Ορίζοντας την παγκοσμιοποίηση

Standard

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ

του Μπομπ Τζέσοπ

μετάφραση: Χρήστος Μπουκάλας

Έργο του Τζωρτζ Γκρος

Κυκλοφορεί, αυτές τις μέρες, από τις «Εκδόσεις του 21ου αιώνα», σε μετάφραση Χρήστου Μπουκάλα, το βιβλίο του Βοb Jessop Κρατική εξουσία: μια στρατηγική-σχεσιακή προσέγγιση. Στο έργο αυτό ο Τζέσοπ, ένας από τους γνωστότερους μαρξιστές θεωρητικούς του κράτους σήμερα,  εστιάζεται στη διαλεκτική μεταξύ δομής και στρατηγικής στην άσκηση της κρατικής εξουσίας, αναπτύσσοντας τη δική του «στρατηγική-σχεσιακή» προσέγγιση. Το  βιβλίο, ξεκινώντας από τις μεγάλες θεωρητικές αναγνώσεις του κράτους (Μαρξ, Γκράμσι, Πουλαντζάς, Φουκώ) προχωράει στην εφαρμογή της στρατηγικής-σχεσιακής προσέγγισης σε σημαντικά ζητήματα του σύγχρονου κράτους (την έμφυλη επιλεκτικότητά του, το μέλλον του εθνικού κράτους, τη χρονική επικυριαρχία του κράτους, τη σημασία της πολυκλιμακικής μεταδιακυβέρνησης στην Ευρώπη), ενώ ολοκληρώνεται με μια σειρά προτάσεων για  τη μελλοντική  έρευνα στην πολιτική οικονομία και τη θεωρία του κράτους.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

 Η «παγκοσμιοποίηση» είναι μια πολύσημη, ετερόκλιτη, αμφιλεγόμενη λέξη, που συχνά συσκοτίζει αντί να διαφωτίζει τα όσα αφορούν στις πρόσφατες οικονομικές, πολιτικές, κοινωνικές και πολιτισμικές αλλαγές. Στην καλύτερη χρήση της υποδηλώνει μια πολυκεντρική, πολυκλιμακική, πολυχρονική, πολυαιτιακή και πολύμορφη διαδικασία. Η διαδικασία είναι πολυκεντρική διότι προκύπτει από δραστηριότητες σε πολλούς τόπους και όχι από ένα μοναδικό κέντρο. Είναι πολυκλιμακική διότι προκύπτει από δράση σε πολλές κλίμακες –που δεν εννοούνται πλέον εγκατεστημένες σε μια σαφή ιεραρχία, αλλά φαίνεται ότι συνυπάρχουν και αλληλοδιεισδύουν με μπερδεμένο και συγχεχυμένο τρόπο–, και διότι αναπτύσσει και επιτείνει τον κλιμακικό και τον χωρικό καταμερισμό εργασίας. Άρα αυτό που από μια οπτική γωνία περιγράφεται ως παγκοσμιοποίηση, θα μπορούσε από άλλη κλιμακική προοπτική να παρουσιαστεί διαφορετικά (και, ίσως, ακριβέστερα) ως, φέρ’ ειπείν, διεθνοποίηση τριαδοποίηση, οικοδόμηση περιφερειακών μπλοκ, οικοδόμηση δικτύων παγκοσμίων πόλεων, διασυνοριακή συνεργασία, διεθνής τοπικοποίηση, glocalization, glurbanization,  διεθνικοποίηση). Είναι πολυχρονική διότι εμπλέκει προοδευτικά συνθετότερη αναδόμηση και αναδιάρθρωση χρονικοτήτων και χρονικών οριζόντων. Αυτό το στοιχείο αποτυπώνεται στις έννοιες της χωροχρονικής απόκλισης και χωροχρονικής συμπύκνωσης. Από αυτές τις διαδικασίες, η πρώτη έγκειται στην έκταση των κοινωνικών σχέσεων στον χρόνο και τον χώρο, ώστε να μπορούν να ελέγχονται για μεγαλύτερες χρονικές περιόδους (συμπεριλαμβανομένου ενός όλο και πιο απόμακρου μέλλοντος) και σε μεγαλύτερες αποστάσεις και περιοχές, και σε περισσότερες κλίμακες δραστηριότητας. Η χωροχρονική συμπύκνωση έγκειται στην εντατικοποίηση διακριτων γεγονότων σε ακαριαίο χρόνο, ή/και στην αυξημένη ταχύτητα υλικών και άυλων ροών σε μια δεδομένη απόσταση. Η παγκοσμιοποίηση είναι σαφώς πολυαιτιακή, αφού προκύπτει από τη σύνθετη, απρόοπτη αλληλεπίδραση πολλών διαφορετικών αιτιακών διαδικασιών. Είναι επίσης πολύμορφη.

Λαμβάνει διαφορετικές μορφές σε διαφορετικές συνθήκες, και μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω διαφορετικών στρατηγικών — η νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση είναι μόνο μία εξ αυτών, και μάλιστα χρειάζεται συμπληρωματικές και υποστηρικτικές στρατηγικές ακόμη και εκεί όπου όντως έχει ριζώσει. Αθροιστικά, τα χαρακτηριστικά αυτά σημαίνουν ότι η παγκοσμιοποίηση είναι το σύνθετο, αναδυόμενο προϊόν πολλών διαφορετικών δυνάμεων που επιχειρούν σε διάφορες κλίμακες. Άρα τίποτε δεν μπορεί να εξηγηθεί με όρους δήθεν αιτιακών δυνάμεων της παγκοσμιοποίησης – πολύ λιγότερο, με όρους αναπόφευκτων, μη αναστρέψιμων δυνάμεων που επιχειρούν σε μια ακατάληπτη σκηνή πίσω από την πλάτη μας, ή μια ακατάληπτη σφαίρα πάνω από το κεφάλι μας. Αντιθέτως, αυτό που χρειάζεται εξήγηση είναι οι παγκοσμιοποιήσεις (στον πληθυντικό), σε όλη την πολύπτυχη χωροχρονική συνθετότητά τους.

Από στρατηγική-σχεσιακή προοπτική, η παγκοσμιοποίηση έχει τόσο δομικά όσο και στρατηγικά χαρακτηριστικά. Δομικά, έγκειται στις αντικειμενικές διαδικασίες μέσω των οποίων δημιουργείται επαυξανόμενη παγκόσμια αλληλεξάρτηση μεταξύ δράσεων, οργανισμών, και θεσμών εντός (αλλά όχι απαραίτητα οριζοντίως) διαφορετικών λειτουργικών συστημάτων (οικονομία, δίκαιο, πολιτική, εκπαίδευση, επιστήμη, αθλητισμός, κ.λπ.), και του βιόκοσμου που εκτείνεται πέραν αυτών. Οι διαδικασίες αυτές λαμβάνουν χώρα σε διάφορες κλίμακες, λειτουργούν με διαφορετικό τρόπο σε κάθε λειτουργικό υποσύστημα, περιλαμβάνουν εμπλεκόμενες αιτιακές ιεραρχίες αντί για κάποια απλή, μονοτενή, άνωθεν ή κάτωθεν, κίνηση, και συχνά παρουσιάζουν εκκεντρικές διαρρυθμίσεις των διαφορετικών κλιμάκων κοινωνικής οργάνωσης. Αναπτύσσονται, επίσης, άνισα στον χωροχρόνο. Όπως και να ’χει, μπορεί να λεχθεί ότι η παγκοσμιοποίηση επαυξάνεται στον βαθμό που η συν-διαφοροποίηση δράσεων, γεγονότων και θεσμικών διατάξεων εμπλέκει περισσότερες (και σημαντικότερες) σχετικές δραστηριότητες, είναι πιο εκτεταμένη στον χώρο, και συμβαίνει ταχύτερα. Στρατηγικά, η παγκοσμιοποίηση αναφέρεται σε συνειδητές απόπειρες προώθησης παγκόσμιας εμβέλειας συντονισμού ενεργειών εντός (αλλά όχι απαραίτητα οριζοντίως) διαφορετικών λειτουργικών συστημάτων, ή/και του βιόκοσμου. Αυτό δεν απαιτεί τη φυσική παρουσία των φορέων δράσης σε όλα τα σημεία του πλανήτη, αλλά μόνον ότι έχουν εποπτεία των σχετικών διαδικασιών, επικοινωνία περί αυτών, και ότι προσπαθούν να συντονίζουν τις δραστηριότητές τους με άλλους ώστε να παράγουν παγκόσμιας εμβέλειας γεγονότα.

 Τέτοιες απόπειρες συντονισμού μπορεί να εκτείνονται από γενικευμένη μετα-διεύθυνση (συνταγματικό ή θεσμικό σχεδιασμό) προτιθέμενη να παράγει μια λίγο-πολύ πλήρη παγκόσμια τάξη μέσω της κατασκευής διεθνών καθεστώτων, μέχρι την κατά περίπτωση επιδίωξη συγκεκριμένων οικονομικών-επιχειρηματικών συμφερόντων εντός τέτοιων (μετα)πλαισίων. Δεν είναι όλοι οι φορείς κύριοι παγκόσμιοι παράγοντες (ούτε και μπορούν να ελπίζουν ότι θα γίνουν), αλλά όλο και περισσότεροι οφείλουν να εποπτεύουν το παγκόσμιο ως ορίζοντα δράσης, τις επιπτώσεις των μεταβαλλόμενων κλιμακικών καταμερισμών, και τις επιδράσεις της χωρο-χρονικής απόκλισης και συμπύκνωσης στις ταυτότητες, τα συμφέροντα και τις στρατηγικές τους. Η συνολική τροχιά της παγκοσμιοποίησης θα είναι το εν πολλοίς ακούσιο, σχετικά χαοτικό αποτέλεσμα της διάδρασης μεταξύ διαφόρων στρατηγικών διαμόρφωσης ή αντίστασης στην παγκοσμιοποίηση σε μια σύνθετη, ιστορικά καθορισμένη, παγκόσμια κοινωνία.

 Η παγκοσμιοποίηση είναι μέρος ενός πολλαπλασιασμού των κλιμάκων και των χρονικοτήτων ως αφηγημένων, θεσμισμένων αντικειμένων δράσης, ρύθμισης και διακυβέρνησης. Ο αριθμός των κλιμάκων και χρονικοτήτων δράσης που μπορούν να διακριθούν είναι τεράστιος, αλλά αυτές που θεσμοποιούνται ρητά είναι πολύ λιγότερες. Ο βαθμός στον οποίο συμβαίνει αυτό εξαρτάται από τις επικρατούσες τεχνολογίες εξουσίας –υλικές, κοινωνικές, και χωροχρονικές– που επιτρέπουν την αναγνώριση και θέσμιση συγκεκριμένων κλιμάκων και χρονικοτήτων δράσης. Ο παράγοντας που συνδράμει ώστε να εξηγηθεί αυτός ο πολλαπλασιασμός των οικονομικά και πολιτικά σημαινουσών θεσμοποιημένων κλιμάκων και χρονικοτήτων είναι η ανάπτυξη νέων μέσων λογισμού (απόκλισης, σύμπτυξης, επικοινωνίας), νέων οργανωτικών τεχνολογιών, θεσμών με νέους χωροχρονικούς ορίζοντες δράσης, ευρύτερων θεσμικών αρχιτεκτονημάτων, νέων παγκόσμιων σταθμών (συμπεριλαμβανομένης της παγκόσμιας ώρας), και τρόπων διακυβέρνησης. Επιπλέον, καθώς νέες κλίμακες και χρονικότητες αναδύονται, ή/και κάποιες υπάρχουσες κερδίζουν θεσμική βαρύτητα, κάποιες κοινωνικές δυνάμεις τείνουν να αναπτύσσουν νέους μηχανισμούς για να τις συνδέσουν ή να τις συντονίσουν. Αυτό, με τη σειρά του, οδηγεί σε απόπειρες συντονισμού αυτών των νέων συντονιστικών μηχανισμών.

Έτσι, καθώς οι τριαδικές περιφέρειες έχουν αρχίσει να αποκτούν θεσμική μορφή και ταυτότητα, νέα φόρουμ αναπτύσσονται για να συντονίσουν τις διμερείς και τριμερείς σχέσεις τους. Το συνολικό αποτέλεσμα είναι αυξανόμενη κλιμακική συνθετότητα, μεγαλύτερα περιθώρια για εμπρόθετη διακλιμακική διάρθρωση, και περισσότερα προβλήματα για την αποτελεσματική λειτουργία μιας τέτοιας διακλιμακικής συνάρθρωσης. Παρόμοια ζητήματα προκύπτουν σε σχέση με τον χρόνο και τη διακυβέρνησή του. Αυτό δείχνει η άνοδος τόσο των νανο-χρονικοτήτων όσο και της μακροπρόθεσμης δράσης που προσανατολίζεται στην περιβαλλοντική βιωσιμότητα, καθώς και τα γενικότερα προβλήματα διαχρονικής διακυβέρνησης.

 * Υβριδικές λέξεις: η glocalization αποτελεί συγχώνευση των λέξεων globalisation (παγκοσμιοποίηση) και localisation (τοπικοποίηση), και χρησιμοποιείται για την περιγραφή της ανόδου της τοπικής κλίμακας σε ένα πλαίσιο παγκόσμιων διασυνδέσεων και σχέσεων. Παρομοίως, η glurbanization αποτελεί σύνθεση της globalisation με την urbanisation (αστικοποίηση), και αναφέρεται στην άνοδο της σημασίας των μεγάλων, παγκόσμιων αστικών κέντρων ως τόπων οικονομικής στρατηγικής και διακυβέρνησης. (Σ.τ.Μ.)


Μια σκέψη σχετικά μέ το “Ορίζοντας την παγκοσμιοποίηση

  1. Πίνγκμπακ: Ορίζοντας την παγκοσμιοποίηση « Vanessa111's Weblog

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s