Τα εφαρμοστικά του μακροπρόθεσμου

Standard

ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΕΧΟΥΝ ΤΗ ΔΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ

του Νίκου Σαραντάκου

Έργο του Ζωρζ Ρουώ

Το σημείωμα αυτό γράφεται μερικές μέρες νωρίτερα, οπότε δεν παίρνει υπόψη του όσα έχουν ενδεχομένως μεσολαβήσει την τελευταία εβδομάδα. Οι εφημερίδες έχουν επικαιρότητα με κλίμακα ημέρας, εμείς όμως συζητάμε για τη λέξη του μήνα που μας πέρασε — και γι’ άλλη μια φορά, οι λέξεις του μήνα μάς έρχονται ζευγάρι.

Προηγείται βέβαια το περιβόητο μεσοπρόθεσμο πλαίσιο δημοσιονομικής στρατηγικής, που απειλεί να βάλει ταφόπλακα πάνω σε κάθε ελπίδα ανάκαμψης της οικονομίας μας και να ξεπουλήσει μπιρ παρά όχι μόνο τα ασημικά, αλλά και τα μπακίρια μας. Λέγεται μεσοπρόθεσμο επειδή (υποτίθεται ότι) αφορά μια περίοδο τεσσάρων ετών, δηλαδή η πραγματοποίησή του δεν τοποθετείται ούτε στο άμεσο μέλλον, έστω σε έναν χρόνο, οπότε θα ήταν βραχυπρόθεσμο, αλλά ούτε και σε μακρινό ορίζοντα: κάπου ενδιάμεσα, άσχετα αν οι συνέπειές του υπάρχει φόβος να σημαδέψουν μια ή δυο γενιές.

Η σημαντική λέξη εδώ είναι η προθεσμία, που είναι αρχαία· στο αττικό δίκαιο σήμαινε την προκαθορισμένη ημέρα κατά την οποία έπρεπε οπωσδήποτε να πληρωθούν τα οφειλόμενα χρήματα ή να γίνει αγωγή στο δικαστήριο, μετά την παρέλευση της οποίας δεν επιτρεπόταν καμιά σχετική δικαστική ενέργεια. Σύνθετη λέξη φυσικά, από το προ και το θέσμιος, από τη μεγάλη οικογένεια του ρήματος τίθημι.

Η λέξη μεσοπρόθεσμο, μαζί με τα αδερφάκια της, το βραχυπρόθεσμο και το μακροπρόθεσμο (αλλά και τους συνδυασμούς τους, όπως το μεσομακροπρόθεσμο, για όσους πιστεύουν ότι ένα καλό εφτασύλλαβο προσδίδει επισημότητα στο λόγο), έχει περάσει τις τελευταίες δεκαετίες στη δημοσιογραφική γλώσσα ως απόδοση των αγγλικών short-, medium- και long-term, και αυτό το term είναι μια από εκείνες τις πολυσήμαντες λέξεις που σημαίνουν ένα σωρό πράγματα, από την εκπαιδευτική περίοδο και την ολοκλήρωση της εγκυμοσύνης έως την ορολογία ή τις εξισώσεις. Ανάγεται στο λατινικό terminus, που σημαίνει τέρμα, και είναι ομόρριζο με το δικό μας τέρμα· οι Ρωμαίοι είχαν και θεό, τον Terminus, που προστάτευε τα όρια, τον Τέρμωνα ή όριο θεό, και έκαναν και τελετές προς τιμήν του, τα τερμινάλια.

Από τη λατινική λέξη terminus είναι και το τέρμινο (ή τέρμενο) που το χρησιμοποιούν οι χαρτορίχτρες και οι καφετζούδες για να υποσχεθούν τον ουρανό με τ’ άστρα χωρίς να δεσμευτούν για την υλοποίηση των υποσχέσεων, με αποτέλεσμα η φράση σε τρία τέρμινα να έχει γίνει σχεδόν παροιμιακή· έτσι, σε τρία τέρμινα θα παντρευτείς, θα πλουτίσεις, θα γνωρίσεις την ευτυχία, μας λένε. Και τις μεν χαρτορίχτρες τις κλείνουν φυλακή, όταν όμως ο πολιτικός υποσχεθεί όχι σε τρία τέρμινα αλλά το 2013 ή το 2015 θα βγούμε από την κρίση, θα επιστρέψουμε στις αγορές, θα ανακτήσουμε τη χαμένη μας αξιοπρέπεια, περιέργως τον χειροκροτούμε και τον ψηφίζουμε (ευτυχώς, όλο και λιγότεροι).

Όμως, οι εταίροι μας απαίτησαν όχι απλώς να ψηφιστεί το μεσοπρόθεσμο, παρά να εγκριθεί από τη Βουλή, με τη διαδικασία του κατεπείγοντος, και ο εφαρμοστικός νόμος — κι αυτή είναι η δεύτερη λέξη του μήνα.

Υποστήριξαν κάποιοι, όχι άδικα, ότι η λέξη εφαρμοστικός είναι ατυχής νεολογισμός, και ότι σωστότερο θα ήταν νόμος περί εφαρμογής. Θα μπορούσε επίσης να αποκληθεί εκτελεστικός νόμος, αλλά βέβαια σε αυτή τη συγκυρία, ο νόμος που βάζει καινούργιο χαράτσι στους ήδη αγρίως φορολογημένους, μάλλον με εκτελεστικό απόσπασμα μοιάζει, οπότε φαντάζομαι ότι σκόπιμα οι κυβερνώντες απέφυγαν να τον πουν «εκτελεστικό νόμο» για να αποφύγουν τους συνειρμούς. Οπότε, επειδή ο νεολογισμός πάντα έχει την αξία του αιφνιδιασμού διότι αποπροσανατολίζει κάποιους, τον είπαν εφαρμοστικό νόμο, σύνθετο από το επί και το αρμόζω, και, επειδή οι αρχαίοι το πρόφερναν το δασύ πνεύμα του αρμόζω, το πι τράπηκε σε φι, εφαρμόζω, ενώ σήμερα που δεν ξέρουμε δασείες λέμε, έστω, αντηλιακά.

Εφαρμόζω αρχικά σήμαινε προσαρμόζομαι σε κάτι, έχω καλή εφαρμογή, ταιριάζω· είναι λέξη αρχαία, ήδη ομηρική. Στην ίδια οικογένεια με το αρμόζω ανήκουν το άρμα, ο αρμός, η αρμονία· η αρμονία αρχικά είχε τεχνική σημασία και σήμαινε το μέσο για συναρμολόγηση, τον σύνδεσμο, π.χ. στην ξυλουργική (έτσι στην Οδύσσεια, ο Οδυσσέας φτιάχνοντας τη σχεδία του αρμονίησιν άρηρεν, δηλαδή έβαλε αρμούς). Αργότερα η αρμονία πήρε τις μεταφορικές σημασίες της ισορροπημένης σχέσης, της εύτακτης αναλογίας.

Βέβαια, το μεσοπρόθεσμο και ο εφαρμοστικός του νόμος κάθε άλλο παρά βρίσκονται σε αρμονία με το λαϊκό αίσθημα, και προφανώς γι’ αυτό αποφεύγει η κυβέρνηση τις εκλογές όπως ο διάβολος το λιβάνι. Αν μου επιτρέπεται πάντως μια πρόχειρη παρατήρηση: τις μέρες που φαινόταν να καταρρέει το κυβερνών κόμμα και να μη μπορεί ούτε τους βουλευτές του να συσπειρώσει, όλοι οι εταίροι μας ήταν μελιστάλαχτοι και μας διαβεβαίωναν ότι η ρημάδα η πέμπτη δόση είναι εξασφαλισμένη. Αντιθέτως, μόλις έγινε ο ανασχηματισμός και φάνηκε να συσπειρώνεται ξανά (μέχρι νεοτέρας) η κυβερνητική πλειοψηφία, αμέσως οι εταίροι μας άλλαξαν τροπάρι και μας έβαλαν ακόμα πιο ασφυκτικές και σκληρές προϋποθέσεις για να εκταμιεύσουν την πέμπτη δόση· πείτε με αφελή, αλλά μου φαίνεται πως το συμφέρον του λαού είναι να έχουμε μιαν ασθενική κυβέρνηση.

Ο Νίκος Σαραντάκος είναι συγγραφέας, μεταφραστής και κατοικοεδρεύει στα sarantakos.wordpress.com και www.sarrantakos.com

 


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s