Των αφανών

Standard

ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ

  του Βαγγέλη Καραμανωλάκη

Αντάρτες και αντάρτισσες του ΔΣΕ (ΑΣΚΙ)

Διαβάζω το βιβλίο του Νίκου Κέντρου για τον Εμφύλιο στη Φλώρινα (εκδ. ΑΣΚΙ-Βιβλιόραμα). Του «κυρίου Νίκου», όπως τον λέγαμε όσοι, νέοι τότε, συνεργαστήκαμε μαζί του στα ΑΣΚΙ, τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας τους, στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Όσοι διασταυρωθήκαμε μαζί του, όπως σημειώνει και η Ιωάννα Παπαθανασίου στην εισαγωγή του βιβλίου, με εκείνον που ανέλαβε ουσιαστικά, όντας το κομματικό στέλεχος που είχε για χρόνια την ευθύνη του κομματικού αρχείου, το πέρασμα από ένα αρχείο κλειστό σε ένα αρχείο ανοιχτό, αλλάζοντας και ο ίδιος μέσα από τη διαδικασία αυτή. Διαβάζω το βιβλίο, μα πιο πολύ γυρίζω στο Παράρτημα: έναν πολυσέλιδο κατάλογο Φλωρινιωτών, μαχητών και αξιωματικών του Δημοκρατικού Στρατού, που έπεσαν στο πεδίο των μαχών, ο οποίος έρχεται να συμπληρώσει την αφήγηση. Ονόματα νεκρών, συναγμένα με κόπο και φροντίδα, μια μακρά λίστα ονομάτων με λιγοστά στοιχεία: το μέρος που γεννήθηκαν, θέση και διακρίσεις στον ΔΣΕ (πολλές φορές μετά θάνατον), η ημερομηνία και ο τόπος του θανάτου.

Διατρέχω τον κατάλογο αυτών των «ανωνύμων» και σκέφτομαι τον Στέφανο, χρόνια πριν. Πρώτες μέρες του ΠΑΣΟΚ, μετά το θρίαμβο του ’81, μ’ εκείνη την αθωότητα των μεγάλων προσδοκιών. Καθηγητής στο Λύκειο ο Στέφανος, κοντά στα 40 τότε· εγώ στην εφηβεία. Καλός καθηγητής, από εκείνους που αγαπάγανε οι μαθητές τους, που μίλαγαν μαζί τους ελεύθερα, που τους έκαναν κρυφά τράκα στην απογευματινή τους βόλτα στην πλατεία.

Είχα προσέξει τη φωτογραφία μπαίνοντας στο σαλόνι του σπιτιού του. Στο γραφείο, στο πάνω ράφι μιας καινούργιας βιβλιοθήκης, μια μεγεθυμένη θολή φωτογραφία, ταυτότητας μάλλον. Μου πήρε καιρό να μάθω πως ήταν του πατέρα του. Τον είχαν εκτελέσει μαζί με άλλους, μετά την καταδίκη τους στο στρατοδικείο το 1947, σ’ ένα χωριό κοντά στην Καρδίτσα. Η κατηγορία ήταν «σύνδεσμος με τους αντάρτες». Η σορός δεν παραδόθηκε ποτέ στην οικογένεια, ούτε και έμαθαν ποτέ πού είχε ταφεί. Ο γιος γεννήθηκε λίγους μήνες μετά την εκτέλεση. Αριστερά, ήταν μια άλλη φωτογραφία, ξανά ο πατέρας με τη μητέρα του. Νέοι πολύ και οι δυο σα μικρά πουλάρια που δεν ξέρουν να ιππεύονται. Δεξιά ο Στέφανος, μωρό με τη μητέρα του, κλεισμένη στα μαύρα για όλη της τη ζωή. Πάνε τριάντα χρόνια πια που πήγαμε παρέα στο χωριό τους. Στο σπίτι τραγουδάγαμε αντάρτικα, κι η μάνα του μας παρακαλούσε να σωπάσουμε, μη μας ακούσουνε οι γείτονες. Κάνα-δυο χρόνια τώρα πέθανε και εκείνη. Στην πλάκα του τάφου της σκαλίστηκε και το όνομα του άντρα της, για να ξαναβρεθούν μαζί. Και μια φράση από τον Επιτάφιο του Περικλή: «των αφανών, οι αν μη ευρεθώσιν εις αναίρεσιν».

   Κοιτώ το Παράρτημα. Μετρώ ηλικίες, τοποθεσίες, μέρη ενός κόσμου που ο πόλεμος σακάτεψε. Σκέφτομαι τον πατέρα, τη μητέρα του Στέφανου. Τους αφανείς, όπως είχε ονομάσει τους δικούς της ανθρώπους η Παγώνα Στεφάνου, χρόνια πριν. Όλους εκείνους για τους οποίους αναλογούν δυο-τρεις αράδες στην καλύτερη περίπτωση, σε ένα τυπωμένο βιβλίο, εκείνους που συνέδεσαν τη ζωή τους με το όραμα που κάποτε έγινε εφιάλτης, που πλήρωσαν με χρόνια φυλακή και εξορία την πίστη σ’ έναν κόσμο που θα μπορούσε να αλλάξει, που χάθηκαν σε πεδία μαχών ή σε τόπους εκτελέσεων, που έμειναν άγνωστοι για τους δικούς τους. Συλλογίζομαι αυτή τη μακρά πομπή των ανθρώπων μέσα στον 20ό αιώνα, τμήμα αναπόσπαστο μιας διαδρομής που οδηγεί στο σήμερα, το καλύτερο κομμάτι ενός παρελθόντος που όσοι εντάξαμε τον εαυτό μας στην Αριστερά, το κάναμε και δικό μας.

Διαβάζω ξανά τα άγνωστα ονόματα. Ξορκίζω τη λήθη.

Αντάρτες και αντάρτισσες του Δημοκρατικού Στρατού (Φωτογραφικό Αρχείο ΑΣΚΙ)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s