Μετά ογδόντα έτη: σήμερα και η Κρίση του 1931-32. Βίοι παράλληλοι;

Standard

του Βασίλη Δρουκόπουλου

Δε γνωρίζω τι κάνει τον άνθρωπο πιο συντηρητικό:

Να μη γνωρίζει τίποτε άλλο παρά το παρόν

 ή τίποτε άλλο παρά το παρελθόν;

J. M. Keynes, 1926

Έχει επισημανθεί ότι η Ιστορία δεν είναι μια αυτοπροωθούμενη μηχανή, αλλά διαμορφώνεται από τα ανθρώπινα όντα τα οποία, συνειδητά ή ασυνείδητα, δρουν στον τρέχοντα χρόνο σ’ έναν κόσμο που έχουν κληρονομήσει από το παρελθόν. Έχει επίσης διατυπωθεί η άποψη ότι το όριο μεταξύ παρελθόντος και παρόντος δεν ρυθμίζεται από ένα μαθηματικά υπολογισμένο χρονολογικό διάστημα. Γεγονότα με πολύ μικρή απόσταση από το σήμερα μπορεί να μας φαίνονται απομακρυσμένα και χωρίς ενδιαφέρον ενώ άλλα, πολύ πιο μακρινά στο χρόνο, να μας εκδηλώνονται ως πιο οικεία και προσιτά.

Με αυτές τις σκέψεις διαβάζοντας πρόσφατα το άρθρο του συναδέλφου Μ. Ψαλιδόπουλου Έλληνες διανοούμενοι και οικονομική κρίση,[1] το οποίο αναφέρεται στο ελληνικό χρεοστάσιο του 1932 και στην κρίση που είχε προηγηθεί, αναλογίστηκα τις ομοιότητες και διαφορές με τη σημερινή κατάσταση τόσο σε σχέση με τα πραγματικά γεγονότα όσο και με τις διατυπωμένες απόψεις εκείνης και της σημερινής εποχής για τα αίτια και την αντιμετώπιση της κρίσης.

I. Συνοπτικά και αρκετά σχηματικά, καταγράφω τα πιο σημαντικά, πριν από 80 χρόνια, συμβάντα. O Κ. Βεργόπουλος[2] παρατηρεί ότι, παρά τη σταθεροποίηση του 1928, δηλαδή με τη σύνδεση της δραχμής με την αγγλική λίρα «η ελληνική οικονομία, κυρίως λόγω του βάρους του προσφυγικού ζητήματος, δεν είχε παύσει να κινείται υπό καθεστώς εκτάκτου ανάγκης δηλαδή με συνεχή κρατική παρέμβαση και προστασία, με οργανικά δυσεπίλυτα δημοσιονομικά προβλήματα, των οποίων η λύση συνεχώς αναστελλόταν χάρη στα πραγματοποιούμενα από το εξωτερικό δάνεια».

Τον Σεπτέμβριο του 1931 η Βρετανία εγκαταλείπει τη χρυσή βάση, με άλλα λόγια τη σταθερή βάση του εθνικού της νομίσματος απέναντι στον χρυσό και υποτιμάται αμέσως κατά 20%. Όμως, ο πρωθυπουργός Ελ. Βενιζέλος επέμενε ότι η εγκατάλειψη από την Ελλάδα του «κανόνα του χρυσού» θα επέφερε νομισματική αστάθεια και θα ήταν καταστροφή για τη χώρα ενώ ορίζεται «αμέσως μια νέα ισοτιμία ισοδύναμη με την προηγούμενη, με βάση, αυτή τη φορά, το δολλάριο… στην αυξανόμενη ζήτηση χρυσού και ξένου συναλλάγματος η κυβέρνηση δεν αντέδρασε… Συνέχεια ανάγνωσης

Στο εξοχώτατο φύλλο της 18.12

Standard

Διορθώθηκε το πρόβλημα που είχε εμφανιστεί με τα λινξ των άρθρων του Χ. Παπαδόπουλου, του Κ. Αθανασίου και του Σ.Ι. Ασδραχά!

 

Το ΔΝΤ στην Ελλάδα: η θεραπεία είναι πιο επικίνδυνη από την ασθένεια: Κώστας Δουζίνας

Μια μικρή ψηφίδα σε μια μεγάλη εικόνα: Χριστόφορος Παπαδόπουλος

Η Συλλογική Κουζίνα στη Χαλυβουργία. Μια ανάσα αντίστασης και αλληλεγγύης: Κυριακή Κλοκίτη

Η βία  κατά των γυναικών στο Μεξικό — η σιωπή και οι ρωγμές: Κώστας Αθανασίου

Ο Νίκος Σβορώνος, η Λευκάδα και οι Λευκαδίτες: Σπύρος Ι. Ασδραχάς

Η γλώσσα του σοσιαλισμού. Ταξική προοπτική και εθνική ιδεολογία στον ελληνικό 19ο αιώνα: Βίκυ Καραφουλίδου

Από την κοινωνική τάξη στην ουτοπία: η επιστημονική και πολιτική διαδρομή του Ράιτ: Λουδοβίκος Κωτσονόπουλος

Προτάσεις για μια ρεαλιστική ουτοπία της Αριστεράς: Έλικ Όλιν Ράιτ

Το χριστουγεννιάτικο διήμερο των ΑΣΚΙ. Γιορτάζοντας μέσα στην κρίση: Αγγελική Χριστοδούλου

Το ΔΝΤ στην Ελλάδα: η θεραπεία είναι πιο επικίνδυνη από την ασθένεια

Standard

 

του Κώστα Δουζίνα

Νταβίντ Μπουρλιούκ, "Γυμνό", 1914

Κατά τη διάρκεια μιας επίσημης επίσκεψης στο London School of Economics, τον Νοέμβριο του 2008, η βασίλισσα Ελισάβετ ρώτησε έναν καθηγητή γιατί οι οικονομολόγοι δεν είχαν προβλέψει την οικονομική κρίση, το πιο δραματικό γεγονός στην πρόσφατη οικονομική ιστορία. Δεν ξέρουμε τι της απάντησε ο καθηγητής. Ένα χρόνο αργότερα, σε ένα σεμινάριο της Βρετανικής Ακαδημίας, διαπρεπείς οικονομολόγοι απάντησαν στο ερώτημα, μιλώντας για «την αποτυχία του συλλογικού φαντασιακού πολλών ευφυών ανθρώπων, τόσο σε αυτή τη χώρα όσο και διεθνώς, να συλλάβει τους κινδύνους για το σύστημα στο σύνολό του».

Την Τετάρτη, η έκθεση του ΔΝΤ ανέφερε ότι η ελληνική οικονομία σημείωσε «μια ακόμα επιδείνωση», παρά τις προηγούμενες προβλέψεις του. Η πρόβλεψη για την ανάπτυξη  αναθεωρήθηκε προς τα κάτω από  το μείον 4% στο μείον 6% για το 2011, και στο μείον 3% για το 2012. Το έλλειμμα του 2011, το οποίο η πρόβλεψη το εκτιμούσε στο 7,5% του ΑΕΠ, αναθεωρήθηκε στο 9%, ενώ έλληνες αξιωματούχοι αναμένουν ότι θα υπερβεί το 10%. Το δημόσιο χρέος ανερχόταν στο 130% του ΑΕΠ το 2009. Το ΔΝΤ προβλέπει τώρα ότι θα κορυφωθεί στο 187% το 2013 και θα πέσει στο 152% του ΑΕΠ μέχρι το 2020, κι αυτό εφόσον επιτύχουν όλα τα μέτρα που έχουν επιβληθεί στην Ελλάδα. Κάτι τέτοιο όμως είναι απίθανο. Το ξεπούλημα των περιουσιακών στοιχείων που έχουν απομείνει στο δημόσιο έχει αποφέρει ελάχιστα, και οι διαπραγματεύσεις με τους ιδιώτες πιστωτές, οι οποίοι κλήθηκαν να αποδεχθούν το  κούρεμα κατά 50% με βάση την απόφαση της ΕΕ τον Οκτώβριο, έχουν βαλτώσει. Θα χρειαστούν δέκα χρόνια, σημειώνει το ΔΝΤ στην έκθεσή του, προκειμένου η Ελλάδα να μπορέσει να γεφυρώσει το χάσμα της ανταγωνιστικότητας. Θα χρειαστεί όμως πολύ λιγότερος χρόνος για να καταστρέψει την Ελλάδα που ξέρουμε.

Το ΔΝΤ αποδέχεται ότι οι προβλέψεις του διαψεύστηκαν πλήρως και μέμφεται την ελληνική κυβέρνηση που δεν ακολούθησε πιστά το πρόγραμμα, τα θεσμικά και νομικά εμπόδια για τη μεταρρύθμιση, καθώς και την έλλειψη σθεναρής βούλησης στην είσπραξη των φόρων. Σύμφωνα με τον Πωλ Τόμσεν, τον επικεφαλής της αντιπροσωπείας του ΔΝΤ στην Ελλάδα, το ΔΝΤ δεν ευθύνεται για  την αποτυχία του πακέτου μέτρων λιτότητας που επέβαλε. Αλλά, σε αντίθεση με τους συνομιλητές της βασιλίσσης, το ΔΝΤ δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι αυτή η αποτυχία ήταν ξαφνική  ή απρόβλεπτη. Αυτό θα είναι το πέμπτο διαδοχικό έτος ύφεσης, με την ελληνική οικονομία να συρρικνώνεται μέχρι και κατά 20% στη διάρκεια αυτής της περιόδου.

Ωστόσο, το ΔΝΤ ανακοίνωσε την αύξηση της δοσολογίας του ίδιου φαρμάκου, ακολουθώντας τη ρήση της Mae West  (ποτέ δεν χορταίνει κανείς ένα καλό πράγμα). Περαιτέρω λιτότητα με περικοπές δημοσίων δαπανών που θα φτάσουν στα 20 δισ. ευρώ θα επιβληθεί μεταξύ 2012 και 2015. Περίπου 150.000 δημόσιοι υπάλληλοι θα χάσουν τη δουλειά τους, η ανεργία θα αυξηθεί στο 19% (αλλά ποιος πιστεύει πια τις προβλέψεις του ΔΝΤ;), ενώ οι ήδη συρρικνωμένοι μισθοί, συντάξεις και κοινωνικές δαπάνες θα συρρικνωθούν ακόμα περισσότερο. Ο κατώτατος μισθός θα μειωθεί και θα καταργηθούν οι συλλογικές διαπραγματεύσεις. Αυτή είναι μια εικόνα Κόλασης, που πλασάρεται ως η λεωφόρος προς τον Παράδεισο.

Το ΔΝΤ έχει παραδεχθεί την αποτυχία των προβλέψεών του, αλλά δεν αποδέχεται την ευθύνη του. Πόσο περισσότερο πρέπει να αποτύχουν οι πολιτικές του για να  παραδεχτεί ότι η θεραπεία είναι πιο επικίνδυνη από την ασθένεια; Δεν χρειάζεται να είσαι κάτοχος του Νόμπελ Οικονομίας για να  αντιληφθείς ότι αν  παίρνεις χρήματα από ανθρώπους που οδηγούνται στη φτώχεια (οι μισθοί των δημοσίων υπαλλήλων έχουν μειωθεί μέχρι και 50%) θα βαθύνεις την ύφεση και θα καταστρέψεις κάθε προοπτική ανάκαμψης. Αλλά οι τεχνοκράτες του ΔΝΤ αδυνατούν να παραδεχτούν ότι οι θεωρίες τους φανερώνουν μια «αποτυχία του συλλογικού φαντασιακού». Συνέχεια ανάγνωσης

Μια μικρή ψηφίδα σε μια μεγάλη εικόνα

Standard

 του Χριστόφορου Παπαδόπουλου

Αμεντέο Μοντιλιάνι, "Γυμνό με κολιέ", 1917

Το ευρώ, όπως το ξέραμε, χαροπαλεύει και η ευρωζώνη τρίζει συθέμελα. Αυτή είναι η κοινή διαπίστωση πολιτικών αναλυτών και πρωτοσέλιδων μεγάλων εφημερίδων. Η κρίση χρέους δεν αγκαλιάζει πλέον μόνο τον ευρωπαϊκό Νότο, αλλά εγκαθίσταται και στις ηγέτιδες δυνάμεις του Βορρά, οι μηχανισμοί αντιμετώπισης της κρίσης απαξιώνονται προτού ακόμα τεθούν σε εφαρμογή. Κανένα θεσμικό σχήμα δεν μπορεί να «καθησυχάσει» τις αγορές, πόσο μάλλον όταν οι πολιτικές ελίτ είναι εντελώς απρόθυμες να περιορίσουν την κερδοσκοπία, να αμφισβητήσουν δηλαδή την «οικονομία του χρέους», ενώ οι ενδοευρωπαϊκές διαφορές κάνουν αβέβαιη οποιανδήποτε ενδιάμεση λύση βραχυπρόθεσμης διαχείρισής της.

Οι αντιθέσεις για το ρόλο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, τα ευρωομόλογα, το ευρώ των δύο ταχυτήτων κλπ., εικονογραφούν περισσότερο αντιθέσεις μερίδων του κεφαλαίου και λιγότερο κρατικές ιδεοληψίες.Οι διαφωνίες στη διαχείριση της οικονομικής κρίσης δεν στέκουν εμπόδιο στις συμφωνίες για τη διαχείριση της κρίσης της πολιτικής. Με σύμπνοια, οι πολιτικές ελίτ συνομολογούν την αναστολή της δημοκρατίας στο θεσμικό οικοδόμημα της Ε.Ε., με την ενίσχυση της «διακυβερνητικής» έναντι της αντιπροσώπευσης –αρχιτεκτονική που ο Χάμπερμας ονομάζει «πολιτικό δεσποτισμό»–, τη θεσμοθέτηση των δημοσιονομικών ελέγχων από το «Διοικητικό Συμβούλιο» των Βρυξελλών και της Φραγκφούρτης, με την τροποποίηση των ιδρυτικών συμφωνιών της Ένωσης.

Ο Ετιέν Μπαλιμπάρ, αναφερόμενος στην ολιγαρχική σκλήρυνση των ευρωπαϊκών θεσμών, μιλάει για την «προληπτική στρατηγική» των αρχουσών τάξεων, μια «επανάσταση από τα πάνω», που συντελείται με το μαστίγιο της «αναγκαιότητας», υπό τον φόβο του χάους από την κατάρρευση του ενιαίου νομίσματος. Εκτιμά όμως ότι αυτή η στρατηγική δεν λαμβάνει υπόψη της σημαντικές παραμέτρους, που μπορούν υπό όρους να την ακυρώσουν. Παραμέτρους όπως η παγκοσμιοποίηση της καπιταλιστικής κρίσης, οι ενδοευρωπαϊκοί ανταγωνισμοί και, η πιο σημαντική,η επιστροφή των μαζών στην πολιτική, η ειρηνική «επανάσταση των πολιτών» που ξεδιπλώνεται όχι μόνο στη γηραιά ήπειρο, αλλά και στις μητροπόλεις του καπιταλισμού, και, βεβαίως, την Αφρική και την Ασία. Συνέχεια ανάγνωσης

Η Συλλογική Κουζίνα στη Χαλυβουργία. Μια ανάσα αντίστασης και αλληλεγγύης

Standard

Από το μπλογκ του Σκύλου της Βάλια Κάλντα, valiacaldadog.blogspot.com

της Κυριακής Κλοκίτη

 Τα συνθήματα «H αλληλεγγύη είναι το όπλο μας» και «Kανείς μόνος του στην κρίση» είναι ωραίο να παίρνουν σάρκα και οστά. Αυτό έγινε το προηγούμενο Σάββατο, 10 του Δεκέμβρη, στο εργοστάσιο της Χαλυβουργίας. Με πρωτοβουλία της Συλλογικής Κουζίνας (elChef!) του Στεκιού Μεταναστών-Κοινωνικού Κέντρου στα Εξάρχεια, διοργανώθηκε μια γιορτή έμπρακτης αλληλεγγύης στους απεργούς της Χαλυβουργίας (σήμερα, Κυριακή 18.12, συμπληρώνουν 49 μέρες απεργίας). Κατεβήκαμε αρκετός κόσμος από την Κουζίνα και το Στέκι, στήσαμε σε συνεννόηση και με τη βοήθεια του σωματείου της Χαλυβουργίας μια εξέδρα για μουσική και ένα χώρο για το μαγείρεμα· και βιώσαμε όλες και όλοι τι σημαίνει, στην πράξη, αντίσταση, αξιοπρέπεια, αλληλεγγύη. Οι εργαζόμενοι στη Χαλυβουργία μας έδειξαν, στην μεγαλύτερη απεργία που θυμόμαστε εδώ και πολλά χρόνια, τι σημαίνει αγώνας. Η επαφή μας εκεί με έναν κόσμο που δεν είναι αυτός που συναναστρεφόμαστε κάθε μέρα, για πολλούς λόγους, ήταν μια πολύ δυνατή εμπειρία που σε κάνει βιωματικά να καταλάβεις πόση δύναμη μπορεί να βγαίνει αν υπάρχει αποφασιστικότητα σε έναν αγώνα, αλλά και πόση σημασία έχουν τα κινηματικά δίκτυα αλληλεγγύης.

Ζούμε στην εποχή των τεράτων; Ίσως. Ζούμε στην εποχή της κρίσης; Σίγουρα. Και όλα τα μαντάτα είναι άσχημα, όλες οι αναλύσεις απαισιόδοξες. Στη Χαλυβουργία όμως το Σάββατο μαζέψαμε πολλή ενέργεια και αισιοδοξία από δύο εντυπωσιακά συμβάντα. Το ένα είναι το πώς λειτούργησε όλη αυτή η πρωτοβουλία που πήρε η Κουζίνα και ήρθαν σε επαφή χώροι που δύσκολα βρίσκονται. Το δεύτερο, πόσος κόσμος πέρασε, όλες τις ώρες που μείναμε εκεί, για να αφήσει τρόφιμα και άλλα είδη που χρειάζονται οι απεργοί. Συνέχεια ανάγνωσης

Η βία κατά των γυναικών στο Μεξικό: η σιωπή και οι ρωγμές

Standard

ΑΝΤΙΚΛΙΜΑΚΑ

του Κώστα Αθανασίου

Αυτές τις μέρες στο Μεξικό συμπληρώνονται πέντε χρόνια θητείας του Φελίπε Καλδερόν, ενός «πετυχημένου» (λένε κάποιοι) προέδρου, που από την πρώτη στιγμή έθεσε στόχο τη νίκη στον «πόλεμο κατά των ναρκωτικών», τον οποίο ανέθεσε στον στρατό που, υποτίθεται, θα ήταν σε θέση να επιβληθεί στα καρτέλ. Μια πενταετία μετά, ο απολογισμός: 50.000 νεκροί, 10.000 εξαφανισμένοι/ες, 230.000 εκτοπισμένοι/ες, δολοφονίες πολιτών από τον στρατό, συλλήψεις, βασανιστήρια κ.λπ., κ.λπ. Και τα καρτέλ;… Ακλόνητα.

Όλη αυτή η ιστορία έδειξε πόσο αδιέξοδη είναι η προσπάθεια να αντιμετωπιστεί με στρατιωτικούς όρους ένα τέτοιο ζήτημα («η ρίζα του προβλήματος των ναρκωτικών βρίσκεται στις ΗΠΑ, όχι στο Μεξικό», λέει ο Τσόμσκι), αλλά και το πώς ο «πόλεμος κατά των ναρκωτικών» μετατράπηκε πολλές φορές στο τέλειο άλλοθι της γενικευμένης καταστολής. Έτσι κι αλλιώς, οι ιστορίες όλων αυτών των ανθρώπων θα μείνουν για πάντα στο σκοτάδι.

 Επίσης στο σκοτάδι μένει μια συγκεκριμένη (και διαφορετική) πτυχή της βίας που ενδημεί τα τελευταία χρόνια στο Μεξικό: η γενικευμένη βία κατά των γυναικών, με κορυφή του παγόβουνου τις μαζικές δολοφονίες γυναικών στον βορρά της χώρας. Οι περιοχές κοντά στη μεθόριο με τις ΗΠΑ είναι το βασίλειο των μακιλαδόρας, των βιοτεχνιών συναρμολόγησης/επεξεργασίας/παραγωγής που ανήκουν σε μεγάλες πολυεθνικές και λειτουργούν με ειδικό ευνοϊκό καθεστώς· εισήχθηκαν στο Μεξικό το 1965 και σήμερα είναι χιλιάδες. Η συντριπτική πλειονότητα των εργαζομένων είναι γυναίκες και οι συνθήκες εργασίας στις μακιλαδόρας είναι τρομακτικές και περιλαμβάνουν από υποχρεωτικές περιοδικές εξετάσεις για εγκυμοσύνη, η οποία πρακτικά απαγορεύεται, μέχρι εξαντλητικά ωράρια, ανθυγιεινές συνθήκες, μέχρι περιορισμό στην πόση νερού, ώστε οι εργάτριες να μην πηγαίνουν στην τουαλέτα. Ερευνητές αποκαλούν τις μακιλαδόρας σύγχρονη έκφραση των στρατοπέδων υποχρεωτικής εργασίας, στο πλαίσιο ενός συστήματος εκμετάλλευσης που θεωρεί τις εργαζόμενες αναλώσιμες και το γυναικείο σώμα «ανταλλακτικό νόμισμα ανάμεσα στους ισχυρούς που ελέγχουν την περιοχή». Συνέχεια ανάγνωσης

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: Η γλώσσα του σοσιαλισμού

Standard

 Ταξική προοπτική και εθνική ιδεολογία στον ελληνικό 19ο αιώνα

της Βίκυς Καραφουλίδου

 Τα «Ενθέματα», με ιδιαίτερη χαρά,  αναγγέλλουν την κυκλοφορία της μελέτης της Β. Καραφουλίδου Η γλώσσα του σοσιαλισμού. Ταξική προοπτική και εθνική ιδεολογία στον ελληνικό 19ο αιώνα (εκδ. Βιβλιόραμα), που θα βρίσκεται στα βιβλιοπωλεία την επόμενη Πέμπτη. Με χαρά, όχι τόσο επειδή η συγγραφέας τυγχάνει φίλη, αλλά επειδή πρόκειται για ένα βιβλίο προικισμένο: ένα απαιτητικό και συνάμα εξόχως ενδιαφέρον θέμα, ένα φιλόδοξο ερευνητικό σχέδιο,  πραγματώνονται με το απαιτούμενο θεωρητικό εύρος και την κατάλληλη πραγματολογική τεκμηρίωση, χαρίζοντάς μας μια άρτια μελέτη. Δεν μένει παρά να το διαπιστώσετε, ιδίοις όμμασι.

Στρ. Μπ.

Horace Vernet (χαράκτης: J. P. M. Jazet), «Μάστιγες του 19ου αιώνα: σοσιαλισμός και χολέρα». Επιχρωματισμένη χαλκογραφία. Από το εξώφυλλο του βιβλίου (μακέτα: Εριφύλη Αράπογλου)

 Στη δημιουργία ενός πυκνού πλέγματος επιχειρημάτων κατά του σοσιαλισμού και της νεωτερικής ταξικής διαστρωμάτωσης, κοντά στα μοτίβα αμφισβήτησης της βιομηχανίας, της ύπαρξης προλεταριάτου και της απόρριψης του εθνικά επιζήμιου εμφυλίου πολέμου, έρχονταν να προστεθούν και άλλες δύο καθοριστικές αρνήσεις, αυτές της επιστήμης και του δυτικού πολιτισμού. […] Ο «σοσιαλισμός» συγκαταλεγόταν χλευαστικά στις επιστημονικές θεωρίες της [ευρωπαϊκής] μόδας και περιγραφόταν ως ξένες έγνιες και παράξενες έννοιες. Το διακύβευμα πάντως διαφαινόταν ακόμα καθαρότερα, όταν ο Κ. Χατζόπουλος στηλίτευε ακριβώς αυτόν τον στρουθοκαμηλισμό απέναντι στον ευρωπαϊκό κόσμο. Η Ελλάδα ανήκε στη Δύση και έπρεπε κάποια στιγμή να το πάρει οριστικά απόφαση: Κ’ εμείς ενώ απ’ τόνα μέρος πασχίζομε να συγκοινωνήσωμε και σιδηροδρομικώς με την Ευρώπη, απ’ τ’ άλλο θέλομε ν’ αντισταθούμε στην εξέλιξη, που θα μας φέρη κατ’ ανάγκη η στενότερη συνάφειά μας τον πολιτισμό της. […] Κινέζικη τακτική […] Ο πολιτισμός αυτός, θέλοντας και μη θα σας κατακτήση. Στο πλάι του, και στην υποστήριξη μιας Ευρώπης-προτύπου, με τον πολιτισμό και τις επιστήμες της, στρατεύονταν όχι μόνο οι δηλωμένοι σοσιαλιστές, αλλά και όλοι οι δημοτικιστές που είχαν υπερασπιστεί, άμεσα ή έμμεσα, τον Σκληρό. Πιο γλαφυρός ανάμεσά τους, ο Φώτος Πολίτης, διατρέχει με το βλέμμα μια Γερμανία που γνωρίζει αρκετά καλά για να τη ζηλέψει βαθιά, συγκρίνοντάς την ανηλεώς με τις ανεπάρκειες της «θλιβερής» του πατρίδας. Εκεί, εργασία, μόρφωση, βιβλιοθήκες, φοιτήτριες, ζωντανές συζητήσεις, πολιτική: Η θρησκεία, ο σοσιαλισμός, το ζήτημα της χειραφέτησης, είναι θέματα από καθημερνές διαλέξεις. […] για όλα τα κοινωνικά ζητήματα. Κι’ ο εργάτης, κι’ ο μπακάλης, κ’ η δούλα, πάνε το βράδυ κι ακούνε. Εδώ, τεμπελιά, το καφέ του Ζαχαράτου, αρχαιολογία και πατριαρχικά ράσα, επικίντυνη επιπολαιότητα, φοβισμένα κορίτσια που κρατάνε το φουστάνι της μάννας τους: Είναι αστείο να λέμε πως είμαστε έξυπνη φυλή, όταν μας λείπει το  δ η μ ι ο υ ρ γ ι κ ό   π ν ε ύ μ α […] ο  χ α ρ α κ τ ή ρ α ς λείπει από κάθε έργο μας […] Κι’ αν τολμήση κανείς καμμιά φορά ν’ ανοίξη μια χαραμάδα, για να φυσήξη ελαφρά μέσα ο καθαρός αγέρας […] θαν τον πνίξουν οι καλοθελητάδες του έθνους και θα σπάσουν τις καμπάνες τους οι εκατόν ογδόντα πέντε εκκλησίες που λειτουργάνε στην Αθήνα, φωνάζοντας το λαό ν’ αποτελειώση τον προδότη.

Σε αυτόν τον μακρύ διάλογο, οι κομβικοί άξονες της διαμάχης είχαν γίνει ξεκάθαροι: νεωτερικότητα/Δύση/βιομηχανία/επιστήμη/ταξική κοινωνία. Από τη μία πλευρά, η δυσπιστία. Από την άλλη, ο θαυμασμός. Στο ενδιάμεσο, η συμβιβαστική τακτική του εκδότη, που αγκάλιαζε με φροντίδα όλα ανεξαιρέτως τα παιδιά του, φωτισμένα μυαλά […] και ψυχές φιλελεύτερες […] σοσιαλίστες και νατσιοναλίστες, εξίσου: θα δώσουνε στο τέλος τα χέρια κ’ έτσι σιγά σιγά θα γεννηθεί στην πατρίδα μας ένας καινούριος σοσιαλισμός που να ταιριάζει και με την ψυχή μας, και με τη ζωή μας, και με το κλίμα μας, ακόμα και με τα όνειρά μας τα εθνικά, ένα είδος να πούμε  Ρ ω μ α ί ϊ κ ο ς  σ ο σ ι α λ ι σ μ ό ς. Η προσδοκία δεν ευοδώθηκε. Αντίθετα, φαίνεται πως, με αφορμή το διάλογο πάνω στο έργο του Σκληρού, η ασθενής συζυγία σοσιαλισμού και δημοτικισμού έφερε στο φως κάτι άλλο. Το πρόπλασμα ενός ευρύτερου προοδευτικού χώρου, που θα υπερασπιζόταν την κοινωνική ευαισθησία, την αντιπροσωπευτική δημοκρατία, την εξυγίανση των κοινωνικών, πολιτικών και εκπαιδευτικών δομών, τη χειραφέτηση από τις αγκυλώσεις του παρελθόντος, την ευθυγράμμιση με την Ευρώπη. Σε μια αρκετά καλά υπολογισμένη ανταλλαγή, όπως τουλάχιστον τη βλέπει κανείς εκ των υστέρων, οι σοσιαλιστές προσέφεραν κοινωνικό έρεισμα, οι δημοτικιστές δημόσιο ακροατήριο και πολιτική νομιμοποίηση. Και οι δύο από κοινού σμίλευαν το πρώτο μόρφωμα μιας ευρύτερης «αριστεράς». Μιας αριστεράς που δεν θα συμφωνούσε πάντα στις προτεινόμενες λύσεις του κοινωνικού ζητήματος, αλλά θα στήριζε συστηματικά κάθε απόπειρα που έκρινε πως διευκόλυνε την προοδευτική κίνηση του ανθρώπινου χρόνου. Από τη στιγμή αυτή και πέρα, ο «σοσιαλισμός», ως γενικότερη απελευθερωτική διαδικασία δίχως ευκρινές τέλος, έμπαινε στη δημόσια πολιτική, ανοίγοντας δειλά το δρόμο τόσο για τη συνεργασία με τον Βενιζέλο, όσο και για τις αλλεπάλληλες στρατηγικές και θεωρητικές διαφοροποιήσεις στο εσωτερικό του μέχρι πρότινος συμπαγούς κοινωνικού λόγου. Συνέχεια ανάγνωσης

Ο Νίκος Σβορώνος, η Λευκάδα και οι Λευκαδίτες

Standard

Η Εταιρεία Λευκαδικών Μελετών μας χάρισε πρόσφατα έναν ωραίο τόμο, φτιαγμένο με γνώση, τέχνη και αγάπη: τα Μελετήματα για τη Λευκάδα και τους Λευκαδίτες, του Νίκου Γ. Σβορώνου, με επιμέλεια του Σπύρου Ι. Ασδραχά και του Κώστα Γ. Τσικνάκη. Το βιβλίο απαρτίζεται από δύο μέρη, όπως σημειώνει στο εισαγωγικό σημείωμα ο Σπ. Ασδραχάς: «Στο πρώτο, συνοδευόμενο από εικαστικά και γενεαλογικό τεκμήρια, συγκεντρώνονται όσα από τα γραφτά του αφιέρωσε ο Νίκος Γ. Σβορώνος (1911-1989) στη Λευκάδα και στους Λευκαδίτες. Το δεύτερο μέρος περιλαμβάνει την εργογραφία και τη βιβλιογραφία του Νίκου Σβορώνου, εμπλουτίζοντας και, κυρίως, επεκτείνοντας την εργογραφία που διαδοχικώς είχε παρουσιάσει ο συντάκτης της, ο Κ. Τσικνάκης». Δημοσιεύουμε σήμερα το εισαγωγικό σημείωμα του Σπ. Ασδραχά, κείμενο που, εκκινώντας από τα «λευκαδικά» του Νίκου Σβορώνου, έχει ευρύτερη αξία για τη μελέτη του έργου του Ν. Σβορώνου.

EΝΘΕΜΑΤΑ

του Σπύρου Ι. Ασδραχά

Ο Νίκος Σβορώνος, σε νεαρή ηλικία στην Αθήνα, με τις θείες του Ρίτα (αριστερά) και Κυράννα.

Ο Νίκος Σβορώνος δεν επικέντρωσε τα ενδιαφέροντά του στην ενεγκαμένη: ό,τι έγραψε γι’ αυτή είχε την αφορμή του σε ορισμένα αρχειακά ευρήματα και σε προσκλήσεις να πάρει το λόγο σε κάποια εκδήλωση, να κρίνει ένα βιβλίο, να συμμετάσχει σε έναν αφιερωματικό τόμο. Τα φιλολογικά καθέκαστα εκτίθενται στην οικεία θέση και περιττεύει η επανάληψή τους σε τούτο το σύντομο σημείωμα.

Δεν θα περίττευε να υπομνήσω ότι ο Σβορώνος σπανίως μιλούσε χωρίς γραπτό κείμενο· τούτο ισχύει και για τη διδασκαλία του στην Ecole Pratique des Hautes Etudes (4ο τμήμα) στο Παρίσι και αλλού. Βεβαίως, όταν η εκδήλωση στην οποία συμμετείχε διαβάζοντας το χειρόγραφό του συνεπαγόταν το διάλογο, αφηνόταν στην προφορικότητα: ο προφορικός του λόγος, χωρίς ποτέ να γίνεται ρητορικός, αποδέσμευε τις εκφραστικές του ικανότητες, που σε πιο «χαλαρές» συζητήσεις έγγιζαν τα όρια της λογοτεχνικής αφήγησης. Ωστόσο, τα αποθησαυριζόμενα εδώ κείμενά του ήταν όλα τους γραπτά, με εξαίρεση τα λίγα αποσπάσματα από συνεντεύξεις του που εμφιλοχωρούν στο πρώτο μέρος του βιβλίου.

Τα λευκαδίτικα μελετήματα του Σβορώνου γράφηκαν σε διαφορετικές στιγμές και με διαφορετική τεχνική: αντικαθρεφτίζουν, κατά κάποιο τρόπο, τη ζωή του. Τα δυο πρώτα είναι «ακαδημαϊκά», γλωσσικώς (όπως επιβαλλόταν από την αθηναϊκή, τουλάχιστο, θεσμοθετημένη έρευνα): καθαρολόγα γραφτά ενός δημοτικιστή. Τη διπλή παράδοση δημοτικής και καθαρόλογης διατύπωσης θα την ενστερνισθεί σε έκκεντρες, εκτός θεσμοθετημένου ακαδημαϊκού πλαισίου, συγγραφές, στη μετάφραση, λόγου χάρη, του βιβλίου για τον βυζαντινό πολιτισμό του Karl Roth (1949), όταν δηλαδή βρίσκεται από το 1945 στη Γαλλία. Δεν είναι το μοναδικό δείγμα της αθηναϊκής του περιόδου, κυρίως της μετακατοχικής. Όταν γράφει για τους αρματολούς και κλέφτες και για τους Χιώτες πρόσφυγες στη Λευκάδα (1939-40, οι χρονίες αναφέρονται στη δημοσίευση, όχι στη συγγραφή), είναι ήδη ένας διαμορφωμένος ιστορικός και φιλόλογος. Έχει διευρύνει τα πεδία παρατήρησής του και τον ενδιαφέρει, ανάμεσα στα άλλα, ο φαναριωτισμός στις Ηγεμονίες. Προϋπόθεση, η γνώση της ρουμανικής γλώσσας: εντάσσεται στο αίνιγμα της γλωσσομάθειάς του. Θα ξαναγυρίσω στο ζήτημα αυτό «καταστρέφοντας» –όπως έλεγαν οι παλιότεροί μας– το λόγο μου. Εξυπακούεται ότι τα αρχειακά τεκμήρια των δύο πρώτων μελετημάτων δεν τα ανίχνευσε κατά τα μαθητικά του χρόνια, αλλά σε κάποια από τα ταξίδια του στη Λευκάδα, μάλλον μετά το πέρας (ή και κατά τη διάρκεια) των πανεπιστημιακών του σπουδών (1933-1935). Συνέχεια ανάγνωσης

Από την κοινωνική τάξη στην ουτοπία: η επιστημονική και πολιτική διαδρομή του Ράιτ

Standard

O MΕΓΑΛΟΣ ΜΑΡΞΙΣΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΕΡΙΚ ΟΛΙΝ ΡΑΪΤ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

του Λουδοβίκου Κωτσονόπουλου

Το έργο του Έρικ Όλιν Ράιτ εκτείνεται σε τέσσερις δεκαετίες και διακρίνεται από μια συνεχή προσπάθεια δημιουργικής ανανέωσης στα πεδία των κοινωνικών τάξεων, του κράτους και προσφάτως της κοινωνικής θεωρίας. Η ερευνητική πορεία που ακολούθησε μπορεί να χωριστεί σε δύο κύκλους, καθένας εκ των οποίων αντιστοιχεί σε μια διαφορετική επιστημονική και πολιτική φάση.

Ο πρώτος κύκλος ξεκινά στις αρχές της δεκαετίας του 1970 και εκτείνεται ως τις αρχές του 1980. Ξεκινώντας τη διαδρομή του στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ο Ράιτ συγκαταλέγεται ανάμεσα στα ιδρυτικά μέλη, μαζί με τον James O’ Connor (συγγραφέα του εξαιρετικά επίκαιρου βιβλίου Η δημοσιονομική κρίση του κράτους), του περιοδικού Kapitalistate και της Ένωσης Μαρξιστών Κοινωνικών Επιστημόνων. Ο κύκλος του Kapitalistate φέρνει σε επαφή τους αμερικανούς κοινωνικούς επιστήμονες με την προβληματική του κράτους, όπως αυτή αναπτύσσεται εκείνη την περίοδο σε διάφορες τάσεις στην Ευρώπη. Οι τάσεις αυτές είναι κυρίως τρεις: ο γαλλικός δομομαρξισμός, η γερμανική σχολή της μεθοδικής παραγωγής του κράτους από τη λογική του κεφαλαίου και, τέλος, οι επεξεργασίες της ύστερης Σχολής της Φραγκφούρτης, όπως αυτές αποτυπώνονται στα έργα των Όφφε και Χάμπερμας. Αξίζει να σημειωθεί ότι τη μεταπολεμική περίοδο το ηγεμονικό παράδειγμα στα τμήματα των κοινωνικών επιστημών των αμερικανικών πανεπιστημίων ήταν ο δομολειτουργισμός, ο οποίος είχε εξοβελίσει τους όρους κράτος και κοινωνική τάξη από το λεξιλόγιό του ως μεταφυσικές αντικαθιστώντας τους με τους όρους κυβέρνηση και κοινωνικός ρόλος. Συνεπώς, ο στοχασμός για το κράτος με μαρξιστικούς όρους αποτελούσε, με τα δεδομένα της εποχής, μια πράξη σχεδόν επαναστατική. Συνέχεια ανάγνωσης

Προτάσεις για τη ρεαλιστική ουτοπία της Αριστεράς

Standard

 συνέντευξη του Έλικ Όλιν Ράιτ

* Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, η πιο αποτελεσματική πολιτική στρατηγική για την Αριστερά απέναντι στις νέες προκλήσεις που δημιουργούνται λόγω της κρίσης;

* Παραμένω στρατευμένος στην υπόθεση του σοσιαλισμού και πιστεύω ότι τα δεινά που έχει φέρει ο καπιταλισμός καθιστούν αναγκαίο τον εκ θεμελίων μετασχηματισμό του. Με τον όρο «σοσιαλισμός» εννοώ το οικονομικό σύστημα στο οποίο τα μέσα παραγωγής και η οικονομική δραστηριότητα βρίσκονται κάτω από πραγματικό δημοκρατικό έλεγχο. Στην ουσία, η έννοια του σοσιαλισμού ταυτίζεται με το ριζικό εκδημοκρατισμό της κοινωνίας. Τι σημαίνει όμως αυτό για τον κόσμο στον οποίο ζούμε; Τι συνεπάγεται για την Αριστερά το να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση;

 Στο τελευταίο μου βιβλίο Envisioning Real Utopias (Οραματιζόμενοι ρεαλιστικές ουτοπίες), αναφέρω ότι η Αριστερά συνολικά οργανώνεται στη βάση ενός στρατηγικού πλαισίου που διέπεται από τρεις διαφορετικές λογικές μετασχηματισμού: τη στρατηγική της ρήξης, τη μέση οδό και αυτό που έχω ονομάσει «συμβιωτική» στρατηγική. Με λίγα λόγια, η στρατηγική της ρήξης είναι εκείνη που οραματίζεται την οικοδόμηση του σοσιαλισμού μέσα από κάποιου είδους ριζοσπαστική σύγκρουση, μια ριζική ανατροπή του καπιταλισμού. Παραδοσιακά, η στρατηγική αυτή συνδέεται πιο στενά με την έννοια της επανάστασης. Η μέση οδός επιχειρεί να δημιουργήσει νέους θεσμούς στα σημεία διάρρηξης του παρόντος οικονομικού συστήματος. Οι εργατικοί συνεταιρισμοί και μια σειρά πρωτοβουλιών στο χώρο της κοινωνικής οικονομίας αποτελούν τέτοιου είδους παραδείγματα. Τέλος η «συμβιωτική» στρατηγική προσπαθεί να χρησιμοποιήσει τους βασικούς θεσμούς που έχουν αναπτυχθεί στην κοινωνία, και ιδιαίτερα το κράτος, για να λύσει πρακτικά προβλήματα με σκοπό την προετοιμασία του εδάφους για μελλοντικούς μετασχηματισμούς.

Αυτές είναι οι λεγόμενες μη ρεφορμιστικές μεταρρυθμίσεις που προέκρινε η ευρωκομμουνιστική Αριστερά της προηγούμενης γενιάς, και οι οποίες έχουν ενσωματωθεί σε πρωτοβουλίες όπως ο συμμετοχικός προϋπολογισμός ως τρόπος μετασχηματισμού της τοπικής διακυβέρνησης. Συνέχεια ανάγνωσης

Γιορτάζοντας μέσα στην κρίση

Standard

 Το χριστουγεννιάτικο διήμερο των ΑΣΚΙ

 της Αγγελικής Χριστοδούλου

Εκδηλώσεις, συναντήσεις, βιβλία και ιδέες, χριστουγεννιάτικη ατμόσφαιρα –όσο ταιριάζει στον καθέναν  μας, την εποχή αυτή–, λαχνοί και βεβαίως τα απαραίτητα κεράσματα με μελομακάρονα και τσίπουρο Πηλίου! Και φέτος τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ), μαζί με τους σταθερούς τους συνοδοιπόρους, τους Φίλους των ΑΣΚΙ, αποφασίσαμε να σας καλέσουμε τα Χριστούγεννα, κόντρα στην συρρίκνωση των πάντων και στην κατήφεια που μας περιβάλλει.

Για τον λόγο αυτό διοργανώνουμε, για δεύτερη συνεχή χρονιά, την Πέμπτη 22 και την Παρασκευή 23 Δεκεμβρίου ένα διήμερο γεμάτο εκδηλώσεις στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων μαζί με το καθιερωμένο παζάρι βιβλίων. Από τις 11 το πρωί έως τις 9 το βράδυ λοιπόν, θα είμαστε εκεί για να ανταμώσουμε, να μοιραστούμε, να κουβεντιάσουμε και να ευχηθούμε μια καλύτερη χρονιά, που όλοι εξάλλου την έχουμε ανάγκη. Παράλληλα, να διατρέξουμε και να αγοράσουμε, στο παζάρι, παλιές και νέες εκδόσεις βιβλίων, λευκωμάτων και περιοδικών. Φέτος ειδικά, χάρη στην γενναιόδωρη ανταπόκριση πολλών φίλων των ΑΣΚΙ, το παζάρι βιβλίων εμπλουτίστηκε με νέες θεματικές ενότητες, εκτός της πολιτικής και της ιστορίας, όπως η λογοτεχνία, οι εικαστικές τέχνες, ο κινηματογράφος, οι κοινωνικές επιστήμες και, ιδίως, σπάνιες και εξαντλημένες εκδόσεις για τη σύγχρονη ιστορία και την ιστορία της Αριστεράς στην Ελλάδα. Εξάλλου, και αυτό θα μας το επιβεβαιώσουν οι  περσινοί τυχεροί της λαχειοφόρου αγοράς, αξίζει τον κόπο να «τζογάρουμε» έναντι ενός ελάχιστου ποσού, για να κερδίσουμε εξαιρετικές σειρές λευκωμάτων και βιβλίων, προσφορά εκδοτικών οίκων και φορέων που ανταποκρίθηκαν γενναιόδωρα, στο κάλεσμα των ΑΣΚΙ.

Κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων θα έχουμε την δυνατότητα να φυλλομετρήσουμε και να αγοράσουμε τα νέα βιβλία που θα παρουσιαστούν, αλλά και το ημερολόγιό μας, συνέκδοση των ΑΣΚΙ και της Αυγής, για το 2012. Ημερολόγιο που συγκεντρώνει γελοιογραφίες από την κρίση του 1893 έως σήμερα, συλλογή και καρπό μιας σκωπτικής διάθεσης απέναντι στην (οικονομική και πολιτική) κρίση και σύνδεσής της με το παρελθόν, για να μην ξεχνάμε ότι και σε άλλες εποχές δυστυχώς επτωχεύσαμεν. Στις εκδηλώσεις θα δούμε ντοκιμαντέρ και θα συζητήσουμε, συνδέοντας τη μνήμη με τον σύγχρονο στοχασμό, την επιστήμη με την τεχνολογία, το γέλιο με το «γελοίο». Θα γιορτάσουμε δηλαδή, θα ανταλλάξουμε ιδέες και θα συναντηθούμε παλιοί και νέοι, γνωστοί και συμπάσχοντες, σε μια συγκυρία που δεν αφήνει τίποτα ανεπηρέαστο και πλήττει τις συλλογικότητες, ανάμεσά τους και τα Αρχεία. Τα ΑΣΚΙ, οδεύοντας προς τα είκοσί τους χρόνια, χρειάζονται περισσότερο από ποτέ τη στήριξη όλου αυτού του κόσμου στον οποίον τόσα χρόνια ακούμπησαν. Τους ζητάνε και πάλι τα λίγα, τα ελάχιστα εκείνα όμως που συναθροισμένα όλα μαζί μπορούν να τα βοηθήσουν να συνεχίσουν το ταξίδι τους στις ιστορίες και στις μνήμες των ανθρώπων.

Η Αγγελική Χριστοδούλου είναι ιστορικός, μέλος και συνεργάτρια των ΑΣΚΙ

22 και 23 Δεκεμβρίου, 11.00-21.00

Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων (Ακαδημίας 50)

ΠΕΜΠΤΗ 22 Δεκεμβρίου

12.30 Παρουσίαση του νέου κόμβου των ΑΣΚΙ. Ακολουθεί συζήτηση με θέμα Ιστορίες στο διαδίκτυο. Ομιλητές: Νίκος Ξυδάκης, Μιχάλης Παναγιωτάκης, Δημοσθένης Παπαδάτος-Αναγνωστόπουλος, Νίκος Σαραντάκος. Συντονιστής: Βαγγέλης Καραμανωλάκης.

16.00 Προβολή του ντοκιμαντέρ του Φερνάντο Σολάνας Μνήμες λεηλασίας (2004) για την οικονομική κρίση του 2001 στην Αργεντινή. Σχολιάζουν η Μαρία Δαμηλάκου και ο Χρήστος Λούκος.

19.00 Συζήτηση με θέμα: Οικονομική κρίση και γελοιογραφία. Ομιλητές: Γιάννης ΚαλαϊτζήςΒασίλης ΚαρδάσηςΠροκόπης Παπαστράτης, Νίκος Φίλης. Συντονιστής: Τάσος Σακελλαρόπουλος.

 

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23 Δεκεμβρίου

12.30. Παρουσίαση του βιβλίου του Νίκου Κέντρου Ο Εμφύλιος στη Φλώρινα της σειράς Μαρτυρίες (ΑΣΚΙ-Βιβλιόραμα). Χαιρετισμός: Στρατής Μπουρνάζος. Ομιλητές: Σπύρος Ι. Ασδραχάς, Νίκος Κωνσταντόπουλος, Ιωάννα Παπαθανασίου και η κόρη του συγγραφέα Ανδριάνα Κέντρου. Συντονίστρια: Κατερίνα Πορφυρογένη.

18.00  Προβολή των δύο πρώτων επεισοδίων της νέας σειράς ντοκιμαντέρ του Φώτου Λαμπρινού Χούντα είναι. Θα περάσει; Ακολουθεί συζήτηση (19.00) με ομιλητές τον Γιάνη Γιανουλόπουλο, τον Φώτο Λαμπρινό και τον Ηλία Νικολακόπουλο. Αμέσως μετά θα γίνει η κλήρωση της λαχειοφόρου αγοράς και πολλές εκπλήξεις.

 Πληροφορίες:  ΑΣΚΙ,  210-3223062, www.askiweb.eu.

Το τρίτο φύλλο της «ελληνικής έκδοσης» της Οccupied Wall Street Journal

Standard

της Ελληνικής Ομάδας για τη Μετάφραση της Occupied Wall Street Journal

επικοινωνία: owsjgreek@gmail.com

Στο τρέχον φύλλο του  Δρόμου  της Αριστεράς, που κυκλοφόρησε το  Σάββατο 10 Δεκεμβρίου, θα βρείτε ένθετο  ένα τετρασέλιδο εφημεριδάκι. Είναι  πιστή αναπαραγωγή, γραφιστικά, του πέμπτου φύλλου της Occupied Wall Street Journal, του εντύπου που αποτελεί τη φωνή του κινήματος Occupy Wall Street (ηλεκτρονικά, μπορείτε να το βρείτε αναρτημένο και στο μπλογκ των Ενθεμάτων, καθώς και στο rnbnet.gr).

Την πρωτοβουλία για την «ελληνική έκδοση» της Occupied Wall Street πήραν αρχικά, στις αρχές του Οκτώβρη του 2011, οι συντακτικές ομάδες των «Ενθεμάτων» της Αυγής και του RedNotebook, σε επαφή με τους αμερικανούς συντρόφους και συντρόφισσες. Σήμερα, η ελληνική μεταφραστική ομάδα αριθμεί αυτή 45 μέλη.

Τα δύο πρώτα φύλλα κυκλοφόρησαν, όπως θυμάστε, ήταν ένθετα στα «Ενθέματα» της Αυγής, ηλεκτρονικά στο μπλογκ των «Ενθεμάτων» και στο RedNotebook και αναδημοσιεύθηκαν σε πολλά μπλογκ, όπως λ.χ. στον «Παραλληλογράφο». Mε τη σκέψη ότι τα υλικά του αμερικανικού κινήματος δεν πρέπει να τα μονοπωλεί ένα έντυπο, αλλά να διαχέονται σε όλο το ελληνικό κίνημα, στις διάφορες τάσεις και τα έντυπά του, απευθυνθήκαμε, για το παρόν φύλλο, στους συντρόφους του Δρόμου της Αριστεράς, οι οποίοι με προθυμία αποδέχθηκαν την πρόταση – τους ευχαριστούμε  θερμά. Στην ίδια λογική, σκοπεύουμε, για τα επόμενα φύλλα να απευθυνθούμε και σε άλλα αριστερά και κινηματικά έντυπα, σάιτ και μπλογκ

Το 5ο φύλλο (3ο ελληνικό) της Occupy Wall Street Journal σε pdf: sel.1 sel. 2-3 sel. 4 Συνέχεια ανάγνωσης

Διαβάστε στο έξοχο φύλλο της Κυριακής 11/12/11

Standard

Όπισθεν ολοταχώς; ο κώδικας ιθαγένειας ενώπιον του ΣτΕ, η ακροδεξιά στην κυβέρνηση: Δημήτρης Χριστόπουλος

«Είμαστε το 99%»: Αμφισβητώντας το Αμερικάνικο Όνειρο: Μιχάλης Βεληζιώτης

Η Αιγυπτιακή Επανάσταση πρέπει να είναι διαρκής: Μουσταφά Χασάν Χαλίν

Ακυβέρνητες πολιτείες του χθες και του σήμερα

Χαρτογράφηση εξεγέρσεων: Μυρτώ Φερεντίνου

Η αίσθηση της εποχής και η αισθητική της μετάπλαση: Κωνσταντίνα Γεώργα

Για την αντιδογματική γραφή του Σοφιανού Χρυσοστομίδη: Γιάννης Παπαθεοδώρου

Η σημερινή κρίση. Κρίση οικονομική ή πολιτική;: Βασίλης Καλτσάς

Ο Κέρμιτ και η Μις Πίγκυ κατά του καπιταλισμού: Αναστασία Γιάμαλη

Από το ΕΑΜ στην ΕΔΑ: Μιχάλης Λυμπεράτος

Όπισθεν ολοταχώς; ο Κώδικας ιθαγένειας ενώπιον του ΣτΕ, η Ακροδεξιά στην κυβέρνηση

Standard

του Δημήτρη Χριστόπουλου

Παρίσι, 1949. Φωτογραφία του Έλιοτ Έρβιτ

Η δημιουργία της κυβέρνησης Παπαδήμου μας έθεσε ενώπιον ενός ερωτήματος στο οποίο δύσκολα μπορούμε να απαντήσουμε ακόμη από μια μακροϊστορική διάσταση: Με ποιον τρόπο η Ακροδεξιά κατάφερε να γίνει τμήμα της ελληνικής κυβέρνησης; Επί των χειρισμών που έφεραν την Ακροδεξιά στην κυβέρνηση ακούστηκαν οι εξής θέσεις: πρώτον, φταίει η Νέα Δημοκρατία, διότι ο πρόεδρός της επ’ ουδενί δεν επιθυμούσε να υποστεί το πολιτικό κόστος της διαχείρισης του μνημονίου μόνος του. Έβαλε έτσι ως όρο τη συμμετοχή του ΛΑΟΣ, για να περιορίσει την εκλογική αφαίμαξη της ΝΔ προς το υπόγειο της δεξιάς πολυκατοικίας, το οποίο βλέπει πλέον για τα καλά και τους παραπάνω ορόφους. Η ερμηνεία αυτή μπορεί και να στέκει, πλην όμως είναι ασφυκτικά ελλιπής κατά το ότι βλέπει μόνο στο φωτοφίνις, το τέλος της κούρσας του ΛΑΟΣ προς την εξουσία. Για να φτάσει όμως το κόμμα αυτό εκεί χρειάστηκε σπρώξιμο που δόθηκε γενναιόδωρα από την ίδια την προηγούμενη κυβέρνηση, προκειμένου η Ακροδεξιά να μπορεί να εμβολίζει την πολιτική δύναμη της Δεξιάς. Ακόμη, όπως έχει τεκμηριώσει ο Δ. Ψαρράς στο τελευταίο βιβλίο του,[1] ήταν τέτοια η υποδοχή του «χωρατατζή» προέδρου του ΛΑΟΣ στα τηλεοπτικά σαλόνια τα δελτίων των οχτώ και όχι μόνο, ώστε το όλο πολιτικό και τηλεοπτικό περιβάλλον λειτούργησε σαν το τέλειο πλυντήριο της Ακροδεξιάς ταυτότητάς του. Έτσι, η μετέπειτα συμμετοχή του κόμματος αυτού στην κυβέρνηση εμφανίστηκε ως μια φυσική πολιτική διέξοδος για το ξέπλυμα (όχι του βρόμικου χρήματος, αλλά) της πιο βρόμικης ιδεολογίας. Μιας ιδεολογίας την οποία εύκολα μπορεί κανείς να την ανιχνεύσει στις επερωτήσεις των βουλευτών του κόμματος αυτού στη διάρκεια της τελευταίας κοινοβουλευτικής θητείας — και όχι μόνο. Μιας ιδεολογίας την οποία φυσικά το ΛΑΟΣ δεν απαρνείται. Απλώς την καμουφλάρει και το ομολογεί: «ο λόγος μας ήταν πιο εύγευστος και εύπεπτος. Δεν αλλάξαμε αυτά που σερβίραμε! Αλλάξαμε τον τρόπο που τα σερβίρουμε», έλεγε ο αρχηγός του το 2006, όπως μας θυμίζει ο Ψαρράς. Ορθά λοιπόν επισημαίνει το πρώην πλέον στέλεχος του ΠΑΣΟΚ, ο Ν. Μπίστης: «Σε αυτή τη “λαϊκή νομιμοποίηση” του κ. Καρατζαφέρη συνέβαλε το ΠΑΣΟΚ χαρίζοντάς του γενναιόδωρα τον τίτλο του υπεύθυνου χαριτωμένου συνομιλητή, σε αντίθεση συνήθως με τον αδιάλλακτο και πάντα κατσούφη Σαμαρά. Για να χτυπήσουν τον τελευταίο, χάιδευαν τον πρώτο. Η ΝΔ έκανε κάτι χειρότερο. Στον ανταγωνισμό της με το ΛΑΟΣ για τις ψήφους της λαϊκής Δεξιάς εγκολπώθηκε τα συνθήματα, το αντιμεταναστευτικό και εθνικιστικό του πάθος».[2] Έτσι λοιπόν διαμορφώθηκε αυτό που εύστοχα αναγνωρίστηκε ως η «Ακροδεξιά του μεσαίου χώρου» (κατά τον Δ. Αναγνωστόπουλο-Παπαδάτο), υπό την έννοια ότι και η Ακροδεξιά θεσμοποιείται, αλλά και τα μέινστριμ κόμματα και μίντια ενστερνίζονται τις πολιτικές παραδοχές της.

Φραντς Μαρκ, «Η κίτρινη αγελάδα», 1911

Δεύτερο επιχείρημα, επίσης οικείο στο χώρο της κυβερνητικής παράταξης, ήταν πως η Aριστερά δια της a priori κατακραυγής της όποιας κυβερνητικής επερχόμενης σύνθεσης κατ’ ουσίαν λειτούργησε ως ηθικός αυτουργός για τη συμμετοχή του ΛΑΟΣ, καθώς δια της αποχής της έσπρωξε το ΛΑΟΣ στην κυβέρνηση δίνοντάς του το ζωτικό χώρο που του έλειπε και που διακαώς αναζητούσε. Εφόσον, κατά το επιχείρημα αυτό, η Αριστερά λέει συνέχεια «όχι», κατ’ ουσίαν αφήνει το πολιτικό βαρόμετρο να γέρνει προς τα Δεξιά με τα γνωστά αποτελέσματα. Το επιχείρημα προσωπικά δεν με αφήνει αδιάφορο και θα επιχειρηματολογήσω στη συνέχεια για ποιο λόγο υπάρχουν διαφορετικές διαβαθμίσεις του «όχι», δηλαδή αυξομειούμενης έντασης αρνήσεις οι οποίες συγκροτούν διαφορετικές πολιτικές στρατηγικές.

Για να προϊδεάσω λίγο για τα συμπεράσματα, πιστεύω ότι είναι διαφορετικής έντασης το «όχι» στην κυβέρνηση Παπαδήμου με το ΛΑΟΣ από το «όχι» στην ίδια κυβέρνηση χωρίς το ΛΑΟΣ. Επιχειρηματολογώ δηλαδή για λόγους αρχής υπέρ της αυτόνομης πολιτικής απαξίας της συμμετοχής της Ακροδεξιάς στο κυβερνητικό μπλοκ εντός ενός φιλελεύθερου δημοκρατικού πολιτεύματος.

Επανέρχομαι όμως στο προηγούμενο επιχείρημα που ρίχνει το ανάθεμα στην Αριστερά. Το αντεπιχείρημα εδώ δεν είναι δύσκολο: κανείς δεν είχε ανάγκη την κοινοβουλευτική ομάδα του ΛΑΟΣ για να λάβει ψήφο εμπιστοσύνης η νέα κυβέρνηση. Αυτή είναι η ελληνική ιδιομορφία την οποία νομίζω θα πασχίζουν οι πολιτικοί επιστήμονες να τυποποιήσουν και να ταξινομήσουν στο μέλλον. Δεν είναι όμως μόνον ότι το ΛΑΟΣ δεν ήταν κοινοβουλευτικά αναγκαίο. Εκ των πραγμάτων φαίνεται πως η συμμετοχή του αντιμετωπίστηκε ως μια κατεξοχήν επιθυμητή επιλογή, πριν μάλιστα από τη συμμετοχή οποιουδήποτε άλλου κόμματος. Προς επίρρωση του ισχυρισμού αυτού θα αναφερθώ σε ένα ενδιαφέρον απόσπασμα μιας πρόσφατης συνέντευξης του Φώτη Κουβέλη (Τα Νέα, 26-27.11.11). «ΕΡ.: Ο Παπανδρέου δεν σας πρότεινε να συμμετέχετε στην κυβέρνηση; ΑΠ.: Όχι […] ΕΡ.: Αν ο Παπανδρέου πριν συμφωνήσει με το ΛΑΟΣ σάς είχε πει να συζητήσετε το ενδεχόμενο μιας κεντροαριστερής κυβέρνησης με τη συμμετοχή και της Νέας Δημοκρατίας θα το συζητούσατε; ΑΠ.: Με τα χαρακτηριστικά της κυβέρνησης εθνικής ενότητας, ναι». Συνέχεια ανάγνωσης

«Είμαστε το 99%»: Αμφισβητώντας το Αμερικάνικο Όνειρο

Standard

του Μιχάλη Βεληζιώτη

«Η παρέλαση των φτωχών, Ουάσινγκτον, 1968». Φωτογραφία του Κώστα Μάνου.

Είναι το κεντρικό και ίσως το πιο «πιασάρικο» σύνθημα του κινήματος του Occupy Wall Street: «Είμαστε το 99%». Στο μπλογκ όπου κάθε πολίτης που νιώθει μέρος αυτού του 99% της αμερικάνικης κοινωνίας ανεβάζει μια φωτογραφία με το μήνυμά του/της wearethe99percent. tumblr.com), μέλη του κινήματος εξηγούν τι ακριβώς εννοούν: «Δεν παίρνουμε τίποτα, ενώ το υπόλοιπο 1% παίρνει τα πάντα». Είναι όμως έτσι;

Το περιεχόμενο μιας πρόσφατης έκθεσης του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κογκρέσου των ΗΠΑ, μπορεί να μας δείξει σε γενικές γραμμές τι περίπου έχουν στο μυαλό τους οι ακτιβιστές στην άλλη όχθη του Ατλαντικού.[1] Την περίοδο 1979-2007 το μέσο πραγματικό εισόδημα του πλουσιότερου 1% των αμερικάνικων νοικοκυριών αυξήθηκε κατά 275%. Οι αντίστοιχες αυξήσεις ήταν κατά πολύ μικρότερες για τα υπόλοιπα εισοδηματικά στρώματα. Για παράδειγμα, τα εισοδήματα των νοικοκυριών που ανήκουν στο φτωχότερο 20% του πληθυσμού αυξήθηκαν κατά μόλις 18%. Ως αποτέλεσμα, η συνολική «πίτα» του αμερικάνικου εθνικού εισοδήματος μοιράζεται πλέον πιο άνισα: το πλουσιότερο 1% των νοικοκυριών καρπωνόταν το 2007 το 17% του μετά φόρων πραγματικού εισοδήματος. Το ποσοστό αυτό είναι αυξημένο κατά  9 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 1979, οπότε και ανερχόταν στο 8% του συνολικού εισοδήματος.

Φυσικά, η κύρια πηγή εισοδήματος για κάθε νοικοκυριό είναι η εργασία των μελών του. Αν περάσουμε λοιπόν από τα συνολικά εισοδήματα των νοικοκυριών στις αμοιβές των εργαζομένων, το συμπέρασμα για τη διαχρονική έκρηξη της ανισότητας στις ΗΠΑ παραμένει το ίδιο. Στοιχεία προερχόμενα από το έγκριτο The State of Working America του Ινστιτούτου Οικονομικής Πολιτικής δείχνουν πως από τα τέλη της δεκαετίας του ’70, η διάμεση πραγματική ωριαία αμοιβή (η αμοιβή δηλαδή που χωρίζει την κατανομή των μισθών στην οικονομία περίπου στη μέση, όταν όλοι οι μισθοί τοποθετηθούν σε σειρά από το μικρότερο στο μεγαλύτερο).[2] Την ίδια στιγμή, οι εργαζόμενοι στα ανώτερα μισθολογικά κλιμάκια γνώρισαν συνεχείς πραγματικές αυξήσεις στις αμοιβές τους, κάτι που διεύρυνε το μισθολογικό χάσμα μεταξύ πλουσιότερων και φτωχότερων εργαζομένων. Συνέχεια ανάγνωσης

Αίγυπτος: Η Επανάσταση πρέπει να είναι διαρκής

Standard

συνέντευξη του Μοχάμεντ Χασάν Χαλίν

Ο Θανάσης Θεοδώρου, ο Δημήτρης Παπανικολόπουλος, η Μαρίνα Παπανικολοπούλου και ο Βασίλης Ρόγγας βρέθηκαν πριν δεκαπέντε μέρες στο Κάιρο, και ήρθαν σε άμεση επαφή με το κλίμα της προεκλογικής περιόδου. Την προπαραμονή των εκλογών συνάντησαν σ’ ένα από τα παλιότερα και πιο κεντρικά καφέ του Καΐρου τον Mohamed Hassan Khalin, καρδιολόγο και ιδρυτικό μέλος του Σοσιαλιστικού Κόμματος της Αιγύπτου. Τα «Ενθέματα» φιλοξενούν σήμερα την ενδιαφέρουσα συζήτηση που είχαν μαζί του.

Κάιρο, Νοέμβριος 2011

Ξεκινώντας, θα θέλαμε να μας κάνετε μια αναδρομή στις συνθήκες που επικρατούσαν στην Αίγυπτο πριν την επανάσταση.

 Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της αιγυπτιακής επανάστασης είναι η εναντίωση στη νεοφιλελεύθερη πολιτική. Η Αίγυπτος είχε υιοθετήσει νεοφιλελεύθερες πολιτικές από το 1974 —  πρόκειται γι’ αυτό που ονομάστηκε «πολιτική ανοιχτών θυρών» στην ελεύθερη αγορά. Οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές εντάθηκαν μετά  το 2002. O πρόεδρος Σαντάτ εφάρμοσε μια θεραπεία-σοκ. Τον Ιανουάριο του 1977, και λόγω αυτής της πολιτικής, οι τιμές των προϊόντων ανέβηκαν. Οι διαμαρτυρίες που ξέσπασαν ονομάστηκαν «διαδηλώσεις για το ψωμί»· τις δύο ημέρες των διαδηλώσεων, οι αρχές δολοφόνησαν 300 ανθρώπους.

Κάιρο, Νοέμβριος 2011

* Τι έχει συμβεί την τελευταία δεκαετία; Ποιος ήταν ο ρόλος του Μουμπάρακ;

Τον Ιούλιο του 2002 ο Μουμπάρακ επισκέφθηκε τις ΗΠΑ μαζί με το γιο του, η θεσμική θέση του οποίου ήταν αυτή του προέδρου της «Αμερικανοαιγυπτιακής Επιχειρηματικής Συμμαχίας».  Ο Μουμπάρακ γνωστοποίησε στους Αμερικανούς την πρόθεσή του να τον διαδεχτεί ο γιος του. Οι ιδιωτικοποιήσεις είχαν αρχίσει από το 1991, έπειτα από συμφωνία που υπογράφτηκε με το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα. Εκείνη την περίοδο, όμως, προχωρούσαν αργά και οι ΗΠΑ ήθελαν την επιτάχυνσή τους.

Ποιες ήταν οι εξελίξεις στην οικονομία;

Τέσσερις μήνες αργότερα, το αιγυπτιακό νόμισμα υποτιμήθηκε κατά 60% σε σχέση με το δολάριο, και αυτό οδήγησε στην άνοδο των τιμών όλων των προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων των απολύτως απαραίτητων ειδών διατροφής.  Μέσα σε 10 μήνες το ποσοστό φτώχειας ανέβηκε περίπου κατά 7%.

Παρόλο  που και τα προηγούμενα χρόνια είχαμε εκρήξεις, όπως η εξέγερση των αγροτών το 1997 ή η εξέγερση υπέρ του παλαιστινιακού λαού το 2000, το σημείο καμπής είναι το 2003. Από τότε, και καθώς προχωράμε προς το σήμερα, έχουμε συνεχώς κινηματικά γεγονότα που κλιμακώνουν την ένταση. Συνέχεια ανάγνωσης

Ακυβέρνητες πολιτείες του χθες και του σήμερα

Standard

 

Μυρτώ Φερεντίνου, «Χαρτογράφηση Εξεγέρσεων. Γέφυρα Kasr el Nile Κάιρο». Οξυγραφία open bite και ακουατίντα σε τσίγκο, 60χ40 εκ

Με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννηση του Στρατή Τσίρκα, το Μουσείο Γ. Γουναρόπουλου οργάνωσε μια έκθεση με έργα φοιτητών του Β΄ Εργαστηρίου Χαρακτικής της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, εμπνευσμένα από την τριλογία του συγγραφέα Ακυβέρνητες πολιτείες. Σύμφωνα με τους οργανωτές, το σκεπτικό της έκθεσης ήταν «να δημιουργηθεί ένας διάλογος ανάμεσα στους νέους καλλιτέχνες του σήμερα που πειραματίζονται με νέες τεχνικές, τεχνολογίες αλλά και ιδέες και τα πρωτοποριακά, για την εποχή τους, κείμενα του Τσίρκα, που μέσα από τις προσωπικές και καθολικές ιστορίες που αφηγούνται εκφράζουν έναν βαθύ ανθρωπισμό». Το αισθητικό αποτέλεσμα του εγχειρήματος, που χρειάστηκε πολλούς μήνες επίπονης και δημιουργικής προσπάθειας για να ολοκληρωθεί, δικαιώνει τους εμπνευστές του. 16 νέοι καλλιτέχνες παρουσιάζουν πρωτότυπα χαρακτικά, με μια ιδιαίτερη οπτική πάνω στο έργο του συγγραφέα. Η λογοτεχνία και η ιστορία ως κειμενικές αφηγήσεις παραχωρούν τη θέση τους στην εικόνα και αφήνονται να περιπλανηθούν ελεύθερα στον τόπο και το χρόνο. Συνέχεια ανάγνωσης

Χαρτογράφηση εξεγέρσεων

Standard

της Μυρτώς Φερεντίνου

Μυρτώ Φερεντίνου, «Χαρτογράφηση Εξεγέρσεων. Ιστορικό Τρίγωνο. Αθήνα». Οξυγραφία open bite και ακουατίντα σε τσίγκο, 60χ40 εκ

Αφετηρία μου, οι ακυβέρνητες πολιτείες όπου εκτυλίσσεται η δράση στην τριλογία του Στρατή Τσίρκα: Ιερουσαλήμ, Κάιρο και Αλεξάνδρεια. Στην πορεία, όταν άρχισαν τα γεγονότα και στην Ελλάδα, πρόσθεσα το ιστορικό τρίγωνο της Αθήνας.

Το ενδιαφέρον μου στράφηκε στα σημερινά πολιτικά γεγονότα και συγκεκριμένα στην καταγραφή και τη διάδοσή τους μέσα από το διαδίκτυο. Σαν αποτέλεσμα αυτής της έρευνας προέκυψε μια σειρά οπτικοακουστικών έργων που παρουσιάζω σε μια ενότητα: χάρτες των παραπάνω πόλεων και βίντεο-ντοκουμέντα συνθέτουν μια εικαστική καταγραφή πρόσφατων γεγονότων. Εργαλεία μου, το διαδίκτυο, η ηλεκτρονική αλληλογραφία, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το youtube. Επίσης, με την επιτόπια έρευνα, τις συνεντεύξεις, τα βίντεο-ντοκουμέντα και τις φωτογραφίες θέλησα να συλλέξω όσο το δυνατόν πιο άμεσες και ακατέργαστες πληροφορίες, ώστε να συνθέσω τελικά μια εικαστική μαρτυρία.

Μυρτώ Φερεντίνου, «Χαρτογράφηση Εξεγέρσεων. Αλεξάνδρεια Αίγυπτος». Οξυγραφία open bite και ακουατίντα σε τσίγκο, 60χ40 εκ.

Ξεκίνησα το έργο μου «ταξιδεύοντας» μέσα από το Google Earth, που είναι ένας σύγχρονος τρόπος διαδικτυακής περιήγησης της Γης μέσω δορυφόρου, συλλέγοντας εικόνες για τους χάρτες των τεσσάρων πόλεων. Μέσο έκφρασής μου, η χαρακτική γραφή. Επέλεξα την οξυγραφία σε μέταλλο και επεξεργάστηκα τους χάρτες σε τέσσερις πλάκες τσίγκου 40 x 60εκ., ώστε να παραπέμπουν σε οθόνες υπολογιστών και συγκεκριμένα σε χάρτες του Google Earth. Σκοπός μου ήταν να εκθέσω τη χαρακτική πλάκα ως αυτόνομο εικαστικό αντικείμενο. Οξείδωσα τη χαρακτική μήτρα και πειραματίστηκα με ποικίλα καλυπτικά μέσα ώστε να δημιουργήσω μια χαμηλή αναγλυφότητα και τη γκάμα των τονικοτήτων που μπορεί να αποδώσει ο τσίγκος.

Επεξεργάστηκα τα δομικά στοιχεία των χαρτών: τα οικοδομικά τετράγωνα, τους δρόμους, τις πλατείες, τις γέφυρες και τις υδάτινες επιφάνειες, συνθέτοντάς τα οργανικά με τη γραφή –αραβική, εβραϊκή και ελληνική, ανάλογα με την πόλη–, μεταφέροντας μέσω της γραφής φράσεις από συνεντεύξεις εξεγερμένων. Έτσι ο προφορικός λόγος μετατράπηκε σε γραπτό και στη συνέχεια σε εικαστικό. Συνέχεια ανάγνωσης

Η αίσθηση της εποχής και η αισθητική της μετάπλαση

Standard

της Κωνσταντίνας Γεώργα

Kωνσταντίνα Γεώργα, «Εφημερίδα». Οξυγραφία, ακουατίντα, chine colle 30x51εκ.

Στην τριλογία του Στρατή Τσίρκα Ακυβέρνητες Πολιτείες περιγράφονται ιστορικά γεγονότα που εκτυλίσσονται κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, επηρεάζοντας τις ζωές μυθιστορηματικών ηρώων. Η ουσιώδης αναλυτική περιγραφή τόπων, προσώπων, η ερμηνεία χαρακτήρων, σκέψεων και γεγονότων, δημιουργούν στον αναγνώστη εικόνες που τον μεταφέρουν σε μια χρονική περίοδο που ξεκινά πριν τον Μεσοπόλεμο και τελειώνει μετά τον Εμφύλιο.

Μέσα από το χαρακτικό μου έργο, που φέρει ως τίτλο «Εφημερίδα» και «Αρχείο», προσπαθώ να αποδώσω την αίσθηση της εποχής εκείνης, συνθέτοντας στοιχεία όπως άρθρα παλιών εφημερίδων, που ερμηνεύουν τα γεγονότα εκφράζοντας την αγωνία για το τι θα επακολουθήσει μετά το πέρας του πολέμου. Φωτογραφίες που καταγράφουν την επικαιρότητα της δύσκολης αυτής περιόδου, αλληλογραφία και αποσπάσματα από κείμενα της τριλογίας μεταπλάθονται σε εικαστικές εικόνες-ντοκουμέντα πάνω στην πλάκα του χαλκού με τη μέθοδο της οξυγραφίας, της ακουατίντα και του chine colle. Στη δουλειά μου εντάσσω σφραγίδες που έχουν δημιουργηθεί για να μεταφέρουν σύγχρονα επαναστατικά μηνύματα απελευθέρωσης πολύπαθων χωρών που τελούν υπό κατοχή, υπενθυμίζοντάς μας πως το σήμερα δεν διαφέρει ουσιαστικά από το παρελθόν.

Για την αντιδογματική γραφή του Σοφιανού Χρυσοστομίδη

Standard

Ο ήπιος λόγος της ανανέωσης

του Γιάννη Παπαθεοδώρου

Ο Σοφιανός Χρυσοστομίδης στρατιώτης, 1944

Μαθαίνω πως σύντομα ο Σοφιανός έχει γενέθλια – κλείνει, μου είπαν, τα ενενήντα. Μαζί με τις αυτονόητες θερμές ευχές μας, ας σχολιάσουμε αυτή τη ζηλευτή μακροημέρευση, με όρους συντροφικούς — ας μη φοβηθούμε τη λέξη: δηλώνει συλλογικότητες και αλληλεγγυότητες με μακρά ιστορία στο χώρο της Αριστεράς. Πράγματι, ο χρόνος στάθηκε ευνοϊκός μαζί του, αλλά αυτό δεν είναι αναγκαία και ικανή συνθήκη για να τιμήσουμε ένα πρόσωπο εγνωσμένου άλλωστε κύρους. Κάτι άλλο λοιπόν πρέπει να μας έφερε απόψε εδώ, κάτι που υπερβαίνει το σεβασμό και μπορεί να μας απασχολήσει πολιτικά, γιατί αφορά την ίδια την ταυτότητα της ανανεωτικής Αριστεράς, την παρουσία της στη δημόσια σφαίρα. Εξηγούμαι: Αν ο αντιδογματισμός είναι πρώτα απ’ όλα ένα ήθος και ύφος, τότε η περίπτωση του Σοφιανού αξίζει να συζητηθεί (και να τιμηθεί) από εμάς, τους φανατικούς αναγνώστες του, γιατί αποτελεί υποδειγματική άσκηση του δημόσιου λόγου της Αριστεράς, σε καιρούς δύσκολους.

Πώς διαμορφώθηκε αυτός ο ήπιος λόγος που προϋποθέτει μια μεγάλη ρήξη με τα κατάλοιπα μιας συγκεκριμένης τάξης του λόγου και μιας συγκεκριμένης πολιτικής κουλτούρας; Εκ των υστέρων, τα πράγματα φαίνονται εύκολα. Τώρα που έχει τελειώσει ο «αιώνας του κομμουνισμού», τώρα που ο υπαρκτός σοσιαλισμός ηττήθηκε κοινωνικά και ιδεολογικά, τώρα που ο σταλινισμός ενδιαφέρει μόνο ορισμένους νοσταλγούς (παλιούς και νέους), το φάντασμα της δογματικής σκέψης μοιάζει σχεδόν γραφικό, έτοιμο να επαναλάβει τον εαυτό του, πρώτα ως τραγωδία και μετά πάλι ως τραγωδία. Συνέχεια ανάγνωσης