Δημοκρατία: μια έννοια ασύλληπτη για τον Α. Λίμπερμαν

Standard

Τις μέρες που ο ισραηλινός υπουργός Εξωτερικών και αναπληρωτής πρωθυπουργός Άβιγκντορ Λίμπερμαν γινόταν δεκτός μετά βαΐων και κλάδων στην Αθήνα από την ελληνική κυβέρνηση, στο Ισραήλ εντεινόταν ο διωγμός ενάντια σε οργανώσεις και αγωνιστές για τα ανθρώπινα δικαιώματα, αριστερούς, αντιμιλιταριστές και εν γένει διαφωνούντες. Βασικός πρωτεργάτης του διωγμού, ο Α. Λίμπερμαν. Δημοσιεύουμε σήμερα τα άρθρα δύο ισραηλινών αγωνιστών και δημοσιογράφων, που περιγράφουν γλαφυρά τη ζοφερή κατάσταση: του Νeve Gordon («Israel’s Assault on Human Rights», The Nation, 11.1.2011) και του Gideon Levy («Democracy: a concept Lieberman has yet to grasp», Ηaaretz, 13.1.2011).

Μετάφραση: Στρ. Μπουλαλάκης

«ΕΝΘΕΜΑΤΑ»

Ο διωγμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Ισραήλ

του Νέβε Γκόρντον

 

Φανταστείτε μια φοιτήτρια που επιστρέφει στο πανεπιστήμιό της, μετά τις διακοπές των Χριστουγέννων που τις πέρασε με τους δικούς της. Στο αεροδρόμιο, δοκιμάζει να συνδεθεί στο ίντερνετ για να τσεκάρει ορισμένες από τις πηγές που χρησιμοποίησε στην εργασία της για το μάθημα «Εισαγωγή στα Ανθρώπινα Δικαιώματα». Συνδέεται και αρχίζει το σερφάρισμα, αλλά διαπιστώνει αμέσως ότι δεν μπορεί να μπει στις ιστοσελίδες της Διεθνούς Αμνηστίας και του Human Rights Watch. Καλεί την εταιρεία πάροχο, και πληροφορείται ότι όλες οι ιστοσελίδες οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι μπλοκαρισμένες: δεν μπορεί να έχει πρόσβαση σ’ αυτές από το αεροδρόμιο.

Κάτι τέτοιο βέβαια, θα σκεφτείτε, δεν μπορεί να συμβεί στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τέτοιες πρακτικές συνηθίζονται στην Κίνα, τη Βόρεια Κορέα και τη Συρία, αλλά όχι στις φιλελεύθερες δημοκρατίες, που υπερηφανεύονται για το θεμελιώδες δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης.

Και όμως, στο Ισραήλ, γνωστό και ως η μόνη δημοκρατία στη Μέση Ανατολή, στο Μπεν Γκουριόν, το μόνο διεθνές αεροδρόμιο της χώρας, δεν έχετε πρόσβαση στις ιστοσελίδες οργανώσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα καθώς και κάποιων ακροδεξιών οργανώσεων.

Αν αυτή η επίθεση κατά της ελευθερίας της έκφρασης ήταν μεμονωμένο περιστατικό, θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι πρόκειται για λάθος. Ωστόσο, το μπλοκάρισμα των ιστοσελίδων των οργανώσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα αποτελεί τμήμα μιας καλά ενορχηστρωμένης επίθεσης που πραγματοποιεί η σημερινή κυβέρνηση και Βουλή κατά των δημοκρατικών θεσμών, διαδικασιών και πρακτικών στο Ισραήλ. Ένα κύμα αντιδημοκρατικών νομοσχεδίων, που πρόκειται να ψηφιστούν από την Κνεσέτ, καθιστούν έγκλημα την υποστήριξη κάθε ιδεολογίας που δημιουργεί εναλλακτικές λύσεις σε συντηρητικές ερμηνείες του σιωνισμού, όπως λ.χ. η ιδέα ότι το Ισραήλ πρέπει να είναι μια δημοκρατία για όλους τους πολίτες της.

Στις αρχές Ιανουαρίου, σαράντα ένα μέλη (έναντι δεκαέξι) της Κνεσέτ ψήφισαν υπέρ της πρότασης για τη συγκρότηση εξεταστικής επιτροπής με αντικείμενο τη χρηματοδότηση των ισραηλινών οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η βουλευτής Φάνια Κιρσενμπάουμ, η οποία υπέβαλε την πρόταση, κατηγόρησε τις οργανώσεις αυτές ότι έδωσαν υλικό στην επιτροπή Goldstone, η οποία διερεύνησε την επίθεση του Ισραήλ στη Γάζα το 2008-2009.

Δεδομένου ότι η χρηματοδότηση όλων των οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Ισραήλ γίνεται δημόσια κάθε χρόνο και ελέγχεται από αρμόδια κρατικά όργανα, η ιδέα της δημιουργίας μιας κοινοβουλευτικής επιτροπής που θα εξετάσει τους πόρους τους είναι απλώς ένα προπέτασμα καπνού. Ο πραγματικός στόχος της είναι να εκφοβίσει τις ομάδες που ασχολούνται με τα ανθρώπινα δικαιώματα και τους χορηγούς τους και, ως εκ τούτου, να περιορίσει την ελευθερία της έκφρασης,

Η Φ. Κιρσενμπάουμ ήταν εξαιρετικά εύγλωττη, όταν κατηγόρησε τις οργανώσεις δικαιωμάτων ότι κρύβονται «πίσω από τις μηνύσεις που κατατέθηκαν εναντίον ισραηλινών στρατιωτικών και αξιωματούχων σε όλο τον κόσμο». Η πλειοψηφία των μελών της Κνεσέτ, υποστηρίζοντας την πρόταση, επιθυμεί να εμποδίσει τις οργανώσεις αυτές να επικαλούνται το διεθνές δίκαιο για τα ανθρώπινα δικαιώματα και να προσφεύγουν στα διεθνή δικαστήρια. Θέλουν, λοιπόν, να τις στερήσουν ένα απ’ τα βασικότερα εργαλεία τους, το οποίο χρησιμοποιούν για να επικρίνουν την πολιτικές που καταπατούν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Μπορεί να μην αντιτίθενται στις οργανώσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων, αλλά σίγουρα θέλουν να μην εφαρμόζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα. Στο κοντόθωρο βλέμμα τους, το πρόβλημα δεν είναι οι ανήθικες πρακτικές του Ισραήλ, αλλά οι οργανώσεις που τις αποκαλύπτουν.

Η συνεχιζόμενη απονομιμοποίηση αυτών των άγρυπνων φρουρών της δημοκρατίας –των ΜΚΟ για τα ανθρώπινα δικαιώματα, του Τύπου και των διανοουμένων– οδηγεί το Ισραήλ σε έναν επικίνδυνο και ολισθηρό δρόμο. Την επόμενη φορά που κάποιος ή κάποια πετάει από το αεροδρόμιο Μπεν Γκουριόν, μπορεί να μην έχει πρόσβαση στις ιστοσελίδες ισραηλινών ομάδων για τα δικαιώματα, όπως οι Γιατροί για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ή το B’Tselem· όχι επειδή θα έχουν μπλοκαριστεί, αλλά επειδή οι οργανώσεις αυτές δεν θα υπάρχουν πια.

 

Χαρακτικό του Λώρενς Χάυντ, από το λεύκωμα «Σταυρός του Νότου», 1951

Το Ισραήλ του κ. Λίμπερμαν είναι μια χώρα ξένη για μας

του Γκιντεόν Λέβι

Καλημέρα σας, κ. υπουργέ των Εξωτερικών. Περιστοιχισμένος από 14 φοβισμένους άφωνους ανθρώπους, τους βουλευτές του κόμματός σας Yisrael Beiteinu, δώσατε άλλο ένα σόου τρομοκράτησης εναντίον της Αριστεράς αυτή την εβδομάδα.

Ένας ανυποψίαστος ξένος, που μόλις αφίχθηκε στη χώρα μας, θα μπορούσε να σκεφτεί ότι το Ισραήλ διαθέτει μια πανίσχυρη Αριστερά, που ασκεί τόσο μεγάλη επιρροή, ώστε ο υπουργός των Εξωτερικών έκρινε σκόπιμο να εξαπολύσει μια τέτοια ξέφρενη επίθεση εναντίον της. Αφήνω όμως κατά μέρος τον κυνισμό της επιλογής σας να θέσετε στο στόχαστρο της λαϊκίστικης επίθεσής σας ό,τι έχει απομείνει από την Αριστερά, για να ικανοποιήσετε τους ψηφοφόρους σας. Αντ’ αυτού, θα εγκύψω στην άγνοιά σας.

Ήρθατε στο Ισραήλ από μια διαφορετική χώρα, ένα διαφορετικό καθεστώς, τη χώρα όπου και σήμερα κάνετε τις διακοπές σας [ο Α. Λίμπερμαν γεννήθηκε και έζησε στη Λευκορωσία μέχρι το 1978]. Δεν είναι πολλοί οι πολιτικοί σ’ όλο τον κόσμο που διαλέγουν τη Λευκορωσία, μια από τις λίγες εναπομείνασες δικτατορίες της Ευρώπης, σαν τόπο διακοπών, αλλά ας μην επικεντρωθούμε στο ιδιόμορφο γούστο σας. Προφανώς, αισθάνεστε θαυμάσια στο πρώην σοβιετικό μπλοκ, καθώς εκεί δεν πρέπει να ασχοληθείτε με την B’Tselem, την Haaretz, τους Γιατρούς για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ή τη Yesh Din. Σ’ αυτά τα μέρη, υπάρχει μόνο μία γνώμη, μία φωνή, μια σχολή σκέψης και μία εφημερίδα, ακόμα και αν εμφανίζεται με ποικίλα ονόματα. […] Συνέχεια ανάγνωσης

Η κρίση στην Ελλάδα και την Ευρώπη και η χρήσιμη εμπειρία της Λατινικής Αμερικής

Standard

Συζήτηση του Γιάννη Δραγασάκη με τον Πέδρο Παέζ

Στο περιθώριο του Συνεδρίου του Κόμματος Ευρωπαϊκής Αριστεράς, τον περασμένο Δεκέμβριο στο Παρίσι, ο Χάρης Γολέμης, ο Γιάννης Δραγασάκης, ο Κώστας Ήσυχος και η Παναγιώτα Μανιού είχαν την ευκαιρία να συζητήσουν με τον οικονομολόγο Πέδρο Παέζ. Ο Π. Παέζ εργάζεται πάνω σε οικονομικά και μακροοικονομικά θέματα, έχει διατελέσει αναπληρωτής υπουργός οικονομικών και υπουργός οικονομίας του Εκουαδόρ και συμμετείχε στην «Επιτροπή Στίγκλιτζ», με ειδικό αντικείμενο τα ζητήματα της οικονομικής κρίσης. Στη συζήτηση αντηλλάγησαν σκέψεις και απόψεις σχετικά με την κρίση, την κατάσταση στην Ελλάδα και την Ευρώπη, καθώς και την εμπειρία των χωρών της Λατινικής Αμερικής.Tην απομαγνητοφώνηση και τη μετάφραση έκαναν οι: Σταυρούλα Μανώλη, Γιάννης Μπαλαμπανίδης, Ουρανία Πούλου, Δημήτρης Παπαγιαννάκος, Θεοδώρα Σταθούλια.

Αργεντινή, 1.7.2007. Από φωτογραφία του Black Azar (πηγή: flickr)

Γιάννης Δραγασάκης: Με τον Πέδρο Παέz έχουμε βρεθεί αρκετές φορές και είχαμε την ευκαιρία να ανταλλάξουμε ιδέες πέρυσι στην Αθήνα, μετά στη Μαδρίτη, και τώρα στο Παρίσι, με αφορμή το συνέδριο του Kόμματος της Ευρωπαϊκής Αριστεράς. Είμαστε λοιπόν εδώ, με την Παναγιώτα Μανιού, τοn Χάρη Γολέμη, τον Κώστα Ήσυχο, για μια συζήτηση με βάση και τις νεότερες εξελίξεις. Χαίρομαι που σε βλέπω, Πέδρο. Ας μας πεις δυο στοιχεία βιογραφικά για όσες και όσους διαβάσουν αυτή τη συνομιλία.

Πέδρο Παέζ: Ευχαριστώ πολύ Γιάννη. Είμαι πολύ χαρούμενος που βρίσκομαι εδώ, σε αυτή την κοινή προσπάθεια οικοδόμησης αλληλεγγύης. Όλη τη ζωή μου εργάστηκα πάνω σε οικονομικά και μακροοικονομικά θέματα. Διετέλεσα αναπληρωτής υπουργός Oικονομικών και υπουργός Oικονομίας του Εκουαδόρ, και συμμετείχα στην επιτροπή Στίγκλιτζ, με ειδικό αντικείμενο τα ζητήματα της οικονομικής κρίσης. Ελπίζω ότι μπορούμε να ανταλλάξουμε κάποιες σκέψεις για την κρίση, ειδικότερα σε σχέση με την κατάσταση στην Ελλάδα, ώστε να αποφευχθεί  εκείνος ο τύπος σφαλμάτων που τις τελευταίες δεκαετίες διαπράξαμε κι εμείς στη Λατινική Αμερική.

Η εμπειρία της Λατινικής Αμερικής

«Αφηρημένο», έργο του του κουβανού ζωγράφου Mariano Rodriguez

Γ.Δ.: Το πρώτο ερώτημα ακριβώς έχει να κάνει με τη Λατινική Αμερική. Υπάρχει αρκετή συζήτηση στην Ελλάδα και σημαντικό ενδιαφέρον για τις εμπειρίες της Λατινικής Αμερικής και ειδικότερα για την περίπτωση της Αργεντινής. Θα ήθελα να αξιοποιήσω την ευκαιρία για να μας πεις, κατά την άποψή σου, ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές ανάμεσα στην Ελλάδα και την Αργεντινή;

Π.Π.: Πράγματι, υπάρχουν πολλές διαφορές, αλλά επίσης υπάρχουν και πολλά κοινά σημεία. Ωστόσο, πρέπει να είμαστε προσεκτικοί ώστε να μην επικεντρώνουμε την προσοχή μας σε κάποιο επιμέρους επεισόδιο από την ιστορία της Αργεντινής, αλλά στο σύνολο των διαδικασιών οικονομικής προσαρμογής. Η κατάσταση που επιλέγεται πιο συχνά για σύγκριση είναι η οικονομική κρίση στην Αργεντινή το 2001, οπότε και διαμορφώνονται κάποιες πολύ ιδιαίτερες εξελίξεις, οι οποίες στη συνέχεια «επιλύθηκαν» μετά την κρίση. Όμως υπάρχει η συνολική διαδικασία των υποτιμήσεων, όχι μόνο στην Αργεντινή αλλά σε ολόκληρο τον Τρίτο Κόσμο και σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική, ήδη από τη δεκαετία του ’70, και ειδικότερα κατά τις δεκαετίες του ’80 και του ’90. Η διαδικασία αυτή συνιστά έναν από τους πιο ισχυρούς παράγοντες για τη δημιουργία της κρίσης. Νομίζω ότι αυτή είναι μια έννοια την οποία πρέπει να την υπογραμμίζουμε με έμφαση και στο θεωρητικό επίπεδο. Οι οικονομικές κρίσεις δεν συνιστούν φυσικά φαινόμενα. Βεβαίως και υπάρχουν στην οικονομία μακροχρόνιες και βαθιές κανονικότητες που παράγουν καταστάσεις κρίσης, τους όρους της κρίσης, αλλά υπάρχουν και κάποιες συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες που από τις κρίσεις μπορούν να αποκομίζουν οφέλη.

Ελλάδα-Αργεντινή: ομοιότητες και διαφορές

Το ΔΝΤ, για παράδειγμα, έχει προκαλέσει 267 κρίσεις κατά τη διάρκεια των τελευταίων 40 ετών, εξαιτίας των νεοαποικιακών πολιτικών που επιβάλλει. Οι  πολιτικές αυτές αποτελούν δομικούς παράγοντες υπέρ ενός νέου συσχετισμού δύναμης ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις. Στην περίπτωση της Αργεντινής, νομίζω ότι πρέπει να εστιάσουμε την προσοχή μας ακριβώς πάνω σε αυτό το πολιτικό περιεχόμενο της οικονομικής κρίσης, το οποίο αφορά τόσο την προέλευση όσο και τη διαχείριση της κρίσης.

Στην Αργεντινή εξακολουθεί να υπάρχει ένας πολύ ισχυρός και με μεγάλο ειδικό βάρος βιομηχανικός τομέας στο σύνολο της οικονομίας, παρά την ισχυρή βούληση των κυρίαρχων μετά τη δικτατορία του ’76 για την αποσύνθεση του βιομηχανικού τομέα και της μισθωτής εργασίας εκεί, για την απορρύθμιση της παραγωγής που βασίζεται στη μισθωτή εργασία.

Συνέχεια ανάγνωσης

«Εθνική στρατηγική», «δημόσια επιλογή» και μεταρρύθμιση: ο Γιάννης Βούλγαρης στα Νέα

Standard

Από την καθοδήγηση του Ρήγα στην καθοδήγηση των ελίτ

του Ευκλείδη Τσακαλώτου

Δεν είναι εύκολος ο διάλογος με διανοούμενους που ανήκαν κάποτε στην Aριστερά και που τώρα αισθάνεσαι ότι ασκούν δριμεία, συχνά άδικη, κριτική στις θέσεις των αριστερών. Ειδικά όταν αυτή ασκείται από τις σελίδες μιας εφημερίδας που διεκδικεί την υψηλή καθοδήγηση του συστήματος εξουσίας. Ο εύκολος δρόμος είναι η ανάδειξη αποκλίσεων μεταξύ παλαιότερων και νεότερων απόψεων. Αλλά μια και οι συνθήκες αλλάζουν και τα άτομα δικαιούνται να αλλάξουν απόψεις, μια τέτοια προσέγγιση σπανίως αναδεικνύει με γόνιμο τρόπο τη φύση των τωρινών διαφωνιών. Επιπλέον, παραβλέπει ότι μπορεί να υπάρχει μια σημαντική συνέχεια στις τωρινές απόψεις σε σχέση με τις παλαιότερες. Κάτι τέτοιο νομίζω ισχύει και στην περίπτωση του Γιάννη Βούλγαρη. Οι απόψεις που έχει διατυπώσει στα Νέα[1] όλη την προηγούμενη περίοδο για μια εθνική στρατηγική εξόδου από την κρίση εμπεριέχουν στοιχεία συνέχειας καθώς και ρήξης με παλαιότερες δικές του προσεγγίσεις, αλλά και με αυτές του τμήματος της ανανεωτικής Αριστεράς που συνεχίζει να αντιπροσωπεύει.

Εθνική εγρήγορση

Οι παρεμβάσεις του Βούλγαρη δεν έχουν σημείο εκκίνησης την παγκόσμια κρίση του 2008. Ούτε είναι εύκολο να καταλάβει κανείς αν αυτή η κρίση έχει οδηγήσει σε κάποιες θεωρητικές αναθεωρήσεις για την περίοδο πριν από την κρίση: για τη βιωσιμότητα και την κοινωνική συνοχή του νεοφιλελεύθερου οικονομικού μοντέλου, για την παγκοσμιοποίηση και τις μακροοικονομικές ανισορροπίες, για το ρόλο του κράτους  και των χρηματαγορών.

Σε μια πρώτη ανάγνωση ξαφνιάζει η έμφαση στο «εθνικό» στοιχείο που διαπερνάει τα άρθρα του σε σχέση με την κρίση. Ασκώντας (ήπια) κριτική στην ιδέα ότι η Δημοκρατική Αριστερά μπορεί να καλύψει ένα χώρο μεταξύ του νεοφιλελεύθερου ΠΑΣΟΚ και της «νεο-κομμουνιστικής» ριζοσπαστικής Αριστεράς, ισχυρίζεται ότι «το ΠΑΣΟΚ δεν διεκπεραιώνει νεοφιλελεύθερη πολιτική αλλά μια πολιτική ειδικών συνθηκών, μια πολιτική Εθνικής αναγκαιότητας, από την οποία εξαρτάται η τύχη της Ελλάδας για δυο-τρεις γενιές» (12.6.2010). Αλλού μιλά για εθνική κρίση που χρειάζεται εθνική εγρήγορση, εθνικές στρατηγικές και εθνικούς αναπτυξιακούς στόχους. Από ό,τι φαίνεται μόνο μια εθνική στοχοπροσήλωση είναι ικανή να διασώσει την αξιοπρέπεια  της Ελλάδας (27.2.2010). Συνέχεια ανάγνωσης

Όταν όλες οι μέρες είναι άθελά σου Κυριακή

Standard

της Πατρίτσιας Καλαφατά

 

Χαρακτικό του Τζιάκομο Πάτρι, από το λεύκωμα «Χαρτογιακάδες», 1940

Ξυπνάς όπως πάντα στις 7. Αυτά δεν αλλάζουν. Σηκώνεσαι από το κρεβάτι και κατευθύνεσαι μηχανικά στο μπάνιο. Λίγο νερό στο πρόσωπο και η επαναφορά στην πραγματικότητα. Μη βιάζεσαι. Δεν έχεις να πας πουθενά. Μπορείς κάλλιστα να επιστρέψεις στο κρεβάτι σου, μπορείς και όχι. Μπορείς να ντυθείς, μπορείς και όχι. Μπορείς να πας μια βόλτα, μπορείς και όχι. Ή να ασχοληθείς με κάτι πιο δημιουργικό. Μια υπέροχη, γεμάτη δυνατότητες μέρα ανοίγεται μπροστά σου. Επιτέλους μπορείς να κάνεις ό,τι θέλεις. Ούτε προθεσμίες, ούτε ωράρια, κανείς πάνω από το κεφάλι σου. Άπλετος χρόνος. Πλήρης ελευθερία. Επιλέγεις να επιστρέψεις στο κρεβάτι σου.

«Στο 13,5% σκαρφάλωσε η ανεργία», για «ρεκόρ δεκαετίας» κάνουν λόγο οι οικονομικοί συντάκτες. «Όσοι μιλούν με αριθμούς […] αδυνατούν να αποδώσουν το νόημα που ο ίδιος ο άνεργος προσδίδει στην ανεργία» λέει η Φ. Τσαλίκογλου (Τα Νέα, 20.7.2010). Και συνεχίζει: «Δεν υπάρχει ανεργία. Άνεργοι μόνον υπάρχουν. Κάθε ιστορία άλλη, αλλά και όμοια. Όμοια στην οδύνη, στην ντροπή, στο στίγμα, στον αυτοστιγματισμό, στην αυτολύπηση».

Δεν ξέρω αν μπορώ να μιλήσω εκ μέρους όλων αυτών με τους οποίους άθελά μας συμβάλαμε στο ρεκόρ της δεκαετίας. Πιστεύω όμως κι εγώ πως κάθε ιστορία (από τις 627.301, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία) όσο διαφορετική και να είναι στα επιμέρους είναι όμοια στην οδύνη της. Όμοια σε αυτό το διαβρωτικό αίσθημα ανυπαρξίας που κατακλύζει κάθε άνεργο. Γιατί πέρα από το ζήτημα της επιβίωσης προκύπτει κι ένα άλλο που δεν είχες υπολογίσει: μαζί με τη δουλειά σου χάθηκε και μια βασική συνιστώσα της ύπαρξής σου. Κι έτσι απλά, από τη μια στιγμή στην άλλη, καλείσαι να επανεφεύρεις τον εαυτό σου, την ταυτότητά σου, την ίδια σου την ύπαρξη. Αλλά δεν έχεις το κουράγιο.

Ξέρω ότι μπορεί να ακούγονται ελιτίστικα όλα αυτά. Γι’ αυτό ας το ξεκαθαρίσω ευθύς εξαρχής. Ήμουν από τους τυχερούς που χρειάστηκε απλώς να «περικόψω» για να επιβιώσω και όχι να «κόψω» εντελώς. Στην περίπτωσή μου δούλεψε ο θεσμός της αθάνατης ελληνικής οικογένειας, η οποία μπορεί να σε καταβροχθίζει, αλλά στη δύσκολη στιγμή θα σου σταθεί. Οικονομικά εννοώ. Θέλω να πω αναγνωρίζω ότι είναι εξουθενωτικό να μην έχεις να πληρώσεις το νοίκι σου, αλλά το υπαρξιακό κόστος μπορεί να είναι εξίσου διαλυτικό. Μην το υποτιμούμε. Συνέχεια ανάγνωσης

365 μέρες με τα κινήματα

Standard

του Ι. Δραγουμάνου

Αν και στα βιβλιοπωλεία τα ημερολόγια και οι ατζέντες δεν είναι πια σε πρώτη θέα, κάνω μια πολύ σύντομη παρουσίαση μερικών τέτοιων εκδόσεων, γιατί πιστεύω πως μέσα στην πληθώρα ημερολογίων που κυκλοφορούν, αν είναι να αγοράσουμε για τον εαυτό μας ή να χαρίσουμε, ας πηγαίνουν τουλάχιστον τα χρήματα για καλό σκοπό. Η παρουσίαση δεν αξιώνει βέβαια να είναι πλήρης.

Όπου γης πατρίς; Οι «δικοί» μας ξένοι στην Αμερική τιτλοφορείται το ημερολόγιο του Δικτύου Κοινωνικής Υποστήριξης Προσφύγων και Μεταναστών. Έχει δυο μέρες ανά σελίδα, τις μέρες και τους μήνες σε τέσσερις γλώσσες (ελληνικά, αγγλικά, αλβανικά, αραβικά), και συνοδεύεται από πλούσιο υλικό σε κείμενα και φωτογραφίες από τα χρόνια της μετανάστευσης των Ελλήνων στην Αμερική. Αξιοπρόσεκτη έκδοση, μια μικρή έκθεση. Αξίζει να το πάρετε και ως βιβλίο.

Ατζέντα έβγαλε και ο νεοσύστατος Σύλλογος Μεταφραστών-Επιμελητών-Διορθωτών, σε τετράγωνο σχήμα, καλαίσθητο, με αρκετό χώρο στην κάθε μέρα. Στην αρχή κάθε μήνα έχει μια ασπρόμαυρη καλλιτεχνική φωτογραφία, ταιριασμένη όμορφα με ένα ποίημα.

Η μικρή ατζέντα τσέπης της Ελευθεριακής Συνδικαλιστικής Ένωσης Αθήνας, που κυκλοφορεί με τέσσερα διαφορετικά εξώφυλλα, περιέχει χρήσιμες και απλές εξηγήσεις για όρους της εργατικής νομοθεσίας, όπως τι ορίζουμε ως κλαδικά σωματεία, απόλυση, γονική άδεια κ.ο.κ. Εμπλουτίζεται με ασπρόμαυρες φωτογραφίες του Μπρεσόν, του Κουντέλκα κ.ά.

Πολύχρωμο και χαρούμενο το ημερολόγιο τοίχου του περιοδικού Αλάνα με τίτλο «Όλα για όλους. Τίποτα για εμάς». Έχει ολοζώντανες ναΐφ ζωγραφιές και ένα αγωνιστικό απόφθεγμα των Ζαπατίστας κάθε μήνα.

Και φέτος έβγαλε ημερολόγιο τοίχου ο Πανελλαδικός Σύνδεσμος Αγωνιστών Εαμικής Εθνικής Αντίστασης, με θέμα «Το θέατρο στο βουνό», μπόλικες φωτογραφίες από παραστάσεις ανταρτών και κείμενα παλιών αγωνιστών.

Τα έσοδα όλων των ημερολογίων που αναφέρουμε διατίθενται για την προώθηση των στόχων του εκάστοτε συλλόγου ή συλλογικότητας.

Αν λοιπόν έχετε ακόμη όρεξη να αγοράσετε ημερολόγιο, προτιμήστε μια τέτοια έκδοση. Κι αν δεν την βρείτε στο βιβλιοπωλείο ζητήστε την, επιμείνετε. Αξίζει.

Ι. Δραγουμάνος

H Aριστερά, τα κινήματα, το κράτος και η κρίση

Standard

Για τα κοινωνικά κινήματα, το κράτος, την παγκοσμιοποίηση, τον Μπαντιού, τον Νέγκρι και τον Χαρτ, την ελληνική κρίση και την Ευρώπη

Μια συζήτηση του Κώστα Δουζίνα με τον Σλάβοϊ Ζίζεκ

μετάφραση: Ιωάννα Δρόσου

H επίσκεψη του Σλάβοϊ Ζίζεκ στην Αθήνα αποτέλεσε σημαντικό γεγονός για τον κόσμο της Αριστεράς, όπως έδειξε και το κατάμεστο Μεγάλο Αμφιθέατρο Χημικών του Μετσόβιου, όπου μίλησε στις 19 Δεκεμβρίου, προσκεκλημένος του Αριστερού Βήματος Διαλόγου και Κοινής Δράσης. Ο Ζίζεκ μαζί με τον Κώστα Δουζίνα (αντιπρύτανη και διευθυντή του Birkbeck Institute for the Humanities, στενό φίλο και έναν από τους βασικούς συντελεστές της πρόσκληση του Ζίζεκ στην Ελλάδα) μίλησαν, σε μια κοινή συνέντευξη, αποκλειστικά στην Αυγή, την Εποχή και το RedNotebook, απαντώντας σε ερωτήματα που τους θέσαμε. Είναι η μοναδική συνέντευξη που έδωσε ο Σλοβένος στοχαστής σε ελληνικές εφημερίδες όσο βρισκόταν στη χώρα μας. Ευχαριστούμε τους δύο συνομιλητές για την ωραία κουβέντα στο φιλόξενο σπίτι του Κ. Δουζίνα, όπου νιώσαμε αμέσως μεγάλη οικειότητα και μπορέσαμε να μιλήσουμε σε φιλικό κλίμα, με χιούμορ, απαλλαγμένη από κάθε ίχνος ακαδημαϊσμού, σοβαροφάνειας και αυθεντίας.

Στη συζήτηση ήταν παρούσες η Ιωάννα Δρόσου, η Όλγα Μπαλαούρα και ο Θωμάς Τσαλαπάτης από την Εποχή, η Ιωάννα Μεϊτάνη από τα «Ενθέματα», ο Δημοσθένης Παπαδάτος-Αναγνωστόπουλος και ο Χρήστος Σίμος από το RedNotebook.

Ευχαριστούμε θερμά τον Κώστα Δουζίνα για τη βοήθειά του, χάρη στην οποία και πραγματοποιήθηκε η συζήτηση.

Δημοσιεύουμε το ένα μέρος της συζήτησης, αυτό το οποίο αναφέρεται κυρίως στα κοινωνικά κινήματα και τη σχέση τους με το κράτος, την Αριστερά και την παρούσα συγκυρία· το υπόλοιπο μέρος, με βασικές αναφορές στην Ευρώπη και τα ανθρώπινα δικαιώματα, δημοσιεύεται σήμερα στην Εποχή, ενώ στο RedNotebook (www.rednotebook.gr) μπορείτε να παρακολουθήσετε ολόκληρη τη συζήτηση.

«ΕΝΘΕΜΑΤΑ»

Ο Κώστας Δουζίνας και ο Σλάβοϊ Ζίζεκ, κατά τη διάρκεια της συζήτησης, στο σπίτι του πρώτου, Αθήνα, 21.12.2010

Άμεση δημοκρατία, κινήματα και κρατική εξουσία

Σλάβοϊ Ζίζεκ: Δεν υποτιμώ τα κινήματα, χωρίς φυσικά να θεωρώ ότι θα φέρουν την επανάσταση. Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία δεν αρκεί. Για να υπάρξουν πραγματικές ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις χρειαζόμαστε μια κυβέρνηση που δεν θα στηρίζεται απλώς στη προσέλευση των πολιτών στις κάλπες κάθε τέσσερα χρόνια, αλλά θα βρίσκεται σε ανοιχτό διάλογο με τα κινήματα. Στη Βραζιλία, για παράδειγμα, ο Λούλα παραχωρεί στις γυναίκες φάρμες και νομίζω ότι κάτι παρόμοιο κάνει και ο Μοράλες στη Βολιβία.

Το πρωί είχα μια συνεργασία με το Verso, τον εκδοτικό μου οίκο στα αγγλικά. Μου είπαν ότι χρειάζεται κάποια επιμέλεια για το καινούργιο μου βιβλίο, βελτιώσεις στο ύφος, να διορθωθούν λάθη στα αγγλικά. Όποτε γίνεται αυτό, πάντα κάνουν κάποια ιδεολογική λογοκρισία. Λογόκριναν ένα σημείο όπου ανέφερα ότι το 1990 δεν ηττήθηκε μόνο η κομμουνιστική αριστερά αλλά και η παραδοσιακή σοσιαλδημοκρατία. Ενώ οι σοσιαλδημοκράτες κοκορευόντουσαν ότι ήρθε η σειρά τους να ηγεμονεύσουν, εξαφανίστηκαν. Η μεγαλύτερη παγίδα που μπορούμε να πέσουμε είναι να πιστέψουμε την παλιά αριστερίστικη άποψη ότι ο σταλινισμός και η σοσιαλδημοκρατία είναι κακά επειδή στην εφαρμογή τους, είτε ως μονοκομματικό κράτος είτε ως κοινοβουλευτική δημοκρατία, στηρίζονται στην ύπαρξη του κράτους, ενώ αυτό που χρειάζεται είναι η άμεση δημοκρατία, συμβούλια κλπ.: θα καταρρεύσουν κι αυτά. Δεν πιστεύω ότι υπάρχει μια αυθεντική προοπτική που αποκαλείται άμεση δημοκρατία.

Ας δούμε το παράδειγμα του Πόρτο Αλέγκρε, που είναι η μετεξέλιξη και ανάπτυξη του Σιάτλ. Αυτό που με σόκαρε είναι η απόλυτη –το τονίζω, απόλυτη– έλλειψη σοβαρού εναλλακτικού προγράμματος· όπως ξέρετε, όταν υπάρχει κενό ο εχθρός βρίσκει τον τρόπο να το καλύψει. Ο φίλος μου Μάικλ Χάρτ, ο οποίος συμμετείχε στο Πόρτο Αλέγκρε όλα τα χρόνια, μου είπε ένα καταπληκτικό ανέκδοτο. Την πρώτη χρονιά υπήρχε άμεση δημοκρατία, όλοι παίρναν το λόγο και όλοι συνεργάζονταν. Την επόμενη χρονιά συνέβη κάτι παράξενο. Ξαφνικά, στο κέντρο του Πόρτο Αλέγκρε υπήρξε μια ζώνη VIP και γύρω γύρω αστυνομία που την προστάτευε. Κι όταν ο Μάικλ μου είπε «ήταν υπέροχα, υπήρχε πλουραλισμός, και όχι λενινιστικές πρακτικές οργάνωσης», του απάντησα: «Φυσικά, γιατί απλώς διαμαρτυρόσασταν. Τη στιγμή που θα πλησιάσετε έστω και ελάχιστα την εξουσία, αναρωτιέμαι τι θα συμβεί, γιατί δεν είναι δυνατόν να κυβερνήσετε όταν όλοι παίρνουν τον λόγο». Συνέχεια ανάγνωσης

Πανεπιστήμιο: να επιστρέψουμε στο μέλλον

Standard

του Βασίλη Κρεμμυδά

 

Έργο του Ανρί Ματίς, από τη σειρά "Τζαζ"

Έφτιαξαν, λέει, πολλά πανεπιστήμια· πού ακούστηκε πάνω από 20 πανεπιστήμια και άλλα τόσα ΤΕΙ  η Ελλαδίτσα; Ωραία! Πολλά θέλετε; Πολλά είναι. Γεμίζουν όμως· μπαίνουν με βαθμό 3 στα 20. Άλλο αυτό· να μην ανακατεύουμε την ποιότητα με την ποσότητα. Ξέρουμε,  καταρχήν η ποσότητα μαρτυρεί και ποιότητα· ας το αφήσουμε για την ώρα.

Έστησαν, λέει, πανεπιστήμια στα χωριά· ήταν λάθος, λέει, κλείστε τα! Μάλιστα· λάθος ήταν, συμφωνώ — δεν κλείνουμε όμως ένα πανεπιστήμιο σε καμία περίπτωση· όπως δεν κλείνουμε ένα σχολείο. Αυτά τα εξυπνακίστικα δεξιότροπα να τα αφήσουμε. Γιατί τα προβλήματα του πανεπιστημίου είναι άλλα — θα τα πούμε. Είναι το ζήτημα της παραγωγής  και της παραγωγικότητας.

Πίσω, στην αλφαβήτα· για να δούμε τι είναι πανεπιστήμιο; Είναι ο ναός των επιστημών ή δεν είναι; Επομένως, επιστήμη δεν οφείλει να παράγει;

Παράγει όμως, έστω αναπαράγει επιστήμη — επιστημονική γνώση παράγει το πανεπιστήμιο; Και αν ναι, τι είδους; Και αν δεν παράγει νέα επιστημονική γνώση, τι διδάσκει τουλάχιστον; Το τελευταίο  μπορεί να το κάνουν κάποιοι διακεκριμένοι και συνειδητοί καθηγητές· κάποιοι όμως. Νέα γνώση στα πανεπιστήμια παράγεται; Μ’ άλλα λόγια, επιστημονική έρευνα στα πανεπιστήμια γίνεται; Ασφαλώς, όχι. Λεφτά θέλει η έρευνα, σε μερικές περιπτώσεις πολλά. Δίδονται; Περίπλοκη η απάντηση: κατά το παρελθόν δόθηκαν πολλά· αρκεί να θυμηθούμε εκείνα τα περιβόητα ΕΠΕΑΕΚ. «Ευρωπαϊκά» λεφτά. Η «νόρμα» ήταν να παραδώσεις σε συγκεκριμένο χρόνο κείμενο, βιβλίο, με τα πορίσματα της έρευνάς σου, αν έπαιρνες λεφτά απ’ αυτά τα προγράμματα.

Συνέχεια ανάγνωσης

Ένας σημαντικός ζωγράφος της βενετοκρατούμενης Κρήτης

Standard

Με αφορμή την έκθεση Χειρ Αγγέλου στο Μουσείο Μπενάκη

της Σοφίας Ζουμπουλάκη

 

Άγιος Γεώργιος δρακοντοκτόνος (Μουσείο Μπενάκη)

Η έκθεση Χειρ Αγγέλου, στο κεντρικό κτήριο του Μουσείου Μπενάκη (17.11.2010- 16.1.2011), σε επιμέλεια της καθηγήτριας Μαρίας Βασιλάκη, είναι αφιερωμένη στον επώνυμο Κρητικό ζωγράφο της Ύστερης Βυζαντινής περιόδου, Άγγελο Ακοτάντο, που έζησε και εργάστηκε στον Χάνδακα της βενετοκρατούμενης Κρήτης κατά το πρώτο μισό του 15ου αι. (η δημιουργική του περίοδος τοποθετείται στο δεύτερο τέταρτο του αιώνα, μεταξύ 1425 και 1450).

Η σημασία της έκθεσης είναι μεγάλη, καθώς γνωρίζει στο ευρύ κοινό έναν σημαντικό ζωγράφο μιας μεταβατικής εποχής. Εκτός από την αδιαμφισβήτητη καλλιτεχνική αξία του έργου του και τη συμβολή του στην εικονογραφία της κρητικής ζωγραφικής του 15ου και του 16ου αι. κυρίως, η προβολή του έργου του Αγγέλου είναι σημαντική για δύο ακόμη λόγους: πρώτον, διότι αποτελεί την μοναδική περίπτωση υστεροβυζαντινού ζωγράφου για τον οποίο διαθέτουμε πολλές πληροφορίες, μέσω των εγγράφων που σώθηκαν στα κρατικά αρχεία της Βενετίας, με βασικότερη πηγή πληροφοριών το κείμενο της διαθήκης του και, δεύτερον    –απόρροια του πρώτου– διότι ορίζει με σαφήνεια τις διαφορετικές συνθήκες που οδηγούν, στα αστικά κέντρα της Κρήτης, στη μετάβαση από τον ανώνυμο βυζαντινό ζωγράφο που θεωρείται ένας απλός τεχνίτης, στους επώνυμους επιφανείς ζωγράφους της κρητικής σχολής. Είναι χαρακτηριστικό ότι για την ύστερη αυτή περίοδο του Βυζαντίου δεν γνωρίζουμε κανένα όνομα ζωγράφου από όσους εργάστηκαν στα κορυφαία μνημεία της Κωνσταντινούπολης, όπως, επί παραδείγματι, η Μονή της Χώρας.

Συνέχεια ανάγνωσης

Μια κριτική ματιά στις προτεινόμενες θεσμικές αλλαγές για την τριτοβάθμια εκπαίδευση

Standard

του Θωμά  Μαλούτα

 

Ρόυ Λίχντενστάιν, "Κόκκινος ιππότης"

Οι θέσεις του Υπουργείου Παιδείας όσον αφορά τις απαιτούμενες αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο για την τριτοβάθμια εκπαίδευση μπορούν να συνοψισθούν στο ακόλουθο τρίπτυχο:

1. Έχουν αλλάξει οι συνθήκες από την εποχή του νόμου-πλαισίου του 1982 και το μαζικό πανεπιστήμιο δεν ανταποκρίνεται στις νέες απαιτήσεις. Προτείνεται να αντικατασταθεί από ιδρύματα πολλαπλώς διαφοροποιημένα, που να ανταποκρίνονται και στη διαφοροποίηση της ζήτησης.

2. Πάσχει σοβαρά η διοικητική διάρθρωση του πανεπιστημίου. Προτείνεται να μετριασθεί η συμμετοχή της πανεπιστημιακής κοινότητας στη διοίκηση των ιδρυμάτων με παράλληλη αύξηση της διοικητικής τους αυτοτέλειάς.

3. Το πανεπιστήμιο πάσχει όσον αφορά την Αριστεία, την εξωστρέφεια και τη διεθνή αναγνώριση. Προτείνεται αναβάθμιση μέσω αξιολόγησης σε όλα τα επίπεδα και αναζήτηση στελεχών διοίκησης και στις διεθνείς αγορές.

 

Τέλος του μαζικού πανεπιστημίου ή τέλος της κοινωνικής κινητικότητας;

Καταρχάς, οι θέσεις του Υπουργείου προσπερνούν το βασικό ερώτημα: Ποιο είναι το πρόβλημα και πώς τεκμηριώνεται; Είναι η ποιότητα των σπουδών; Είναι η σύνδεση με την αγορά εργασίας; Είναι το επίπεδο της έρευνας; Έτσι, υιοθετούνται, άλλοτε ρητά και συνήθως άρρητα, στερεοτυπικές αιτιάσεις εναντίον του πανεπιστημίου, οι οποίες δεν μπορούν να αποτελέσουν βάση σοβαρής συζήτησης και προσπάθειας για θετικές μεταβολές.

Οι θέσεις παραγνωρίζουν το ουσιαστικό κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα που σηματοδοτεί η διαπίστωση ότι έχει επέλθει το τέλος του μαζικού πανεπιστημίου. Η αίσθηση τέλους εποχής δεν είναι αβάσιμη, αλλά για διαφορετικούς λόγους από εκείνους που συνδέονται με τα εσωτερικά προβλήματα του πανεπιστημίου. Η αίσθηση της μαζικότητας και του κοινωνικά δημοκρατικού ρόλου για το πανεπιστήμιο χτίστηκε πάνω στη μαζική κοινωνική κινητικότητα, την οποία στήριξε αποτελεσματικά επί δεκαετίες. Οι διέξοδοι και οι προοπτικές που προσέφερε δεν ήταν κοινωνικά ενιαίες: στα μεσαία-υψηλά στρώματα προσέφερε κυρίως θέσεις στις επίλεκτες σχολές, ενώ στα ενδιάμεσα και στα χαμηλότερα στρώματα θέσεις στις «καθηγητικές» σχολές και σε εκείνες που οδηγούσαν στη δημόσια διοίκηση. Έστω λοιπόν και αν εν γένει αναπαρήγαγε κοινωνικά άνισες προοπτικές, η γενικευμένη κοινωνική κινητικότητα με την οποία συνδέθηκε προσέφερε ελπίδες κοινωνικής κινητικότητας και απέτρεψε σε μεγάλο βαθμό την ταξική οριοθέτηση του ονείρου κοινωνικής ανόδου μέσω σπουδών για το μεγαλύτερο μέρος του κοινωνικού σώματος. Συνέχεια ανάγνωσης

Περί μυθιστοριογραφίας και μαγειρικής

Standard

του Δημήτρη Τζανακόπουλου

Έργο του Rudolf Schlichter

Μια από τις κακές συνήθειες της Αριστεράς είναι να στοιχίζεται πίσω από ψευδοαντιθέσεις, αντιθέσεις δηλαδή που εμφανίζονται ως πραγματικές και με τεράστια σημασία, οι οποίες όμως εξαρτώνται από ένα λάθος ερώτημα και μετατρέπουν ένα τακτικό ζήτημα μιας φανταστικής (συνήθως) συγκυρίας σε κριτήριο για την ταξινόμηση στο αντιθετικό ζεύγμα φίλος-εχθρός. Εδώ φυσικά χρειάζεται μια επεξήγηση του τι σημαίνει «φανταστική συγκυρία».

Η συγκυρία ορίζεται ως η ειδική ιστορική ατομικότητα ενός κοινωνικού σχηματισμού (Πουλαντζάς) και μπορεί κανείς να φτάσει στην περιγραφή της μέσω της συγκεκριμένης ανάλυσης της συγκεκριμένης κατάστασης (Λένιν). Πρόκειται για την τελική πράξη της επιστημονικής πρακτικής που ονομάζεται ιστορικός υλισμός, η ολοκλήρωση της οποίας ρίχνει την αυλαία της επιστημονικής παράστασης όπου όλα διενεργούνται με βάση ένα αυστηρό εννοιολογικό σύστημα, ένα σύστημα εντός του οποίου δεν μπορεί να λέει ο καθείς ό,τι του κατεβαίνει.

Η συγκεκριμένη ανάλυση της συγκεκριμένης κατάστασης μας οδηγεί στο συγκεκριμένο ιστορικό πραγματικό, μέσω μιας διαδικασίας παραγωγής επιστημονικών εννοιών που εκκινεί από τις «συνήθεις-κοινότοπες» νοητικές κατηγορίες συγκεκριμένων αντικειμένων, τις αποδομεί κριτικά, διαμορφώνοντας ταυτόχρονα αφηρημένες έννοιες που αποκρυπτογραφούν το πραγματικό, και «επιστρέφει» έτσι στα νοητικά σχήματα των συγκεκριμένων αντικειμένων, έχοντάς τα μετασχηματίσει ριζικά. Αυτή είναι η μέθοδος της επιστημονικής ηπείρου που εγκαινίασε ο Μαρξ, την οποία προσπάθησε να στοχαστεί στην Εισαγωγή του 1857 και την οποία χρησιμοποίησε παραδειγματικά στο Κεφάλαιο.

Συνέχεια ανάγνωσης