29 του γενάρη

Standard

Έργο του Caspar DavidFriedrich (από το μπλογκ realite.wordpress.com)

Η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και η άνιση γεωγραφία της ευρωζώνης: Κωστής Χατζημιχάλης

Οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στην υγεία: οιωνοί μιας ελληνικής τραγωδίας: Αλέξανδρος Κεντικελένης, Μαρίνα Καρανικολού, Ειρήνη Παπανικόλα, Sanjay Basu, Martin McKee, David Stuckler

Καπιταλιστική κρίση, υγεία και υπηρεσίες υγείας. Από τη διεθνή εμπειρία στην ελληνική πραγματικότητα: Αλέξης Μπένος

Λούτσιο Μάγκρι, μια μοναδική φυσιογνωμία της ευρωπαϊκής Αριστεράς: Πέρρυ Άντερσον

Θόδωρος Αγγελόπουλος. Ένας ποιητής της ιστορίαςΑντώνης Λιάκος

Πλαστές ταυτότητες που έσωσαν ζωές στην κατεχόμενη Αθήνα: Κλέων Ιωαννίδης

«Οι άριστοι των Ελλήνων»: Μεταρρύθμιση ή μεταπολιτική; Γιάννης Παπαθεοδώρου

Τιμωροί με φύλο στον Άγιο Παντελεήμονα: Αγγέλικα Ψαρρά

Η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και η άνιση γεωγραφία της ευρωζώνης

Standard

του Κωστή Χατζημιχάλη

 

Μαξ Μπέκμαν, «Η αρπαγή της Ευρώπης»

Μια κρίσιμη πτυχή της κρίσης που βιώνουμε τα τελευταία χρόνια και έχει λιγότερο συζητηθεί είναι οι δυσκολίες στη δόμηση ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, πέρα από τους ψευδεπίγραφους και υποκριτικούς λόγους των πολιτικών, της Ε.Ε., της τρόικας, του ESF κ.λπ. Γιατί οι εργαζόμενοι στην ευρωζώνη, τα συνδικάτα, τα προοδευτικά κόμματα αλλά και συνάδελφοι ακαδημαϊκοί δεν δείχνουν ουσιαστικότερη αλληλεγγύη; Οι αιτίες είναι πολλές και απαιτούν εκτεταμένες αναλύσεις. Βασική συνιστώσα αποτελεί σίγουρα ο λόγος περί της κρίσης και ο χειρισμός του από την αστική προπαγάνδα και τα μέσα ενημέρωσης. Πώς, π.χ., ο λόγος για την κρίση στην ευρωζώνη έχει «αποκαθαρθεί» από ενοχλητικές για το κεφάλαιο και τις ελίτ έννοιες και έχει μεταθέσει την ευθύνη της κρίσης στα θύματα της.

Κάτι που πρέπει να προστεθεί στη παραπάνω συζήτηση είναι η διαπίστωση ότι η ευρωζώνη αποτελεί το πεδίο διαμόρφωσης ενός νέου άνισου χώρου, ο οποίος είναι ζωτικός για την αναπαραγωγή του ευρωπαϊκού κεφαλαίου. Συνέχεια ανάγνωσης

Οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στην υγεία: οιωνοί μιας ελληνικής τραγωδίας

Standard

Κυριάκος Κατζουράκης, "Φυλακη 2"

Τα «Ενθέματα» δεν δημοσιεύουν, συνήθως, ειδικές επιστημονικές μελέτες, και δη ιατρικές — θα το ξέρετε. Ωστόσο, το άρθρο που ακολουθεί έχει ευρύτερη, και βαρύνουσα, σημασία: δημοσιεύτηκε στο έγκυρο ιατρικό βρετανικό περιοδικό Τhe Lancet (τόμ. 378, 22.10.2011) και το υπογράφουν έξι διαπρεπείς ερευνητές, ο Αλέξανδρος Κεντικελένης (Τμήμα Κοινωνιολογίας, Cambridge), η Μαρίνα Καρανικολού (London School of Hygiene and Tropical Medicine), η Ειρήνη Παπανικόλα (Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής-LSE Health), ο Sanjay Basu (Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής-LSE Health και Τμήμα Ιατρικής, University of California), ο Martin Mc Kee (London School of Hygiene and Tropical Medicine και Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής-LSE Health) και ο David Stuckler (Τμήμα Κοινωνιολογίας, Cambridge και London School of Hygiene and Tropical Medicine). Η μελέτη, υπό τον εύγλωττο τίτλο «Οιωνοί μιας ελληνικής τραγωδίας», καταδεικνύει τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στην υγεία των Ελλήνων (στη διπλανή σελίδα δημοσιεύουμε ένα ευρύτερο σχόλιο του Αλέξη Μπένου για το ζήτημα). Είναι προσιτή στο http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736%2811%2961556-0/fulltext, όπου και τα πλήρη στοιχεία (πίνακες, παραρτήματα και στατιστικά). Οι έξι ερευνητές γράφουν στην αυστηρή, ίσως και ψυχρή, γλώσσα της επιστήμης — και αυτό είναι ένα από τα προσόντα του άρθρου. Ωστόσο, τόσο ο τίτλος όσο και η ακροτελεύτια παράγραφος, (όπου, μεταξύ άλλων, διαβάζουμε: «η κρίση δεν πρέπει να υπονομεύσει την πιο σημαντική πηγή του πλούτου της χώρας: τους ανθρώπους της»), μας υπενθυμίζει τη βαθιά ανθρωπιστική αποστολή της ιατρικής, και ότι τίποτε ψυχρό, εν τέλει, δεν μπορεί να υπάρχει όταν μιλάμε για τους ανθρώπους, τις κοινωνίες τους και την υγεία.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

 

των Αλέξανδρου Κεντικελένη, Μαρίνα Καρανικολού, Ειρήνη Παπανικόλα, Sanjay Basu,Martin McKee, David Stuckler

μετάφραση: Παύλος Καζακόπουλος

Έργο του Γιάννη Ψυχοπαίδη, από το λεύκωμα "Άνθη της πέτρας"

[…] Ο Ρίτσαρντ Χόρτον[1] αναρωτιέται αν παρακολουθεί κανείς τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στην υγεία και την υγειονομική περίθαλψη στην Ελλάδα, δεδομένων των δυσμενών επιπτώσεων που έχουν καταγραφεί σε περιόδους ύφεσης στο παρελθόν.[2] Στο άρθρο αυτό, περιγράφουμε μεταβολές στην υγεία και την υγειονομική περίθαλψη στην Ελλάδα, επί τη βάσει ανάλυσης δεδομένων, τα οποία προέρχονται από τις στατιστικές της Ε.Ε. για το εισόδημα και τις συνθήκες διαβίωσης·[3] τα δεδομένα αυτά παρέχουν συγκρίσιμες συγχρονικές και διαχρονικές πληροφορίες για τα οικονομικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά, καθώς και τις συνθήκες διαβίωσης σε όλη την Ε.Ε. Στην Ελλάδα, επιλέχθηκαν, με την κατάλληλη μεθοδολογία, αντιπροσωπευτικά δείγματα 12.346 και 15.045 ανθρώπων, το 2007 και το 2009 αντίστοιχα· για 26.489 εξ αυτών, συνολικά, διαθέτουμε πλήρη κοινωνικοδημογραφικά στοιχεία. Αντλήσαμε επίσης στοιχεία από εκθέσεις ιατρικών ερευνητικών ινστιτούτων, υγειονομικών περιφερειών και Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (ΜΚΟ). Οι εκθέσεις αυτές περιλαμβάνουν επιδημιολογικούς δείκτες, στοιχεία για τις εισαγωγές σε νοσοκομεία, καθώς και αναφορές για τα προβλήματα ψυχικής υγείας και την κατάσταση των ευπαθών ομάδων.

Σε σύγκριση με το 2007 –πριν από την κρίση, δηλαδή–, 2009 παρατηρούμε σημαντική αύξηση των ανθρώπων που αναφέρουν ότι δεν πήγαν στον γιατρό ή τον οδοντίατρο, παρόλο που πίστευαν ότι ήταν απαραίτητο (λόγος συμπληρωματικών πιθανοτήτων 1,15, με 95% διάστημα εμπιστοσύνης 1,02–1,30 για τις επισκέψεις στον γιατρό· 1,14, 1,01–1,28 για τις επισκέψεις στον οδοντίατρο), με σταθμισμένες τις διαφορές μεταξύ των συμμετεχόντων στην έρευνα, συμπεριλαμβανομένης της ηλικίας, του φύλου, της οικογενειακής κατάστασης, του μορφωτικού επιπέδου και της διαμονής σε πόλη ή στην ύπαιθρο. Συνέχεια ανάγνωσης

Καπιταλιστική κρίση, υγεία και υπηρεσίες υγείας: από τη διεθνή εμπειρία στην ελληνική πραγματικότητα

Standard

του Αλέξη Μπένου

Ujuan Daisuke, "Σκλάβος", 2007

Οι επιπτώσεις της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης στην υγεία του πληθυσμού μελετώνται εδώ και πολλά χρόνια ως αντικείμενο της κοινωνικής ιατρικής και της δημόσιας υγείας. Η υγεία, με βάση τον ορισμό που καθιερώθηκε στην ίδρυση του Παγκόσμιου Οργανισμού το 1946, είναι το κοινωνικό δικαίωμα στη σωματική, ψυχική και κοινωνική ευεξία. Οιαδήποτε συνιστώσα από αυτές διαταραχθεί, έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια της υγείας.

Έτσι, σήμερα, η απώλεια της κοινωνικοοικονομικής ισορροπίας που προκαλεί η οικονομική καπιταλιστική κρίση οδηγεί στη διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων στην υγεία, στην αύξηση της νοσηρότητας και της θνησιμότητας συνεπεία της ανεργίας, της υποαπασχόλησης, της εργασιακής επισφάλειας και της φτώχιας. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι βάσει ευρωπαϊκών δεδομένων μια αύξηση της ανεργίας κατά 3% συνοδεύεται από αύξηση της θνησιμότητας από αυτοκτονίες και κατάχρηση αλκοόλ κατά 4,5% και 28% αντίστοιχα. Συνέχεια ανάγνωσης

Λούτσιο Μάγκρι: μια μοναδική φυσιογνωμία της ευρωπαϊκής Αριστεράς

Standard

Το άρθρο που ακολουθεί είναι απόσπασμα από το εκτενές εργοβιογραφικό δοκίμιο του Πέρρυ Άντερσον «Lucio Magri» (Νew Left Review, τχ. 72, Νοέμβριος-Δεκέμβριος 2011). Το πλήρες κείμενο, στα ελληνικά, είναι προσιτό στο RedNotebook, (rednotebook.gr/details.php?id=4550).

του Πέρρυ Άντερσον

Λουτσιάνα Καστελίνα και Λούτσιο Μάγκρι

O Λούτσιο Μάγκρι υπήρξε μια μοναδική φυσιογνωμία της ευρωπαϊκής Αριστεράς — ο μόνος σημαντικός επαναστάτης στοχαστής του καιρού του, η σκέψη του οποίου ήταν αδιαχώριστη από την πορεία των μαζικών κινημάτων των δεκαετιών στις οποίες έζησε. Ο θεωρητικός του στοχασμός εδραζόταν πάντοτε στις πραγματικές δράσεις ή αδράνειες αυτών που υφίστανται την εκμετάλλευση και την καταπίεση. Κάτι τέτοιο ήταν φυσιολογικό για τη γενιά του Γκράμσι, του πρώιμου Λούκατς και του Κόρς, οι οποίοι έζησαν τη Ρώσικη Επανάσταση, την εποχή όμως του Ψυχρού Πολέμου, όταν ο Μάγκρι μπήκε στην πολιτική, ήταν ουσιαστικά άγνωστο. Οι μεγάλοι μαρξιστές διανοούμενοι της περιόδου –ο Αντόρνο, ο Σαρτρ, ο Λεφέβρ, ο Αλτουσέρ και πολλοί άλλοι– ανέπτυξαν τις ιδέες τους έχοντας μεγάλη απόσταση από την κίνηση των μαζών. Μόνο ο ιταλικός κομμουνισμός επέτρεψε, για μια περίοδο, την κλασική σύνδεση μεταξύ πρωτότυπης θεωρίας και οργανωμένης πρακτικής στο πλαίσιο ενός μαζικού κόμματος. Συνέχεια ανάγνωσης

Θόδωρος Αγγελόπουλος: Ένας ποιητής της ιστορίας

Standard

του Αντώνη Λιάκου

Φωτογραφία του Γιόζεφ Κούντελκα, από το άλμπουμ «Περιπλανήσεις. Ακολουθώντας το βλέμμα του Οδυσσέα» (από τα γυρίσματα της ταινίας του Θ. Αγγελόπουλου «Το βλέμμα του Οδυσσέα»)

Σκέπτομαι τώρα, με τον ξαφνικό θάνατο του Θόδωρου Αγγελόπουλου,  πως αν θα του ταίριαζε ένας ορισμός, αυτός θα ήταν  «ποιητής της ιστορίας». Έγραψε ποίηση της ιστορίας με εικόνες, και τις εικόνες αυτές μέσω του κινηματογράφου τις κάρφωσε στα μυαλά μας. Η επιρροή του στον τρόπο που διαμορφώθηκε η ιστορική κουλτούρα των Νεοελλήνων της μεταπολίτευσης, ανάμεσα στο έθνος και στην Αριστερά, είναι αποφασιστική. Αλλά τι είδους ιστορία εποίησε ο Αγγελόπουλος; Όχι την ιστορία όπως την έγραφαν οι συγκαιρινοί του ιστορικοί, αλλά μια προφητική ιστορία. Έναν τύπο ιστορίας που επέζησε της προφητείας, συνοδεύοντας τις μεταμορφώσεις της σε επαναστατικό λόγο.

Αλλά ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στα  δυο μοντέλα χρόνου που συνεπάγεται η ιστορική και η προφητική αντίληψη της ιστορίας;  Η πρώτη οργανώνει τα γεγονότα του παρελθόντος σε μια σχέση αιτίας-αποτελέσματος.  Συνέχεια ανάγνωσης

Πλαστές ταυτότητες που έσωσαν ζωές στην κατεχόμενη Αθήνα

Standard

27 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ: ΗΜΕΡΑ ΜΝΗΜΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΒΡΙΑΩΝ ΚΑΙ ΗΡΩΩΝ ΤΟΥ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΥΤΟΣ

του Κλέωνα Ιωαννίδη

(ιστολόγιο της Βασιλικής Μετατρούλου: http://xyzcontagion.wordpress.com)

Αθήνα, Μάρτιος του 1944. Ένα δεκατετράχρονο τότε Εβραιόπουλο διηγείται μετά από 65 χρόνια:

«Όταν ακούσαμε στη γειτονιά πως έρχονται τα γερμανικά αποσπάσματα που μάζευαν τους Εβραίους, εγώ και ο Χριστιανός φίλος μου κρυφτήκαμε στην αυλή του σπιτιού στο οποίο έμενε τότε η οικογένειά μου. Ο Έλληνας διερμηνέας μας ρώτησε τα ονόματά μας.

Αριστοτέλης, απάντησα

-Δημήτρης, είπε ο φίλος μου

Ο Γερμανός επικεφαλής έκανε ένα νόημα, και ένας στρατιώτης μας τράβηξε κάτω τα παντελόνια. Ο διερμηνέας περιεργάστηκε τα γεννητικά μας όργανα, και, δείχνοντας εμένα μόνο, έκανε νόημα στους στρατιώτες να με συλλάβουν[1]».

Πλαστή ταυτότητα του Αλφρέσου Κοέν (περ. "Χρονικά", τχ. 33,Νοέμβριος 1980)

Η περιτομή «πρόδωσε» το μυστικό του παιδιού, και φαίνεται ότι το ελληνοπρεπές όνομα που το είχαν δασκαλέψει να χρησιμοποιεί, δεν ήταν αρκετό να το σώσει από τις συνέπειες της εφαρμογής της «τελικής λύσης», που ξεδιπλωνόταν πλέον σε όλη την ελληνική επικράτεια. Και, εάν στην Αθήνα και στις άλλες ιταλοκρατούμενες περιοχές, το σχέδιο βιομηχανικής εξόντωσης των Ελλήνων Εβραίων δεν είχε προχωρήσει ακόμη, αυτό οφειλόταν στην απροθυμία των ιταλικών αρχών κατοχής να συμπράξουν. Όμως, έπειτα από την συνθηκολόγηση της Ιταλίας τον Σεπτέμβριο του 1943, ο διοικητής του Sonderkommando Άλφρεντ Ρόζεμπεργκ, κύριος ιδεολόγος του ναζιστικού καθεστώτος, θα έκλεινε οριστικά το ζήτημα της ύπαρξης «υπανθρώπων» στην Ελλάδα. ‘Ηταν η ώρα να εφαρμοστούν και στην Αθήνα οι περιβόητοι «Νόμοι της Νυρεμβέργης».

Στην Αθήνα, τις παραμονές του πολέμου, η εβραϊκή κοινότητα αριθμούσε 3.000 άτομα. Στον πίνακα με τους πληθυσμούς «πριν» και «μετά» (την Κατοχή, εννοείται) ανά περιοχή της Ελλάδας, η Αθήνα είναι η μόνη κοινότητα που «σπάει» την καταθλιπτική ομοιομορφία των «ποσοστών εξόντωσης», 89%, 94%, 98% κ.ο.κ.[2]. Πράγματι, βλέπουμε στο «μετά» τον αριθμό των 4.930 ψυχών. Αυτό οφείλεται στο γεγονός της έλευσης στην πόλη διωκόμενων Εβραίων από άλλες περιοχές της Ελλάδας, αλλά και της Ευρώπης. Στα μέσα του 1943, ο αριθμός των Εβραίων που επισκέπτονταν τις Συναγωγές έφτανε στις 5.000[3]. Συνέχεια ανάγνωσης

«Οι άριστοι των Ελλήνων»: Μεταρρύθμιση ή μεταπολιτική ;

Standard

ΜΕ ΑΦΕΤΗΡΙΑ ΤΙΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ

του Γιάννη Παπαθεοδώρου

«Αν είσαι από τους αληθινά εκλεκτούς

την επικράτησί σου κύταζε πώς αποκτάς».

Κ.Π. Καβάφης, Ο Θεόδοτος

Έργο του Εδουάρδου Σακαγιάν

Εκθέσεις ιδεών. Η υπουργός Παιδείας κ. Άννα Διαμαντοπούλου πιέζει –με την απειλή διακοπής της χρηματοδότησης των πανεπιστημίων– να ολοκληρωθεί η διαδικασία εκλογής νέων διοικήσεων για τα Συμβούλια των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων. Για τον χρόνο ωστόσο διεξαγωγής των κοινοβουλευτικών εκλογών, η υπουργός δεν φαίνεται να βιάζεται καθόλου. Σύμφωνα με δηλώσεις της, σε πρόσφατη εκδήλωση της πρωτοβουλίας «Για την Ελλάδα, τώρα», οι εκλογές «σε ένα σύντομο χρονικό διάστημα θα είναι μια πρόσκαιρη νίκη του λαϊκισμού, των αντιμεταρρυθμιστικών δυνάμεων, οι οποίες συσπειρώνονται».[1] Συνέχεια ανάγνωσης

Τιμωροί με φύλο στον Άγιο Παντελεήμονα

Standard

της Αγγέλικας Ψαρρά

Η υπόθεση είναι λίγο πολύ γνωστή, κι ας μην κρίνεται συνήθως άξια να απασχολήσει την καθημερινή ειδησεογραφία: η νυχτερινή δολοφονική δράση των νεοναζιστικών συμμοριών στον Άγιο Παντελεήμονα συνεχίζεται απρόσκοπτη, ενώ το τελευταίο διάστημα σημειώθηκαν και ορισμένα ιδιαίτερα σοβαρά περιστατικά ρατσιστικής βίας. Εξίσου γνωστή, η ιδιότυπη ασυλία, την οποία απολαμβάνουν οι δράστες των εγκληματικών αυτών επιθέσεων, συνιστά βασική προϋπόθεση για την επιβίωση και την αναπαραγωγή του εμετικού φαινομένου. Ούτως ή άλλως, η συστηματική κατατρομοκράτηση των μεταναστών δεν καταγράφεται, επομένως δεν αμαυρώνει και τις επίσημες εκθέσεις και στατιστικές.

Στο κλίμα αυτό της αορατότητας και της απόλυτης ατιμωρησίας, οι ελάχιστες υποθέσεις που φτάνουν στο δικαστήριο αφορούν συνήθως επιθέσεις κατά αντιφασιστικών εκδηλώσεων. Αύριο, για παράδειγμα, εκδικάζεται η υπόθεση των «Αυτόνομων Εθνικιστών» που επιχείρησαν προ καιρού να διαλύσουν αντιρατσιστική συγκέντρωση στην οδό Πανόρμου. Στο μεταξύ, εκκρεμεί ύστερα από δύο αναβολές η δίκη τριών ατόμων που κατηγορούνται για το μαχαίρωμα αφγανού πρόσφυγα στις 18 Σεπτεμβρίου 2011. Ανάμεσά τους και μία γυναίκα. Η δίκη είχε οριστεί για τις 12 Δεκεμβρίου, αλλά αναβλήθηκε, όταν η κατηγορούμενη κατέθεσε στο δικαστήριο ψυχιατρική γνωμάτευση, σύμφωνα με την οποία πάσχει από «κατάθλιψη και τάσεις αυτοκαταστροφής». Αυτόπτες μάρτυρες διαβεβαιώνουν ότι λίγες ημέρες αργότερα βρισκόταν στο Ναυτοδικείο του Πειραιά ανάμεσα στους θορυβούντες υπερασπιστές των κατηγορούμενων Οϋκάδων. Η δίκη των τριών αναβλήθηκε για δεύτερη φορά στις 12 Ιανουαρίου λόγω της αποχής των δικηγόρων.

Μια γυναίκα, λοιπόν, πρόκειται να δικαστεί για συνέργεια σε δολοφονική επίθεση με θύμα αφγανό πρόσφυγα. Πρόκειται για μία κατά δήλωσή της «κάτοικο του Αγίου Παντελεήμονα», ιδιαίτερα γνωστή για τις ρατσιστικές εξάρσεις της. Σχετικά βίντεο κυκλοφορούν στο διαδίκτυο, ενώ σε τηλεοπτικές εμφανίσεις της η ίδια δεν έχει αποκρύψει την άποψή της για την ανάγκη «άμεσης απέλασης των μεταναστών», την απέχθειά της για τη «συμμορία του ΣΥΡΙΖΑ» και τη συμπάθειά της για το ΛΑΟΣ και τη Χρυσή Αυγή, «τα μοναδικά δύο κόμματα που τολμήσανε να σταθούν δίπλα μας, οι βουλευτές του ΛΑΟΣ με τη φωνή τους στη Βουλή και η Χρυσή Αυγή στο πεζοδρόμιο». Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση της Αντιφασιστικής Πρωτοβουλίας «Ποτέ Ξανά», η συγκεκριμένη κατ’ επάγγελμα «αγανακτισμένη κάτοικος» του Αγίου Παντελεήμονα «παρουσιάζει ένα μοναδικό στον κόσμο είδος κατάθλιψης, το οποίο, ενώ εμποδίζει την πάσχουσα να πάει στην Ευελπίδων, εντούτοις, ουδόλως την απέτρεψε από το να καθοδηγεί ομάδες μαχαιροβγαλτών, να τραμπουκίζει συστηματικά μετανάστες και προοδευτικούς πολίτες, να πρωτοστατήσει στους προπηλακισμούς του Αλέκου Αλαβάνου και της Ελένης Πορτάλιου, καθώς και να αναλάβει την προεκλογική καμπάνια της Χρυσής Αυγής» (13.12.2011). (Βλ. τον ιστότοπο potexana.wordpress.com).

Εύγλωττα τα διαθέσιμα στοιχεία, σαφείς οι σχετικές μαρτυρίες: ταμπουρωμένη πίσω από την ιδιότητα της «κατοίκου του Αγίου Παντελεήμονα», η γυναίκα αυτή, κατηγορούμενη σήμερα για συνέργεια σε εγκληματική επίθεση, αντλεί από την «εντοπιότητά» της το δικαίωμα να επιδίδεται συστηματικά σε έκνομες –συνήθως, βέβαια, μη κολάσιμες– ρατσιστικές ενέργειες. Ασφαλώς και δεν είναι η μόνη «αγανακτισμένη κάτοικος» της περιοχής, η παρουσία της ωστόσο μοιάζει πρωταγωνιστική. Από την άποψη αυτή, απορία προκαλεί ο τρόπος με τον οποίο συνήθως αντιμετωπίζεται: πολύ συχνά, τα επιχειρήματα εναντίον της εξαντλούνται στα «θηλυκά» χαρακτηριστικά της, αφήνοντας κατά μέρος την αποδεδειγμένη πολυπραγμοσύνη της. Τι ενδιαφέρει, ωστόσο, αν μια δραστήρια ρατσίστρια είναι, όπως ακούσαμε, «οξυζεναρισμένη ξανθιά», «υστερική» και «θα μπορούσε να χρησιμεύσει για διαφήμιση του μπότοξ»;

Ρητορικό μάλλον το ερώτημα, καθώς δύσκολα εγκαταλείπονται οι μύριες ευκολίες του σεξιστικού λόγου Σε πάμπολλες περιπτώσεις, το γένος του/της αντιπάλου υπαγορεύει και τα όπλα που θα χρησιμοποιηθούν εναντίον του/της. Έτσι, ο σχολιασμός της εμφάνισης συνιστά σύνηθες εργαλείο με τη βοήθεια του οποίου επιχειρείται η απονομιμοποίηση της γυναικείας παρουσίας στον δημόσιο χώρο – όποια κι αν είναι αυτή. Σχολιασμός θετικός ή αρνητικός, αδιάφορο. Ας θυμηθούμε, για να συνεννοηθούμε, την υποδοχή της είδησης ότι η Αλέκα Παπαρήγα αναδείχθηκε Γενική Γραμματέας του ΚΚΕ ή το επίμονο βλέμμα που παρακολουθεί νυχθημερόν τις κινήσεις των «ωραίων» της Βουλής. Κι ίσως αξίζει να σημειωθεί ότι η ασυναίσθητη αυτή στάση είναι τόσο ισχυρή, ώστε να επιστρατεύεται ακόμη κι όταν είναι προφανές πως η γελοιογράφηση ενδέχεται να λειτουργήσει απαλλακτικά: ενόψει της εκδίκασης της υπόθεσής της, η τιμωρός από τον Άγιο Παντελεήμονα μόνο οφέλη έχει να αποκομίσει από την τάση κάποιων κατηγόρων της να μην την παίρνουν και πολύ στα σοβαρά.

Ανεξάρτητα από τη συγκεκριμένη υπόθεση, είναι βέβαιο ότι οι ακροδεξιές, φασίζουσες ή/και νεοναζιστικές πρακτικές εμφανίζονται –και γίνονται αντιληπτές– ως πεδία άσκησης ενός πολεμόχαρου ανδρισμού στα οποία ως εκ της φύσεώς τους δεν έχουν θέση οι γυναίκες. Αλλά μήπως το ίδιο δεν ισχύει και για τις πολιτικές εκείνες που κρίνονται πολύ «σκληρές» (=ανδρικές), όταν προτείνονται από πολιτικούς γένους θηλυκού; Πολύ συχνά, η κατηγορία της προδοσίας του φύλου περιμένει τις επίορκες αυτές γυναίκες. Θυμάμαι ακόμη, ύστερα από τόσα χρόνια, το είδος των αντιδράσεων που είχαν προκαλέσει οι χειρισμοί της τότε υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Μαντλίν Ολμπράιτ: «Δεν μπορεί, θα ήταν διαφορετική τη στιγμή που γένναγε τα παιδιά της», ήταν το οργισμένο σχόλιο εγχώριας δημοσιογράφου. Αλλά για να πάρουμε μια γεύση και από το σήμερα: «Ως πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός της Βρετανίας (αλλά και της Ευρώπης) αντί για κραγιόν από την τσαντούλα της βγάζει πυραύλους», διάβασα προ ημερών σε κριτική για την κινηματογραφική Θάτσερ.

Όπως και να έχει, και παρά την έμμονη προσκόλλησή της σε μιαν άκαμπτη έμφυλη ιεραρχία, η ακροδεξιά σε όλες τις δυνατές εκφάνσεις της διαθέτει ειδικά γυναικεία τμήματα και εκπαιδεύει γυναίκες προκειμένου να τους αναθέσει τα χρήσιμα καθήκοντα της εφεδρείας. Στη διαδικασία στρατολόγησης γυναικών, όπως προκύπτει και από την ευρωπαϊκή εμπειρία, ακροδεξιές ομάδες και κόμματα υιοθετούν έναν διττό λόγο και μια διπλή στρατηγική (μισογυνισμός με ταυτόχρονο εγκώμιο της γυναικείας «φύσης», «χειραφέτηση» των γυναικών μέσα από τη μαθητεία και τον περιορισμό τους στα «γυναικεία» καθήκοντα). Κι αν με τον Τομέα Γυναικών του το ΛΑΟΣ επιδιώκει πλέον την ενίσχυση του κυβερνητικού προσωπείου του, στο άκρο του φάσματος το Μέτωπο Γυναικών της Χρυσής Αυγής προβάλλει ως κεντρικό στόχο του την πάλη κατά του «εκφυλισμού, δηλαδή της θηλυκοποίησης των οργανισμών» και την επιστροφή στην «αρρενωπότητα», στους «αληθινούς άντρες και τις αληθινές γυναίκες».

Δεν θα πρωτοτυπήσω αν σημειώσω ότι οι λόγοι της ακροδεξιάς φλυαρούν ακατάπαυστα για το φύλο, ακόμη κι όταν δεν αναφέρονται ρητά σ’ αυτό. Κάποια στιγμή, ωστόσο, πρέπει να αναρωτηθούμε για τη βαρύτητα των έμφυλων νοημάτων που εδώ και καιρό διακινούνται ανεμπόδιστα σε όσες περιοχές της πόλης έχουν περάσει στον έλεγχο των νεοναζιστικών συμμοριών. Ίσως μπορέσουμε τότε να αντιληφθούμε και τις απολύτως υλικές –εφόσον βιωμένες– επιπτώσεις κάποιων (ακροδεξιών) σημασιών του ανδρισμού και της θηλυκότητας στην καθημερινότητα των κατοίκων της γειτονιάς – ανδρών και γυναικών, «ντόπιων» και «ξένων». Ίσως, πάλι, βοηθηθούμε να κατανοήσουμε καλύτερα και τους μηχανισμούς που μεταμορφώνουν μια γειτονιά της Αθήνας σε νυχτερινό ορμητήριο «άριων» ανδρών τιμωρών με κάποιες μυημένες γυναίκες στο ρόλο των μετόπισθεν. Αν μη τι άλλο, ίσως έτσι καταφέρουμε τουλάχιστον να διακρίνουμε  κάπως πιο καθαρά τα πολλά και διαφορετικά πρόσωπα, πρόσωπα ανδρικά και γυναικεία, που ενδύεται ο φόβος την ώρα που βραδιάζει στον Άγιο Παντελεήμονα.

Αγγέλικα Ψαρρά

Χαρακτικό του Καρλ Ρέσινγκ, από το λεύκωμα «Η προκα- τάληψή μου ενάντια στην εποχή μας», Βερολίνο 1932