίες, ούτε ωράρια, κανείς πάνω από το κεφάλι σου. Άπλετος χρόνος. Πλήρης ελευθερία. Επιλέγεις να επιστρέψεις στο κρεβάτι σου.

«Στο 13,5% σκαρφάλωσε η ανεργία», για «ρεκόρ δεκαετίας» κάνουν λόγο οι οικονομικοί συντάκτες. «Όσοι μιλούν με αριθμούς […] αδυνατούν να αποδώσουν το νόημα που ο ίδιος ο άνεργος προσδίδει στην ανεργία» λέει η Φ. Τσαλίκογλου (Τα Νέα, 20.7.2010). Και συνεχίζει: «Δεν υπάρχει ανεργία. Άνεργοι μόνον υπάρχουν. Κάθε ιστορία άλλη, αλλά και όμοια. Όμοια στην οδύνη, στην ντροπή, στο στίγμα, στον αυτοστιγματισμό, στην αυτολύπηση».

Δεν ξέρω αν μπορώ να μιλήσω εκ μέρους όλων αυτών με τους οποίους άθελά μας συμβάλαμε στο ρεκόρ της δεκαετίας. Πιστεύω όμως κι εγώ πως κάθε ιστορία (από τις 627.301, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία) όσο διαφορετική και να είναι στα επιμέρους είναι όμοια στην οδύνη της. Όμοια σε αυτό το διαβρωτικό αίσθημα ανυπαρξίας που κατακλύζει κάθε άνεργο. Γιατί πέρα από το ζήτημα της επιβίωσης προκύπτει κι ένα άλλο που δεν είχες υπολογίσει: μαζί με τη δουλειά σου χάθηκε και μια βασική συνιστώσα της ύπαρξής σου. Κι έτσι απλά, από τη μια στιγμή στην άλλη, καλείσαι να επανεφεύρεις τον εαυτό σου, την ταυτότητά σου, την ίδια σου την ύπαρξη. Αλλά δεν έχεις το κουράγιο.

Ξέρω ότι μπορεί να ακούγονται ελιτίστικα όλα αυτά. Γι’ αυτό ας το ξεκαθαρίσω ευθύς εξαρχής. Ήμουν από τους τυχερούς που χρειάστηκε απλώς να «περικόψω» για να επιβιώσω και όχι να «κόψω» εντελώς. Στην περίπτωσή μου δούλεψε ο θεσμός της αθάνατης ελληνικής οικογένειας, η οποία μπορεί να σε καταβροχθίζει, αλλά στη δύσκολη στιγμή θα σου σταθεί. Οικονομικά εννοώ. Θέλω να πω αναγνωρίζω ότι είναι εξουθενωτικό να μην έχεις να πληρώσεις το νοίκι σου, αλλά το υπαρξιακό κόστος μπορεί να είναι εξίσου διαλυτικό. Μην το υποτιμούμε. Συνέχεια ανάγνωσης

365 μέρες με τα κινήματα

Standard

του Ι. Δραγουμάνου

Αν και στα βιβλιοπωλεία τα ημερολόγια και οι ατζέντες δεν είναι πια σε πρώτη θέα, κάνω μια πολύ σύντομη παρουσίαση μερικών τέτοιων εκδόσεων, γιατί πιστεύω πως μέσα στην πληθώρα ημερολογίων που κυκλοφορούν, αν είναι να αγοράσουμε για τον εαυτό μας ή να χαρίσουμε, ας πηγαίνουν τουλάχιστον τα χρήματα για καλό σκοπό. Η παρουσίαση δεν αξιώνει βέβαια να είναι πλήρης.

Όπου γης πατρίς; Οι «δικοί» μας ξένοι στην Αμερική τιτλοφορείται το ημερολόγιο του Δικτύου Κοινωνικής Υποστήριξης Προσφύγων και Μεταναστών. Έχει δυο μέρες ανά σελίδα, τις μέρες και τους μήνες σε τέσσερις γλώσσες (ελληνικά, αγγλικά, αλβανικά, αραβικά), και συνοδεύεται από πλούσιο υλικό σε κείμενα και φωτογραφίες από τα χρόνια της μετανάστευσης των Ελλήνων στην Αμερική. Αξιοπρόσεκτη έκδοση, μια μικρή έκθεση. Αξίζει να το πάρετε και ως βιβλίο.

Ατζέντα έβγαλε και ο νεοσύστατος Σύλλογος Μεταφραστών-Επιμελητών-Διορθωτών, σε τετράγωνο σχήμα, καλαίσθητο, με αρκετό χώρο στην κάθε μέρα. Στην αρχή κάθε μήνα έχει μια ασπρόμαυρη καλλιτεχνική φωτογραφία, ταιριασμένη όμορφα με ένα ποίημα.

Η μικρή ατζέντα τσέπης της Ελευθεριακής Συνδικαλιστικής Ένωσης Αθήνας, που κυκλοφορεί με τέσσερα διαφορετικά εξώφυλλα, περιέχει χρήσιμες και απλές εξηγήσεις για όρους της εργατικής νομοθεσίας, όπως τι ορίζουμε ως κλαδικά σωματεία, απόλυση, γονική άδεια κ.ο.κ. Εμπλουτίζεται με ασπρόμαυρες φωτογραφίες του Μπρεσόν, του Κουντέλκα κ.ά.

Πολύχρωμο και χαρούμενο το ημερολόγιο τοίχου του περιοδικού Αλάνα με τίτλο «Όλα για όλους. Τίποτα για εμάς». Έχει ολοζώντανες ναΐφ ζωγραφιές και ένα αγωνιστικό απόφθεγμα των Ζαπατίστας κάθε μήνα.

Και φέτος έβγαλε ημερολόγιο τοίχου ο Πανελλαδικός Σύνδεσμος Αγωνιστών Εαμικής Εθνικής Αντίστασης, με θέμα «Το θέατρο στο βουνό», μπόλικες φωτογραφίες από παραστάσεις ανταρτών και κείμενα παλιών αγωνιστών.

Τα έσοδα όλων των ημερολογίων που αναφέρουμε διατίθενται για την προώθηση των στόχων του εκάστοτε συλλόγου ή συλλογικότητας.

Αν λοιπόν έχετε ακόμη όρεξη να αγοράσετε ημερολόγιο, προτιμήστε μια τέτοια έκδοση. Κι αν δεν την βρείτε στο βιβλιοπωλείο ζητήστε την, επιμείνετε. Αξίζει.

Ι. Δραγουμάνος