«Αριστεία», «καλό πανεπιστήμιο» και πολιτικός αναχρονισμός

Standard

 του Νίκου Κοταρίδη

Έλλιοτ Έργουιτ, «ΗΠΑ. Νέα Υόρκη, 2000»

Η παρέμβαση του Γ. Πανούση στον διαδικτυακό τόπο aixmi (http://www.aixmi.gr/index.php/akadhmaikes-a-pories/) για τα τρέχοντα στα πανεπιστήμια είναι ενδεικτική ενός τύπου τοποθετήσεων. Τέτοιες τοποθετήσεις κατέκλυζαν το προηγούμενο διάστημα τον δημόσιο διάλογο (ωστόσο, όσο πάνε και αραιώνουν), χωρίς να οδηγούνται ποτέ σε «θεωρητικοποίηση» ή, έστω,  «πολιτικοποίηση» των θεμάτων στα οποία κατά περίστασιν αναφέρονταν: πανεπιστημιακό άσυλο, ανοιχτά πανεπιστήμια, μεταρρύθμιση, διαφθορά κλπ. Το ακατανόητο, τουλάχιστον ως προς τον προσανατολισμό του, κείμενο του Γ. Πανούση είναι, νομίζω, ενδεικτικό του γεγονότος ότι ο χώρος της «αριστερής μεταρρύθμισης» έχει ήδη εξαντληθεί σε τακτικισμούς, που προέρχονται από μια αναχρονιστική πλέον αντίληψη περί εκσυγχρονισμού και αναγκαίων συμμαχιών. Χωρίς να μπορώ να διακρίνω αν ο Γ. Πανούσης εκφράζει την πολιτική της ΔΗΜ.ΑΡ., νομίζω ότι η τοποθέτησή του είναι ενδεικτική ενός πολιτικού αναχρονισμού που τοποθετεί τον χώρο αυτό εκτός του πραγματικού διαλόγου για τα πανεπιστήμια: λάθος στιγμή (τώρα με την κρίση) σε λάθος τόπο (συμμαχία με τον εκσυγχρονιστικό (!) ΠΑΣΟΚ), μας κάνει αυτή τη γραμμή, που κάθε λίγο και λιγάκι μπουρδουκλώνει η ΑΡ.ΜΕ.: Έχουμε (διακριτές) θέσεις και δεν  είμαστε σαν κι αυτούς με τους οποίους είμαστε. Ό,τι πείτε.

«Επειδή το Πανεπιστήμιο της ελευθερίας, της ευθύνης και της αριστείας είναι το μέγα ζητούμενο της εποχής (πέρα από νόμους και κόμματα), θα ’θελα να θέσω ορισμένα ερωτήματα ηθικής τάξης στους (υπο)κρυπτόμενους (υπο)κριτές.» Η πρόταση του Γ. Πανούση θα μπορούσε να τοποθετήσει τη συζήτηση στα ηθικοπολιτικά διακυβεύματα που εγείρει ο πρόσφατος νόμος, να επαναφέρει το ζήτημα των όρων υπό τους οποίους μια συζήτηση περί πανεπιστημίου μπορεί να είναι έγκυρη και παραγωγική, εκτός των πολιτικών τακτικών και παρά την ένταση των συγκυριακών συγκρούσεων. Η αφετηριακή του όμως θέση αυτοακυρώνεται, καθώς ορίζει το διακύβευμα της διαμάχης (ελευθερία, ευθύνη, αριστεία) κατά τρόπο που συσκοτίζει ό,τι αντιλαμβάνονται ως επίδικο της αλλαγής αυτοί που τοποθετούνται σήμερα ως αντίπαλοι στον δημόσιο χώρο, δηλαδή η κυβέρνηση αφενός και τα πανεπιστήμια αφετέρου.

Χωρίς να επιφυλάσσει ρητά για την κυβέρνηση την «ελευθερία, την ευθύνη και την αριστεία», ο συγγραφέας αποδίδει  ηθική μειονεξία («[υπο]κρυπτόμενοι, [υπο]κριτές») στα πανεπιστήμια. Το πολιτικό διακύβευμα της ηθικοπολιτικής και ιδεολογικής διαμάχης έχει ήδη καταβυθιστεί και δεν επανέρχεται ποτέ. Ο λόγος λοιπόν περί ηθικής; Έστω! Καθηγητές-συγκλητικοί  άλλα λένε κατ’ ιδίαν και άλλα πράττουν δημοσίως, πρυτάνεις κατακεραυνώνουν τον νόμο και προετοιμάζουν τα κουκιά τους, υπηρετήσαντες στο εξωτερικό επικαλούνται την ακαδημαϊκή ασυλία εδώ, ενώ εκεί δεν επαναστατούσαν, αριστεροφανείς ή αριστερόπληκτοι προτείνουν την παράταση του νόμου 1982, ενώ τότε τον αμφισβήτησαν, στη συνέχεια τον νόθευσαν και τώρα θέλουν να τον νεκραναστήσουν, άλλοι 1.000 ενώ υποστήριξαν τη [δεξιά] Γιαννάκου παίρνουν τις αποστάσεις τους από τη [σοσιαλίστρια] Διαμαντοπούλου,  μιλάνε για ελεύθερο πανεπιστήμιο και οι περισσότεροι φοβούνται να κυκλοφορήσουν, συνοδοιπόροι του κλειστού πανεπιστημίου διάγουν αστικό βίο, αριστερά κόμματα παγιδεύονται στις ιδιοτέλειες των πρυτάνεων, και άλλα πολλά (όλα τα παραπάνω από το άρθρο του Γ. Πανούση).

Είναι προφανές ότι δεν είναι ένας λόγος περί ηθικής, αλλά μια, κάπως άτσαλη, ηθική καταδίκη του παλιόκοσμου. Και επειδή δεν πρόκειται κανείς να  αναγνωρίσει τον  εαυτό του σε ό,τι περιγράφει (ούτε κι αυτός μπαίνει στον κόπο να κατονομάσει τους ηθικώς μειονεκτούντες), η συζήτηση περί ηθικής οδηγεί στην ηθική ταπείνωση των αντιπάλων του ή την απόσυρσή τους από το δημόσιο χώρο. Το ακροτελεύτιο:

«Πώς γίνεται το ΠΑΣΟΚ και η ΝΔ να δηλώνουν ότι επιθυμούν την κάθαρση και στο τέλος να υπερψηφίζουν διάταξη με την οποία βοηθούν να επανεκλεγούν και να επανέλθουν τα παλιά επαγγελματικά Πρυτανικά ζόμπις (που έχουν ήδη διοικήσει/κυβερνήσει επί 10-15 χρόνια τα ΑΕΙ); Οι δυνάμει υποψήφιοι για τα νέα αξιώματα που προβλέπει ο Νόμος 4009/11 να έχουν ξεχάσει τις δηλώσεις τους για το άσυλο και τη φοιτητική συμμετοχή;

Οι εις πολλάς αμαρτίας περιπεσόντες πολλοί Πρυτάνεις καλά θα είναι να μην υιοθετήσουν τη λογική Καντάφι (“Ας καεί η Λιβύη αν δεν κυβερνάμε εμείς”), να μη συνεχίσουν να κινούνται με βάση τις προ-καταλήψεις και –κυρίως– να αφήσουν τους νέους συναδέλφους να διοικήσουν το νέο, καλύτερο ή μη, Πανεπιστήμιο».

Εδώ ο πολιτικός Γ. Πανούσης μάλλον διαφοροποιείται από τον γνώριμο  νομικό Πανούση. Και  αυτό είναι ζήτημα πολιτικής ηθικής. Δηλαδή, τι σόι διάταξη θα μπορούσε να υιοθετήσει  δημοκρατική πολιτεία, σύμφωνα με την οποία οι κατά περίστασιν θεωρούμενοι από τα κόμματα ως «ζόμπις» θα αποκλείονταν από τις εκλογές; Τι σόι δημοκρατική πολιτεία θα ήταν αυτή που θα αντιμετώπιζε την κάθαρση με μια νομοθετική ρύθμιση αποκλεισμού των διεφθαρμένων από τα κέντρα εξουσίας; Χάθηκαν οι εισαγγελείς, που στο κάτω κάτω νομιμοποιούνται να στερούν τους πολίτες από τα πολιτικά τους δικαιώματα; Δεν θέλω να αποδώσω στον Γ. Πανούση όσα εφιαλτικά μού έρχονται στο νου, γιατί πιστεύω ότι σύντομα θα καβατζάρουμε την κρίση και θα ξαναρχίσουμε τεμπέλικα να συζητάμε περί δικαιωμάτων και άλλων τετριμμένων και αδιάφορων, πέρα από «κόμματα και νόμους».

Αλλά όταν μιλάμε για κόμματα και νόμους, η φράση «νέο, καλύτερο ή μη, πανεπιστήμιο» είναι κενή νοήματος (ακαδημαϊκώς) και επικίνδυνη (πολιτικώς). Διότι ο λόγος είναι ακριβώς περί του «καλύτερου ή μη πανεπιστημίου», για όσους τουλάχιστον δίνουν αυτή τη στιγμή τον αγώνα τους (κυβέρνηση και πανεπιστήμια), και όχι περί των νεότερων ή μη, ούτε βεβαίως περί των εν πολλαίς αμαρτίαις ή των αμόλυντων παρθένων. Ας τοποθετήσει στο πεδίο της πραγματικής ιδεολογικοπολιτικής διαμάχης τα ερωτήματά του, και τότε θα βρει ικανοποιητικές απαντήσεις. Ίσως κατανοήσει τότε γιατί τσακώνονται κυβέρνηση και πανεπιστήμια.

Άλλα πράγματα απασχολούν τους εμπλεκόμενους στη διαμάχη: σε τι συνίσταται η  «ακαδημαϊκή ελευθερία, η αριστεία, η ευθύνη» και με ποια κριτήρια· και, με όσο το δυνατόν ευκρινείς ορισμούς, ο καθένας αξιολογεί και τοποθετείται στα συγκυριακά και τα επιμέρους (δυσχέρειες εφαρμογής του νόμου),  αλλά και στα βαριά και ασήκωτα για τους απαίδευτους στα περί της επιστήμης και της τέχνης κομισάριους: συνταγματικότητα, ακαδημαϊκή ελευθερία, ηθικοί και αισθητικοί αναβαθμοί των ακαδημαϊκών τόπων, κριτική και πλουραλισμός, ακαδημαϊκή παράδοση, αρχές και αξίες του δημόσιου πανεπιστημίου…

Όποιος δεν μπαίνει σε αυτή την πραγματική κουβέντα, εδώ που παίζονται τα πράγματα, τώρα που ρηγματώνονται οι συνέχειες της πολιτείας μας, ας αρκεστεί στα «ωραία μέσα ερείπιά» του. Και εμείς έχουμε αμηχανίες αλλά δεν τις κάνουμε ιδεολογία, και εμάς μας εκνευρίζουν διάφορα αλλά δεν είμαστε στον δημόσιο χώρο για τα κέφια μας, και εμάς μας πνίγει η κατάντια μας, αλλά δεν διανοηθήκαμε ποτέ αποκλεισμούς δια των «νόμων και των κομμάτων». Και εμείς είμαστε των μεγάλων συγκρούσεων, αλλά χωρίς να μουτζουρώνουμε την ταυτότητα των αντιπάλων μας, χωρίς να φαντασιωνόμαστε «εξορίες» για όσους θεωρούμε «ζόμπις» στα καφενεία και πάνω στα νεύρα μας. Κυρίως όμως, συνάδελφε Γ. Πανούση, χωρίς να ματώνει η δημοκρατία μας και να φτωχαίνει ο δημόσιος  χώρος, τα κοινά και αναπαλλοτρίωτα αγαθά του πολιτισμού μας.  Περί αυτών ο λόγος…

Ο Νίκος Κοταρίδης διδάσκει στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

 

Έλλιοτ Έργουιτ, «ΗΠΑ. Νέα Υόρκη, 2000»

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s