Πάρτυ των «Ενθεμάτων» για τα εγκαίνια του εντευκτηρίου τους

Standard

Παρασκευή 17 Ιουνίου, Βαλτετσίου 50-52, 5ος όροφος

 Σας καλούμε στο πάρτυ που κάνουμε  για να εγκαινιάσουμε  το εντευκτήριο των Ενθεμάτων (Βαλτετσίου 50-52, 6ος όροφος) την επόμενη Παρασκευή 17 Ιουνίου, από τις 9 το βράδυ και μετά.

Όπως αρκετοί ήδη ξέρετε, εδώ και έναν περίπου μήνα, τα «Ενθέματα» απέκτησαν ένα δικό τους χώρο, στην οδό Βαλτετσίου 50-52. Η σκέψη μας είναι το «εντευκτήριον» ή «γραφειοεντευκτήριον» αυτό, όπως το αποκαλούμε, να λειτουργήσει σαν χώρος συνάντησης, συναναστροφής και  ανταλλαγής ιδεών — όχι μόνο για τα «Ενθέματα» αλλά και γενικότερα. Έτσι θα μπορούμε να οργανώνουμε συζητήσεις για όποιο θέμα μας απασχολεί (λ.χ., σε αυτήν τη συγκυρία, το «κίνημα των πλατειών»), παρουσιάσεις βιβλίων, μικρές εκδηλώσεις, ενώ ο χώρος θα είναι διαθέσιμος σε συλλογικότητες και ανθρώπους που θέλουν να οργανώσουν ανάλογα εγχειρήματα. Με λίγα λόγια, η πρόθεσή μας είναι να λειτουργήσει σαν σημείο συνάντησης, αλληλογνωριμίας και φυσικής επαφής παλαιότερων και νεότερων, ανθρώπων που κινούνται σε όμορους χώρους με συγκλίνουσες αλλά όχι ταυτόσημες οπτικές, ατομικών και συλλογικών εγχειρημάτων, πολιτικών και πολιτιστικών πρωτοβουλιών. Και αυτό, αν τα καταφέρουμε, πιστεύουμε ότι είναι όχι μόνο αναγκαίο, αλλά και ωραίο. Συνέχεια ανάγνωσης

Για την υπεράσπιση του δημόσιου Πανεπιστημίου

Standard

του Κωνσταντίνου Τσουκαλά

Διαμαντής Διαμαντόπουλος, "Τα καρπούζια" (λεπτομέρεια)

Η επιχείρηση της δυσφήμησής μας (και επιτρέψτε μου να θεωρώ ότι μπορώ ακόμα να νιώθω μέλος της πληττόμενης ακαδημαϊκής κοινότητας) έχει αρχίσει εδώ και αρκετά χρόνια. Εν χορώ, επίσημα υπουργικά χείλη και ανεπίσημες διαρροές και υπηρεσιακές αναφορές, κουστωδίες ανεύθυνων αναλυτών και εμπαθών δημοσιολογούντων συναγωνίζονται για να καταγγείλουν την αναποτελεσματικότητα, τον αναχρονισμό, τη σπατάλη, τη διαφθορά και τον ανορθολογισμό του δημόσιου πανεπιστημίου. Και, όπως γνωρίζουμε από την εποχή του αείμνηστου Γκαίμπελς, όταν το ψεύδος και η αλήθεια συμπλέκονται επιτήδεια, η επαναλαμβανόμενη συκοφαντία πείθει. Είναι γεγονός ότι ένα μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης έχει ήδη εθισθεί στην ιδέα πως τα κρατικά ΑΕΙ πάσχουν αθεράπευτα. Επικαλούμενοι ορισμένες αναμφισβήτητες και απαράδεκτες όψεις της πανεπιστημιακής ζωής –από τη συναλλαγή με τις φοιτητικές οργανώσεις μέχρι το όνειδος του ενός και μοναδικού συγγράμματος– και κραδαίνοντας τους ούτως ή άλλως διαβλητούς διεθνείς πίνακες συγκριτικής αξιολόγησης, οι νέοι κήνσορες υβρίζουν, λοιδορούν, κατακεραυνώνουν και ρίχνουν συλλήβδην στο πυρ το εξώτερον ολόκληρο το δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα. Οι κοινός παρανομαστής είναι ένας και μόνο: Ιδιωτικοποιηθείτε!

Δεν είναι τυχαίο πως η πλειονότητα των αυτόκλητων κηνσόρων δεν επιδιώκει καν την άρση ή άμβλυνση των δυσλειτουργιών μιας «ανίατης» δημόσιας εκπαίδευσης μέσα από επιμέρους αλλαγές και μεταρρυθμίσεις. Αυτό που πρωτίστως στοχεύεται είναι η υπονόμευση της ιδέας μιας δημόσιας εκπαίδευσης που εμφανίζεται ανίατη, και η πλήρης αντικατάστασή της από την ιδέα της ελεύθερης και ανεξέλεγκτης ιδιωτικής εκπαίδευσης. Θεωρείται αξιωματικά δεδομένο ότι ο στόχος της «αριστείας» δεν μπορεί να επιτευχθεί παρά μόνον αν το δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα πάψει να είναι δημόσιο. Αυτό ακριβώς είναι το προσδοκώμενο αποτέλεσμα της συνεχιζόμενης ιδεολογικής εκστρατείας. Η συλλογιστική είναι άλλωστε απλή. Από τη στιγμή που όλοι θα έχουν πεισθεί πως rien ne va plus, έπεται πως tout va, ή, κατά το αγγλοσαξωνικότερον, anything goes. Αρκεί βέβαια αυτό το anything να είναι ιδιωτικό, άρα και εν δυνάμει προσοδοφόρο, για ποιους δεν έχει (ακόμα) σημασία. Είναι βέβαιο πως κάποιοι επιτήδειοι θα αναλάβουν τις κατάλληλες πρωτοβουλίες.

Καταργήστε τους φοιτητές, καταργήστε τους νέους!

Υπό τους όρους αυτούς, ακόμα και όταν αγγίζουν τα όρια του γελοίου, όλες οι ρητορικές επιλογές είναι ευπρόσδεκτες αν εμφανίζονται επικοινωνιακά τελεσφόρες. Δεν είναι τυχαίο ότι ψηλά στην ατζέντα βρίσκονται οι οιμωγές ότι φαίνεται να μας έχουν υποσκελίσει, άκουσον άκουσον, ακόμα και οι μέχρι πρόσφατα βάρβαροι Τούρκοι(!). Γρηγορείτε λοιπόν, ω Έλληνες! Διανθισμένο με εθνικιστικές κορώνες, το εκπαιδευτικό «αίσχος» οφείλει να αφυπνίσει όλες τις καλώς ή κακώς νοούμενες εθνικές συνειδήσεις. Και, όπως συνέβη και με το 1897, έτσι και σήμερα η εθνική μειονεξία θα πρέπει να ξεπλυθεί μέσα από νέο συμβολικό Γουδί. Για να υπάρξει Κάθαρση, πρέπει να προηγηθεί Νέμεση για την έσχατη Ύβρη. Ως μόνα υπεύθυνα, τα αισχρά ΑΕΙ πρέπει να «τιμωρηθούν» παραδειγματικά και αμείλικτα.

Όσκαρ Κοκόσκα, "Γυναίκα που διαβάζει", 1921

Ελπίζω, βέβαια, κύριοι πρυτάνεις, να μην υπάρχει (ακόμα) θέμα εκτελεστικού αποσπάσματος. Στις μέρες μας εξάλλου, οι πιο έλλογες και αποτελεσματικές θεραπευτικές τιμωρίες είναι εκείνες που επιβάλλονται με βίαια «σοκ». Παραλύοντας τη βούληση και την κρίση, ελπίζεται πως οι αναπάντεχοι κλυδωνισμοί θα καταλύσουν τις αντιστάσεις. Μόνον έτσι μπορεί να εξηγηθεί το γεγονός ότι, όπως διάβασα προχθές, μέσα σε δύο μόνο χρόνια, η τακτική χρηματοδότηση του Πανεπιστημίου Αθηνών περιορίστηκε από 45 σε 25 εκατ., του Αριστοτέλειου από 45 σε 29,5 εκατ., του Πολυτεχνείου από 21 σε 15 εκατ. Αλαζονεία, μαζί και απόλυτη ανευθυνότητα: Κόψτε τα όλα, και, μαζί με όλα τα άλλα, και το λαιμό σας. Περιορίστε τον αριθμό των φοιτητών, ψαλιδίστε τον αριθμό των διδασκόντων –στην ανάγκη μην τους πληρώνετε, μην τους διορίζετε ή ακόμα, ίσως, απολύστε τους–, καταργήστε τη σίτιση, τα αναγνωστήρια, τις φοιτητικές εστίες, τις υποτροφίες, τις βιβλιοθήκες. Κοντολογίς, καταργήστε τους φοιτητές, καταργήστε τους νέους. Οι φωνακλάδες που μπορεί ακόμα να πιστεύουν ότι έχουν δικαιώματα και που βαυκαλίζονται πως η κοινωνία οφείλει να τους εκπαιδεύσει πρέπει να μάθουν ότι οι καιροί άλλαξαν. Το δίλημμα είναι απλό: Ή θα ιδιωτικοποιηθείτε, ή θα εξαφανισθείτε από προσώπου γης.

Και δεν είναι μόνο θέμα δυσμενούς οικονομικής συγκυρίας, όπως ίσως ισχυριστούν μερικοί. Ήδη πριν να ενσκήψει η κρίση, ακόμα και υπό το κράτος της σύντομης μεταολυμπιακής ευφορίας, η άρχουσα γνώμη προετοίμαζε την ιδιωτικοποίηση. Για να υπηρετηθεί ο νεοφιλελευθερισμός, τα δημόσια ΑΕΙ πρέπει να βουλιάξουν. Και, για να γίνει αυτό, πρέπει να προηγηθεί μια μακρά περίοδος εκ των έσω υπονόμευσης ή ακόμα και αυτομαστίγωσης. Το κοινωνικό σώμα θα πρέπει να πεισθεί ότι το «κοινό μέλλον» μπορεί να προωθηθεί επιτυχώς μόνο αν η εκπαίδευση ανανήψει ως ιδιωτική, αποκεντρωμένη και ανταγωνιστική. Και επειδή, σε αντίθεση με τον κοινωνικό προγραμματισμό που έρχεται μόνος του, η θέσπιση της ελεύθερης αγοράς πρέπει πάντα να σχεδιάζεται εκ των άνω, η επιχείρηση ιδιωτικοποίησης πρέπει να προετοιμαστεί υπομονετικά με όλους τους τρόπους, θεμιτούς η αθέμιτους. Σε αυτό ακριβώς εντοπίζεται η χίμαιρα που ονομάζεται «εκσυγχρονισμός». Από την άποψη αυτή λοιπόν, για ορισμένους τουλάχιστον, η τρέχουσα δημοσιονομική κρίση είναι θεόπεμπτη. Συνέχεια ανάγνωσης

«Σταμάτησε να βρέχει στο Σαντιάγο»

Standard

ΑΝΤΙΚΛΙΜΑΚΑ

Τις επόμενες μέρες θα βρεθούν στην Αθήνα ο Χιλιανός συγγραφέας Λουίς Σεπούλβεδα και η συντρόφισσά του, η ποιήτρια Κάρμεν Γιάνιες. Έρχονται καλεσμένοι να συμμετάσχουν στο 3ο Φεστιβάλ Ιβηροαμερικανικού Βιβλίου.

Λουίς Σεπούλβεδα

Ο Σεπούλβεδα, πολύ γνωστός στην Ελλάδα (κυκλοφορούν 14 βιβλία του, όλα από τις εκδόσεις Opera), είναι ένας συγγραφέας που ήταν και μένει πάντα ενεργός στον χώρο της πολιτικής. Ηγετικό στέλεχος του φοιτητικού κινήματος, την εποχή της κυβέρνησης Αλιέντε δούλεψε στο Υπουργείο Πολιτισμού και σε άλλες θέσεις, ενώ συμμετείχε και στην προσωπική φρουρά του Αλιέντε, την GAP, που υπερασπίστηκε μέχρι τέλους τον πρόεδρο. Μετά το πραξικόπημα, φυλακίστηκε για 2,5 χρόνια. Κατόπιν, παρανομία, αντίσταση, νέα σύλληψη, καταδίκη σε ισόβια. Με παρέμβαση της Διεθνούς Αμνηστίας, απελευθερώθηκε και εξορίστηκε στη Σουηδία. Στον δρόμο προς τα εκεί, δραπέτευσε και πήγε διαδοχικά Ουρουγουάη, Βραζιλία, Παραγουάη, Εκουαδόρ. Το 1979 κατατάχτηκε στη Διεθνή Ταξιαρχία Σιμόν Μπολίβαρ, που πολέμησε μαζί με τους Σαντινίστας στη Νικαράγουα. Μετά τη νίκη της επανάστασης, άρχισε να δουλεύει εκεί ως δημοσιογράφος, για να φύγει κατόπιν στην Κούβα και μετά στην Ευρώπη. Μεταξύ 1982 και 1987 δούλεψε στα πλοία της Greenpeace. Συνέχεια ανάγνωσης

Σκέψεις με αφορμή την πλατεία Συντάγματος

Standard

της Σίας Αναγνωστοπούλου

Βασίλι Καντίνσκυ, "Σύνθεση ΙΙ"

Βρέθηκα αρκετές φορές στο Σύνταγμα των «αγανακτισμένων», σε αυτή τη νέα, πολυπληθή ομάδα της πλατείας, που την προηγούμενη Κυριακή ξεπέρασε σε όγκο τις 300.000. Παρακολούθησα κι εγώ στη μέση της πλατείας το νέο βήμα δημόσιου διαλόγου, εκεί που κάθε βράδυ διεξάγεται η Γενική Συνέλευση, την οποία πολύ εύστοχα σχολίασε ο Στρατής Μπουρνάζος στα «Ενθέματα» της προηγούμενης Κυριακής. Η Γενική Συνέλευση, οργανωμένη παραδειγματικά, με αντίληψη «άμεσης δημοκρατίας» που, όπως και η άρνηση οποιασδήποτε κομματικότητας, έκανε πολλούς να μιλήσουν για απολιτικότητα μέχρι και για υπονόμευση της Δημοκρατίας ή του κοινοβουλευτισμού. Η μη αναφορά όμως σε κόμματα σημαίνει αυτομάτως και την υπονόμευση των κομμάτων και της αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας; Ή μήπως, με αυτό τον τρόπο, εκφράζεται κάτι άλλο;

Μια προσπάθεια επανεφεύρεσης του δημόσιου χώρου

Καταρχάς, το πλήθος μαζεύεται εκεί για να δώσει το «παρών», να πει «καλησπέρα», σε έναν χώρο στον οποίο όλοι μοιράζονται το ίδιο πρόβλημα: αυτό που δημιουργεί η πολιτική του Μνημονίου. Η πολλαπλή εξατομικευμένη αγανάκτηση δεν φτιάχνει μόνο μια μαζική αγανάκτηση, φτιάχνει και αλληλεγγύη, φτιάχνει ανθρωπιά. Το νόημα της πλατείας και της Γενικής της Συνέλευσης, κατά τη γνώμη μου, ακριβώς σε αυτό το σημείο εντοπίζεται: στην ασαφή ακόμη προσπάθεια «επανεφεύρεσης» του τι σημαίνει «παρίσταμαι» και πάλι σε έναν δημόσιο χώρο, του τι σημαίνει το ξαναδηλώνω ως άτομο το «Καλησπέρα» μου στην ομήγυρη, μην περιμένοντας από τις «32» ή τις «132» κομματικές, πνευματικές, συνδικαλιστικές, τηλεοπτικές προσωπικότητες να το οικειοποιηθούν αυτονόητα. Σε αυτή την κρίσιμη φάση, η πλατεία οικοδομεί την αντίληψη του «είμαι εδώ» μαζί με τους άλλους και προσπαθώ να βρω αυτά που μοιράζομαι ή που ίσως έπρεπε εδώ και καιρό να είχα μοιραστεί. Συνέχεια ανάγνωσης

Η κατάργηση του δικαιώματος στη διαφωνία

Standard

του Γιώργου Κατσαμπέκη

 

Έργο του Τζωρτζ Γκρος

Η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δε θα μπορούσε να είναι πιο σαφής και αυστηρή στο λιτό της ύφος. Διαβάσαμε λοιπόν πριν από μερικές ημέρες: «Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή λυπάται για την αποτυχία των αρχηγών των ελληνικών πολιτικών κομμάτων να πετύχουν συναίνεση όσον αφορά την οικονομική προσαρμογή με στόχο να ξεπεραστεί η κρίση χρέους. Αναμένουμε ότι θα συνεχιστούν οι προσπάθειες προκειμένου να επιτευχθεί διακομματική συμφωνία και υποστήριξη προς το πρόγραμμα Ε.Ε.-ΔΝΤ. Πρέπει να υπάρξει σύντομα συμφωνία. Ο χρόνος τελειώνει. Είναι ζωτικής σημασίας για την ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας όλα τα ελληνικά κόμματα, περιλαμβανομένων των κομμάτων της αντιπολίτευσης, να υιοθετήσουν εποικοδομητική νοοτροπία και να υποστηρίξουν το πρόγραμμα Ε.Ε.-ΔΝΤ και την εφαρμογή του».[1]

Δεν είναι η πρώτη φορά βεβαίως που συμβαίνει κάτι τέτοιο, ειδικά από τη στιγμή που εισήλθαμε στον ιδιότυπο μηχανισμό «διάσωσης»· μιας «διάσωσης» που, μέρα με τη μέρα, όλο και πιο καθαρά, δείχνει να στραγγαλίζει τον «διασωζόμενο» ελληνικό λαό. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν λυπάται γι’ αυτό. Λυπάται γιατί οι αρχηγοί των ελληνικών κομμάτων (αλλά και τα αντιπολιτευόμενα κόμματα στο σύνολό τους, όπως δηλώνεται στο κείμενο) δε συναινούν στην εφαρμογή ενός προγράμματος «δημοσιονομικής προσαρμογής» που ως μόνα ξεκάθαρα αποτελέσματα μέχρι στιγμής φαίνεται να έχει την άνευ προηγουμένου (τουλάχιστον όσον αφορά τα μεταπολεμικά χρόνια) επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου του πληθυσμού, τη βαθιά –και χωρίς προοπτική άμεσα διαφαινόμενης ανάκαμψης– ύφεση και την εκτόξευση του δημοσίου χρέους σε νέα ιστορικά ύψη. Μα γιατί άραγε δε συναινούν οι πολιτικοί αρχηγοί σε ένα τέτοιο λαμπρό πρόγραμμα; Γιατί δεν υιοθετούν, όπως ζητά η Επιτροπή, μία «εποικοδομητική νοοτροπία»;

Χωρίς να κρίνουμε εδώ το περιεχόμενο των αντιπροτάσεών τους ή την όποια αιτιολόγηση της άρνησης εκεί όπου δεν εντοπίζουμε κάποια θετική αντιπρόταση, αξίζει ωστόσο να εστιάσουμε στο δικαίωμα στη διαφωνία καθεαυτό. Δε μας απασχολεί με άλλα λόγια το περιεχόμενο της διαφωνίας, αλλά η ίδια της η σημασία ως τέτοια. Είναι μάλλον κλισέ, αλλά ας το υπενθυμίσουμε. Αν θέλαμε να συμπυκνώσουμε έναν ορισμό της δημοκρατίας σε όσο το δυνατό λιγότερες κουβέντες, θα λέγαμε πως δημοκρατία είναι το πολίτευμα που νομιμοποιεί και θεσμοποιεί τη διαφωνία. Στη δημοκρατία δεν υπάρχουν μονόδρομοι –όπως έχουμε βαρεθεί να ακούμε τον τελευταίο χρόνο–, αφού η λύση σε ένα πρόβλημα δεν είναι ποτέ μία και αδιαμφισβήτητη, αλλά έγκειται ακριβώς στη στιγμή της απόφασης. Και απόφαση σημαίνει επιλογή μίας εναλλακτικής οδού μεταξύ άλλων, που δεν χάνουν όμως την αξία τους. Αν η σημασία της διαφωνίας και του πλουραλιστικού ανταγωνισμού έτεινε απλώς να τεθεί στο περιθώριο τα τελευταία χρόνια, μέσα στον μεταδημοκρατικό δημοσιολογικό χυλό της ύστερης μεταπολίτευσης, σήμερα μπορούμε να πούμε με σχετική ασφάλεια πως επιχειρείται ο ενταφιασμός της! Η ίδια η κυβέρνηση, όπως άλλωστε τονίζει με κάθε αφορμή, δεν επιλέγει, δεν αποφασίζει, αλλά ακολουθεί ευλαβικά ένα συγκεκριμένο μονόδρομο μονοπάτι, που προβάλλει ως η μοναδική οδός για τη «σωτηρία». Θαρρεί κανείς πως δεξιά κι αριστερά χάσκει ο γκρεμός και άρα παρέκκλιση από τον ακολουθούμενο δρόμο θα ισοδυναμούσε με καταστροφή. Συνέχεια ανάγνωσης

Ηθικισμός και πολιτική

Standard

του Γιώργου Μ. Χατζηστεργίου

«Φως στην άκρη του τούνελ». Αφίσα των γαλλικών και ιταλικών σιδηροδρόμων που αναγγέλλει την ολοκλήρωση της κατασκευής της μεγάλης σήραγγας Simpion στις Άλπεις, 1906.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και στις αρχές αυτής του 1960 τα σπίτια στις επαρχίες της Ελλάδας αλλά και σε πολλές γειτονιές της Αθήνας κατακλύζονταν από επιστολές απειλητικού και σωφρονιστικού χαρακτήρα για τους παραλήπτες τους. Η διανομή αυτών των επιστολών γινόταν με τον τρόπο των σημερινών διαφημίσεων για παραγγελία έτοιμου φαγητού (τις έριχναν κάτω από τις εξώπορτες), υποτίθεται όμως ότι όλες τις έστελνε ένας χριστιανός Άγιος. Το όνομα του Αγίου μπορεί να διέφερε από περιοχή σε περιοχή, αλλά το νόημα ήταν παντού το ίδιο: ο Άγιος επισήμανε ότι την Ελλάδα την κατοικούσαν αμαρτωλοί (επειδή δεν έκαναν τον σταυρό τους ή την προσευχή τους ή άκουγαν την κυριακάτικη λειτουργία από το ραδιόφωνο αντί να πάνε στην εκκλησία ή έκαναν πονηρές σκέψεις σε βάρος των διπλανών τους κτλ.) και ότι οι παραλήπτες, ως πρώτο βήμα προς τον εξαγνισμό τους, όφειλαν να αντιγράψουν πολλές φορές την επιστολή και να τη διαδώσουν. Όσοι παρέλειπαν να το κάνουν θα προκαλούσαν την θεϊκή οργή, τώρα, όχι στη Δευτέρα Παρουσία: τρομερά δυστυχήματα, βαρύτατες ασθένειες ή οικονομικές καταστροφές θα συνέβαιναν στους ίδιους ή στους δικούς τους. Έχει μεγάλο ενδιαφέρον πάντως ότι τα αμαρτήματα που θα ετιμωρούντο με τόση σκληρότητα αφορούσαν την παράβαση πρακτικών κανόνων που ο συγγραφέας της επιστολής θεωρούσε δεδομένους, και όχι ζητήματα αρχών από τις οποίες οι κανόνες θα έπρεπε να απορρέουν. Αποτέλεσμα αυτής της θεώρησης ήταν ότι ενώ οι περισσότεροι Έλληνες έπρεπε να θεωρούνται αμαρτωλοί και να περιμένουν να τιμωρηθούν σκληρά γι’ αυτό, τα μεγάλα προβλήματα δυσλειτουργίας της ελληνικής κοινωνίας (όπως το τεράστιο έλλειμμα στον τομέα των πολιτικών δικαιωμάτων ή η αυθαίρετη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών που μεταξύ άλλων οδηγούσε στο να παραχωρούνται ως επιδοτήσεις τα αποθέματα των Ταμείων συντάξεων των εργαζομένων υπέρ της εξαιρετικά βραχύβιας ελληνικής βιομηχανίας –μέγιστο μέρος της οποίας κατέρρευσε με την είσοδο της Ελλάδας στην ΕΟΚ– και των ιδιοκτητών της) έμειναν εκτός του κύκλου της αμαρτίας, το ίδιο και οι κάθε είδους διαχειριστές τους. Συνέχεια ανάγνωσης

Εξηγώντας τη φύση στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία

Standard

ΔΙΕΘΝΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ
συνέντευξη του Στασινού Σταυριανέα

Το Τμήμα Φιλοσοφίας της Σχολής Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πατρών οργανώνει διεθνές συνέδριο, το Σάββατο 18 και την Κυριακή 19 Ιουνίου, με τίτλο «Εξηγώντας τη φύση: τελεολογικές και μηχανιστικές εξηγήσεις της φύσης και των εμβίων όντων στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και επιστήμη». Το συνέδριο πραγματοποιείται στο Συνεδριακό και Πολιτιστικό Κέντρο Πανεπιστημίου Πατρών. Η εναρκτήρια ομιλία θα γίνει από τον Καθηγητή του Πανεπιστημίου του Πίτσμπουργκ James G. Lennox, έναν από τους κορυφαίους σύγχρονους ερευνητές της αριστοτελικής βιολογίας. Τα «Ενθέματα», σε επόμενο φύλλο τους, θα φιλοξενήσουν αποκλειστική συνέντευξή του. Επίσης, ομιλητές είναι επίσης οι James V. Allen (Pittsburgh University), Panos Dimas (University of Oslo), Devin Henry (University of Western Ontario), Τhomas Johansen (University of Oxford), Richard McKirahan (Pomona College), Mariska Leunissen (Chapel Hill), Σπύρος Ράγκος (Πανεπιστήμιο Πατρών), Στασινός Σταυριανέας (Πανεπιστήμιο Πατρών). Οι εισηγήσεις θα γίνουν στην αγγλική γλώσσα.

Με την ευκαιρία του συνεδρίου, που αποτελεί σημαντικό επιστημονικό γεγονός για το χώρο των μελετητών της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας σε διεθνές επίπεδο, μιλήσαμε με τον Στασινό Σταυριανέα, λέκτορα στο Τμήμα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Πατρών και υπεύθυνο για την οργάνωση του συνεδρίου.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Ραφαήλ, «Η Σχολή των Αθηνών», 1511 (λεπτομέρεια)

Ξεκινώντας, θα ήθελα να μας μιλήσετε για τη θεματολογία του συνεδρίου.

 Οι εισηγήσεις αφορούν την αρχαία ελληνική φιλοσοφία ή επιστήμη της φύσης, και το ευρύ φάσμα φαινομένων που αυτή εξετάζει, φαινομένων που σήμερα εμπίπτουν στις επιστήμες της βιολογίας, της χημείας ή της ψυχολογίας. Το ειδικό μας ενδιαφέρον για τις θεωρίες που διατυπώνουν οι αρχαίοι φιλόσοφοι για να κατανοήσουν τη φύση εστιάζεται στην ανάπτυξη τελεολογικών εξηγήσεων για τη δομή και λειτουργία των φυσικών όντων, και κυρίως βέβαια των εμβίων. Κομβική σημασία έχουν εδώ τα αριστοτελικά έργα. Διότι ο Αριστοτέλης αντιπαρατίθεται λεπτομερώς, τόσο στα θεωρητικά όσο και στα βιολογικά έργα του, στις φυσικές εξηγήσεις των προγενεστέρων, υποστηρίζοντας ότι η προσπάθειά τους να εξηγήσουν φυσικές διαδικασίες, όπως η γέννηση των εμβίων όντων, με βάση τις μηχανικές κινήσεις της ύλης, δεν επαρκούν για να εξηγήσουν το γεγονός ότι το αποτέλεσμα των γεννήσεων αυτών είναι όντα οργανωμένα και δομημένα με έναν επωφελή για την επιβίωσή τους τρόπο. Η λειτουργικότητα των οργάνων των εμβίων θα προέκυπτε τότε ως ένα δευτερεύον αποτέλεσμα των μηχανικών κινήσεων της ύλης, και συνεπώς θα έπρεπε να συμβαίνει τυχαία και σπάνια. Αντίθετα, η άποψή του είναι ότι πρέπει να εξετάσουμε τα αποτελέσματα ως τελικά αίτια, ως σκοπούς, των διαδικασιών που τα παράγουν, και άρα να κατανοήσουμε τις κινήσεις της ύλης ως ελεγχόμενες, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, από αίτια τελικά. Το ενδιαφέρον είναι ότι οι τελεολογικές αυτές εξηγήσεις δεν εξαρτώνται από τον ευφυή σχεδιασμό ενός δημιουργού, αλλά θεμελιώνονται μέσα στην ίδια τη φύση, πράγμα που πιθανότατα ισχύει και για την πλατωνική τελεολογία. Αλλά επίσης ενδιαφέρον είναι ότι, παρότι η αριστοτελική φυσική τελεολογία φαίνεται να ανήκει στην ιστορία της επιστήμης, η επιβίωση της τελεολογικής ορολογίας στη βιολογία σήμερα δείχνει ότι οι ιδέες του δεν έχουν απολέσει τουλάχιστον την ευρετική αξία ή εξηγητική τους δύναμη. Στο συνέδριο αυτό μας ενδιαφέρει να δούμε πώς διαπλάθεται η αντιπαράθεση αλλά και η σύνθεση ανάμεσα σε τελεολογικές εξηγήσεις και μηχανιστικές ή υλιστικές εξηγήσεις. Πρόκειται για μια μεθοδολογική αντιπαράθεση αλλά και μία ένταση που συναντάμε και στο ίδιο το έργο του Αριστοτέλη εφόσον πρέπει να συνδέσει αυτούς τους δύο τύπους εξηγήσεων. Συνέχεια ανάγνωσης