Συρία: κρίση και αδιέξοδο

Standard

του Γιαννη Πλακα

Φωτογραφία του Andrew Carter, από το flickr, 28.3.2011

Σε συνέντευξή του στους Financial Times (31.1.2011), ο σύρος πρόεδρος Μπασάρ Ελ Άσαντ ανέφερε πως η ώρα της μεταρρύθμισης είχε φτάσει εδώ και καιρό για την Μέση Ανατολή και όσοι δεν το είχαν αντιληφθεί πριν από τα γεγονότα της Τυνησίας και της Αιγύπτου είχαν ουσιαστικά χάσει το παιχνίδι, αφού οποιαδήποτε μεταρρύθμιση είναι καταδικασμένη να αποτύχει, υπό το βάρος της λαϊκής πίεσης.[1] Φαίνεται τελικά πως οι παραπάνω δηλώσεις του Άσαντ επαληθεύτηκαν και για τη χώρα του, στην οποία οι μεταρρυθμίσεις καθυστέρησαν μια ολόκληρη δεκαετία.

Η χαμένη άνοιξη της Δαμασκού

Έντεκα χρόνια πριν, όταν ο Μπασάρ Ελ Άσαντ ανέβηκε στον προεδρικό θώκο της Συρίας, εγκαινίασε μια περίοδο μεταρρυθμίσεων και αλλαγής. Ο ίδιος έμοιαζε να έχει τις προϋποθέσεις να εγγυηθεί ένα τέτοιο τολμηρό εγχείρημα. Ήταν νέος, μόλις τριάντα πέντε χρονών, και το γεγονός ότι είχε μείνει στο εξωτερικό, για να μετεκπαιδευτεί στην οφθαλμιατρική, του έδινε τη στόφα κοσμοπολίτη. Επιπλέον, η εμπλοκή του με τη διακυβέρνηση της χώρας ήταν πολύ περιορισμένη όλο το προηγούμενο διάστημα και, άρα, θεωρούνταν άφθαρτος και αποστασιοποιημένος από το καθεστώς, και ειδικά από τη σκληρή πτέρυγα του καθεστώτος, που εκφραζόταν από το στράτευμα και τη μυστική αστυνομία. Έντεκα χρόνια αργότερα, πολύ λίγα έγιναν προς την κατεύθυνση των μεταρρυθμίσεων. Σε αυτά περιλαμβάνονται η συνέχιση της φιλελεύθερης οικονομικής πολιτικής που είχε ξεκινήσει ο πατέρας Άσαντ, με αποκρατικοποιήσεις και άνοιγμα της χώρας στις διεθνείς αγορές, η επίδειξη ανοχής απέναντι στις γυναικείες οργανώσεις και η ευκολότερη πρόσβαση στα ξένα μέσα ενημέρωσης, με την ευρεία χρήση δορυφορικής τηλεόρασης. Την ίδια στιγμή, όμως, πολλές διευθύνσεις στο διαδίκτυο είναι ακόμα μπλοκαρισμένες και η πολυπόθητη μεταρρύθμιση του πολιτικού συστήματος δεν έχει πραγματοποιηθεί. Από το 2005 και μετά, το καθεστώς φρόντισε να καταστείλει οποιαδήποτε διαφορετική άποψη εκφραζόταν στο εσωτερικό της χώρας, συλλαμβάνοντας μέλη παράνομων αντιπολιτευόμενων κομμάτων και ακτιβιστές οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.

Όξυνση των κοινωνικών ανισοτήτων

 Αν η πολιτική καταπίεση του καθεστώτος Άσαντ αποτελεί έναν από τους παράγοντες που μπορούν να ερμηνεύσουν τις σημερινές εξελίξεις, ένας άλλος παράγοντας έχει σαφέστατα να κάνει με τα κοινωνικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η χώρα. Η έντονη ξηρασία, για τρίτη συνεχή χρονιά, έχει μειώσει κατά 20% την αγροτική παραγωγή, αναγκάζοντας πολλούς από όσους ασχολούνταν μέχρι τώρα με την γεωργία να καταφύγουν στα αστικά κέντρα. Και εκεί όμως η κατάσταση δεν είναι καλύτερη. Με 250.000 νέους εργαζόμενους να εισέρχονται κάθε χρόνο στην αγορά εργασίας λόγω της αύξησης του πληθυσμού, η ανεργία έχει εκτιναχτεί στο 30%, αφού το κράτος και ο ιδιωτικός τομέας δεν μπορούν να δημιουργούν πάνω από 80.000 νέες θέσεις εργασίας κάθε χρόνο. Την ίδια στιγμή, ο πληθωρισμός αυξάνεται με πολύ μεγαλύτερους ρυθμούς από τους μισθούς, ενώ η μείωση των πετρελαϊκών αποθεμάτων, άρα και εξαγωγών, έχει περιορίσει την κοινωνική πολιτική του κράτους. Υπολογίζεται ότι το 30% του πληθυσμού ζει κάτω από το όριο της φτώχιας.[2]

Φωτογραφία του Andrew Carter, από το flickr, 26.3.2011

Μειονότητες και πολιτική

Στην πολιτική καταπίεση και στις κοινωνικές ανισότητες που επικρατούν στη Συρία, προστίθεται η άνιση μεταχείριση των διαφόρων κοινοτήτων από το κράτος. Στη Συρία υπάρχουν έξι μεγάλα διαφορετικά θρησκευτικά δόγματα: οι σουνίτες αποτελούν το 70% του πληθυσμού, ενώ το υπόλοιπο 30% μοιράζεται σχεδόν ισότιμα μεταξύ αλαουιτών, χριστιανών, δρούζων και ισμαηλιτών. Το μπααθικό κίνημα, που στηρίχτηκε από τις μειονοτικές κοινότητες της υπαίθρου, όταν ανέλαβε την εξουσία επιχείρησε την ανακατανομή του πλούτου υπέρ των μειονοτήτων, μέσω της αναδιανομής της γης και της εθνικοποίησης πολλών κλάδων της οικονομίας. Έτσι, η σουνιτική ελίτ που βασιζόταν οικονομικά στη μεγάλη γαιοκτησία και στο εμπόριο υπέστη σοβαρό πλήγμα. Άρχισε, λοιπόν, να αναπτύσσεται μεγάλη δυσφορία στους κόλπους των σουνιτών. Η δυσφορία αυτή οδήγησε τους σουνίτες στην εξέγερση της περιόδου 1979-1982, όταν η πόλη Χομς, προπύργιο της ανταρσίας, ισοπεδώθηκε. Μετά τα γεγονότα του 1982, ο πατέρας Άσαντ, με τη μερική φιλελευθεροποίηση της οικονομίας, έδωσε την ευκαιρία σε ορισμένους σουνίτες να αποκτήσουν κάποια προνόμια, ενσωματώνοντας ένα τμήμα της κοινότητάς τους στο σύστημα.

Η παγίδα και το αδιέξοδο

Στην ίδια συνέντευξη ο Μπασάρ Ελ Άσαντ παραδεχόταν πως και στη Συρία υπάρχει έλλειψη βασικών αγαθών, αλλά δεν υπάρχει εξέγερση. Και αυτό είχε να κάνει, κατά τη γνώμη του, με την ιδεολογία και τα πιστεύω του κόσμου, υπονοώντας ότι το καθεστώς διαθέτει ακόμα την ιδεολογική ηγεμονία.[3] Αυτή είναι και η παγίδα στην οποία έπεσε το μπααθικό καθεστώς. Θεωρούσε πως ο παναραβισμός και ο αντισιωνισμός έχουν ακόμα τη δυνατότητα να συνέχουν μια ετερόκλητη κοινωνία, όπως αυτό συνέβαινε πριν από σαράντα χρόνια. Έτσι, οι Σύριοι ιθύνοντες ήταν εφησυχασμένοι και δεν προχώρησαν στις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις κατά το παρελθόν, όταν θα μπορούσαν ακόμη να καθοδηγήσουν οι ίδιοι τις εξελίξεις σε μια ελεγχόμενη μετάβαση και σε ένα πιο ανοιχτό πολιτικό σύστημα. Στα πολιτικά αιτήματα προστέθηκαν τα κοινωνικά και τα μειονοτικά, δημιουργώντας σήμερα μια κατάσταση που είναι δύσκολο να ελεγχθεί. Καθώς το καθεστώς παρέμεινε συμπαγές στην αντιμετώπιση της εξέγερσης και δεν αποσπάστηκε κάποιο τμήμα του, όπως έγινε στην Αίγυπτο με τον στρατό, η μόνη λύση που απομένει είναι η καταστολή. Ακόμα όμως και αν το καθεστώς καταφέρει να καταστείλει τελικά την εξέγερση, αυτό θα είναι προσωρινό, γιατί, έχοντας απονομιμοποιηθεί ιδεολογικά, θα είναι δύσκολο να διατηρηθεί στην εξουσία.

Ο Γιάννης Πλάκας είναι απόφοιτος του Τμήματος Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ και ασχολείται με ζητήματα Μέσης Ανατολής.

 http://wp.me/pT5Wh-15F


 


[1] Interview With Syrian President Bashar Al Assad, Financial Times, 31/01/2011, στη διεύθυνση http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703833204576114712441122894.html?mod=WSJEUROPE_hpp_MIDDLETopNews

[2] Τα στοιχεία προέρχονται από το «Syria. Economic hardship feeds social unrest, says analyst Lahcen Achy», Los Angeles Times, 31.3.2011, στη διεύθυνση http://latimesblogs.latimes.com/babylonbeyond/2011/03/syria-economy-unrest-carnegie-middle-east.html

[3] Interview With Syrian President Bashar Al Assad, ό.π.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s