Προτάσεις για τη ρεαλιστική ουτοπία της Αριστεράς

Standard

 συνέντευξη του Έλικ Όλιν Ράιτ

* Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, η πιο αποτελεσματική πολιτική στρατηγική για την Αριστερά απέναντι στις νέες προκλήσεις που δημιουργούνται λόγω της κρίσης;

* Παραμένω στρατευμένος στην υπόθεση του σοσιαλισμού και πιστεύω ότι τα δεινά που έχει φέρει ο καπιταλισμός καθιστούν αναγκαίο τον εκ θεμελίων μετασχηματισμό του. Με τον όρο «σοσιαλισμός» εννοώ το οικονομικό σύστημα στο οποίο τα μέσα παραγωγής και η οικονομική δραστηριότητα βρίσκονται κάτω από πραγματικό δημοκρατικό έλεγχο. Στην ουσία, η έννοια του σοσιαλισμού ταυτίζεται με το ριζικό εκδημοκρατισμό της κοινωνίας. Τι σημαίνει όμως αυτό για τον κόσμο στον οποίο ζούμε; Τι συνεπάγεται για την Αριστερά το να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση;

 Στο τελευταίο μου βιβλίο Envisioning Real Utopias (Οραματιζόμενοι ρεαλιστικές ουτοπίες), αναφέρω ότι η Αριστερά συνολικά οργανώνεται στη βάση ενός στρατηγικού πλαισίου που διέπεται από τρεις διαφορετικές λογικές μετασχηματισμού: τη στρατηγική της ρήξης, τη μέση οδό και αυτό που έχω ονομάσει «συμβιωτική» στρατηγική. Με λίγα λόγια, η στρατηγική της ρήξης είναι εκείνη που οραματίζεται την οικοδόμηση του σοσιαλισμού μέσα από κάποιου είδους ριζοσπαστική σύγκρουση, μια ριζική ανατροπή του καπιταλισμού. Παραδοσιακά, η στρατηγική αυτή συνδέεται πιο στενά με την έννοια της επανάστασης. Η μέση οδός επιχειρεί να δημιουργήσει νέους θεσμούς στα σημεία διάρρηξης του παρόντος οικονομικού συστήματος. Οι εργατικοί συνεταιρισμοί και μια σειρά πρωτοβουλιών στο χώρο της κοινωνικής οικονομίας αποτελούν τέτοιου είδους παραδείγματα. Τέλος η «συμβιωτική» στρατηγική προσπαθεί να χρησιμοποιήσει τους βασικούς θεσμούς που έχουν αναπτυχθεί στην κοινωνία, και ιδιαίτερα το κράτος, για να λύσει πρακτικά προβλήματα με σκοπό την προετοιμασία του εδάφους για μελλοντικούς μετασχηματισμούς.

Αυτές είναι οι λεγόμενες μη ρεφορμιστικές μεταρρυθμίσεις που προέκρινε η ευρωκομμουνιστική Αριστερά της προηγούμενης γενιάς, και οι οποίες έχουν ενσωματωθεί σε πρωτοβουλίες όπως ο συμμετοχικός προϋπολογισμός ως τρόπος μετασχηματισμού της τοπικής διακυβέρνησης.

Επί του παρόντος, τουλάχιστον στις ανεπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες, νομίζω ότι η στρατηγική της ρήξης είναι αβάσιμη. Παρότι η σύγκρουση με το κράτος και το κεφάλαιο είναι χρήσιμες μορφές πάλης, η ιδέα ότι θα μπορούσαν με κάποιο τρόπο να οδηγήσουν στην κατάληψη της εξουσίας και σε μια βαθιά ρωγμή στο σύστημα εξουσίας δεν είναι ρεαλιστική. Το πραγματικό μας καθήκον, λοιπόν, είναι να σκεφτούμε το είδος των αιτημάτων και των προτάσεων που πρέπει να γίνουν αντικείμενο αυτής της στρατηγικής. Χωρίς να μπω σε λεπτομέρειες, θα δώσω μερικά παραδείγματα:

* Γενναία αύξηση της κρατικής στήριξης (δάνεια, επιχορηγήσεις, υπηρεσίες τεχνικής υποστήριξης κλπ.) προς τους συνεταιρισμούς –ειδικά αυτούς που βρίσκονται υπό εργατική ιδιοκτησία– ως μέσο οικοδόμησης μιας γεωγραφικά πιο ισορροπημένης οικονομίας της αγοράς.

* Αλληλέγγυα χρηματοδότηση από τα συνδικάτα κατά το πρότυπο του Κεμπέκ.

* Συμμετοχικός προϋπολογισμός ως εργαλείο ενίσχυσης της δημοκρατικής συμμετοχής στις τοπικές κυβερνήσεις.

* Ενιαίο Βασικό Εισόδημα ως μέσο μεταφοράς μέρους του πλεονάσματος από την κεφαλαιακή στην κοινωνική συσσώρευση και καλλιέργεια του πεδίου για πρωτοβουλίες όπως η εξάπλωση της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας.

* Νέα ρύθμιση του χρηματοπιστωτικού συστήματος με όρους αυξημένου δημοκρατικού ελέγχου.

* Φόροι στις παγκόσμιες κεφαλαιακές ροές ως εργαλείο μείωσης της κερδοσκοπίας και αύξησης των διεθνών πόρων για την ανάπτυξη.

 Η θεμελιώδης αξία πίσω από όλες αυτές τις προτάσεις –όπως και πολλές άλλες στις οποίες δεν αναφέρθηκα– είναι η δημοκρατία, είτε μέσω του άμεσου εκδημοκρατισμού πλευρών της οικονομικής ζωής, είτε μέσω της δημιουργίας των συνθηκών κάτω από τις οποίες μπορεί να ανθίσει συνολικά. Το βασικό στοιχείο που πρέπει να κρατήσουμε εδώ δεν είναι ότι η εμβάθυνση της δημοκρατίας αποτελεί πανάκεια, αλλά ότι ο αγώνας για τη δημοκρατία δημιουργεί το κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο τα διάφορα προβλήματα μπορούν να επιλυθούν πιο εποικοδομητικά.

* Η έννοια της κοινωνικής τάξης διατηρεί ακόμα τη σημασία της για την Αριστερά; Και αν ναι, με ποιον τρόπο;

* Η κοινωνική τάξη εξακολουθεί να παραμένει στο κέντρο των πολιτικών κοινωνικής χειραφέτησης, όχι επειδή αποτελεί τη μοναδική βάση για την ανάπτυξη συλλογικής δράσης , αλλά επειδή ο μετασχηματισμός των ταξικών σχέσεων βρίσκεται στην καρδιά της κοινωνικής απελευθέρωσης. Οι ταξικές σχέσεις είναι πρώτα και κύρια σχέσεις εξουσίας που ρυθμίζουν τις οικονομικές διαδικασίες, οι οποίες καθορίζουν την παραγωγή, τη διανομή, και την επένδυση — με άλλα λόγια τη διάθεση του κοινωνικού πλεονάσματος. Ένα από τα κεντρικά εμπόδια στην απελευθέρωση της ανθρωπότητας είναι η άνιση κατανομή εξουσίας μέσα στα οικονομικά και πολιτικά συστήματα. Ο καπιταλισμός είναι η σημαντικότερη μορφή μίας τέτοιας άνισης εξουσίας μέσα στα οικονομικά συστήματα σήμερα. Ο εκδημοκρατισμός αυτών των σχέσεων εξουσίας, που αποτελεί το βασικό ζήτημα του σοσιαλισμού, συνδέεται αδιάρρηκτα με τον μετασχηματισμό των ταξικών σχέσεων και με αυτήν την έννοια η κοινωνική τάξη διατηρεί ακόμη τη σημασία της για την Αριστερά του σήμερα.

* Είναι οι ρεαλιστικές ουτοπίες συμβατές με την ταξική ανάλυση; Με ποιόν τρόπο θα μπορούσαν να αποτελέσουν οδηγό για μία αριστερή στρατηγική;

* Οι ρεαλιστικές ουτοπίες δεν είναι απλά συμβατές με την ταξική ανάλυση. Η τελευταία είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη σύνδεση ανάμεσα στις ρεαλιστικές ουτοπίες και την κοινωνική χειραφέτηση. Θα ήθελα να τονίσω τρία σημεία ως προς αυτό το ζήτημα:

Πρώτον, η προβληματική των ρεαλιστικών ουτοπιών αποκτά νόημα μόνο στο πλαίσιο της κατανόησης και της κριτικής του κόσμου μέσα στον οποίο ζούμε, διαδικασία άμεσα συνδεδεμένη με την ταξική ανάλυση. Η κατανόηση και η κριτική εξηγεί γιατί θέλουμε να εγκαταλείψουμε τον κόσμο στον οποίο ζούμε σήμερα. Η ανάλυση των πραγματικών ουτοπιών μιλάει για τον κόσμο στον οποίο θέλουμε να ζήσουμε, ενώ η θεωρία του μετασχηματισμού αναφέρεται στη διαδικασία μετάβασης από τον ένα κόσμο στον άλλο. Η ταξική ανάλυση ως εργαλείο για την κριτική στο καπιταλισμό είναι η αφετηρία του όλου εγχειρήματος.

Δεύτερον, ο θεσμικός σχεδιασμός αρκετών παραδειγμάτων ρεαλιστικών ουτοπιών που έχω μελετήσει περιλαμβάνει μετασχηματισμούς των ταξικών σχέσεων με τη μία ή την άλλη μορφή. Οι συνεταιρισμοί υπό εργατική ιδιοκτησία μετατρέπουν τις άμεσες ταξικές σχέσεις μέσα στις οικονομικές οργανώσεις. Το ενιαίο βασικό εισόδημα τροποποιεί τις ταξικές σχέσεις που διέπουν την κατανομή της πρόσβασης στα μέσα διαβίωσης. Ο συμμετοχικός προϋπολογισμός μεταλλάσσει τις ταξικές σχέσεις που καθορίζουν την κατανομή μέρους του κοινωνικού πλεονάσματος για την οικοδόμηση των αστικών υποδομών. Τέλος, η αλληλέγγυα χρηματοδότηση μετατρέπει τη σχέση των εργατικών οργανώσεων σε κομμάτι της επενδυτικής διαδικασίας.

Τρίτον, ακόμη και αν δεν πιστεύω ότι οι ταξικές οργανώσεις είναι πάντα οι βασικοί παράγοντες στους αγώνες για την κοινωνική χειραφέτηση και στις προσπάθειες για τη δημιουργία ρεαλιστικών ουτοπιών, εξακολουθεί να ισχύει ότι οι ταξικές οργανώσεις και οι ταξικοί αγώνες είναι ως έναν βαθμό καθοριστικοί τον χειραφετητικό μετασχηματισμό. Το στρατηγικό πρόβλημα είναι η εξεύρεση ενός τρόπου άρθρωσης των ταξικών αγώνων με άλλες μορφές κοινωνικών κινημάτων. Η ταξική ανάλυση είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να γίνει κάτι τέτοιο.

Τη συνέντευξη πήρε ο Λουδοβίκος Κωτσονόπουλος

Μετάφραση: Ιωάννης Κυρατζόπουλος, Ισμήνη Μαθιουδάκη, Έλενα Παπαδόπουλου

Το δεύτερο μέρος της συνέντευξης θα δημοσιευθεί στο φύλλο της Τρίτης

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s