Μια μικρή ψηφίδα σε μια μεγάλη εικόνα

Standard

 του Χριστόφορου Παπαδόπουλου

Αμεντέο Μοντιλιάνι, "Γυμνό με κολιέ", 1917

Το ευρώ, όπως το ξέραμε, χαροπαλεύει και η ευρωζώνη τρίζει συθέμελα. Αυτή είναι η κοινή διαπίστωση πολιτικών αναλυτών και πρωτοσέλιδων μεγάλων εφημερίδων. Η κρίση χρέους δεν αγκαλιάζει πλέον μόνο τον ευρωπαϊκό Νότο, αλλά εγκαθίσταται και στις ηγέτιδες δυνάμεις του Βορρά, οι μηχανισμοί αντιμετώπισης της κρίσης απαξιώνονται προτού ακόμα τεθούν σε εφαρμογή. Κανένα θεσμικό σχήμα δεν μπορεί να «καθησυχάσει» τις αγορές, πόσο μάλλον όταν οι πολιτικές ελίτ είναι εντελώς απρόθυμες να περιορίσουν την κερδοσκοπία, να αμφισβητήσουν δηλαδή την «οικονομία του χρέους», ενώ οι ενδοευρωπαϊκές διαφορές κάνουν αβέβαιη οποιανδήποτε ενδιάμεση λύση βραχυπρόθεσμης διαχείρισής της.

Οι αντιθέσεις για το ρόλο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, τα ευρωομόλογα, το ευρώ των δύο ταχυτήτων κλπ., εικονογραφούν περισσότερο αντιθέσεις μερίδων του κεφαλαίου και λιγότερο κρατικές ιδεοληψίες.Οι διαφωνίες στη διαχείριση της οικονομικής κρίσης δεν στέκουν εμπόδιο στις συμφωνίες για τη διαχείριση της κρίσης της πολιτικής. Με σύμπνοια, οι πολιτικές ελίτ συνομολογούν την αναστολή της δημοκρατίας στο θεσμικό οικοδόμημα της Ε.Ε., με την ενίσχυση της «διακυβερνητικής» έναντι της αντιπροσώπευσης –αρχιτεκτονική που ο Χάμπερμας ονομάζει «πολιτικό δεσποτισμό»–, τη θεσμοθέτηση των δημοσιονομικών ελέγχων από το «Διοικητικό Συμβούλιο» των Βρυξελλών και της Φραγκφούρτης, με την τροποποίηση των ιδρυτικών συμφωνιών της Ένωσης.

Ο Ετιέν Μπαλιμπάρ, αναφερόμενος στην ολιγαρχική σκλήρυνση των ευρωπαϊκών θεσμών, μιλάει για την «προληπτική στρατηγική» των αρχουσών τάξεων, μια «επανάσταση από τα πάνω», που συντελείται με το μαστίγιο της «αναγκαιότητας», υπό τον φόβο του χάους από την κατάρρευση του ενιαίου νομίσματος. Εκτιμά όμως ότι αυτή η στρατηγική δεν λαμβάνει υπόψη της σημαντικές παραμέτρους, που μπορούν υπό όρους να την ακυρώσουν. Παραμέτρους όπως η παγκοσμιοποίηση της καπιταλιστικής κρίσης, οι ενδοευρωπαϊκοί ανταγωνισμοί και, η πιο σημαντική,η επιστροφή των μαζών στην πολιτική, η ειρηνική «επανάσταση των πολιτών» που ξεδιπλώνεται όχι μόνο στη γηραιά ήπειρο, αλλά και στις μητροπόλεις του καπιταλισμού, και, βεβαίως, την Αφρική και την Ασία.

Χωρίς επιστροφή. Η τρέχουσα φιλολογία ορίζει την κρίση ως κρίση του ευρώ και της ευρωζώνης, μάλιστα οι μεγάλες αμερικάνικες εφημερίδες δίνουν λίγες βδομάδες ζωή στο ευρώ και την ίδια τηνΕ.Ε., χωρίς νασυσχετίζουν βέβαια την κρίση του ευρώ με την κρίση της αμερικανικής οικονομίας (και τις ανησυχίες της κινεζικής). Μεταφράζουν τις αντιθέσεις μερίδων του κεφαλαίου για το μείγμα της οικονομικής πολιτικής, με στόχο την αντιμετώπιση της κρίσης των ΗΠΑ και την ανάκτηση του ηγεμονικού ρόλου του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού, ως συγκρούσεις των πολιτικών οικογενειών Ρεπουμπλικάνων και Δημοκρατικών, αποδίδοντάς την στις «ιδεοληψίες» του πολιτικού τους συστήματος. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ασυμφωνίες στη θυσία βραχυπρόθεσμων συμφερόντων προκειμένουνα σωθούν τα «οικουμενικά» συμφέροντα της καπιταλιστικής συσσώρευσης.

Ο Χρ. Λάσκος και ο Ευ. Τσακαλώτος στο Χωρίς επιστροφή ανασυνθέτουν τη μεγάλη εικόνα της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης ως κρίσης υπερσυσσώρευσης κεφαλαίων, καταγόμενης από την κρίση του 1972. Εκτιμούν ως βασική πηγή της σημερινής κρίσης τη μειωμένη ζωτικότητα των ανεπτυγμένων καπιταλιστικών οικονομιών –παρά τη μείωσημισθών και κοινωνικών δαπανών– και ότι τα προβλήματα της ύφεσης αντιμετωπίστηκαν με την επέκταση του κρατικού καιιδιωτικού χρέους. Πρόσφατες μελέτες για την χρηματοοικονομική σφαίρα αναπαριστούν με νούμερα τη σύνθεση και τον όγκο των κεφαλαίων: το παγκόσμιο ΑΕΠ είναι περίπου 60 τρισ.,ενώ η χρηματοπιστωτική σφαίρα πλησιάζει τα 820 τρισ., εκ των οποίων μόνο τα 60 τρισ. βρίσκονται στις θεσμικές αγορές χρήματος· τα άλλα είναι τοποθετημένα σε παράγωγα και σε σύνθετα χρηματοοικονομικά προϊόντα. Στο βιβλίο τους ο Γ. Μηλιός και ο Δ. Σωτηρόπουλος αναρωτιούνται: «Πόσες φορές πρέπει το μέγεθος των αγορών αυτών να υπερβεί το ύψος του παγκόσμιου προϊόντος ή του παγκόσμιου εμπορίου ώστε να συνειδητοποιήσουμε ότι κάτι διαφορετικό συμβαίνει;»

Στο παρελθόν, παρόμοια προβλήματα αντιμετωπίστηκαν με τη «δημιουργική καταστροφή», την απαξίωση των ασθενέστερων επιχειρήσεων και την καταστροφή τεράστιων κεφαλαίων. Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, και όχι τόσο η ενίσχυση της ζήτησης με το Νιου Ντιλ,ήταν ο τρόπος για να επανεκκινήσει ο καπιταλισμός, εισερχόμενος στην ανοδική του φάση. Ο Gopal Balakrishnan προβλέπει «συστημικό χάος», καθώς δεν υπάρχει ηγέτιδα δύναμηνα επιβάλει τα γενικότερα συμφέροντα του καπιταλισμού με τη διαγραφή χρεών και την υποτίμηση φουσκωμένων περιουσιακών στοιχείων. Στον νέο πολυ-πολικό κόσμο η ανάδυση ενός ηγεμονικού κέντρου φαίνεται αδύνατη. Δεν υπάρχει χώρα για να αντικαταστήσει την παρακμάζουσα υπερδύναμη των ΗΠΑ: ούτε η Κίνα (μια πολύ μικρότερη και οπισθοδρομική οικονομία), ούτε η Ευρώπη (που ενδεχομένως αύριο σταματήσει να υφίσταται ως οιονεί κράτος). Μια ενδοϊμπεριαλιστική πολεμική σύγκρουση φαίνεται ίσως αδύνατη, είναι όμως πιθανή μια μακρά περίοδος εμπορικών και νομισματικών πολέμων, που ενδιαμέσως θα περιλαμβάνουν βραχυπρόθεσμες συμφωνίες αποφυγής της κατάρρευσης.

Κρίση νομιμοποίησης και αναπαραγωγής. Αν η παγκόσμια καπιταλιστική κρίση, η κρίση του ευρώ και της ευρωζώνης, στο έδαφος της αναστολής της δημοκρατίας, είναι η μεγάλη εικόνα, οι ψηφίδες της, στην προκειμένη η ελληνική περίπτωση, δεν αποτελούν την εξαίρεση αλλάτον κανόνα.

Μπορούμε να διαβάσουμεμε πολλούς τρόπους την αποχώρηση Παπανδρέου, την μπλόφα του δημοψηφίσματος, τη συγκυβέρνηση ΝΔ-ΠΑΣΟΚ με τον Παπαδήμο και την ακροδεξιά, τις «αχρείαστες» εκλογές που απομακρύνονται. Με όποιο τρόπο και να διαβαστούν όμως, το συμπέρασμα είναι κοινό: το μεταπολιτευτικό πολιτικό σύστημα καταρρέει, τη στιγμή μάλιστα που η αναπαραγωγή του είναι περισσότερο παρά ποτέ αναγκαία για το σύστημα εξουσίας. Σε περιόδους πολιτικής κρίσης, εν μέσω μιας παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, τα πρόσωπα –ακόμα και οι πολιτικές οικογένειες– είναι αναλώσιμα. Το ζητούμενο είναι η αναπαραγωγή της αστικής κυριαρχίας. Βέβαια, το ζητούμενο αυτό δεν είναι απαραίτητο ότι θα εκπληρωθεί με τους γνωστούς τρόπους: η αποκλειστικότητα του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ στη διαχείριση της κρατικής εξουσίας δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Υπάρχουν κι άλλοι παίκτες,πρόθυμοι να αναλάβουν ρόλους και μερίδια: το ΛΑΟΣ, ηΜπακογιάννη, ο Φλωρίδης, οι τεχνοκράτες, ακόμα και η ΔΗΜΑΡ υπό όρους. Η πολιτική ταυτότητα που οικοδομεί η τελευταία επιδιώκει να γίνει αποδεκτή από το σύστημα, να ενσωματώσει το πολιτικό προσωπικό του λεγόμενου «εκσυγχρονιστικού μπλοκ» και να προσελκύσει τους ψηφοφόρους που γοητεύονται από το συγκεκριμένο ιδεολόγημα.

Εξάλλου, οι δημοσκοπήσεις, αλλά και οι δρόμοι και οι πλατείες, δείχνουν ότι η αναπαραγωγή του πολιτικού συστήματος δεν μπορεί να στηριχτεί στα παλιά υλικά. Ο δικομματισμός μάλλον τελεύτησε, ο διπολισμός –το τριφασικό κόμμα του Μνημόνιου– δεν ξετρελαίνει… Οι παλαιοί τρόποι άσκησης της ηγεμονίας τελείωσαν, στο βαθμό που τα μεσαία και λαϊκά στρώματα εξορίστηκαν από το άρχον συγκρότημα και ουδεμία μελλοντική υπόσχεση ευημερίας μπορεί να τα καθησυχάσει από την προλεταριοποίηση που βιώνουν.

Τα μέσα για την ανασύνθεση του πολιτικού συστήματος, χωρίς οικονομική ανάκαμψη, δεν είναι απεριόριστα. Είναι τα γνωστά μέσα του κράτους έκτακτης ανάγκης: καταστολή,επιτήρηση,μιντιακός ολοκληρωτισμός, τα μονοφωνικά αγοραία πανεπιστήμια, οι κρατικοί διανοούμενοι –οι Ιδεολογικοί Μηχανισμοί του Κράτους, που λέγαμε παλιά– και βεβαίως η αδιαφορία των μαζών για την πολιτική διαδικασία. Η γενίκευση, δηλαδή, του παραδείγματος των ΗΠΑ, σε αντιδιαστολή με τον «εκλογικισμό» που επικράτησε ως βασικό ιδεολογικό εργαλείο μετά το 1989. Ενδεχομένως, ο καπιταλισμός στη φάση της κρίσης να οδεύει στο διαζύγιο με τη δημοκρατία, και ο κινέζικοςκαπιταλισμός να αποτελεί το εν δυνάμει πρότυπο (Ζίζεκ). Όμως, οι μνήμες του ναζισμού είναι ακόμα νωπές, κι αυτό δυσχεραίνει μια τέτοια εξέλιξη. Εξάλλου, οι διαιρέσεις εντός του λαού, με όχημα τους μετανάστες ή τις εθνοφυλετικές αντιθέσεις, δεν είναι επαρκείς για να συσκοτίσουν τις ταξικές αντιθέσεις, την εξαθλίωση της μισθωτής εργασίας και των ευρύτερων λαϊκών στρωμάτων.

Αν η επινοητικότητα της Ιστορίας δεν μας ξαφνιάσει, όλα δείχνουν ότι πάμε σε μια μακρά περίοδο πολιτικών ανακατατάξεων και απανωτών εκλογικών αναμετρήσεων, μέχρις ότου το πολιτικό σύστημα ανασυνταχθεί και ανασυστήσει την κυριαρχία του, αν κι αυτόδεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο.

Το πολιτικό σύστημα κερδίζει χρόνο με τον Παπαδήμο και τη συγκυβέρνηση, επενδύει στην άμπωτη των κινημάτων αντίστασης και αλληλεγγύης, θεωρεί τις πλατείες εφήμερες, τα συνδικάτα καθεστωτικά και ανυπόληπτα. Φοβάται την Αριστερά, ακούει με προσοχή τον Καρατζαφέρη, που ισχυρίζεται στα κανάλια ότι αυτή δεν είναι σαν την ευρωπαϊκή Αριστερά –υπονοώντας ότι δεν συνεργάζεται για τη μακροημέρευση του συστήματος– και ότι αν ενωθεί θα είναιπρώτο κόμμα. Ποντάρει στη μισαλλοδοξία του ΚΚΕ, τη δυσανεξία της ΑΝΤΑΡΣΥΑ, τη συστημικότητα της ΔΗΜΑΡ, την αντιαριστερήχειραγώγηση των Οικολόγων από τους ευρωπαίους ομόλογους τους. Ωστόσο, το αίτημα για την ενότητα της Αριστεράς έρχεται από τα κάτω, συναντιέται με τον κοινωνικό ανταγωνισμό και την απόγνωση, γονιμοποιείται πολιτικά και προγραμματικά στο κοινωνικό ζήτημα: στους μισθούς και τις συντάξεις, στα «χαράτσια», στην ανεργία, στις απολύσεις και την «εφεδρεία», στη δημόσια υγεία και παιδεία, στην έκπτωση των περιβαλλοντικών κριτηρίων εν ονόματι του κέρδους και της καπιταλιστικής ανάπτυξης, στη φορολογική ασυλία του πλούτου και το «δίκαιο» των πιστωτών. Φτιάχνει,με δύο λόγια, το πολιτικό πλαίσιο στο οποίο κάθε άρνηση ακούγεται αδικαιολόγητη και παράταιρη.

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Μια μικρή ψηφίδα σε μια μεγάλη εικόνα

  1. Όλα όσα γραφει ο αρθρογράφος ότι συγκροτούν την ανάγκη για ενότητα της Αριστεράς αγγίζουν και αφορούν στην πραγματικότητα τους όλους όσοι πλήττονται από τα Μνημόνια. Δηλαδή συγκροτούν την ανάγκη ενότητας όλων, των πάντων. Συγκροτούν την ανάγκη πανστρατιάς. Όταν αυτό γίνει κατανοητό κάτι ίσως γίνει. Ως τότε χαιρετίσματα στην εξουσία.-και στην ευκαιρία, μια ακόμα ευκαιρία.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s