Καπιταλιστική κρίση, υγεία και υπηρεσίες υγείας: από τη διεθνή εμπειρία στην ελληνική πραγματικότητα

Standard

του Αλέξη Μπένου

Ujuan Daisuke, "Σκλάβος", 2007

Οι επιπτώσεις της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης στην υγεία του πληθυσμού μελετώνται εδώ και πολλά χρόνια ως αντικείμενο της κοινωνικής ιατρικής και της δημόσιας υγείας. Η υγεία, με βάση τον ορισμό που καθιερώθηκε στην ίδρυση του Παγκόσμιου Οργανισμού το 1946, είναι το κοινωνικό δικαίωμα στη σωματική, ψυχική και κοινωνική ευεξία. Οιαδήποτε συνιστώσα από αυτές διαταραχθεί, έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια της υγείας.

Έτσι, σήμερα, η απώλεια της κοινωνικοοικονομικής ισορροπίας που προκαλεί η οικονομική καπιταλιστική κρίση οδηγεί στη διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων στην υγεία, στην αύξηση της νοσηρότητας και της θνησιμότητας συνεπεία της ανεργίας, της υποαπασχόλησης, της εργασιακής επισφάλειας και της φτώχιας. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι βάσει ευρωπαϊκών δεδομένων μια αύξηση της ανεργίας κατά 3% συνοδεύεται από αύξηση της θνησιμότητας από αυτοκτονίες και κατάχρηση αλκοόλ κατά 4,5% και 28% αντίστοιχα.

Η συνεχιζόμενη επίθεση ενάντια στην εργασία οδηγεί στην εξαθλίωση ολοένα και μεγαλύτερα τμήματα του πληθυσμού και πολλαπλασιάζει τα προβλήματα υγείας του. Οι ανάγκες για φροντίδα υγείας αυξάνουν με ιλιγγιώδεις ρυθμούς.

Η δε ζήτηση για δημόσιες, δωρεάν υπηρεσίες υγείας αυξάνει και αυτή εκθετικά, ακολουθώντας την μείωση του εισοδήματος και την απώλεια των ασφαλιστικών καλύψεων των νοικοκυριών

Η συνταγή του ΔΝΤ για τη διαχείριση της κρίσης όπου και αν εφαρμόστηκε (Αφρική 1981-3, Λατινική Αμερική 1982-4, Ανατολική Ευρώπη 1989-99, Νοτιοανατολική Ασία 1997-8, Αργεντινή 1999-2002), αντί να απαλύνει, επέτεινε τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στην υγεία των πληθυσμών, καθώς τη στιγμή της μέγιστης ανάγκης υγείας και της αυξημένης ζήτησης για δημόσιες-δωρεάν υπηρεσίες υγείας προέταξε ως άμεση προτεραιότητα την αποδιάρθρωση των δημόσιων ή κοινωνικοασφαλιστικών συστημάτων υγείας, την ιδιωτικοποίηση και εμπορευματοποίηση της λειτουργίας τους.

Σειρά μελετών έχει δείξει στις πρώην σοσιαλιστικές χώρες την ισχυρή συσχέτιση ανάμεσα στις πολιτικές ιδιωτικοποιήσεων που προώθησε το ΔΝΤ μετά το 1989 και την αύξηση της θνησιμότητας από αυτοκτονίες, ανθρωποκτονίες, καρδιαγγειακά νοσήματα και κατάχρηση αλκοόλ, κυρίως στον ανδρικό πληθυσμό. Πρόσφατες μελέτες έχουν επίσης δείξει ότι κατά την οικονομική κρίση στην Νοτιοανατολική Ασία το 1997-8, χώρες οι οποίες αρνήθηκαν τη «βοήθεια» του ΔΝΤ υπέστησαν λιγότερες αρνητικές συνέπειες στην υγεία των πληθυσμών τους σε σχέση με χώρες οι οποίες ακολούθησαν τον δρόμο της δημοσιονομικής προσαρμογής που πρότεινε του ΔΝΤ για έξοδο από την κρίση.

Η τραγική απώλεια του Θόδωρου Αγγελόπουλου μας υπενθυμίζει την παγερή αδιαφορία της πολιτείας απέναντι στις πενταπλάσιες πιθανότητες που έχει κάποιος που ζει στην Ελλάδα να σκοτωθεί σε τροχαίο σε σύγκριση με τη Σουηδία. Δείχνει, επίσης, την αποτελεσματικότητα της πολιτικής αποδιάρθρωσης των δημόσιων υπηρεσιών υγείας που όντως έχει επιτύχει το Υπουργείο Υγείας.

Μπροστά σε αυτή την κατάσταση, το Υπουργείο Υγείας, σε μια προσπάθεια εξωραϊσμού της πραγματικότητας που παρουσιάστηκε στο περιοδικό Lancet, και αποφυγής των ευθυνών του για την ολοκληρωτική αποδιάρθρωση του ΕΣΥ, επιρρίπτει ευθύνες σε «κάποιες κατηγορίες πολιτών (άνεργοι, ανασφάλιστοι, μετανάστες) που κάνουν κατάχρηση των προνομίων…» [Σ.τ.Ε:βλ. το σχετικό κείμενο απάντηση του γ.γ. του Υπουργείου, «Full response in Lancet’s article»: http://www.yyka.gov.gr/articles/21-secretary). Κλασικό παράδειγμα νεοφιλελεύθερων πολιτικών που με τη βοήθεια των ελεγχόμενων ΜΜΕ ενοχοποιούν τα θύματα και τελικά μετακυλίουν και τις δαπάνες στις τσέπες αυτών που έχουν τις μεγαλύτερες ανάγκες φροντίδας και τις μικρότερες οικονομικές δυνατότητες. Με τον τρόπο αυτό ολοκληρώνεται ο φαύλος κύκλος της εξαθλίωσης, καθότι οι αναγκαστικές δαπάνες υγείας αναδεικνύονται η πρώτη αιτία πτώχευσης νοικοκυριών.

Παρ’ όλα αυτά, η οικονομική κρίση δεν οδηγεί απαραίτητα σε μια υγειονομική κρίση. Το παράδειγμα της Κούβας δείχνει το πώς μία χώρα σε συνθήκες απότομης επιδείνωσης της οικονομίας της (οικονομική κρίση μετά το 1989, συνεπεία του οικονομικού εμπάργκο και των αλλαγών στις πρώην χώρες του «υπαρκτού σοσιαλισμού») μπορεί, αναπροσαρμόζοντας δημιουργικά και επεκτείνοντας το αποκλειστικά δημόσιο και δωρεάν σύστημα υγειονομικής της περίθαλψης, να συνεχίζει να βελτιώνει τους δείκτες υγείας του πληθυσμού της.

Η μόνη ρεαλιστική απάντηση στην κρίση αυτή δεν μπορεί παρά να βασίζεται στην ανατροπή του σημερινού νεοφιλελεύθερου καπιταλιστικού πλαισίου και στην ανάπτυξη πολιτικών υγείας με βάση τις πραγματικές ανάγκες υγείας του πληθυσμού. Με δεδομένο μάλιστα ότι δεν είναι δυνατή η επιστροφή σε κεϋνσιανές διαχειριστικές πολιτικές, είναι απαραίτητη η ανάπτυξη ενός κινήματος για ένα ενιαίο, καθολικό, κοινωνικοποιημένο, απαλλαγμένο από επιχειρηματικές και εμπορευματικές σχέσεις, δωρεάν σύστημα υγείας που να παρέχει επιστημονικά τεκμηριωμένες και υψηλής ποιότητας υπηρεσίες υγείας στο καθένα με βάση τις ανάγκες του.

 

O Aλέξης Μπένος διδάσκει Κοινωνική Ιατρική και Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας στην Ιατρική Σχολή ΑΠΘ. Είναι επιστημονικός υπεύθυνος του Παρατηρητηρίου για την Ιδιωτικοποίηση του Συστήματος Υγείας στην Ελλάδα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s