Δίκτυα μέσα σε Δίκτυο. Όψεις της δικτύωσης ανθρώπων και μηχανών στο ξεκίνημα του 21ου αιώνα

Standard

του Μήτσου Μπιλάλη

Werner Berges, «Τέσσερις εικόνες», 2010

Στα τέλη του περασμένου αιώνα παγιώθηκε μια χωρική, πρωτίστως, κατανόηση των ψηφιακών τεχνολογιών. Μια σειρά μεταφορές, βγαλμένες από τα λεξιλόγια του αποικισμού («κόμβος», «νέο σύνορο», «μετακόμιση», «νέο σπίτι», «πλοήγηση» κ.ά.), ανέλαβαν να μεταφράσουν τις νέες ψηφιακές δομές στην κυρίαρχη γλώσσα της εποχής, καθιστώντας τες εν τέλει συμβατές με ευρύτερες πραγματικότητες της ιστορικής τους συγκυρίας. Είναι αλήθεια πως στον μετά το 1989 κόσμο, σ’ έναν –δυτικό– κόσμο που εδονείτο από την επιθυμία να επεκτείνει τις οικονομικές, πολιτικές και πολιτισμικές του συνοριογραμμές, δεν προξενεί ιδιαίτερη εντύπωση πως το διαδίκτυο κατανοήθηκε τελικά ως ένας ακόμα χώρος έτοιμος να αποικηθεί: Μέσα από το λεξιλόγιο του αποικισμού, οι κοινωνίες της εποχής μπόρεσαν να υποδεχθούν τις νέες τεχνολογικές μορφές ως έναν ακόμα μεταψυχροπολεμικό χώρο, έναν χώρο «ανοιχτό», «φιλόξενο», έτοιμο να υποδεχθεί εκείνους που ήταν έτοιμοι να τον αποικήσουν.

Μετά το γύρισμα, ωστόσο, της χιλιετίας άλλαξαν πολλά. Στο διαδίκτυο, συγκεκριμένα, ξεκίνησε μια σημαντική μετατόπιση. Το βασικό μέλημα έπαυε σταδιακά να είναι η αποίκηση, η δημιουργία δηλαδή ενός προσεκτικά επιμελημένου «δικού μου χώρου», διακριτού ανάμεσα στις μυριάδες παρόμοιες ηλεκτρονικές σελίδες. Εκείνο που προείχε πλέον ήταν μάλλον το αντίθετο· όχι να κάνω το περιεχόμενο «μου» διακριτό, αλλά να το κάνω να αγκιστρωθεί στα δίκτυα των άλλων: Ανεβάζω ένα βίντεο στο youtube, προσδοκώντας να γίνει post κάποιου (γνωστού ή αγνώστου) στο facebook· δημοσιοποιώ μια σκέψη μου, προκειμένου να κυκλοφορήσει ως ψηφιακό «τιτίβισμα» σε κινητά τηλέφωνα και σε πλατφόρμες «κοινωνικής δικτύωσης»· διατυπώνω πολιτικές απόψεις στο blog μου, με την (κρυφή?) ευχή να τις δω να αναπαράγονται στα blogs άλλων.

Πράγματι, εδώ και έξι-επτά χρόνια, το ίντερνετ έχει γεμίσει από ειδικούς κώδικες οι οποίοι αναλαμβάνουν να διαπερνούν τις επιμέρους ηλεκτρονικές σελίδες, εκχέοντας στο εσωτερικό τους πληροφορίες, αναρτημένες σε δίκτυα άλλων. Αυτές οι νέες τεχνομορφές –πραγματικές δομές αγκίστρωσης και έγχυσης— άρχισαν να δίνουν πλέον τον τόνο στο διαδίκτυο του πρώιμου 21ου αιώνα. Την ίδια στιγμή, η λογική της αγκίστρωσης διαπερνούσε το σύνολο του κοινωνικού βίου: ήταν, ακριβώς, η εποχή που το τοξικό τραπεζικό προϊόν –σήμα-κατατεθέν της επιθετικότητας των νέων οικονομικών λογικών– έπρεπε να αγκιστρωθεί, κρυμμένο καλά ανάμεσα σε άλλα προϊόντα. Ήταν η στιγμή όπου τα νέα πολιτικά mega-πλήθη όφειλαν να συγκροτηθούν εκεί ακριβώς που οι προϋπάρχουσες πολιτικές τομές άρχιζαν να θαμπώνουν και το «αριστερό» εκχυνόταν στο «δεξιό» και ανάποδα. Ήταν τότε που δυνάμωνε η αντίληψη πως η συγγραφική πράξη  δεν νομιμοποιείται από την έκθεσή της σε ακροατήρια αλλά από τη διείσδυση των ακροατηρίων στο συγγραφικό εγχείρημα («όσο πιο πολλά comments, όσο πιο πολλές ετεροαναφορές»).

Το δίκτυο του πρώιμου 20ού αιώνα όντως αλλάζει. Αλλάζει, ωστόσο, ως αναπόσπαστο κομμάτι ενός μεταλλασσόμενου κοινωνικού σκηνικού. Ενός σκηνικού που δεν νοιάζεται τόσο να διακρίνει και να αποικήσει, όσο να διεισδύσει. Ενός σκηνικού, στο εσωτερικό του οποίου δεν προέχει να εντοπίσει κανείς ποιος μιλάει και τι λέει, ποιος αγανακτεί εναντίον ποιου, ποιος οργανώνει και ποιος οργανώνεται, αλλά σε πόσο διαφορετικά δίκτυα μπορεί να επικαθήσει ο λόγος, σε πόσες συλλογικότητες μπορεί να διεισδύσει και να πολλαπλασιαστεί μια πληροφορία, σε πόσες συναλλαγές μπορεί να κρυφτεί ένα προϊόν, σε πόσα κείμενα άλλων μπορούν να χωρέσουν οι γραμμές της γραφίδας του καθενός.

Ο Μήτσος Μπιλάλης είναι ιστορικός και διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Δίκτυα μέσα σε Δίκτυο. Όψεις της δικτύωσης ανθρώπων και μηχανών στο ξεκίνημα του 21ου αιώνα

  1. Πίνγκμπακ: Αντιμέτωποι με την ορολογία: Η «εναλλακτική ενημέρωση» και η «δημοσιογραφία των πολιτών» « //ΠαραλληλοΓράφος//

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s