Και ο αγώνας συνεχίζεται…

Standard

του Στρατή Μπουρνάζου

 

Ανρί Ματίς, «Κόκκινος χορευτής», 1938

Το καλό νέο δεν άργησε να κυκλοφορήσει, το απόγευμα της Τετάρτης. «Τέλειωσε η απεργία!», «Νικήσαμε!», «Πάμε στην Υπατία!»· μέσα σε λίγα λεπτά, με sms, μαίηλ και τηλέφωνα, εν χορδαίς και οργάνω, η είδηση άρχισε να κάνει τον γύρο. Τον γύρο του θριάμβου. Συναισθήματα πολλά, μα πρώτα απ’ όλα χαρά και ανακούφιση. Aρκεί να δει κανείς τις φωτογραφίες: χαμόγελα μέχρι τ’ αυτιά, γέλια, χαρές, χοροί και γλέντια — μια ατμόσφαιρα που ο Πιτσιρίκος συνόψισε θαυμάσια επιγράφοντας το άρθρο του για τους απεργούς μετανάστες «Τα γελαστά παιδιά» (pitsirikos.net, 10 Μαρ. ’11).

Μια χαρά λυτρωτική, όπως τουλάχιστον την ένιωσα εγώ, καθώς φτάσαμε στη λύση χωρίς να ζήσουμε την τραγωδία. Αν είχαμε νεκρούς, μπορεί το πολιτικό κόστος να το πλήρωνε η κυβέρνηση και το κρίμα να έπεφτε στο λαιμό της, ωστόσο το βάρος θα ήταν ασήκωτο για όλους εμάς: τους συμπαραστάτες, τους αλληλέγγυους, όσους και όσες, από κοντά ή μακριά, καθένας και καθεμιά με τον τρόπο του, συμπάσχαμε με τους απεργούς. Ασφαλώς και η κυβέρνηση δεν ήθελε νεκρό γιατί φοβόταν το «κόστος», εμείς όμως –γιατί πάντα, θυμάστε, «εμείς μιλάμε γι’ ανθρώπινες ζωές– ήμασταν εκείνοι που θα νιώθαμε συντριβή αν πάθαινε κάτι κάποιος απεργός.

Από κει και πέρα, και ανεξάρτητα από τον βαθμό προσωπικής εμπλοκής του καθενός, όλη η ιστορία της απεργίας πείνας αξίζει και πρέπει να αποτιμηθεί. Καταθέτω λοιπόν λίγες πρώτες σκέψεις.

α) Κατά τη γνώμη μου, πρόκειται για σημαντική πολιτική νίκη. Νίκη πρώτα απ’ όλα των απεργών, αλλά και των αλληλέγγυων, των πολιτικών δυνάμεων και των συλλογικοτήτων που στήριξαν την απεργία, νίκη ενάντια στον αγριανθρωπισμό που εκδηλώθηκε. Η νίκη, πιστεύω, ήταν τεράστια στο συμβολικό επίπεδο, αν συνυπολογίσουμε τη συγκυρία και τη σιδηρά στάση της κυβέρνησης, καθώς και τον πολύ δύσκολο συσχετισμό που είχε διαμορφωθεί από τις πρώτες μέρες της απεργίας, με την έξωση από τη Νομική. Και λέγοντας «συμβολικό» δεν εννοώ βέβαια κάτι λίγο, φτενό, προσχηματικό· αντίθετα, κάτι που μπορεί να εμψυχώσει, να δώσει φτερά σε όσους αγωνίζονται, να δώσει τον τόνο, να αλλάξει το κλίμα και την ψυχολογία. Πολλά και σημαντικά είναι εκείνα που κρίνονται πάντα στο επίπεδο αυτό. Συνέχεια ανάγνωσης

Στα όρια επιστήμης και πολιτικής: το 1821 στον ΣΚΑΪ

Standard

του Παναγιώτη Στάθη

Ευγένιος Ντελακρουά, «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου», 1826

Η εθνική ιστορία, και ευρύτερα η εθνική ταυτότητα, έχει προκαλέσει ζωηρές συζητήσεις ή και αντιπαραθέσεις τα τελευταία χρόνια στον χώρο της δημόσιας ιστορίας, ορισμένες μάλιστα έλαβαν έντονο συγκρουσιακό χαρακτήρα. Στο πλαίσιο αυτό είναι ευπρόσδεκτη η πρωτοβουλία του ΣΚΑΪ να παραγάγει μια ιστορική σειρά ντοκιμαντέρ για την Επανάσταση του 1821 με υπεύθυνους επιστήμονες ιστορικούς, η οποία μάλιστα υποστηρίζεται από αρκετές παράλληλες δράσεις: σειρά τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών συζητήσεων με καλεσμένους επιστήμονες, έκδοση ενός πεντάτομου επιστημονικού έργου για την Επανάσταση, έκδοση ενός παιδικού εικονογραφημένου βιβλίου για την πολιορκία του Μεσολογγίου, αρθρογραφία στην Καθημερινή. Καθώς το ντοκιμαντέρ ανατρέπει τους παραδεδομένους εθνικιστικούς μύθους για την οθωμανική περίοδο και το Εικοσιένα, ξεσήκωσε ισχυρές αντιδράσεις από διάφορες εθνικιστικές μερίδες και από χώρους της λαϊκής και της άκρας δεξιάς.

Ωστόσο, όσα λέγονται στο ντοκιμαντέρ και ενόχλησαν τους εθνικιστές, αποτελούν κοινούς τόπους στην επιστημονική ιστοριογραφία εδώ και τουλάχιστον τρεις δεκαετίες. Πράγματι η γενικότερη παρουσίαση του Εικοσιένα στο ντοκιμαντέρ εντάσσεται στις σύγχρονες επιστημονικές προσεγγίσεις που διδάσκονται στα ελληνικά και ξένα πανεπιστήμια. Στα υπέρ της σειράς προσμετράται η ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα σκηνοθετική δημιουργία με την υψηλής ποιότητας εικαστική παρουσίαση, τα δραματοποιημένα μέρη, τη φροντισμένη εκλαΐκευση, το λιτό ύφος της αφήγησης του Πέτρου Τατσόπουλου, τα αποσπάσματα συνεντεύξεων δυτικοευρωπαίων και τούρκων ιστορικών, την έμφαση στην ανάδειξη της καθημερινότητας των χαμηλότερων κοινωνικών στρωμάτων στη διάρκεια του Αγώνα. Θα πρέπει επίσης να εξαρθεί η τόλμη της σειράς να μιλήσει και για θέματα ταμπού, όπως π.χ. οι σφαγές των μουσουλμάνων στην άλωση της Τριπολιτσάς, η νύξη για κανιβαλισμό στο πολιορκημένο Μεσολόγγι, ή το αλβανόφωνο νανούρισμα –υπόμνηση για την ξενοφωνία αρκετών επαναστατών– σε μια εξαιρετική δραματοποίηση των προετοιμασιών της Εξόδου του Μεσολογγίου. Για τα ελληνικά δεδομένα συνιστά μια από τις καλύτερες προσπάθειες, αν και απέχει από τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές παραγωγές με τον πολύ ψηλότερο προϋπολογισμό, τις ψηφιακές αναπαραστάσεις και τους πολυάριθμους κομπάρσους.

Το όλο εγχείρημα, όμως, δεν στερείται προβλημάτων. Η πρώτη ένσταση σχετίζεται με τους επιστημονικούς συμβούλους της σειράς, Θάνο Βερέμη και Ιάκωβο Μιχαηλίδη: πρόκειται για ακαδημαϊκούς ιστορικούς που όμως ερευνητικά δεν ειδικεύονται στις περιόδους της οθωμανικής κυριαρχίας και της Επανάστασης, όπως επίσης και η πλειονότητα των καλεσμένων επιστημόνων στις πέντε πρώτες συζητήσεις που ακολούθησαν τις αντίστοιχες προβολές των επεισοδίων. Ίσως σε αυτό να οφείλονται και ορισμένα πραγματολογικά λάθη του ντοκιμαντέρ, όπως π.χ. η ταύτιση του Μεχμέτ Ρεσίτ Κιουταχή με τον πασά που νίκησε τον Αλή Τεπελενλή, ενώ νικητής του Αλή ήταν ο Αχμέτ Χουρσίτ πασάς. Ο Ρεσίτ πασάς ήταν απλώς ένας από τους πασάδες που συμμετείχαν στην πολιορκία του Αλή.

Eυγένιιος Ντελακρουά, "Η σφαγή της Χίου" (σχέδιο)

Σημαντικότερα όμως είναι τα προβλήματα που αφορούν σε κάποιες, μάλλον παρωχημένες, ερμηνευτικές επιλογές του ντοκιμαντέρ. Ενδεικτικά: η άποψη ότι από τις αρχές του 17ου αιώνα μεγάλος αριθμός αγροτών κατέφυγε στον ορεινό χώρο λόγω της αύξησης των φορολογικών βαρών και της έντασης της καταπίεσης, εξέλιξη από την οποία προέκυψαν και οι κλέφτες, δεν υποστηρίζεται από τα δημογραφικά και ιστορικά δεδομένα. Η άποψη ότι μια προϊούσα αύξηση της οθωμανικής καταπίεσης στην ύστερη περίοδο οδήγησε ευρύτατους πληθυσμούς στη συμμετοχή στην επανάσταση ούτε τεκμηριώνεται επαρκώς στις πηγές σε ό,τι αφορά τους αγροτικούς πληθυσμούς, ούτε συνάδει με την οικονομική ανάπτυξη των χριστιανών εμπόρων, ναυτικών, βιοτεχνών και προεστών στον 18ο αιώνα. Αντιθέτως, απουσιάζει οποιαδήποτε αναφορά στην πολυδιάστατη κρίση (οικονομική και όχι μόνον) που διέκοψε μια μακρά περίοδο εμπορικής ανάπτυξης και έπληξε ευρύτατες κοινωνικές ομάδες στα αμέσως προεπαναστατικά χρόνια και που φαίνεται να σχετίζεται άμεσα με την έκρηξη της επανάστασης. Άλλωστε, το ντοκιμαντέρ ερμηνεύει την Επανάσταση δίνοντας έμφαση στον Νεοελληνικό Διαφωτισμό και συνακόλουθα στην επιρροή των ιδεών της Γαλλικής Επανάστασης, υποβαθμίζοντας τη σημασία της παράλληλης εμπορικής ανάπτυξης και της σχέσης της με την εμφάνιση των διαφωτιστικών ιδεών. Από αυτήν την άποψη ακολουθεί περισσότερο το ερμηνευτικό μοντέλο του Κ.Θ. Δημαρά, τηρώντας αποστάσεις από τη μαρξιστική ερμηνεία του Ν. Σβορώνου που δίνει έμφαση στην οικονομία. Συνέχεια ανάγνωσης

Κάτι συμβαίνει εδώ: Σχετικά με την «πολιτική της οργής»

Standard

του Νικόλα Σεβαστάκη

 

Χαρακτικό του Όττο Νίκελ, από το λεύκωμα «Πεπρωμένο» (1930)

Έχουμε μιλήσει πολλές φορές για το πολιτικό παιχνίδι με τους κοινωνικούς φόβους που παίζεται στο όνομα μιας «ηθικής της ευθύνης». Αυτό το παιχνίδι έχει τους επαγγελματίες, τους χορηγούς, τους λειτουργούς του στα μέσα επικοινωνίας και στο χώρο της διανόησης. Σχηματικά λέμε ότι αυτός είναι ο χώρος του Μνημονίου, το πεδίο στο οποίο κινούνται, με διαφορετικές ταχύτητες και εντάσεις, όλες εκείνες οι φωνές που πιστεύουν ότι η οριστική υπέρβαση της Μεταπολίτευσης (το περιβόητο finis) πρέπει να είναι μια φυγή προς τα εμπρός με όρους ανταγωνισμού, απελευθέρωσης της επιχειρηματικότητας, εργασιακής και κοινωνικής πειθάρχησης σε μια ανώτερη καπιταλιστική «ορθολογικότητα».

Έχει ωστόσο ενδιαφέρον ότι, από μια άλλη πλευρά, κάποιες πολύ διαφορετικές δυνάμεις προβάλλουν με τη σειρά τους την ίδια επιθυμία υπέρβασης. Μοιράζονται ένα αντίστοιχης δραματικότητας ανορθωτικό-εξυγιαντικό πάθος. Μόνο που αυτές οι φωνές ομνύουν, όπως ισχυρίζονται, στο αντι-σύστημα και όχι στο σύστημα. Εμφανίζονται όλο και πυκνότερα ως ένα κομμάτι του κόσμου της διαμαρτυρίας και της λαϊκής αγανάκτησης. Σε ένα μπλογκ διεξάγεται αυτές τις μέρες μια «ψηφοφορία» με θέμα: σε ποιων τα σπίτια θέλετε να διαδηλώσετε περισσότερο; Από κάτω έχει μια σειρά ονομάτων ηγετικών στελεχών από τα δυο μεγάλα κόμματα. Το συγκεκριμένο μπλογκ είναι εξάλλου ένας από τους σπόνσορες της πρωτοβουλίας με το μεγαλειώδες όνομα «Κίνημα Λαού» η οποία διαδήλωσε έξω από το σπίτι του Άκη Τσοχατζόπουλου και του Σημίτη. Συνέχεια ανάγνωσης

To Facebook, το Τwitter και η εξέγερση των Αράβων

Standard

Το Facebook, το Twitter, τα κινητά και το διαδίκτυο έπαιξαν σημαντικό ρόλο τόσο στην οργάνωση όσο και στη γνωστοποίηση των πρόσφατων εξεγέρσεων στον αραβικό κόσμο. Το γεγονός τροφοδότησε ξανά τη μεγάλη δημόσια συζήτηση και διαμάχη (που είχε αναπτυχθεί και το 2009 σχετικά τον ρόλο του Twitter στην «Πράσινη Επανάσταση» του Ιράν) σχετικά με τη σχέση social media και επανάστασης. Οι σχετικές απόψεις καλύπτουν μια πολύ μεγάλη γκάμα — από αυτούς που πρεσβεύουν ότι ο ρόλος των social media υπήρξε καθοριστικός, σε βαθμό που κάνουν λόγο για «Τwitter Revolution» ή «Facebook Revolution», μέχρι εκείνους που υποστηρίζουν ότι υπήρξαν απλώς ένα βοηθητικό μέσο. Από την τεράστια συζήτηση στον διεθνή Τύπο και το Διαδίκτυο, δημοσιεύουμε σήμερα αποσπάσματα από τα άρθρα του καναδού δοκιμιογράφου Malcolm Gladwell («Does Egypt need Twitter?», The New Yorker, 2.2.2011), του δημοσιογράφου του CNN Chris Taylor («Why not call it a Facebook revolution?», http://articles.cnn.com/2011-02-24/tech/facebook.revolution_1_facebook-wael-ghonim-social-media?_s=PM:TECH, στις 24.2.2011), της μπλόγκερ και δημοσιογράφου Jillian C. York («Not Twitter, Not Wikileaks: Α Human Revolution», http://jilliancyork.com/2011/01/14/not-twitter-not-wikileaks-a-human-revolution, στις 14.1.2011, του μπλόγκερ και δημοσιογράφου Greg Satell «Social media and Revolution», http://www.digitaltonto.com/2011/social-media-and-revolution, στις 9.2.2011).

«ΕΝΘΕΜΑΤΑ»

Ουάου! Είδες τι τουίταρε μόλις ο Μάο;

Standard

του Μάλκλομ Γκλάντγουελ

Όταν ο Μάο αποφαινόταν, στην περίφημη ρήση του, ότι η εξουσία πηγάζει από την κάνη των όπλων, η όλη συζήτηση επικεντρώθηκε στη σημασία των όπλων. Δεν υπήρξε μεγάλο ενδιαφέρον, τότε, για τον τρόπο που διάλεξε ο Μάο να επικοινωνήσει αυτή του την άποψη: αν την εξέθεσε σε μια ομιλία του, αν την ψιθύρισε σε κάποιον φίλο του, αν την έγραψε στο ημερολόγιό του ή αν την περιέλαβε σε κάποιο βιβλίο του. Κάτι τέτοιο, βέβαια, δεν θα συνέβαινε με τίποτα σήμερα. Σήμερα πιστεύουμε ότι το «πώς» της επικοινωνιακής πράξης έχει τεράστια σημασία. Θα λέγαμε ότι ο Μάο πόσταρε «η εξουσία πηγάζει από την κάνη των όπλων» στη σελίδα του στο Facebook ή ότι μπλόγκαρε για τις κάνες των όπλων στο tumbrl — και, εν τέλει, στη διαπάλη των αποστόλων των new media για τις σημασίες, το κομμάτι σχετικά με τα όπλα θα λησμονιόταν και το μέγα συμπέρασμα θα ήταν: Ουάου! Είδες τι τουίταρε μόλις ο Μάο;

 

Έργο του John Sherffius

Υπάρχουν χιλιάδες σημαντικά πράγματα που μπορούμε να πούμε για τις αιτίες και τις συνέπειες των διαδηλώσεων στην Αίγυπτο. Όπως έγραψα το περασμένο φθινόπωρο στο New Yorker, ο «υψηλού κινδύνου» κοινωνικός ακτιβισμός απαιτεί βαθιές ρίζες και «ισχυρούς δεσμούς». Και σίγουρα το πιο αδιάφορο σχετικά με τους διαδηλωτές είναι ότι ορισμένοι από αυτούς μπορεί να έχουν (ή να μην έχουν), στη μια ή την άλλη περίπτωση, χρησιμοποιήσει τις δυνατότητες των new media για να επικοινωνήσουν μεταξύ τους. Σας παρακαλώ. Οι άνθρωποι διαδήλωναν ρίχνοντας κυβερνήσεις και πριν επινοηθεί το Facebook. Το έκαναν και πριν εμφανιστεί το διαδίκτυο. Δεν είχαν όλοι τηλέφωνο στην Ανατολική Γερμανία τη δεκαετία του 1980 –και όμως εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν στο κέντρο της Λειψίας και οδήγησαν στην κατάρρευση ένα καθεστώς που όλοι νομίζαμε ότι θα κρατήσει καμιά εκατοστή χρόνια ακόμα–, ενώ στη Γαλλική Επανάσταση τα πλήθη στους δρόμους επικοινωνούσαν ο ένας με τον άλλο χρησιμοποιώντας εκείνο το παράξενο, παντελώς άγνωστο σήμερα εργαλείο, γνωστό ως «ανθρώπινη φωνή». Οι άνθρωποι που θέλουν να διαμαρτυρηθούν θα βρίσκουν πάντα τρόπους να επικοινωνήσουν μεταξύ τους. Και οι τρόποι με τους οποίους επιλέγουν να το κάνουν έχουν, εν τέλει, μικρότερο ενδιαφέρον σε σχέση με τους λόγους που τους ώθησαν σ’ αυτό.

 

Γιατί να μη μιλήσουμε για Επανάσταση του Facebook;

Standard

του Κρις Ταίυλορ

Οι Τυνήσιοι πλημμύρισαν τους δρόμους με τη βοήθεια του Twitter. Οι διαδηλώσεις της Αιγύπτου συντονίστηκαν από σελίδες του Facebook, όπως αυτή του διαδικτυακού ακτιβιστή Wael Ghonim. Οι διαφωνούντες της Λιβύης έκαναν γνωστή την «Ημέρα της οργής» τους με τον ίδιο τρόπο. Κι όμως, αυτές τις μεθυστικές ημέρες, που ολόκληρη η Μέση Ανατολή φαίνεται να εμπνέεται και να οργανώνει ονλάιν την εξέγερσή της ενάντια στα αυταρχικά καθεστώτα, έχει γίνει της μόδας οι ειδικοί να υποτιμούν τον ρόλο των social media στις επαναστάσεις του 2011.

«Οι άνθρωποι διαδήλωναν ρίχνοντας κυβερνήσεις και πριν επινοηθεί το Facebook», αποφαινόταν ο Malcolm Gladwell στο New Yorker, στις 2 Φεβρουαρίου. Λίγες εβδομάδες αργότερα, ο Gideon Rachman μας υπενθύμιζε, στους Financial Times, ότι «οι Γάλλοι κατάφεραν να αλώσουν τη Βαστίλη άνευ της βοήθειας του Twitter — ενώ οι μπολσεβίκοι κατέλαβαν τα Χειμερινά Ανάκτορα χωρίς να κοντοσταθούν για ανεβάσουν φωτογραφίες τους στο Facebook».

Αρκούντως αληθινό — και εντελώς άσχετο με το θέμα μας. Και οι εξεγέρσεις εκείνες είχαν βοηθηθεί σοβαρά από την τεχνολογία της εποχής τους. Η επανάσταση των μπολσεβίκων δύσκολα θα εκδηλωνόταν χωρίς τον τηλέγραφο και το τρένο που έφερε τον Λένιν στο Σταθμό της Φινλανδίας την κατάλληλη στιγμή. Και τι θα ήταν η Γαλλική Επανάσταση χωρίς το τελευταίο χάι τεκ γκάτζετ, φρέσκο φρέσκο από το εργαστήριο του δρ. Ζοζέφ Γκιγιοτίν;

Ασφαλώς η τεχνολογία από μόνη της δεν γεννά επαναστάσεις. Η θέληση του λαού είναι το στοιχείο που έχει ζωτική σημασία. H δυσαρέσκεια που σιγοβράζει για κάμποσες δεκαετίες είναι το καλύτερο προσάναμμα της επανάστασης. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι τα social media δεν μπορούν να προσφέρουν σοβαρή βοήθεια και ευκολίες στους επαναστάτες που αγωνίζονται.

Θυμάστε τους νεαρούς που έδιναν συνεντεύξεις στην πλατεία Ταχρίρ τη νύχτα που έπεσε ο Μουμπάρακ; Αυτό που με εντυπωσίασε περισσότερο ήταν το τι έκαναν, περιμένοντας να τελειώσουν οι ρεπόρτερ το εισαγωγικό τους: ασχολούνταν με το smartphone τους. Θέλετε να στοιχηματίσουμε για το σάιτ που τσέκαραν; Συνέχεια ανάγνωσης

Ούτε το Twitter ούτε τα Wikileaks: μια επανάσταση των ανθρώπων

Standard

της Τζίλιαν Γυορκ

μετάφραση: Στρ. Μπουλαλάκης

Δεν σκοπεύω να υποτιμήσω τη σημασία των social media στην εξέγερση της Τυνησίας. Ασφαλώς, έπαιξαν τεράστιο ρόλο στο να κυκλοφορήσουν βίντεο, φωτογραφίες και ειδήσεις σε όλο τον κόσμο — και όχι απλώς στο ευρύ κοινό, αλλά και στα μέσα ενημέρωσης. Το Al Jazeera, το οποίο παρείχε πολλές φορές την καλύτερη κάλυψη των γεγονότων της Τυνησίας, βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε πηγές προερχόμενες από τα social media, όπως και άλλα μέσα. Τυνησιακά μπλογκ και νέες πηγές –όπως τα Nawaat και SBZ News– συμπλήρωσαν τα κενά που άφηνε η προχειρότητα των ρεπορτάζ των κυρίαρχων μέσων ενημέρωσης. Και, μιλώντας από προσωπική εμπειρία, ήμουν σε θέση να φέρω σε επαφή Τυνήσιους –πολλούς από τους οποίους δεν έχω συναντήσει ποτέ στην πραγματική ζωή– με δημοσιογράφους, χάρη στη διασύνδεσή μας στο Facebook και το Twitter.

Ωστόσο, το να μιλάμε για «Επανάσταση του Twitter» ή ακόμα και για «Επανάσταση των Wikileaks» δείχνει ότι δεν έχουμε μάθει τίποτα από την εμπειρία του παρελθόντος στη Μολδαβία και το Ιράν. Το ερώτημα του Evgeny Morozov «Θα συνέβαινε αυτή η επανάσταση αν δεν υπήρχαν το Facebook και το Twitter;» τα λέει όλα. Εγώ –όπως και οι περισσότεροι Τυνήσιοι, στους οποίους έχω θέσει αυτό το ζήτημα– απαντάω ναι, θα είχε συμβεί και χωρίς το διαδίκτυο.

Είμαι απίστευτα ενθουσιασμένη και περήφανη για τους τυνήσιους φίλους μου. Πρόκειται για μια απίστευτη νίκη, που δεν θα σβηστεί γρήγορα από τη συλλογική μνήμη. Και νιώθω πανευτυχής που οι Τυνήσιοι είχαν την ικανότητα να χρησιμοποιήσουν τα social media για να επιστήσουν την προσοχή στα δεινά τους. Αλλά δεν νομίζω ότι ασεβώ στη μνήμη του Μοχάμεντ Μπουαζίζι –ή των 65 άλλων που έχασαν τη ζωή τους στους δρόμους για τον ίδιο λόγο– λέγοντας πως όλα αυτά δεν είναι τίποτα άλλο από μια επανάσταση των ανθρώπων.

Συνδεσιμότητα και καθολικότητα: από το διαδίκτυο στα κινήματα

Standard

του Γκρεγκ Σατέλ

μετάφραση: Στρ. Μπουλαλάκης

Τα γεγονότα στην Αίγυπτο ανανέωσαν τη συζήτηση για τη σχέση των social media και των επαναστάσεων. Έχοντας ζήσει πραγματικά μια επανάσταση, την «Πορτοκαλί Επανάσταση» της Ουκρανίας το 2004, βρίσκω μεγάλο μέρος αυτής της συζήτησης ανόητο και τουλάχιστον ενοχλητικό. Δυσανασχετώ όταν βλέπω ανθρώπους να σιγοπίνουν τον καπουτσίνο τους και ταυτόχρονα να ποστάρουν στο Τwitter για το πόσο καλά κάνουν. Παρ’ όλα αυτά, η εξέχουσα παρουσία των social media στην ιστορία των αιγυπτιακών διαδηλώσεων δείχνει ότι κάτι τρέχει. Ενώ οι επαναστάσεις υπήρχαν βέβαια πολύ πριν το Twitter, τα πολιτικά κινήματα είναι σαφώς κοινωνικά φαινόμενα και, ως εκ τούτου, διέπονται από τους κανόνες των κοινωνικών δικτύων και επιταχύνονται χάρη στα social media.

Όπως επισήμανε ο Mathew Ingram [http://gigaom.com/2011/01/29/twitter-facebook-egypt-tunisia], η κουβέντα δεν πρέπει να επικεντρωθεί στο Twitter ή στο Facebook, αλλά στη δύναμη της επικοινωνίας σε πραγματικό χρόνο που παρέχει η διαδικτυακή επικοινωνία. Η σύγχρονη τεχνολογία και τα social media έχουν πράγματι ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που βοηθούν την πολιτική δράση των μαζών.

Δεν πάει πολύς καιρός από τότε που ήταν απαραίτητος ένας τηλεοπτικός σταθμός ή ένα τυπογραφείο για να μπορέσει να ακουστεί η φωνή σας. Και δεν είναι τυχαίο ότι τα κρατικής ιδιοκτησίας μέσα, τόσο το 2004 όσο και το 2011, χρησιμοποίησαν πλαστά βίντεο, για να παραποιήσουν τα γεγονότα. Οι άνθρωποι της εξουσίας γνωρίζουν ότι ο κεντρικός έλεγχος της επικοινωνίας είναι κομβικής σημασίας προκειμένου να μη χάσουν τον έλεγχο της κεντρικής εξουσίας.

Ένα σημαντικό χαρακτηριστικό του πραγματικού χρόνου επικοινωνίας, εν γένει, και ειδικά όσον αφορά τα social media, είναι ότι κάνουν εξαιρετικά προσιτή τη μαζική κυκλοφορία της πληροφορίας στους απλούς ανθρώπους. Όπως έγραψα σε προηγούμενο ποστ με θέμα γιατί κερδίζει το διαδίκτυο, το διαδίκτυο σχεδιάστηκε με δύο βασικά χαρακτηριστικά: συνδεσιμότητα και καθολικότητα, έννοιες οργανικές και για τα πολιτικά κινήματα.

Ένα από τα πιο σημαντικά ζητήματα όσον αφορά τη σχέση social media και επαναστάσεων είναι o ισχυρισμός του Malcolm Gladwell ότι οι επαναστάσεις είναι ένα φαινόμενο που απαιτεί «ισχυρούς δεσμούς». Αντίθετα, υποστηρίζει, τα social media είναι το βασίλειο των «ασθενών δεσμών», όπου μπορεί να παίξει κανείς, στην καλύτερη περίπτωση, τριτεύοντα ρόλο.

Με όλο τον σεβασμό προς τον κ. Gladwell, νομίζω ότι απλώς δεν ξέρει για τι πράγμα μιλάει. Πρώτον, παρανοεί εντελώς τον όρο, που εισήγαγε ο Mark Granovetter στο περίφημο άρθρο του [American Journal of Sociology, τ. 78, Μάιος 1973 http://www.stanford.edu/dept/soc/people/mgranovetter/documents/granstrengthweakties.pdf%5D. Οι «αδύναμοι δεσμοί» αναφέρονται στις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των ομάδων του δικτύου, και είναι εξαιρετικά σημαντικοί για τη ροή των πληροφοριών σε ένα δίκτυο. Επιπλέον, είναι ασθενείς δεσμοί μόνο σε σχέση με το δίκτυο, όχι σε σχέση τους ανθρώπους που εμπλέκονται. Εγώ, για παράδειγμα, ζω στην Ουκρανία, όπου έχω πολλούς στενούς δεσμούς. Είμαι, ωστόσο, Αμερικανός, και η οικογένεια καθώς και πολλοί φίλοι μου ζουν στις ΗΠΑ. Και τα δύο σύνολα των σχέσεων αποτελούν «ισχυρούς δεσμούς» όσον αφορά εμένα, αλλά «ασθενείς δεσμούς» όσον αφορά τη σχέση μεταξύ τους. Με την πάροδο του χρόνου, αυτά τα χωριστά δίκτυα έχουν την τάση να φτιάξουν απευθείας δικούς τους συνδέσμους, σε μια διαδικασία που οι θεωρητικοί του διαδικτύου αποκαλούν «triadic closure».

Επιπλέον, είναι προφανές ότι ο κ. Gladwell δεν έχει ποτέ ζήσει ο ίδιος μια επανάσταση ή κάτι παρόμοιο. Τις περισσότερες φορές, ψάχνεις για πληροφορίες. Πού να πάω; Τι χρειάζεται; Πού υπάρχει κίνδυνος; Πώς μπορώ να βοηθήσω; Και αυτές τις πληροφορίες δεν μπορείτε να τις βρείτε στον στενό σας κύκλο, επειδή συνήθως αυτοί οι άνθρωποι ξέρουν τα ίδια με εσάς. Ο μόνος τρόπος πληροφόρησης είναι να αναζητήσετε συνδέσμους με άλλες ομάδες μέσω «ασθενών δεσμών» — και εδώ τα social media παίζουν βαρύνοντα ρόλο. Συνέχεια ανάγνωσης

Η (παγκόσμια) κρίση, οι ιδέες και η Ευρωπαϊκή Ένωση

Standard

του Χριστόφορου Παπαδόπουλου

Βέρνερ Τύμπκε, «Εργατική τάξη και ιντελιγκέντσια», 1972-1973

O δημόσιος (εθνικός) λόγος περί της κρίσης περιστρέφεται αποκλειστικά στα προβλήματα της χώρας και της Ευρώπης. Εστιάζεται στις ανισότητες των οικονομιών και της πολιτικής ισχύος μεταξύ (ευρωπαϊκού) Βορρά και Νότου, όταν δεν αναπαράγεται ο λόγος της εξουσίας περί της ασωτίας των Ελλήνων και της πελατειακής δομής του πολιτικού συστήματος. Απουσιάζει η μεγάλη εικόνα, ο κόσμος, και μάλιστα σε μια στιγμή που τα διακυβεύματα παγκοσμίως δεν είναι μόνο οικονομικά, αλλά και πολιτικά και σε αρκετές περιπτώσεις χειραφετητικά, όπως δείχνουν οι πρόσφατες πληβειακές εξεγέρσεις στην Αφρική και την Ασία, με αιτήματα την ελευθερία, την αξιοπρέπεια, την ισότητα. Ο Α. Μπαντιού γράφει ότι ο λαός μπορεί να συμπυκνώσει την ύπαρξή του σε μια πλατεία, μια λεωφόρο, μερικά εργοστάσια, ένα πανεπιστήμιο. Υπογραμμίζει δε ότι μια λαϊκή εξέγερση έχει τα χαρακτηριστικά μιας κίνησης κομμουνισμού, ακόμα και όταν απουσιάζει το κόμμα, η ηγεμονική οργάνωση, ο αναγνωρισμένος ηγέτης, γιατί κομμουνισμός πάει να πει δημιουργία από κοινού του συλλογικού πεπρωμένου. Συνέχεια ανάγνωσης

Πατρίς, Θρησκεία, Οικογένεια. Ιστορία ενός συνθήματος 1880-1930

Standard

της Έφης Γαζή

Δημοσιεύουμε σήμερα αποσπάσματα από τον Επίλογο της μελέτης της Έφης Γαζή Πατρίς Θρησκεία Οικογένεια. Ιστορία ενός συνθήματος 1880-1930, που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πόλις. Η συγγραφέας, αναζητώντας την ιστορία και τις ρίζες του συνθήματος, αναδεικνύει  ιδεολογικοπολιτικές συγκρούσεις, συνθέτοντας μια σημαντική μελέτη,  που προσφέρει ερμηνευτικά κλειδιά για την κατανόηση ενός μεγάλου άγνωστου  στο χώρο της νεοελληνικής ιστορίας: του συντηρητισμού και της συντηρητικής ιδεολογίας. Πέρα από τα νέα σημαντικά στοιχεία, απόψεις και προσεγγίσεις που κομίζει, το άνοιγμα αυτού του μεγάλου κεφαλαίου, κρίσιμου για τη διαμόρφωση της ελληνικής κοινωνίας, πρέπει να εγγραφεί στις σημαντικότερες συνεισφορές του βιβλίου και στα γνωρίσματα που το καθιστούν εξόχως ενδιαφέρον όχι μόνο στους ειδικούς αλλά και σε ένα πολύ ευρύτερο κοινό.

Στρ. Μπ.

 

Τα μέλη της «Μεγάλης των Φοιτητών Επιτροπείας προς Άμυναν της Εθνικής Γλώσσης». Στο κέντρο, ο Γ. Μιστριώτης (Γ. Μιστριώτης, «Ρητορικοί λόγοι», τ. Ε΄, Αθήνα 1905)

Οι αναμορφωτικές χριστιανικές κινήσεις που είχαν εμφανιστεί στον ελληνικό χώρο ήδη από τον 19ο αιώνα, αποτέλεσαν έναν από τους βασικούς χώρους αποκρυστάλλωσης του λόγου για την «πατρίδα», τη «θρησκεία» και την «οικογένεια». Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι επίγονοι του Απόστολου Μακράκη. Ο μακρακισμός, στις πολλαπλές του εκφάνσεις, υπήρξε μία από τις σημαντικότερες απόπειρες εδραίωσης του χριστιανισμού ως «κοινωνικού αναμορφωτή» κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Οργανώσεις και σύλλογοι όπως η «Ανάπλασις» συνέχισαν το έργο του μακρακισμού, παρά τη ρήξη με τον εμπνευστή του. […]

Συνέχεια ανάγνωσης