Εχθροπάθεια και ποινική καταστολή

Standard

του Δημήτρη Αρ. Φίλη

Δημήτρης Μεράντζας, "Χωρίς τίτλο", 2006 (από την έκθεση-δημοπρασία «Συμβολή 39 καλλιτεχνών για τα ΑΣΚΙ»)

Το νομοσχέδιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης «για την καταπολέμηση ορισμένων μορφών και εκδηλώσεων ρατσισμού και ξενοφοβίας μέσω του Ποινικού Δικαίου» εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους ποινικής καταστολής για πολιτικές απόψεις που δεν εντάσσονται σε επικρατούσες μορφές θεώρησης σημαντικών γεγονότων. Οι επικίνδυνες διατάξεις που αποτελούν και τον κορμό του νομοσχεδίου εντοπίζονται στα άρθρα 3 και 4.

Το άρθρο 3 ορίζει: «Όποιος από πρόθεση, δημόσια προφορικά ή διά του τύπου ή μέσω του διαδικτύου ή με οποιοδήποτε άλλο μέσο ή τρόπο, προκαλεί ή διεγείρει σε βιαιοπραγίες ή εχθροπάθεια κατά ομάδας ή προσώπου, που προσδιορίζονται με βάση τη φυλή, το χρώμα, τη θρησκεία, την εθνική ή εθνοτική καταγωγή, το γενετήσιο προσανατολισμό, ή κατά πραγμάτων που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά από τις παραπάνω ομάδες ή πρόσωπα, κατά τρόπο που μπορεί να εκθέσει σε κίνδυνο τη δημόσια τάξη, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον έξι (6) μηνών έως τριών (3) ετών και χρηματική ποινή χιλίων έως πέντε χιλιάδων (1.000-5.000) ευρώ».

Το άρθρο 4 ορίζει: «Όποιος δημόσια προφορικά ή δια του τύπου ή μέσω του διαδικτύου ή με οποιοδήποτε άλλο μέσο ή τρόπο, εγκωμιάζει ή αρνείται ή εκμηδενίζει τη σημασία εγκλημάτων γενοκτονίας, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και εγκλημάτων πολέμου, όπως ορίζονται στα άρθρα 6, 7, και 8 του Καταστατικού του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου ή των εγκλημάτων που ορίζονται στο άρθρο 6 του Καταστατικού του Διεθνούς Στρατοδικείου που προσαρτάται στη Συμφωνία του Λονδίνου της 8ης Αυγούστου 1945 και η πράξη αυτή στρέφεται κατά ομάδας προσώπων που προσδιορίζεται με βάση τη φυλή, το χρώμα, τη θρησκεία, την εθνική ή εθνοτική καταγωγή ή το γενετήσιο προσανατολισμό κατά τρόπο που μπορεί να προκαλέσει ή διεγείρει σε βιαιοπραγίες ή εχθροπάθεια κατά μιας τέτοιας ομάδας ή μέλους της τιμωρείται με φυλάκιση έως δύο (2) έτη και χρηματική ποινή χιλίων έως τριών χιλιάδων (1.000-3.000) ευρώ».

***

Όπως αναφέρεται, ο «όρος εχθροπάθεια θα πρέπει να νοηθεί ως αναφερόμενος τόσο στην καλλιέργεια όσο και στην εξωτερίκευση αισθημάτων μίσους και αντιπαλότητας», στην δε αιτιολογική έκθεση διαλαμβάνεται ότι ο όρος αυτός «είναι ευρύτερος του μίσους (ενδιάθετη κατάσταση) και αναφέρεται στην άμεση διέγερση σε βίαιες πράξεις, ικανές να προκαλέσουν πραγματικό κίνδυνο στα προστατευόμενα αγαθά» (βλ. για τον όρο αυτό και το εύστοχο άρθρο του Νίκου Σαραντάκου,  «Ενθέματα», Αυγή της Κυριακής, 20.3.2011).

Οι συντάκτες του νομοσχεδίου, αντιλαμβανόμενοι τους κινδύνους που δημιουργούνται στην ελευθερία της έκφρασης με τη μεταφορά σε εσωτερικό δίκαιο της απόφασης-πλαίσιο του Συμβουλίου της 28.11.2008 και του κινδύνου παραβίασης της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Διεθνούς Συμφώνου του ΟΗΕ για ατομικά και πολιτικά δικαιώματα, αναγνωρίζουν τους κινδύνους αυτούς στην αιτιολογική έκθεση και προσπαθούν να τους υπερβούν με τον ισχυρισμό ότι στο νομοσχέδιο «αποδόθηκε πρωταρχική σημασία στην προσφορότητα κάθε συγκεκριμένης εκδήλωσης να παράγει άμεσο και επικείμενο κίνδυνο τόσο συνολικά για την ειρηνική και ομαλή κοινωνική συμβίωση (δημόσια τάξη) όσο και ειδικότερα για τα δικαιώματα της ομάδας ή του προσώπου κατά των οποίων στρέφεται», όπως και ότι «απαιτείται να εκτιμάται κάθε φορά η προσφορότητα του συγκεκριμένου κινδύνου, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τις ειδικότερες συνθήκες και περιστάσεις μέσα στις οποίες εκδηλώνεται η υπό κρίση συμπεριφορά, όσο και την ενδεχόμενη προσβολή των γενικοτέρων συνθηκών που εξασφαλίζουν την ειρηνική και ομαλή κοινωνική συμβίωση (δημόσια τάξη)».

Είναι προφανές ότι οι σκέψεις της αιτιολογικής έκθεσης προσπαθούν να περιορίσουν το πεδίο εφαρμογής του νόμου, ο οποίος όμως υπερισχύει φυσικά.

Έτσι, όποιος όχι μόνο αρνηθεί αλλά θεωρήσει και ως ασήμαντα τα εγκλήματα του εμφυλίου πολέμου στην πρώην Γιουγκοσλαβία θα βρεθεί κατηγορούμενος και κινδυνεύει να καταδικασθεί. Όποιος έντονα ισχυριστεί ότι ο Μιλόσεβιτς ή ο Κάρατζιτς δεν διέπραξαν εγκλήματα πολέμου και εθνοκαθάρσεις ή ότι αυτά ήταν αναγκαία για να εφαρμοσθεί η πολιτική τους που εγκρίνει θα βρεθεί κατηγορούμενος. Το αυτό θα συμβεί και για όποιον αρνηθεί ότι έγιναν εγκλήματα πολέμου ή γενοκτονίες (εθνοκαθάρσεις) από οποιαδήποτε πλευρά αντιμαχομένων στον εμφύλιο της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Και εάν επιπλέον ισχυρισθεί ότι βασικό στοιχείο αυτού του εμφυλίου ήταν ο πόλεμος των ορθοδόξων Σέρβων και Σερβοβοσνίων κατά των μουσουλμάνων και ότι θα πρέπει να υπάρξει πλήρης επικράτηση της ορθοδοξίας με κάθε μέσο στην περιοχή πιθανότατα θα καταδικασθεί.Ακόμη και για τον Εμφύλιο στην Ελλάδα αν κάποιος θεωρήσει ότι τα εγκλήματα που διέπραξε οποιαδήποτε πλευρά αντιμαχομένων δεν συνέβησαν ή ήταν αναγκαίο να γίνουν θα υποστεί την ποινική δίωξη.

Όποιος επίσης ισχυρισθεί ότι δεν έγινε το Ολοκαύτωμα ή ότι δεν είχε τέτοια έκταση ή ότι ήταν αναγκαίο να γίνει θα βρεθεί κατηγορούμενος (όπως συνέβη, ως γνωστόν, και σε άλλες χώρες) και αναλόγως του πόσο έντονα εκφράστηκε  πιθανόν να καταδικασθεί. Όποιος επίσης ισχυρίζεται ότι οι Εβραίοι είναι αντίπαλοί μας, ευθύνονται για όλα τα δεινά, ελέγχουν το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα και πρέπει να τους αντιμετωπίζουμε με όποιο τρόπο μπορούμε ή ότι οι Αμερικανοί είναι «φονιάδες των λαών» και πρέπει όπως μπορούμε να τους εκμηδενίζουμε και ότι ορθά σε μια πορεία προς την Αμερικανική Πρεσβεία έγιναν ζημιές σε έκφραση της αντίθεσης με αυτούς, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του νομοσχεδίου.

Είναι δηλαδή πολύ εύκολο να ασκούνται ποινικές διώξεις και δυσκολότερο, αλλά όχι και πολύ δύσκολο, να εκδίδονται καταδικαστικές αποφάσεις.

Ο νόμος αυτός μπορεί άνετα να χρησιμοποιηθεί για τη δίωξη κυρίως εξωκοινοβουλευτικών ομάδων κάθε πολιτικού φάσματος. Ενόψει δε της δίωξης πολιτικών απόψεων, η εφαρμογή του μπορεί να συμβεί οποτεδήποτε ευνοεί κάτι τέτοιο η περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Αλλά και χωρίς αυτήν, με μηνυτήριες αναφορές ατόμων που έχουν άλλες πολιτικές απόψεις ή και από την Εισαγγελία αυτεπαγγέλτως κατά το δοκούν. Κατασκευάζεται ένα κατηγορητήριο και προτείνονται ως μάρτυρες δύο αστυνομικοί από την Υποδιεύθυνση Κρατικής Ασφάλειας ή άλλη συναφή υπηρεσία.

Το πεδίο διαπάλης των ιδεών –έστω και αποκρουστικών– δεν μπορεί να ποινικοποιείται. Κάποιες απόψεις απομονώνονται, όπως συμβαίνει μέχρι σήμερα, και κάποιες άλλες αντιμετωπίζονται με διαφορετικές απόψεις και τελικό κριτή την κοινωνία.

Οι ποινικές διώξεις και οι καταδικαστικές αποφάσεις το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να ηρωοποιήσουν ανθρώπους με περιθωριακές αντιλήψεις ή να διώξουν άλλους με απόψεις που αποδέχεται σημαντικό τμήμα της κοινωνίας.

Ο Δημήτρης Φίλης είναι πρώην μέλος του Δ.Σ. του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s