Το πολίτευμα σαν εκκρεμές

Standard

του Αλέξανδρου Κεσσόπουλου

της Κατερίνας Νάκου

Ο τρόπος οργάνωσης μιας πολιτείας και οι συνταγματικοί κανόνες βάσει των οποίων λειτουργεί αποτελούν τη θεσμική αποτύπωση της έκβασης κοινωνικών αγώνων, που έχουν ως διακύβευμα την εξασφάλιση της μέγιστης δυνατής πολιτικής ισχύος για καθεμιά από τις αντιμαχόμενες δυνάμεις. Εφόσον, δηλαδή, κάθε νομικό κείμενο πολιτικού χαρακτήρα αποτελεί την επισφράγιση ενός συμβιβασμού που επιτυγχάνεται ανάμεσα στις διάφορες κοινωνικές δυνάμεις και τάξεις, μπορεί να γίνει αντιληπτό ως προοδευτικό ή συντηρητικό, ανάλογα με τον βαθμό στον οποίο ενσωματώνει τις λαϊκές διεκδικήσεις, θεσμικές και κοινωνικές, εντός του δεδομένου πλαισίου βέβαια που της επιτρέπει η κοινοβουλευτική δημοκρατία. Με δεδομένο, λοιπόν, ότι στις μέρες μας ζούμε μια επίθεση που σαρώνει θεμελιώδη κοινωνικά κεκτημένα δεκαετιών, το ερώτημα που τίθεται για τις δυνάμεις της εργασίας είναι αν είναι προς το συμφέρον τους, στην παρούσα συγκυρία, μια αλλαγή στο θεσμικό επίπεδο των ισορροπιών που διαμορφώθηκαν κατά τη μεταπολίτευση. Με άλλα λόγια, τι μπορεί να σημάνει η κρίση και  η ενδεχόμενη κατάρρευση –όχι τόσο σε τυπικό, αλλά κυρίως σε ουσιαστικό επίπεδο– του κοινοβουλευτισμού, που σήμερα τελεί υπό γενικευμένη κοινωνική αμφισβήτηση; Τι σημαίνει, λ.χ., η αντίληψη, που αναπαράγεται συστηματικά από τα μήντια και βρίσκει μεγάλη απήχηση –την ακούμε όλο και περισσότερο, ακόμα και από ανθρώπους κοντινούς μας– ότι η πολιτική και οι πολιτικοί αποτελούν συνώνυμα της ιδιοτέλειας και της εξουσιομανίας, αν όχι και  της διαφθοράς ή του αθέμιτου πλουτισμού;

Τέτοιες ιδέες έχουν διαχυθεί στην κοινωνία, τείνοντας να καταστούν κυρίαρχες, με δύο κατά βάση τρόπους. Ο πρώτος είναι το συνεχώς επαναλαμβανόμενο επιχείρημα ότι τα κόμματα λειτουργούν με αποκλειστικό γνώμονα την αύξηση της πολιτικής ισχύος τους, τις περισσότερες φορές σε αντίθεση με τις επιταγές του γενικού συμφέροντος, ενώ ο δεύτερος σχετίζεται με τις αποκαλύψεις σκανδάλων ή κρουσμάτων διαφθοράς. Η στρατηγική επιδίωξη αυτής της προσπάθειας ηθικής απαξίωσης συνολικά του πολιτικού συστήματος έχει μια διπλή διάσταση: στο πολιτικό-θεσμικό επίπεδο επιχειρεί να συμπαρασύρει, μαζί με τον καταρρέοντα δικομματισμό, το σύνολο των πολιτικών δυνάμεων στην κοινωνική ανυποληψία, προκειμένου να μην κυριαρχήσει μια, πιθανότατα αριστερή, εναλλακτική λύση, ενώ στο ιδεολογικό επιδιώκει την αποσιώπηση του γεγονότος της συσσώρευσης του κοινωνικού πλούτου στα χέρια συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων, υποστηρίζοντας ότι η κρίση προέκυψε κατά βάση από ένα διεφθαρμένο πολιτικό-πελατειακό σύστημα.

Τις τελευταίες δεκαετίες, ο χώρος της Αριστεράς είχε στραμμένη την προσοχή του κυρίως στις μάχες που δίνονταν στο κοινωνικό-οικονομικό πεδίο απέναντι στη νεοφιλελεύθερη τάση για τη διάλυση των δομών του κράτους πρόνοιας και την υποκατάσταση του ρόλου τους από το ιδιωτικό κεφάλαιο. Πρόσφατα, άρχισε να καθίσταται σαφές ότι ο αγώνας για την υπεράσπιση των κοινωνικών και δημοκρατικών κατακτήσεων έχει πλέον δύο μέτωπα, καθώς, μετά τη συκοφάντηση και την απαξίωση των υπηρεσιών παροχής κοινωνικών αγαθών, επιχειρείται η υποβάθμιση του ρόλου των πολιτικών κομμάτων και, συνεπώς, η νόθευση των αρχών του κοινοβουλευτισμού μέσω της ανάδειξης σε ηγετικές πολιτικές θέσεις υπερκομματικών τεχνοκρατών, οι οποίοι τίθενται στην άμεση υπηρεσία των συμφερόντων της κυρίαρχης τάξης. Με άλλα λόγια, μετά τη διάλυση κάθε έννοιας κοινωνικής δημοκρατίας από τις δυνάμεις του οικονομικού φιλελευθερισμού, στο στόχαστρο τίθεται πλέον και η ίδια η πολιτική δημοκρατία, το κοινοβουλευτικό σύστημα, το οποίο, αφού έχασε μεγάλο μέρος της νομιμοποίησής του στη συνείδηση των πολιτών, επιχειρείται να μετατραπεί σε ένα πολίτευμα περιορισμένης πολιτικής ευθύνης και μειωμένης κοινωνικής λογοδοσίας. Υπ’ αυτό το πρίσμα μπορεί να εξηγηθεί για ποιο λόγο άλλαξε εσχάτως η ορολογία η οποία χρησιμοποιείται από τα καθεστωτικά μέσα ενημέρωσης και τις εταιρείες δημοσκοπήσεων, κάνοντας πλέον λόγο για ευθύνες όχι της κυβέρνησης ή των κομμάτων εξουσίας, αλλά γενικά των πολιτικών. Δεν είναι δύσκολο να φαντασθεί κανείς ότι το σημαίνον «πολιτικοί» δεν έχει άλλο σημαινόμενο πέρα από το «πολίτευμα». Υπονοείται, δηλαδή, χωρίς να λέγεται ακόμη ευθέως, ότι περισσότερο αποτελεσματικό θα ήταν ένα πολιτικό σύστημα, το οποίο δε θα αποτελείτο από αντιπροσώπους του λαού εκλεγμένους στη βάση ενός συγκεκριμένου ιδεολογικού πλαισίου, αλλά από τεχνοκράτες, σοφούς, ακαδημαϊκούς, στρατιωτικούς ή οποιουσδήποτε άλλους θα εξυπηρετούσαν τις επιδιώξεις του άρχοντος συγκροτήματος, χωρίς να εμποδίζονται στο έργο τους από θεσμούς και διαδικασίες πολιτικού ελέγχου των αποφάσεών τους.

Απέναντι σε αυτό το περίπλοκο πολιτικό και οικονομικό τοπίο, οι δυνάμεις της Αριστεράς οφείλουν να κρατήσουν λεπτές ισορροπίες, προκειμένου να υπερασπισθούν ό,τι δημοκρατικό έχει απομείνει σε ένα σύστημα το οποίο, βάσει των δεδομένων συσχετισμών δυνάμεων, αφενός λαμβάνει αυταρχικές και αντιλαϊκές αποφάσεις και αφετέρου είναι, πράγματι, κατά ένα μεγάλο μέρος του, διαπλεκόμενο με την οικονομική εξουσία. Με ποιο λόγο και ποια δράση, όμως, ένας πολιτικός χώρος, που θέλει να κρατήσει όρθιο τον κοινοβουλευτισμό και να αποτρέψει την αυταρχική μετάλλαξή του, μπορεί να απευθυνθεί σε εκείνο το κομμάτι της κοινωνίας, το οποίο, επειδή υποφέρει, είναι  επιρρεπές σε μια ρητορική ακροδεξιού λαϊκισμού, που προτείνει ως πολιτική διέξοδο την ισοπέδωση της ίδιας της πολιτικής και του συνόλου των εκπροσώπων της;

 Σημείο αφετηρίας μιας τέτοιας στάσης μπορεί αναμφίβολα, πιστεύω, να αποτελέσει η σαφής διάκριση ανάμεσα στις κοινωνικές αντιδράσεις αντικυβερνητικού και αντιπολιτικού χαρακτήρα. Ο χώρος μας, δηλαδή, οφείλει από τη μια να υποστηρίζει και να ενισχύει κάθε εκδήλωση, κάθε κίνημα που στρέφεται κατά των κοινωνικά άδικων αποφάσεων αυτής της κυβέρνησης, καθώς και των προηγουμένων, αλλά από την άλλη έχει χρέος να στέκεται με ξεκάθαρο τρόπο απέναντι σε όσους βάλλουν κατά των αντιπροσωπευτικών θεσμών ή, συλλήβδην, των πολιτικών. Από τη στιγμή που η έκφραση της λαϊκής οργής δεν έχει εξ ορισμού προοδευτικό ή δημοκρατικό χαρακτήρα, δεν είναι δυνατόν να εξυμνείται κάθε μορφή της, ακόμη και αν αυτή εμπεριέχει απαξίωση ή απειλή βίας κατά του συνόλου των εκπροσώπων του πολιτικού συστήματος, με το κοντόφθαλμο σκεπτικό ότι σε πρώτο επίπεδο φθείρει αντικειμενικά τα κόμματα εξουσίας. Αυτό που μακροπρόθεσμα έχει ουσιαστική σημασία είναι ότι, σε περίπτωση που το σαράκι του αντικοινοβουλευτισμού εξαπλωθεί ακόμη περισσότερο στους κόλπους της κοινωνίας, θα ροκανίσει σε τελευταία ανάλυση το κλαδί στο οποίο κάθονται όλα τα πολιτικά κόμματα, ρίχνοντάς τα στην άβυσσο.

Με δεδομένο ότι τόσο το κυρίαρχο σύστημα ιδεών σε μια κοινωνία όσο και η αντίστοιχη λειτουργία των πολιτικών της θεσμών βρίσκονται υπό διαρκή αναδιαμόρφωση, το αστικό κοινοβουλευτικό σύστημα μπορεί να παρομοιασθεί με ένα εκκρεμές, το οποίο αιωρείται συνεχώς, ανάλογα με την ιστορική συγκυρία, ανάμεσα στην πραγματική εμβάθυνση της λαϊκής κυριαρχίας και την αυταρχική εκτροπή. Εφόσον, λοιπόν, οι τάσεις που αναπτύσσονται στο εσωτερικό του είναι πάντα αντίρροπες, οφείλουμε να αναγνωρίζουμε κάθε φορά προς ποια κατεύθυνση τείνει κάθε κοινωνική δύναμη που επιδιώκει να μεταβάλλει τις ισορροπίες του. Στους «ενδιαφέροντες καιρούς» που ζούμε, το θετικό στοιχείο είναι ότι η πολιτική συνείδηση της πλειονότητας των πολιτών βρίσκεται πλέον σε εγρήγορση, αναζητώντας διεξόδους και εναλλακτικές λύσεις απέναντι στην προοπτική της εξαθλίωσής της. Το αρνητικό, το οποίο οφείλουμε να προσέξουμε, προκειμένου να μην υποπέσουμε στο σφάλμα της βολονταριστικής ανάλυσης της πραγματικότητας, συνίσταται στο ότι η κυρίαρχη ιδεολογία, διεθνώς, μεταμφιέζεται, αλλάζει φορεσιές και ονόματα, εφευρίσκει περίεργους εχθρούς και φίλους, διαθέτει στην υπηρεσία της πανίσχυρα μέσα και μηχανισμούς, ώστε τελικά να μπορεί να πείθει ότι κίνδυνο αποτελεί η δημοκρατία και σωτηρία ο αυταρχισμός.

Ο Αλέξανδρος Κεσσόπουλος είναι δικηγόρος, υποψήφιος διδάκτορας συνταγματικού δικαίου.

2 σκέψεις σχετικά με το “Το πολίτευμα σαν εκκρεμές

  1. Πίνγκμπακ: Το πολίτευμα σαν εκκρεμές « Vanessa111's Weblog

  2. Πίνγκμπακ: Περιεχόμενα 27.11 « ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s