Η «επανάσταση των γιασεμιών», σημάδι της μεταμόρφωσης της Ιστορίας

Standard

του Αμπντελουάχαμπ Μεντέμπ

μετάφραση: Νατάσσα Φουντουλάκη

Διαδήλωση στο Παρίσι υπέρ της τυνησιακής εξέγερσης

Τι επιτάχυνση της Ιστορίας! Από την αυτοπυρπόληση του Μοχάμεντ Μπουαζίζι στις 17 Δεκεμβρίου μέχρι τη φυγή του Μπεν Αλί στις 14 Ιανουαρίου, δεν πέρασε ούτε ένας μήνας. Αυτό το πρωτοφανές γεγονός μάς έκανε να παρακολουθήσουμε, σχεδόν αιφνιδιασμένοι, την εκπλήρωση της προσδοκίας ενός ολόκληρου λαού στη σκηνή της Ιστορίας, η οποία του αποκαλύπτεται καλή επειδή είναι δίκαιη, και δίκαιη επειδή είναι καλή.

Αυτό το εξαιρετικό πλάνο στήθηκε από μια δραματουργία αυστηρά τοπική και νεανική. Είναι μια επανάσταση της γενιάς της ψηφιακής τεχνολογίας και της μπλογκόσφαιρας, η οποία ουσιαστικά γίνεται με τη μεσολάβηση του Ίντερνετ. Και η αστραπιαία διάρκειά της ανταποκρίνεται στην ταχύτητα και την αμεσότητα που παρέχει το μέσο.

Από εδώ και πέρα, με αυτή την επανάσταση των γιασεμιών έχουμε μια νέα εκδοχή του χρόνου μέσα στην Ιστορία. Η Ιστορία θα υποστεί μια συμπύκνωση που παράγει η μετάλλαξη των συνιστωσών του τόπου και του χρόνου. Ζήσαμε ένα ιστορικό πλάνο που ανάγει στο δευτερόλεπτο το άγνωστο σε γνωστό και μετατρέπει το μακρινό σε κοντινό. […]

Η επανάσταση στην Τυνησία πρέπει να τεθεί στο επίπεδο του παγκόσμιου χρόνου. Δεν πρέπει να την κατατάξουμε στις παλαιές άκαμπτες κατηγοριοποιήσεις που χωρίζουν τον πλανήτη σε ζώνες, με τις οποίες ταυτίζονται ασυμβίβαστες διαφορές.

Η σιωπή των διανοούμενων και των πολιτικών μπορεί  να γίνει κατανοητή λόγω του πρωτόγνωρου χαρακτήρα του γεγονότος. Είναι μια σιωπή που μπορούμε να την εξηγήσουμε και να τη δικαιολογήσουμε για τις δύο πρώτες εβδομάδες. Το δράμα που ξεκίνησε στο Σίντι Μπουζίντ, αυτό τον ξεχασμένο τόπο, θα μπορούσε να συγκριθεί με εκείνες τις επαναστάσεις του ψωμιού που ξεσπούν και σβήνουν σε δικτατορίες που ανήκουν σε έναν άλλο κόσμο, μακρινό, ξένο και παράξενο, διαφορετικό, σε μια άλλη οικονομική δομή (αυτή της υπανάπτυξης), και σε έναν άλλο, ειδικό, μη αφομοιώσιμο πολιτισμό (το Ισλάμ ή η Αφρική). Θα μπορούσαμε ακόμη να την αντιληφθούμε υπό την, συγκαταβατική, πατερναλιστική οπτική μιας πρώην αποικίας που έχει ήδη κατορθώσει να εξασφαλίσει την αξιοπρεπή διαβίωση των υπηκόων της, γεγονός που αποτελεί πολύ καλή επίδοση που αξίζει τον έπαινο εκ μέρους της παλιάς μητρόπολης.

Αλλά όσο το κίνημα επέμενε η σιωπή έγινε ασυγχώρητη. Ακούγοντας τη βοή των συνθημάτων (από το «Ελευθερία, δουλειά, αξιοπρέπεια» στο «Μπεν Αλί, φύγε»)  και βυθισμένοι στα ντοκουμέντα, γραπτά και οπτικοακουστικά που συγκέντρωσαν οι  διαδικτυακοί αυτόπτες μάρτυρες, είμαστε σε θέση να πιστεύουμε ότι η σιωπή είναι ένοχη. Πώς να ερμηνεύσουμε αυτή τη σιωπή; Οφείλεται στην αδιαφορία; Είναι μήπως ένα σημάδι της διαίρεσης του κόσμου σε κέντρο που διοικεί και αποφασίζει για την ιεράρχηση των φαινομένων και σε περιφέρεια προορισμένη να υποτάσσεται και να υπακούει στις εντολές και στις ταξινομήσεις που επιβάλλει το κέντρο;

Φαίνεται ότι οι εξελίξεις στην Τυνησία θα έπρεπε να μας απαγκιστρώσουν από μια διττή ενστικτώδη αντίδραση: από τον πατερναλισμό της αποαποικιοποίησης και από την ηγεμονική προσέγγιση που χωρίζει τον κόσμο σε κέντρο και περιφέρεια. Η επανάσταση που είχε ως  θέατρο αυτό που η Ρωμαίοι αποκαλούσαν Αφρική ξέσπασε από ένα θυσιαστικό σώμα που αργοπέθαινε στο Σίντι Μπουζίντ, δηλαδή στην περιφέρεια της περιφέρειας. Στη συνέχεια διαδόθηκε παντού μέσω του αποεδαφικοποιημένου χώρου της μπλογκόσφαιρας, που είναι ικανή να μετατρέψει την κάθε περιφέρεια σε κέντρο.

Αυτό που μας έρχεται από την Τυνησία διαλύει όλες τις νοητικές κατηγορίες μας. Αν θέλουμε να καταλάβουμε τον κόσμο έτσι όπως διαμορφώνεται, εάν θέλουμε να τοποθετηθούμε με τον πιο αρμόδιο τρόπο, πρέπει λάβουμε υπόψιν μας αυτή τη μετατόπιση του κέντρου και την αποεδαφικοποίηση. Πρέπει να παραδεχτούμε ότι η μικρή  παραμελημένη Τυνησία, που δεν εγγράφεται στην πρώτη θέση των προτεραιοτήτων μας, μπορεί να γίνει ένα γεγονός που σηματοδοτεί την ποιοτική μεταμόρφωση της Ιστορίας.

 

 

H αφύπνιση του αραβικού λαού

Standard


του Αμπντελάχ Ταϊα

μετάφραση: Νατάσσα Φουντουλάκη

 

Η επανάσταση που ζει αυτή τη στιγμή η Τυνησία είναι ένα αναπάντεχο θαύμα, και τις ταραχές στην Αλγερία πρέπει να τις πάρουμε στα σοβαρά. Εδώ και πολύ καιρό λέμε ότι ο αραβικός λαός είναι τελείως αποχαυνωμένος, υποταγμένος και ανίκανος να φωνάξει. Λέμε ότι η εξουσία, σε όλες σχεδόν τις αραβικές χώρες, έχει καταφέρει να φιμώσει κάθε αντιφρονούν πολιτικό κίνημα. Η αριστερά σχεδόν δεν υπάρχει πια. Το πολιτικό, ιδεολογικό και πνευματικό κενό εγκαταστάθηκε και διατηρήθηκε ευρύτατα ως ο μοναδικός χώρος δράσης για τους πολίτες. Όλα αυτά είναι χωρίς καμία αμφιβολία αληθινά. Όλα αυτά συνοψίζουν αρκετά καλά την περιφρόνηση με την οποία αντιμετώπισαν οι κυβερνώντες του τον αραβικό λαό τις τελευταίες πέντε δεκαετίες.

Έγιναν τα πάντα ώστε ο Άραβας να μην μορφώνεται, να μην σκέφτεται, να μην αισθάνεται ότι τον αφορούν η χώρα που ζει, τα προβλήματα της κοινωνίας μέσα στην οποία εξελίσσεται. Το χειρότερο από όλα: αναγκάστηκε να στραφεί σε μια πολύ ριζοσπαστική και σκοταδιστική θεώρηση του Ισλάμ. Όλοι έχουν ανάγκη να βρουν ένα νόημα στη ζωή τους. Για μερικούς Άραβες, το Ισλάμ ήταν η μοναδική διαθέσιμη οδός. Για τον απλό λόγο ότι δεν υπήρχαν άλλες. […]

Η ρήξη ανάμεσα στον αραβικό λαό και τους κυβερνώντες του είναι απολύτως πραγματική. Οι πλούσιοι, συνδεδεμένοι στενά με την εξουσία, συνεχίζουν να συμπεριφέρονται σαν να ζούσαν αλλού, σίγουρα στην Ελβετία, εκεί όπου έχουν τους τραπεζικούς λογαριασμούς τους με τα λεφτά που ανενδοίαστα έκλεψαν. Ο πολιτισμός, που θα μπορούσε να προσδώσει κάποιο νόημα στην ύπαρξη, αποτέλεσε και αυτός μονοπώλιο όσων είχαν τα μέσα. Και ποιος πολιτισμός έμεινε για εμάς, τους φτωχούς; Αυτός που δεν έχει κανένα ενδιαφέρον:  το φολκλόρ.

Ακόμη και οι άραβες διανοούμενοι κατέληξαν να εγκαταλείψουν αυτόν τον λαό. Εκτός από μερικούς θαρραλέους υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ελάχιστοι είναι εκείνοι που έκρουσαν τον κώδωνα του κινδύνου, που εργάστηκαν μέσα στον κόσμο, και όχι σε μια άλλη σφαίρα, σε έναν άλλον πλανήτη. Είναι λυπηρό να το λέμε: ακόμη και σήμερα, οι διανοούμενοι αντιμετωπίζουν τους συμπολίτες τους με περιφρόνηση, προτιμούν να μιλούν για τον Μαρσέλ Προυστ, τον Ζαν-Πωλ Σαρτρ, τη Σιμόν ντε Μπωβουάρ και τον Αλμπέρ Καμύ, παρά να βοηθήσουν τους Άραβες να αλλάξουν τη θεώρηση του εαυτού τους, να τους βοηθήσουν να επανακτήσουν την αξιοπρέπειά τους, να ορθώσουν το ανάστημά τους. Να ορθώσουν το ανάστημά τους και να πάρουν τη ζωή στα χέρια τους. Να αντιδράσουν. Να φωνάξουν.

Όσα συμβαίνουν σήμερα στην Τυνησία και την Αλγερία πρέπει να τοποθετηθούν σε αυτό το πλαίσιο. Ο λαός που εκφράζεται σήμερα, που αψηφά τις απαγορεύσεις, που απλώς δεν αντέχει άλλο, προέρχεται κυρίως από αυτό το κενό στο οποίο σκοπίμως τον είχαν καθηλώσει. Εάν σήμερα φωνάζει, εάν επιτέλους διαμαρτύρεται, εάν τολμάει να αμφισβητήσει την εξουσία και τους πλούσιους, εάν με θάρρος κατεβαίνει στον δρόμο, είναι γιατί πια δεν έχει τίποτε να χάσει. Ο θάνατος και η εξουσία δεν τον φοβίζουν πλέον. Αυτός ο Άραβας, που τον εμπόδισαν να ζήσει, που δεν σταμάτησαν να τον εξευτελίζουν, ορθώνεται, εκεί, τώρα, μπροστά στα μάτια μας. Ήταν νεκρός. Σαν από θαύμα, αναστήθηκε. Το να εκφράσουν οι διανοούμενοι την αλληλεγγύη τους σε αυτόν τον Άραβα είναι το λιγότερο που μπορούν να κάνουν. Έχουν καθήκον να τον υποστηρίξουν με δυο ειλικρινή λόγια. Αυτός ο Άραβας που βρίσκεται στο δρόμο, που δεν ζει αποκλειστικά στην Τυνησία και στην Αλγερία, μιλά για εμάς. Μας μιλά.

Αγάπη για τον αραβικό κόσμο σημαίνει πρώτα από όλα αγάπη για τον λαό του, να προσδοκάς για αυτόν την ίδια δημοκρατία, την ίδια εκτίμηση. Σημαίνει να σταματήσεις να λες συγκαταβατικά: οι Άραβες δεν είναι σαν εμάς, ζουν σε έναν άλλον αιώνα!

Ο αραβικός λαός είχε ξεχαστεί μεταξύ μιας Δύσης που βρίσκεται σε κατάσταση μανίας με τους ισλαμιστές και των ισλαμιστών που έχουν γίνει ειδήμονες στη διεθνή επικοινωνία. Σήμερα, επανέρχεται. Προσπαθεί να πάρει το λόγο. Του προσάπτουμε ότι είναι ανοργάνωτος, σε κατάσταση αναρχίας; Η εξέγερση δεν έχει ανάγκη από συμβούλους επικοινωνίας. Η εξέγερση έχει σκοπό να ανταποδώσει τη βία μέσα στην οποία ήταν αναγκασμένος να ζει αυτός ο κόσμος και να σιγοκαίγεται. Η εξέγερση χρειάζεται έναν ηγέτη. Θα αργήσει να εμφανιστεί, ωστόσο θα εμφανιστεί, είμαι σίγουρος. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να είναι ο Αιγύπτιος δικηγόρος, αντικαθεστωτικός Ayman Nour. […]

Είναι καιρός να σκεφτούμε του Άραβες αλλιώς. Είναι καιρός να σταματήσουμε να τους θεωρούμε όλους επικίνδυνους ισλαμιστές, ή να τους βλέπουμε ως ευγενικές υπάρξεις, φιλόξενες, που μας χαμογελούν συνεχώς όταν κάνουμε μαζικό τουρισμό στην όμορφη χώρα τους. Είναι καιρός να σταματήσουμε να εθελοτυφλούμε. Οι Άραβες, όπως όλοι οι λαοί, έχουν ανάγκη από ελευθερία. […]

Μετά από την εντυπωσιακή εξέγερση του ιρανικού λαού το 2009, τα κινήματα που διαπερνούν τώρα τον αραβικό κόσμο μου φαίνονται ως ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά και πνευματικά γεγονότα των πέντε τελευταίων ετών. Κάτι κινείται εκεί κάτω. Μια συνείδηση βρίσκεται σε διαδικασία αναγέννησης. Μια ύπαρξη αφυπνίζεται. Αναζητά μια καινούργια κατεύθυνση. Η πάλη αποκτά εκ νέου νόημα. Ένα ζωτικό νόημα. Δεν έχουμε δικαίωμα να γυρίσουμε την πλάτη σε αυτή την κραυγή, να παραστήσουμε για μια ακόμη φορά τους κυνικούς. Η επανάσταση στον αραβικό κόσμο έχει ξεκινήσει, ήδη εδώ και μερικά χρόνια. Κάποιοι το αντιλαμβάνονται μόλις τώρα. Ο αραβικός λαός αφυπνίζεται όλο και περισσότερο. Ας του συμπαρασταθούμε. Ας μιλήσουμε μαζί του. Κυρίως μαζί του.

 

Μιλώντας γι’ αυτό που δεν μπορεί να ειπωθεί

Standard

του Σάμουελ Μπακ

«Μαρξιστική Σκέψη»: ένα περιοδικό για τη μαρξιστική θεωρία. Την εβδομάδα αυτή κυκλοφόρησε ο πρώτος τόμος του τετραμηνιαίου περιοδικού «Μαρξιστική Σκέψη» (384 σελ., 13 ευρώ). Το περιοδικό βασίζεται στους συντελεστές της συλλογής Ο Οκτώβρης και η εποχή μας (εκδ. Τόπος, Νοέμβριος 2010). Φιλοδοξεί να προσφέρει επεξεργασίες σε ποικίλα πεδία της μαρξιστικής σκέψης: πολιτική, οικονομία, περιβάλλον, ιστορία, φιλοσοφία και τέχνη. Ιδιαίτερη έμφαση, όπως λένε οι συντελεστές της έκδοσης, θα δίνεται σε ζητήματα της μαρξιστικής κριτικής του σταλινισμού, αλλά και τα επίκαιρα θέματα της οικονομικής κρίσης, της προβολής της κλασικής μαρξιστικής κληρονομιάς και της συζήτησης των σύγχρονων θεωρητικών προκλήσεων. Ο πρώτος τόμος περιλαμβάνει: κείμενα για την αποκατάσταση του Τρότσκι (με αφορμή τη συμπλήρωση, το 2010, 70 χρόνων από τη δολοφονία του) και την Υπόθεση Πλουμπίδη (δημοσιεύεται για πρώτη φορά το Πόρισμα του Τμήματος Στελεχών της ΚΕ του ΚΚΕ του 1957 και αποσπάσματα από τις Μαρτυρίες της Έλλης Παππά)· κείμενα των Π. Λαφαζάνη, Δ. Καζάκη, Γ. Τόλιου, Κλ. Κατζ, Γ. Μαλέβσκι, Τζ. Ράσμους, Ι. Χοσεΐν Ζαντέχ, Σ. Σέγιερς, Α. Μπλούντεν για την οικονομική κρίση· ιστορικά άρθρα για τον Γιουτζίν Ντεμπς, τη Μεξικανική Επανάσταση και ένα αφιέρωμα στον Πάβελ Μιλιουκόφ· αφιερώματα στη φιλοσοφική σκέψη του Λούκατς και το ζωγράφο Σάμουελ Μπακ, καθώς και ένα εκτενές μέρος βιβλιοκριτικών. Δημοσιεύουμε σήμερα αποσπάσματα από το αφιέρωμα στο σημαντικό εβραίο ζωγράφο, επιζήσαντα του Ολοκαυτώματος, Σάμουελ Μπακ.

«ΕΝΘΕΜΑΤΑ»


 

Σάμουελ Μπακ, «Οικογένεια», λάδι σε καμβά, 1974

Επιτρέψτε μου να συστήσω τον εαυτό μου: το όνομά μου είναι Σάμουελ Μπακ, είμαι ένας ζωγράφος… Η σημερινή ομιλία [μου]… θα αφορά έναν αριθμό πινάκων που επέλεξα από ένα μεγάλο σώμα του έργου μου. Όλοι είναι μια απόκριση στο θαύμα της επιβίωσής μου. Ακριβέστερα, αυτοί οι πίνακες είναι μια εικαστική δήλωση που γεννήθηκε από μια διαρκώς αυξανόμενη ανάγκη να ασχοληθώ με την εμπειρία μου του να έχω περάσει τον τρόμο του Ολοκαυτώματος, και να το έχω κάνει στην ηλικία των έντεκα χρονών.

Γεννήθηκα στη Βίλνα το 1933, σε μια πόλη που ανήκε τότε στην Πολωνία. Τώρα είναι το Βίλνιους, η πρωτεύουσα της Λιθουανίας… Τα μέλη της οικογένειάς μου ήταν κυρίως κοσμικά, αλλά ήταν περήφανα για την ιουδαϊκή τους ταυτότητα. Το έτος 1939 κλόνισε αυτό που ήταν για μένα ένας ευτυχισμένος παιδικός παράδεισος. Σημαδεύτηκα αμετάκλητα από τραυματικές εμπειρίες — κτηνώδεις αλλαγές του καθεστώτος, ναζιστική κατοχή, γκέτο, δολοφονικές ενέργειες, στρατόπεδα συγκέντρωσης, στιγμές μεγάλης απελπισίας, δραπετεύσεις και περίοδοι που κρυβόμασταν σε αδιανόητα μέρη.

 

Σάμουελ Μπεκ, «Οι ουρανοί ήταν το όριο», λάδι σε καμβά, 2001

Έχασα πολλούς αγαπημένους μου, αλλά η μητέρα μου κι εγώ τα καταφέραμε… Όταν το 1944 μας απελευθέρωσαν τα Σοβιέτ, ήμασταν δύο ανάμεσα σε 200 επιζώντες [Εβραίους] του Βίλνιους, από μια κοινότητα που αριθμούσε 70 με 80 χιλιάδες. Αυτό δεν ήταν το τέλος της προσωπικής ταλαιπωρίας μας, γιατί ακολούθησε μια επικίνδυνη δραπέτευση από τα Σοβιέτ και μια μακρά περίοδος αναμονής στα στρατόπεδα υποδοχής προσφύγων στη Γερμανία. Ήμουν 15 όταν φτάσαμε στο μόλις εγκαθιδρυμένο κράτος του Ισραήλ το 1948, που τότε μαχόταν για την ανεξαρτησία του. Πηγαινοερχόμενος, πέρασα εκεί περίπου 15 χρόνια της ζωής μου. Στο περισσότερο από τις τελευταίες τέσσερεις δεκαετίες μου, ήμουν πραγματικά ένας περιπλανώμενος Ιουδαίος. Έζησα και δούλεψα στο Τελ Αβίβ, το Παρίσι, τη Ρώμη και τη Λοζάνη, και τώρα κατοικώ στις ΗΠΑ, στη Βοστόνη. Συνέχεια ανάγνωσης

Η επανάσταση στην Τυνησία, πηγή έμπνευσης για τη Μεσόγειο

Standard

Ο λαός της Τυνησίας ξεσηκώθηκε για την ελευθερία και την αξιοπρέπειά του. Ναι, τέτοιες εξεγέρσεις είναι ακόμα δυνατό να συμβούν στις μέρες μας. Είναι αναγκαίες. Είναι ελπιδοφόρες. Ταυτόχρονα όμως κινδυνεύουν, επειδή ξαναθέτουν σε αμφισβήτηση ισχυρά τοπικά συμφέροντα και δομές μιας διεθνούς καθεστηκυίας τάξης, η οποία φοβάται και επιχειρεί ευθέως να τις συντρίψει ή να τις αποπροσανατολίσει. Χρειάζονται ενότητα, αποφασιστικότητα, καθαρή ματιά και αλληλεγγύη.

Τύνιδα, 19 Ιανουαρίου. Φωτογραφία του m. elorbany, από το flickr

Μετά από είκοσι τρία χρόνια φαινομενικής «παθητικότητας», μέσα σε λίγες μέρες αγώνα που δώσαν με την ψυχή και το μυαλό τους, χωρίς να δειλιάσουν μπροστά στην καταστολή, χωρίς ιδεολογικούς μαξιμαλισμούς, οι πολίτες της  Τυνησίας, άντρες και γυναίκες (άνεργοι πτυχιούχοι και μη, εργάτες, φοιτητές, καθηγητές, δικηγόροι, υπάλληλοι, έμποροι, στρατιώτες) κατάφεραν να νικήσουν μια σκληρή και διεφθαρμένη δικτατορία, που αποτελούσε καταστροφή για τη χώρα τους και όνειδος για τον πανάρχαιο πολιτισμό τους· μια δικτατορία η οποία συντηρούνταν στην εξουσία με την υποστήριξη που της παρείχαν οικονομικοί οργανισμοί, κράτη και στρατιωτικές συμμαχίες της περιοχής, καθώς και οι ειδικοί της παγκόσμιας «διακυβέρνησης».

Αυτή η επανάσταση –γιατί για επανάσταση πρόκειται– ανοίγει νέες προοπτικές και γεμίζει ελπίδα τον λαό της Τυνησίας, που τώρα μπορεί να γίνει ξανά κύριος της μοίρας του, να αποκαταστήσει τις ατομικές και συνδικαλιστικές ελευθερίες, να ξαναφτιάξει δημοκρατικούς θεσμούς, να ανακτήσει αγαθά που έκλεψε ή ιδιοποιήθηκε η προεδρική φατρία, να πολεμήσει το πελατειακό σύστημα, να θέσει τις πλουτοπαραγωγικές πηγές της χώρας στην υπηρεσία της ανάπτυξης και της μάχης κατά της φτώχειας.

Αυτή η επανάσταση αποτελεί πηγή έμπνευσης για τους γείτονες στον Νότο ή τον Βορρά της Μεσογείου, οι οποίοι, σε διαφορετικές συνθήκες, αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα. Συντελεί στη δημιουργία των συνθηκών για ένα νέο σύστημα διεθνών σχέσεων, το οποίο θα αφορά την από κοινού διαχείριση προβλημάτων μετανάστευσης, ασφάλειας, οικονομικής και πολιτιστικής συνεργασίας, στο οποίο θα συμμετέχουν λαοί κυρίαρχοι, φωτισμένοι, παθιασμένοι για δικαιοσύνη και πρόοδο.

Η μετάβαση στη δημοκρατία

Διαδήλωση στο Παρίσι για την Τυνησία, 18.1.2011: "Η ουτοπία είναι μια πραγματικότητα εν δυνάμει" Φωτογραφία του Τhe Pusher, από το flickr

Ωστόσο, τρεις προϋποθέσεις είναι απαραίτητες για να μπορέσει να υλοποιηθεί μια τέτοια προοπτική, η οποία, ας μη γελιόμαστε, δεν είναι εξασφαλισμένη.

Η πρώτη είναι να μην καταφέρουν οι εκπρόσωποι του συστήματος, στους οποίους ο διωγμένος δικτάτορας παρέδωσε το σκήπτρο της εξουσίας, να καταπνίξουν ή αποπροσανατολίσουν  τον ξεσηκωμό του τυνησιακού λαού, χρησιμοποιώντας — την αναρχία ως πρόσχημα –ή και προκαλώντας εν ανάγκη, για να εμποδίσουν τη μετάβαση στη δημοκρατία. Nέοι ηγέτες πρέπει να αναδειχθούν μέσα από τον λαό, ηγέτες στους οποίους να μπορεί να εμπιστευτεί τη δύσκολη πορεία που ανοίγεται μπροστά του.

Η δεύτερη προϋπόθεση είναι να μην πνιγεί η επανάσταση από εξωτερικές πιέσεις,  στρατιωτικές, πολιτικές και οικονομικές. Ήδη διάφοροι οίκοι αξιολόγησης ανακοινώνουν  την υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της Τυνησίας στις κεφαλαιαγορές, ενώ ποικίλες  φωνές επισημαίνουν με ανησυχία τον αντίκτυπο μιας αλλαγής του καθεστώτος της Τυνησίας στον παγκόσμιο «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας».

Μια τρίτη προϋπόθεση, τέλος, είναι οι κοινωνίες και οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο, και ιδιαίτερα στη Μεσόγειο και την Ευρωπαϊκή Ένωση, να εκφράσουν ξεκάθαρα την υποστήριξη τους στη δημοκρατική μετάβαση που εξελίσσεται αυτή τη στιγμή στην Τυνησία και να την κάνουν δική τους υπόθεση.

 

Τύνιδα, 20 Ιανουαρίου. Φωτογραφία του cjb22, από το flickr

Εμείς τους καλούμε να πορευτούν με αποφασιστικότητα σ’ αυτό τον δρόμο, ενώ προσβλέπουμε, την ίδια στιγμή, από τα βάθη της καρδιάς μας, στην επιτυχία της αλλαγής που μόλις έχει ξεκινήσει στην Τυνησία.

Tewfik Allal, συνδικαλιστής· Etienne Balibar, Πανεπιστήμιο Paris-X-Nanterre Fethi Benslama, ψυχαναλυτής· Faouzia Charfi, Πανεπιστήμιο της Τύνιδας· Khadjia Chérif, πρόεδρος της Τυνησιακής Ένωσης Δημοκρατικών Γυναικών (ATFD)· Luciana Castellina, συνιδρύτρια του Il Manifesto· François Gèze, εκδότης· Mohammed Harbi, ιστορικός· Abdellatif Laabi, συγγραφέας· Jean-Marc Lévy-Leblond, φυσικός και δοκιμιογράφος· Giacomo Marramao, φιλόσοφος· Edgar Morin· Josep Ramoneda, πολιτειολόγος· Rossana Rossanda, συνιδρύτρια  τού Il Manifesto· Rajae Aboulaïch· Didier Arnal· Eliane Becache· Amel Ben Abda· Hazem Ben Aïssa· Esther Benbassa· Zohra Ben· Lakhdar-Akrout· Fethi Benslama· Rudolf Bkouche· Sadok Ben Rejeb· Noureddine Boudriga· Alice Cherki· Mabrouk Daldoul· Abdellatif Elbadia· Nilufer Gole· Andreas Griewank· Pierre Guenancia· Tuong Ha-Duong· Salah Horchani· Mohammed Jaoua· Jean-Pierre Kahane· Juliette Leblond· Martine Léonard· Bernard Maitte· Mohammed Masmoudi· Benoît Millot· Bernard Quinnez· Mohammed Sifi· Khaoula Taleb-Ibrahimi· Michel Waldschmitt· Mourad Zeraï.

Το κείμενο δημοσιεύθηκε στην εφ. «Le Monde», στις 18.1.2011

Η επανάσταση στην Τυνησία, πηγή έμπνευσης για τη Μεσόγειο

Ο Αλαίν Μπαντιού και ο Ζακ Ρανσιέρ στην Αθήνα

Standard

Ο Ζακ Ρανσιέρ και ο Αλαίν Μπαντιού θα βρεθούν και θα μιλήσουν την ερχόμενη εβδομάδα στην Αθήνα. Ο Ζακ Ρανσιέρ θα μιλήσει στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, αύριο Δευτέρα 24 Ιανουαρίου, στις 6.30 μ.μ., με θέμα «Τι μπορεί να σημαίνει Δημοκρατία σήμερα». Η ομιλία γίνεται με  την ευκαιρία της κυκλοφορίας στα ελληνικά του βιβλίου του Το μίσος για τη Δημοκρατία, μετάφραση Βίκυ Ιακώβου, εκδ. Πεδίο 2010 (σειρά: «Σύγχρονες Κοινωνίες», υπεύθυνη Ξένια Χρυσοχόου). Στα «Ενθέματα» δημοσιεύουμε σήμερα ένα πρόσφατο άρθρο του με θέμα τον λαϊκισμό (Liberation, 3.1.2011). H εφημερίδα, ξεκινώντας από την ευρύτατη χρήση του όρου στη Γαλλία το τελευταίο διάστημα (χρησιμοποιήθηκε για τις επιθέσεις της Μαρίν Λε Πεν κατά του Ισλάμ, τις καταγγελίες του Ζαν-Λυκ Μελενσόν κατά των ελίτ και τον διωγμό των Ρομά από τον Νικολά Σαρκοζύ), ζήτησε τη γνώμη τριών φιλοσόφων, του Ζ. Ρανσιέρ, του Έντσο Τραβέρσο και του Μπερνάρ Στίγκλερ. Ο Ζ. Ρανσιέρ, στο κείμενό του, εξηγεί γιατί, κατά τη γνώμη του,  η καταγγελία του «λαϊκισμού» αποτελεί  έκφραση του φόβου για τη δημοκρατία και τις μάζες.

Ο Αλαίν Μπαντιού θα δώσει τρεις διαλέξεις. Την Παρασκευή 27 Ιανουαρίου (5.30 μ.μ.), θα μιλήσει με θέμα «Μορφές της γυναικείας υποκειμενικότητας στον σύγχρονο κόσμο», στο Γαλλικό Ινστιτούτο (Σίνα 31). Το Σάββατο  28 Ιανουαρίου (6.30 μ.μ.) θα μιλήσει «Για την κρίση», στο Πολυτεχνείο, ενώ την Κυριακή 29 Ιανουαρίου (11.30 π.μ.) για το βιβλίο του Λογικές των Κόσμων και πάλι στο Πολυτεχνείο (οδός Πατησίων). Με την ευκαιρία αυτή, προδημοσιεύουμε ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Δεύτερο φιλοσοφικό Μανιφέστο, που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πατάκη (μετάφραση: Δ. Βεργέτης, Φ. Σιατίτσας, επιμέλεια-επίμετρο: Δ. Βεργέτης), μαζί με ένα σχετικό εισαγωγικό σημείωμα του Δ. Βεργέτη.

Μετατοπίσεις της φιλοσοφίας στον Αλαίν Μπαντιού

Standard

του Δημήτρι Βεργέτη

Το Είναι και Συμβάν του Μπαντιού  θεωρήθηκε σταθμός στην ιστορία της φιλοσοφίας. Επρόκειτο για ένα περίτεχνο και ρηξικέλευθο φιλοσοφικό εγχείρημα που αρθρώνεται  ως συνισταμένη μιας σπάνιας φιλοσοφικής και μαθηματικής παιδείας. Ο Μπαντιού αποδείκνυε εκεί  ότι το οντολογικό ερώτημα που διαμόρφωσε το πεπρωμένο της φιλοσοφίας ως μεταφυσικής εμπίπτει εξ ολοκλήρου στη δικαιοδοσία των μαθηματικών, τα οποία δεν είναι συρρικνώσιμα στη σοφιστική των γλωσσικών παιγνίων που η αγγλοσαξονική παράδοση κληρονόμησε από τον δεύτερο Βιτγκενστάιν. Παράλληλα,  η ανατρεπτική  αυτή θέση έδινε τη χαριστική βολή στην οντολογία του Χάιντεγκερ, που ο ακατάβλητος Ντερριντά υπέβαλλε σε ατέρμονη αποδόμηση. Επισημαίνω ότι όταν ο Μπαντιού αποκρυπτογραφεί τα μαθηματικά ως  την καθ’ ύλη επιστήμη του Είναι, από τη θέση αυτή ουδόλως εξυπακούεται ότι ο κόσμος και το πραγματικό είναι δομημένοι ως μαθηματικές οντότητες και στοιχειοθετημένοι από τη συνδυαστική μαθηματικών αντικειμένων. Η θέση του αφορά όχι τον κόσμο, αλλά τον λόγο και συγκεκριμένα την παρουσίαση του μεν από τον δε. Ο δε  πολιτικός στόχος συνίσταται  στην ανάδειξη της ετεροτοπίας του συμβάντος ως προς το είναι. Συνέχεια ανάγνωσης

Νέοι όροι της φιλοσοφίας

Standard

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ

του Αλαίν Μπαντιού

μετάφραση: Δημήτρις Βεργέτης, Φώτης Σιατίστας

Έργο του Κάζιμιρ Μάλεβιτς, κοστούμι για θεατρική παράσταση

Διατηρώ και  σήμερα αυτό το σύστημα όρων. Εντούτοις  η απεικόνισή του έγινε πολύ πιο  ασαφής. Όσον αφορά τις επιστήμες, συρρικνώνονται όλο και περισσότερο  στις επιπτώσεις που έχουν πάνω στην εμπορική διάσταση των τεχνολογιών. Αυτό που καλύπτει η λέξη «τέχνη»  αποσυντίθεται ανάμεσα στην αναιμική ιδέα της «επικοινωνίας», στην «πολυμιντιακή» επιθυμία για σύνθεση όλων των αισθητών μέσων μέσα σε νέες φαντασιακές κατασκευές και τέλος στον πολιτιστικό σχετικισμό, που καταλύει κάθε νόρμα. Στην πραγματικότητα η λέξη «κουλτούρα» φαίνεται πως μέλλει να απαγορεύσει σταδιακά κάθε σαφή χρήση της λέξης «τέχνη». Υπό το όνομα της δημοκρατίας, και μετά την κατάρρευση του κρατικού κομμουνισμού, η πολιτική ανάγεται κατά κανόνα σε ένα συμπίλημα οικονομίας και διαχείρισης, με αρκετή δόση αστυνόμευσης και έλεγχο από πάνω. Όσον αφορά τον έρωτα βρίσκεται στριμωγμένος ανάμεσα σε μια σύλληψη της οικογένειας σφραγισμένης από την έννοια του συμβολαίου και σε μια ελευθεριάζουσα σύλληψη της σεξουαλικότητας. Ας πούμε, χάριν συντομίας, ότι η τεχνική, η κουλτούρα, η διαχείριση και το σεξ έρχονται να καταλάβουν τη γενολογική θέση της επιστήμης, της τέχνης, της πολιτικής και του έρωτα.

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι θα έπρεπε επίσης, πέρα από την υπενθύμιση των όρων και της σύγχρονης μορφής τους, να υπερασπιστούμε την ενεργό αυτονομία  τους. Πράγμα που σημαίνει κατ’ ουσίαν να τις τοποθετήσουμε στη σύγχρονη ιστορία των διαδικασιών τους. Απέφυγα να κάνω εδώ αυτή την εργασία, περισσότερο περιγραφική παρά θεωρητική.

Οι ενδείξεις, ωστόσο, είναι αρκετά σαφείς.

Συνέχεια ανάγνωσης