Ντόροθυ Τόμσον (1923-2011): μια σημαντική μορφή της αγγλικής ιστοριογραφίας και Αριστεράς

Standard

Η Dorothy Tompson,  μια σημαντική μορφή της αγγλικής ιστοριογραφίας και Αριστεράς, πέθανε στις 29.1.2011. Έστω και με καθυστέρηση, δημοσιεύουμε τη νεκρολογία της ιστορικού και φεμινίστριας Sheila Rowbotham (The Guardian, 7.2.2011).

της Σιλα Ροουμπάθαμ

Η ιστορικός Ντόροθυ Τόμσον, που πέθανε σε ηλικία ογδόντα εφτά χρονών, ήταν γνωστή κυρίως από τις μελέτες της για τις κοινωνικές και πολιτισμικές όψεις του κινήματος του Χαρτισμού του 19ου αιώνα. Το ενδιαφέρον της σχετικά με τους  αγώνες των εργατών και των γυναικών για τα δικαιώματα ξεκίνησε στα σχολικά της χρόνια, στο προάστιο Μπρούμλεϊ του Κεντ, οπότε και δραστηριοποιούνταν σε έναν πυρήνα της κομμουνιστικής νεολαίας, και στη συνέχεια εμβαθύνθηκε από τη μακρά της στράτευση στη ριζοσπαστική πολιτική. Το αποτέλεσμα ήταν μια πλούσια κατανόηση της διαδικασίας της ένταξης και της στράτευσης, που εκφράστηκε στο ιστοριογραφικό της έργο.

Ντόροθυ Τόμσον

Πάντοτε εν εγρηγόρσει, η Ντόροθυ προχωρούσε την έρευνά της ψάχνοντας κάτω από την επιφάνεια των στοιχείων. Οι επιτεύξεις της ήταν καινοτόμες. Τα τεκμήρια που συγκέντρωσε στον τόμο The Early Chartists (1971) έφεραν στο φως τον ταραχώδη και επικίνδυνο εσωτερικό κόσμο  των συναντήσεων, των συνεδρίων και των εφημερίδων της εργατικής τάξης, ενώ το βιβλίο The Early Chartists αποκάλυψε εντελώς παραγνωρισμένα  πεδία, όπως η συμμετοχή της μεσαίας τάξης και ο ρόλος των γυναικών. Στο Outsiders: Class, Gender and Nation (1993), η Τόμσον καταφέρνει να συνταιριάξει την εκτενή γνώση του αντικειμένου με την εννοιολογική σαφήνεια, ένας συνδυασμός που απέσπασε τον θαυμασμό τόσο των ειδικών όσο και των –ανακουφισμένων– μαθητών.

Η Ντόροθυ Τάουερς γεννήθηκε στο Γκρήνουιτς, στο νοτιοανατολικό Λονδίνο. Το 1942 άρχισε να σπουδάζει Ιστορία στο Girton College του Καίμπριτζ, όπου  εντάχθηκε ενεργά στο Κομμουνιστικό Κόμμα και συμμετείχε στις συναντήσεις της ομάδας των ιστορικών του Κόμματος. Το 1945 άρχισε η σχέση της, που κράτησε μια ολόκληρη ζωή, με τον ιστορικό Έντουαρντ Πάλμερ Τόμσον. Μετά το ταξίδι τους στη Γιουγκοσλαβία του Τίτο όπου βοήθησαν στην κατασκευή του σιδηροδρομικού δικτύου, παντρεύτηκαν και εγκαταστάθηκαν στο Χάλιφαξ του Νιου Γιορκσάιρ, όπου ασχολήθηκαν με τη λαϊκή επιμόρφωση ενηλίκων. Το πρώτο εγχείρημα στο οποίο αναμείχθηκε δραστήρια η Ντόροθυ ήταν μια καμπάνια για να μην κλείσουν οι παιδικοί σταθμοί της εποχής του Πολέμου, στα τέλη της δεκαετίας του 1940.

Το 1956  μετείχε στη ομάδα διαφωνούντων του Κομμουνιστικού Κόμματος, η οποία εξέδωσε το σοσιαλιστικό ουμανιστικό περιοδικό New Reasoner. Έφερε τον τίτλο της business manager, αλλά διάβαζε και όλα τα χειρόγραφα που υποβάλλονταν στο περιοδικό. Η ρήξη της με το Κομμουνιστικό Κόμμα ήταν οδυνηρή, ωστόσο συνοδευόταν από την ελπίδα της δημιουργίας μιας νέας Αριστεράς. Η Ντόροθυ συνεργάστηκε με συγγραφείς, καλλιτέχνες, ιστορικούς και συνδικαλιστές οι οποίοι δημιουργούσαν  λέσχες της Νέας  Αριστεράς σε πολλές πόλεις. Θαύμαζε, ανάμεσα σε άλλους, τον σκοτσέζο πρωτοπόρο ανθρακωρύχο Lawrence Daly και την εργάτρια κλωστοϋφαντουργίας Gertie Roche.

Γνώρισα την Ντόροθυ στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Οι ιστορικές και ιδεολογικές συζητήσεις που κάναμε με επηρέασαν βαθιά, ενώ μου εξήπτε το ενδιαφέρον το γεγονός ότι ήταν μια γυναίκα που συνδύαζε τις ιδιότητες της μητέρας, της αγωνίστριας και της διανοούμενης. Είχε αφήσει τότε κατά μέρος την ιστορική συγγραφή, καθώς είχε τρία παιδιά, αλλά συνέχιζε να ασχολείται με την εκπαίδευση ενηλίκων και να δραστηριοποιείται στην καμπάνια για τον Πυρηνικό Αφοπλισμό. Πιστεύοντας πάντα στην προοπτική της δημιουργίας ενός νέου δικτύου της Αριστεράς, βοήθησε στη σύνταξη του Μανιφέστου της Πρωτομαγιάς, που εκδόθηκε από τον οίκο Penguin το 1968. Αργότερα, το 1980, βοήθησε σε ένα ακόμα ενωτικό εγχείρημα της Αριστεράς, το συνέδριο των κινημάτων βάσης στο Λιντς, που πραγματοποιήθηκε μετά την έκδοση του Beyond the Fragments, έκδοση στην οποία είχα συμμετάσχει και εγώ.

Το 1982 επιμελήθηκε τον συλλογικό τόμο Over Our Dead Bodies: Women Against the Bomb, που προέκυψε από τη δράση της στο κίνημα για τον αφοπλισμό της Ευρώπης από τα πυρηνικά. Το δοκίμιό της στον τόμο Defend Us Against Our Defenders συναντάμε απόηχους της σάτιρας του Γιουβενάλη. Ήταν ένα επείγον κάλεσμα υπέρ της δημοκρατίας και της ανεκτικότητας, στο οποίο η Ντ. Τόμσον τόνιζε με έμφαση: «Κανένας και καμία δεν είναι αμέτοχος!».

Από το 1968 η Ντόροθυ δούλευε στο Τμήμα Ιστορίας του Πανεπιστημίου του Μπέρμιγχαμ· ήταν μια αγαπητή, ευσυνείδητη και απαιτητική καθηγήτρια, που έβγαλε μια εντυπωσιακή φουρνιά μαθητών.  Κάποιοι από αυτούς επιμελήθηκαν τον τιμητικό τόμο The Duty of Discontent, το 1995. Ο τίτλος προέρχεται από μια διάλεξη του χαρτιστή ποιητή Τόμας Κούπερ. Και ο Κούπερ, επίσης, έγραφε έχοντας δει προηγουμένως τις ελπίδες του για τη ριζική αλλαγή της κοινωνίας να εκμηδενίζονται, και η φράση αυτή συνοψίζει όχι μόνο την προσέγγιση της Ντόροθυ στην ιστορία, αλλά και την κριτική της στράτευση στην πολιτική.

Αντιστεκόμενη  σταθερά στις πιθανότητες,  όσο μεγάλωνε συνέχιζε να αναζητά πεισματικά τρόπους για την προαγωγή της δημοκρατίας, της ισότητας και της ελεύθερης έρευνας σε κάθε πτυχή της πολιτικής και πολιτιστικής ζωής. Ασυμβίβαστη, διανοητικά αυστηρή, σκληρή στην αντιπαράθεση, η Ντόροθυ μπορούσε να είναι αμείλικτη και, ταυτόχρονα, εξαιρετικά ευγενής. Ήταν πάντα ανοιχτή στους νέους και χάριζε αφειδώλευτα τον χρόνο της στους άλλους. Επισκέπτες από όλο τον κόσμο κατέφθαναν στο σπίτι της, πρώτα στο σπίτι των Τόμσον στο Χάλιφαξ, και στη συνέχεια στο Λέμινγκτον και το Γουόρτσεστερ. Η ευστροφία και η παιχνιδιάρικη διάθεσή της έκαναν τις συνομιλίες μαζί της απολαυστικές.

Για την Ντόροθυ, «το καθήκον του ξεβολέματος» συνδυαζόταν  πάντοτε με τον ενθουσιασμό της για τη ζωή και την επαφή με τους άλλους. Στα ογδόντα της εξακολουθούσε να γράφει και να δίνει διαλέξεις, διατηρούσε επαφή με ένα ευρύτατο κύκλο φίλων, συζητούσε για την πολιτική και ήταν μια δραστήρια γιαγιά.

Ο Έντουαρντ Τόμσον πέθανε το 1993. Είχαν τρία παιδιά, τον Μπεν, τον Μαρκ και την Κέιτ, και πέντε εγγόνια.

μετάφραση: Στρ. Μπουλαλάκης

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s