Η αμεσότητα του Συντάγματος

Standard

του Στρατή Μπουρνάζου

Ανρί Ματίς, «Το έλκηθρο», 1943

Τα άρθρα για τα κυριακάτικα γράφονται, όπως ξέρετε, κάμποσες μέρες πριν. Έτσι, σε μια περίοδο που τα γεγονότα τρέχουν, ο αρθρογράφος κινδυνεύει σοβαρά είτε να αναδειχθεί σε μετά Χριστόν προφήτη, προβλέποντας με πολύπλοκους και προσεκτικούς συλλογισμούς κάτι που φαντάζει εντελώς αυτονόητο τη στιγμή της δημοσίευσης, είτε όσα γράφει να βρίσκονται εντελώς εκτός τόπου και, κυρίως, χρόνου. Ίσως και οι λίγες σκέψεις που ακολουθούν και γράφονται Πέμπτη βράδυ να μην ξεφύγουν από αυτήν τη μοίρα, να μοιάζουν αδύναμες, λίγες και παλιωμένες, να έχουν βουλιάξει, το απόγευμα και το βράδυ της Κυριακής, σε μια λαοθάλασσα  που θα ’χει πλημμυρίσει το Σύνταγμα, τις πλατείες της Ελλάδας και της Ευρώπης. Άμποτες.

Από τα προηγούμενα «Ενθέματα» πολύ νερό κύλησε στ’ αυλάκι. Το πρώτο, και πολύ σημαντικό, είναι ότι οι συγκεντρώσεις στις πλατείες έδειξαν ότι δεν αποτελούν φαινόμενο της μιας ημέρας και νύχτας: συνεχίζονται, τη στιγμή που γράφω, για εννιά συναπτές ημέρες, με μεγάλη μαζικότητα, με αποκορύφωμα την προηγούμενη Κυριακή. Έτσι, ακόμα και όσοι ήταν επιφυλακτικοί στην αρχή, ακόμα κι εκείνοι που εξακολουθούν να έχουν τις αντιρρήσεις τους, δεν μπορούν, εκτός αν θέλουν να διαρρήξουν πλήρως τη σχέση τους με την πραγματικότητα, να αγνοήσουν αυτό που συμβαίνει στις πλατείες: είναι το γεγονός που σφραγίζει τις εξελίξεις όλο το τελευταίο διάστημα, αυτό που δίνει τον τόνο, αυτό που άλλαξε άρδην το κλίμα και την πολιτική ατζέντα.

Το δεύτερο, και εξίσου σημαντικό, είναι τα στοιχεία αυτοοργάνωσης και άμεσης δημοκρατίας που αναπτύσσονται. Και νομίζω ότι αν  η μία βασική όψη του «Συντάγματος» (η διαμαρτυρία, η ανυπακοή, η αγανάκτηση) έχει αναδειχθεί επαρκώς στις αναλύσεις,  η άλλη, η αμεσοδημοκρατική, δεν έχει τονιστεί. Και όμως, μια μικρή κοσμογονία έχει συντελεστεί  μέσα σε λίγες μέρες, πράγμα που διαπιστώνει κανείς διά γυμνού οφθαλμού: τραπεζάκια με κομπιούτερ για την αναμετάδοση και κάλυψη όσων συμβαίνουν, ομάδες που δημιουργούνται (καλλιτεχνών, ιατρική, καθαριότητας, τεχνικής υποστήριξης, νομική, μεταφράσεων και πολλές άλλες), πρωτοβουλίες και καλέσματα σε γειτονιές, και, κυρίως, η λαϊκή συνέλευση κάθε βράδυ, στην οποία έχουν συμμετάσχει χιλιάδες άνθρωποι και έχουν μιλήσει εκατοντάδες, όλες τις προηγούμενες μέρες.

Τα προβλήματα, βέβαια, είναι πολλά: Πώς ακούγεται ένας ομιλητής σε ανοιχτό χώρο, πώς μπορούν να πάρουν τον λόγο εκατοντάδες άνθρωποι χωρίς να τραβάνε οι συνελεύσεις μέχρι το πρωί, πώς καταλήγουμε στις αποφάσεις, πώς συντίθενται οι διαφορετικές απόψεις, πώς αποφεύγονται τα καπελώματα, πώς υλοποιούνται οι αποφάσεις  και τόσα άλλα. Θα ήταν λάθος ωστόσο να θεωρήσουμε ότι τα ζητήματα αυτά σχετίζονται με τις «ιδιαιτερότητες» των «αγανακτισμένων»· είναι ζητήματα που θέτει η ίδια η διαδικασία και η ουσία της άμεσης δημοκρατίας, ακριβώς επειδή δεν έχουμε να κάνουμε με ασκήσεις επί χάρτου, αλλά με πραγματικό εγχείρημα. Και μια μεγάλη κατάκτηση είναι ότι η συνέλευσης καταφέρνει να υπάρξει και να λειτουργήσει, βρίσκει λύσεις. Για παράδειγμα, αποφάσισε, επειδή δεν είναι δυνατόν να μιλήσουν όλοι όσοι θέλουν, να μοιράζονται χαρτάκια και οι ομιλητές καθορίζονται με κλήρωση, ενώ οι αποφάσεις παίρνονται στις 11.30  το βράδυ, ώστε να μην εκφυλίζονται  μέχρι τα χαράματα, όπου μια δράκα αποφασισμένων ψηφίζει ό,τι θέλει. Και είναι αξιοπρόσεκτο ότι οι ομιλητές πειθαρχούν στο χρόνο, ότι  οι μετέχοντες ακούνε με προσοχή, ότι παρά την πανσπερμία απόψεων και ανθρώπων το γενικό αποτέλεσμα κάθε άλλο παρά θυμίζει χάβρα ή καρναβάλι,  το αντίθετο.

Βρέθηκα αρκετά βράδια στη συνέλευση του Συντάγματος. Για να είμαι ειλικρινής, αισθάνθηκα συχνά έξω από τα νερά μου, με όσα άκουγα, σε σχέση, λ.χ., με τις συνελεύσεις των φοιτητικών μου χρόνων ή τις κουβέντες του ΣΥΡΙΖΑ, μου ήταν πιο δύσκολο να μετάσχω και να καταλάβω πώς λειτουργούσε το πράγμα. Ωστόσο, σκέφτομαι, το πρόβλημα δεν είναι στη διαδικασία, αλλά σε εμάς είναι που παίρνουμε μέρος, έπειτα από χρόνια, σε μια διαδικασία αμεσοδημοκρατική, μαζική και λαϊκή. Και όλοι όσοι έχουμε, τόσες  και τόσες φορές, μοιράσει φλογερές προκηρύξεις υπέρ των αμεσοδημοκρατικών διαδικασιών, για την ποίηση και την ομορφιά του αυθόρμητου και των μαζικών διαδικασιών, ιδού πεδίον δόξης λαμπρόν, να θέσουμε τις ιδέες μας στη βάσανο της πράξης και της πραγματικότητας.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s