Ποιος θα καταλάβει το Σύνταγμα;

Standard

του Αλέξανδρου Κεσσόπουλου

Πάμπλο Πικάσο, "Ταύρος και άλογο", 1931

Το κίνημα της αγανάκτησης και της αμφισβήτησης του τρόπου λειτουργίας του πολιτικού συστήματος συνεχίζει ακάθεκτο να διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στην πολιτική σκηνή της χώρας, παρά τις επιθέσεις που δέχθηκε τις τελευταίες ημέρες. Κύρια χαρακτηριστικά γνωρίσματα των πρωτοφανών εκδηλώσεων διαμαρτυρίας των αγανακτισμένων πολιτών είναι αφενός η μαζικότητα και η διάρκειά τους και αφετέρου το ετερόκλητο του πλήθους και η πανσπερμία των αιτημάτων που διατυπώνονται. Αν επιχειρούσε κάποιος να αναλύσει, όχι τα στοιχεία τα οποία ενώνουν τους διαδηλωτές και σε γενικές γραμμές είναι προφανή, αλλά αυτά που διαφοροποιούν τη στάση τους, θα μπορούσε να προβεί στην εξής βασική κατηγοριοποίηση: μια μερίδα των Αγανακτισμένων αντιλαμβάνεται ως αιτία της κρίσης την κυριαρχία του άκρατου οικονομικού φιλελευθερισμού και, συνεπώς, διεκδικεί την επιστροφή της πολιτικής στο προσκήνιο και την υποταγή της οικονομίας σε αυτήν, ενώ μια άλλη θεωρεί ότι η επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου ολόκληρης σχεδόν της ελληνικής κοινωνίας έχει προέλθει από φαινόμενα κακοδιαχείρισης και, κυρίως, διαφθοράς του πολιτικού προσωπικού της χώρας.

Οι διαφορετικές αυτές προσλήψεις της πραγματικότητας διαμορφώνουν δύο πολιτικές και ιδεολογικές τάσεις στο εσωτερικό του κινήματος των αγανακτισμένων, που, κατά τη γνώμη μου, βρίσκονται σε μια συγκρουσιακή σχέση μεταξύ τους. Η πρώτη από αυτές διατυπώνει το αίτημα του εκδημοκρατισμού της λειτουργίας των πολιτικών θεσμών και, ταυτόχρονα, αναζητεί στις λαϊκές συνελεύσεις τις γενικές κατευθύνσεις θεσμικών μεταρρυθμίσεων, οι οποίες θα αφαιρέσουν από τα διάφορα κέντρα οικονομικής ισχύος, κυρίως τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, την τεράστια πολιτική δύναμη που έχουν αποκτήσει, ώστε αυτή να επιστρέψει και ουσιαστικά στα χέρια του τυπικού φορέα της, του κυρίαρχου λαού. Η δεύτερη τάση κινείται μάλλον αντίρροπα, καθώς διαθέτει έντονα αντιπολιτικά και αντικοινοβουλευτικά χαρακτηριστικά, τα οποία εκφράζονται μέσω συνθημάτων, δρώμενων και χειρονομιών, που δηλώνουν πλήρη απαξία όχι μόνο για όλους ανεξαιρέτως τους πολιτικούς, αλλά και για την ίδια την μορφή του πολιτεύματος. Με άλλα λόγια, εξελίσσεται στην πλατεία Συντάγματος, και όπου αλλού συναθροίζονται Αγανακτισμένοι, μια διαπάλη ανάμεσα στο αίτημα για εμβάθυνση της δημοκρατίας και τις κραυγές που απαιτούν τη συρρίκνωσή της.

Το ίδιο το κίνημα, λοιπόν, θέτει στην Αριστερά μια δύσκολη εξίσωση και την καλεί να πάρει μια θέση που θα πρέπει να σχοινοβατεί ανάμεσα στους κινδύνους εκείνους, τους οποίους επιφυλάσσουν από τη μία πλευρά η υιοθέτηση μιας φοβικής και επιφυλακτικής αντιμετώπισης της αυθόρμητης λαϊκής αντίδρασης και από την άλλη η βολονταριστική σύγχυση της πραγματικής φυσιογνωμίας του κινήματος με την επιθυμητή για κάθε δημοκράτη. Από τη στιγμή, επομένως, που το «Σύνταγμα» ως φαινόμενο είναι σύνθετο και οι εκδηλώσεις που λαμβάνουν χώρα στην πλατεία εγγράφονται σε αλληλοσυγκρουόμενα και αλληλοαποκλειόμενα πολιτικά και ιδεολογικά πλαίσια, η στάση μας απέναντι σε οτιδήποτε συμβαίνει εκεί δεν μπορεί να είναι ενιαία και αδιαφοροποίητη. Οι προφανείς διαπιστώσεις, δηλαδή, ότι ο δικομματισμός καταρρέει, ότι το πολιτικό σύστημα έχει χάσει τη νομιμοποίησή του, ότι ο λαός έχει βγει στο δρόμο και επιζητεί ενδεχομένως μία ριζοσπαστική αλλαγή, δεν είναι ικανές από μόνες τους να μας οδηγήσουν στο συμπέρασμα ότι οι Αγανακτισμένοι θα λειτουργήσουν αναγκαστικά ως ένας μοχλός πίεσης, ο οποίος θα συντελέσει σε έναν δημοκρατικό μετασχηματισμό του πολιτικού συστήματος. Κάτι τέτοιο αποτελεί διακύβευμα.

Εφόσον, λοιπόν, πολλά και σημαντικά στην πολιτική εξαρτώνται από την έκβαση της διαπάλης των ιδεών και εφόσον τόσο ο λόγος όσο και οι πρακτικές του κάθε υποκειμένου εγκαλούνται από κάποια ιδεολογία, αλλά και παράγουν ιδεολογία, οφείλουμε να προβαίνουμε σε διακρίσεις μεταξύ των κάθε λογής εκδηλώσεων διαμαρτυρίας, ώστε να στηρίξουμε τελικά εκείνη από τις τάσεις που συνδέεται με τα ιδανικά και τις αξίες μας. Με άλλα λόγια, είναι σκόπιμο από τη μια πλευρά να ενθαρρύνουμε κάθε πρωτοβουλία, που προωθεί τα αιτήματα του εκδημοκρατισμού και της κοινωνικής χειραφέτησης, και από την άλλη να ασκούμε κριτική σε καθετί που μπορεί να εγγραφεί, συνειδητά ή ασυνείδητα, εντός του πλαισίου σχεδίων αυταρχικοποίησης του πολιτεύματος, τα οποία κατά πάσα πιθανότητα έχουν αρχίσει να εξετάζονται από κυρίαρχους οικονομικούς κύκλους ως μία από τις εναλλακτικές διεξόδου από την κρίση.

Πιο συγκεκριμένα, εάν τελικά κυριαρχήσει στη συνείδηση της κοινωνικής πλειοψηφίας η ιδέα ότι η Βουλή αποτελεί μία πηγή δεινών για την χώρα, εάν δηλαδή επικρατήσει η τάση συρρίκνωσης της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, μία ενδεχόμενη πολιτειακή μεταρρύθμιση, η οποία θα υποβαθμίζει το ρόλο της νομοθετικής εξουσίας έναντι της εκτελεστικής, θα μπορέσει να αποσπάσει την ευρεία συναίνεση των πολιτών. Για παράδειγμα, προτάσεις που υποβλήθηκαν πρόσφατα και κατατείνουν στην αφαίρεση πολιτικής ισχύος από τον λαό, όπως η ενίσχυση του θεσμικού ρόλου του Προέδρου της Δημοκρατίας μέσω της άμεσης ανάδειξής του από το εκλογικό σώμα ή η σημαντική μείωση του αριθμού των βουλευτών, θα προβληθούν ως ικανοποίηση των αιτημάτων της κοινωνίας από την πλευρά της πολιτικής εξουσίας.

Η μάχη, λοιπόν, για την ιδεολογική ηγεμονία αναμένεται να είναι σκληρή και να διεξαχθεί, όπως συνήθως, με άνισα όπλα, καθώς οι κυρίαρχες πολιτικές και οικονομικές δυνάμεις της χώρας παραμένουν, αν και κλονισμένες, πολύ ισχυρές. Δικό μας χρέος είναι να μην παρασυρθούμε σε απλουστεύσεις και να μην ενθουσιαστούμε υπέρ το δέον από τον όγκο και τη μαχητικότητα του κόσμου. Χρειαζόμαστε καθαρή και ψύχραιμη σκέψη, ώστε να κατανοήσουμε, να καταλάβουμε, το σπουδαίο και καινοφανές αυτό κίνημα. Εάν κατορθώσουμε κάτι τέτοιο, θα έχουμε κάνει ένα αποφασιστικό βήμα, προκειμένου να καταστήσουμε κυρίαρχες τις ιδέες μας, δηλαδή να καταλάβουμε το Σύνταγμα.

Ο Αλέξανδρος Κεσσόπουλος είναι υποψήφιος διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Αθηνών

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s