Επανάσταση στων «γιασεμιών»: η ανησυχία είναι ορατή σε όλη την ευρύτερη περιοχή

Standard

Συνέντευξη με τον  Ζιλ Κεπέλ

μετάφραση: Νατάσσα Φουντουλάκη


Ενώ η «επανάσταση των γιασεμιών» συνεχίζεται στην Τυνησία, η αναταραχή εξαπλώνεται και σε άλλες χώρες, με πρώτο παράδειγμα την Αίγυπτο. Την προηγούμενη Κυριακή δημοσιεύσαμε στα «Ενθέματα» τη διακήρυξη αλληλεγγύης στην τυνησιακή επανάσταση που υπέγραφαν δεκάδες ευρωπαίοι αγωνιστές και διανοούμενοι. Σήμερα, σε μια προσπάθεια να κατανοήσουμε τα αίτια που οδήγησαν στον ξεσηκωμό και τις συνθήκες που διαμορφώνονται, δημοσιεύουμε τη συνέντευξη του αραβολόγου και ισλαμολόγου, καθηγητή στο LSE, Gilles Kepel  (Liberation, 17.1.2011). Επίσης, αποσπάσματα από τα άρθρα του γαλλοτυνήσιου ποιητή, ισλαμολόγου, δοκιμιογράφου και καθηγητή συγκριτικής λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Paris-X Abdelwahab Meddeb (Le Monde, 18.1.2011) και του μαροκινού συγγραφέα και ποιητή Abdellah Taïa που από το 1998 ζει αυτοεξόριστος στο Παρίσι (Le Monde, 18.1.2011).

 

Ποια μπορεί να είναι η κατάληξη αυτού του κινήματος;

Πρέπει καταρχάς να αναλύσουμε την ιδιαιτερότητά του. Μέχρι στιγμής, κύρια κινητήρια δύναμη της επανάστασης στην Τυνησία ήταν η μορφωμένη μεσαία τάξη, η οποία γενικώς είναι ουδετερόθρησκη. Και αυτό είναι το χαρακτηριστικό που διαφοροποιεί αυτό το κίνημα από τις εκρήξεις που κλυδώνισαν την Αλγερία στις αρχές Ιανουαρίου, όπου στα επεισόδια πρωταγωνίστησαν κυρίως περιθωριοποιημένοι νέοι, οι οποίοι ως επί το πλείστον λεηλατούσαν καταστήματα ή σύμβολα της μεσαίας τάξης, μην έχοντας τη δύναμη να επιτεθούν σε ένα πανίσχυρο κράτος. Στην Τυνησία, το κίνημα ξεκίνησε μετά από την αυτοπυρπόληση ενός νεαρού πτυχιούχου, που κατάντησε να πουλάει ζαρζαβατικά, και ο οποίος υπήρξε θύμα της βιαιότητας και της διαφθοράς της αστυνομίας. Η πραγματικότητα αυτή λειτουργεί ως σύμβολο που αγγίζει το σύνολο του αραβικού κόσμου, όπου παντού μπορεί κανείς να συναντήσει παρόμοιες καταστάσεις. Ωστόσο, η ιδιαιτερότητα της Τυνησίας έγκειται στο ότι η κίνηση αυτή είχε ένα τέτοιο αποτέλεσμα. Η μεσαία τάξη κατόρθωσε να κατέβει στο δρόμο και να αναγκάσει τον Μπεν Αλί σε φυγή. Βέβαια, η νίκη αυτή πιθανότατα δεν θα είχε επιτευχθεί, ή τουλάχιστον όχι τόσο γρήγορα, εάν δεν είχε προσχωρήσει στο κίνημα εναντίον του δικτάτορα ο στρατός, τον οποίο άλλωστε ο Μπεν Αλί δεν εμπιστευόταν, και στηριζόταν, πάνω από όλα, στην αστυνομία.

 

Ένα παρόμοιο σενάριο θα ήταν πιθανό και για άλλες αραβικές χώρες;

Η μεγάλη τύχη της Τυνησίας είναι ότι δεν είναι πετρελαϊκό κράτος. Η μεσαία τάξη είναι αυτή που παράγει τον πλούτο της χώρας, γεγονός που της επέτρεψε να συγκροτηθεί αυτόνομα. Αλλά αυτή η παραγωγική, δυναμική μεσαία τάξη απλώς βαρέθηκε να την καταληστεύει η οικογένεια του Μπεν Αλί και της συζύγου του. Σε πολλές άλλες αραβικές χώρες, μεταξύ των οποίων και στις χώρες του Κόλπου όπου βρίσκομαι τώρα, ο κόσμος παρακολουθεί με πάθος τις εξελίξεις στην Τυνησία, όμως εδώ η μεσαία τάξη και οι μορφωμένες ελίτ συγκρατούνται από το γεγονός ότι ζουν από τα πετρελαϊκά κέρδη που τους διανέμουν τα καθεστώτα τους. Στη Συρία υπάρχουν τα έσοδα από τον Λίβανο. Στην  Αίγυπτο η μεσαία τάξη ουσιαστικά συντηρείται από το κράτος. Αυτό που απομένει είναι ότι το κίνημα της Τυνησίας γεννά την ελπίδα αυτών των μορφωμένων στρωμάτων, δίνοντάς τους την αίσθηση ότι μπορούν επιτέλους να συναντηθούν με τον άνεμο της Ιστορίας. Μετά το 1989 και την πτώση του Τείχους, ο εκδημοκρατισμός προχώρησε λίγο πολύ παντού, εκτός από τον αραβικό κόσμο — μια διαφορά που βιώθηκε ως κατάρα και πολιτικός ευνουχισμός. Επιπλέον, θεωρώ ότι το ενδιαφέρον για τις εξελίξεις στην Τυνησία αυξάνεται από το γεγονός ότι, τουλάχιστον για την ώρα, οι ισλαμιστές δεν παίζουν κάποιον ρόλο-κλειδί. Όλα εξαρτώνται από το τι θα γίνει τις επόμενες εβδομάδες, και κυρίως από την ικανότητα της καινούργιας κυβέρνησης να σταματήσει τη βία και να καταφέρει αυτή η βία να μην μετατραπεί σε ταξική σύγκρουση μεταξύ των απόκληρων και των αποκλεισμένων από τη μια πλευρά και της μεσαίας τάξης από την άλλη.

 

Τα υπόλοιπα καθεστώτα φοβούνται;

Η ανησυχία είναι ορατή σε όλη την ευρύτερη περιοχή. Παντού οι νέοι μιλούν διαρκώς γι’ αυτό και κυκλοφορούν αστεία του τύπου «Το αεροπλάνο που μεταφέρει τον Μπεν Αλί θα κάνει στάση στο Σαρμ Ελ-Σέιχ στην Αίγυπτο, να πάρει έναν νέο επιβάτη». Το να συζητούν για το τι συνέβη στο καθεστώς του Μπεν Αλί είναι προφανώς ένας τρόπος να μιλούν όλοι ανοιχτά για τη διαφθορά, τον νεποτισμό και την καταπίεση που ασκούν τα καθεστώτα αυτά. Σαν να ζουν μια επανάσταση διά αντιπροσώπου, πιστεύω όμως πως δύσκολα η εξέγερση της Τυνησίας θα μπορούσε να επαναληφθεί αλλού.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s