«Ιστορίες για ανθρώπους με τις φόρμες των εικαστικών τεχνών»

Standard

συνέντευξη της Γκιουλσούν Καραμουσταφά στην Ιωάννα Μεϊτάνη

Ας αρχίσουμε από το έργο που παρουσιάζετε στο ΕΜΣΤ, την «Πολυκατοικία». Πώς συνδέεται με τις προηγούμενες δουλειές σας;

Γκιουλσούν Καραμουσταφά, «Άποικος», 2003

Είμαι καλλιτέχνις, άρα μου αρέσει να διηγούμαι ιστορίες. Μου αρέσει να λέω ιστορίες για ανθρώπους χρησιμοποιώντας τις διάφορες φόρμες των εικαστικών τεχνών. Εκμεταλλεύομαι λοιπόν τις ευκαιρίες που μου δίνουν τα διάφορα μέσα της σύγχρονης τέχνης. Έχω την τύχη να μπορώ να εκφράζομαι με βίντεο, με εγκαταστάσεις, φωτογραφίες και, ενίοτε, με το σχέδιο και τη ζωγραφική. Μου αρέσει επίσης να βρίσκω ιδέες κοινές στα διάφορα έργα μου, έτσι ώστε να τα συνδέω μεταξύ τους και να δημιουργώ ένα μεγάλο πρότζεκτ.
Η «Πολυκατοικία» δημιουργήθηκε ξεχωριστά, ωστόσο μπορεί να ενταχθεί σε μια κοινή ανάγνωση με ορισμένα άλλα έργα μου και να μεταδώσει ηχηρότερο μήνυμα. Δεν το έκανα πολύ συνειδητά, με χαρά όμως διαπίστωσα πόσο καλά λειτούργησε η συνδυασμένη παρουσίαση αυτού του έργου με τον «Άποικο».

Ένα από τα θέματα στη δουλειά σας είναι οι βίαιες ανταλλαγές πληθυσμών και οι επιπτώσεις τους στους ανθρώπους και στις εθνικές ταυτότητες. Πώς ενδιαφερθήκατε για το θέμα αυτό, τι σας έκανε να ασχοληθείτε μαζί του; Θεωρείτε την τέχνη σας πολιτική;

Το 2003 με κάλεσαν σε μια έκθεση με θέμα τα Βαλκάνια: ο Χάραλντ Ζέεμαν, ο παγκοσμίως γνωστός επιμελητής εκθέσεων, μου ζήτησε να συμμετέχω με μια καινούργια δουλειά σε μια έκθεση με τίτλο «Αίμα και μέλι», στην οποία συγκέντρωνε καλλιτέχνες από ολόκληρη την περιοχή. Στόχος της έκθεσης ήταν να ανοίξει μέσω της τέχνης μια κουβέντα για τις καταστροφικές συνέπειες των πρόσφατων τότε πολέμων στα Βαλκάνια και για τις αλλαγές στα πολιτεύματα των χωρών τις τελευταίες δύο δεκαετίες του 20ού αιώνα. Έφτιαξα αυτό το διπλό βίντεο βασισμένη στην ιστορία των βίαιων ανταλλαγών πληθυσμών. Στην περιοχή όπου ζω σχεδόν κάθε οικογένεια έχει μια τέτοια ιστορία. Οι οικογένειες και των δύο γιαγιάδων μου αναγκάστηκαν να αφήσουν πίσω τα σπίτια τους και να έρθουν στην Ιστανμπούλ να αρχίσουν μια νέα ζωή, πράγμα διόλου εύκολο. Για κάθε τέτοια ιστορία υπάρχει και η συμπληρωματική της, η άλλη πλευρά του νομίσματος, που είναι τουλάχιστον εξίσου θλιβερή — σας αφήνω να την φανταστείτε μόνοι σας. Το έργο αυτό λοιπόν, ο «Άποικος», είναι αφιερωμένο στις δυο γιαγιάδες μου (η μία ήταν Βόσνια), που αναγκάστηκαν στον πόλεμο της Κριμαίας (1853-1856) να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους εκεί και να εγκατασταθούν στη Βουλγαρία, και στους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-1913) να εγκαταλείψουν και πάλι τα σπίτια τους για να έρθουν στην Ιστανμπούλ. Φυσικά και εμπλέκεται η πολιτική στα έργα μου, αλλά πιστεύω ότι τα έργα τέχνης έχουν τη δύναμη να κάνουν ηχηρότερο το μήνυμα που μεταδίδουν.

 Φαντάζομαι ότι το έργο σας είναι «ενοχλητικό» για την κυρίαρχη πολιτική ιδεολογία στην Τουρκία — όπως θα ήταν κάθε τέτοιο έργο σε οποιαδήποτε χώρα. Πώς αντιμετωπίζει ο κόσμος τη δουλειά σας στη χώρα σας; Πώς χειρίζονται οι τούρκοι καλλιτέχνες το ζήτημα της κυρίαρχης ιδεολογίας και του εθνικισμού;

Θα ήθελα να πω ότι στην Τουρκία, όπως και σε όλον τον κόσμο, δείχνω τα έργα μου ελεύθερα, και τα θέματα που θίγω ο κόσμος τα υποδέχεται καλά και τα συμμερίζεται.
Πιστεύω ότι μια από τις αποστολές του καλλιτέχνη είναι να λέει την αλήθεια. Η τέχνη μάς προσφέρει πλούσιες ευκαιρίες να το κάνουμε: μέσω της γλώσσας της τέχνης μπορείς να βρεις αμέτρητους και πρωτότυπους τρόπους να εκφράσεις τις ιδέες και τα πιστεύω σου. Επίσης, αν υπάρχει λογοκρισία ή οποιοδήποτε είδος καταστολής, εμείς οι καλλιτέχνες έχουμε το ύψιστο καθήκον να την πολεμήσουμε — αυτό κάνουμε εξάλλου, με την τέχνη μας απαντάμε σε κάθε αντίδραση.

Μιλήστε μας για το ρόλο της μνήμης στο έργο σας. Πώς πιστεύετε ότι συμβάλλετε στη διατήρηση της συλλογικής μνήμης; Πόσο σημαντικό το θεωρείτε αυτό τη στιγμή που ξέρουμε ότι η αφήγηση της ιστορίας επηρεάζεται σημαντικά από την κυρίαρχη ιδεολογία;

Η μνήμη και οι αναμνήσεις είναι πολύ συχνές αναφορές στα έργα μου. Μπορεί ν’ αρχίσω από μια εικόνα, έναν ήχο, μια λέξη, κι αυτά να ξετυλιχτούν και να με οδηγήσουν σε ένα τεράστιο υλικό. Με ενδιαφέρει η ιστορία και οι προσωπικές προφορικές μαρτυρίες, μαζεύω κάθε είδους στοιχεία και ντοκουμέντα που θα μπορούσαν να συνεισφέρουν στη δομή του έργου μου. Εκείνη τη στιγμή, λοιπόν, θα έλεγα ότι περισσότερο εξαρτώμαι από τη συλλογική μνήμη παρά συνεισφέρω σε αυτήν. Έρχεται έπειτα η στιγμή που από το τεράστιο υλικό που έχω συγκεντρώσει διαλέγω τα λιγοστά απαραίτητα στοιχεία. Έτσι κάπως δημιουργούνται τα έργα μου. Ο προσεκτικός παρατηρητής μπορεί να διακρίνει πολλά επίπεδα και να δει τις ερμηνείες που κρύβει μέσα του κάθε έργο.Το 2012 συμπληρώνονται 90 χρόνια από την «Καταστροφή της Σμύρνης», έχετε κάποιο σχόλιο επ’ αυτού και για τον μονόπλευρο τρόπο που παρουσιάζεται –εδώ τουλάχιστον– η ιστορία;

Τις μέρες που ήμουν στην Αθήνα για τα εγκαίνια της έκθεσής μου είχα την ευκαιρία να δω την έκθεση φωτογραφίας στο Μουσείο Μπενάκη και το ντοκιμαντέρ της Μαρίας Ηλιού για τη «Μικρασιατική Καταστροφή». Μου φάνηκε εξαιρετικά ενδιαφέρον, γιατί αφορά μια περίοδο της ιστορίας για την οποία ποτέ δεν μιλάμε καθαρά. Με ενδιέφερε ιδιαίτερα η γλώσσα του ντοκιμαντέρ, γιατί ήταν μια αμερόληπτη και ισορροπημένη θεώρηση των γεγονότων, βασισμένη σε αυτόπτες μάρτυρες. Ως τώρα, το ιστορικό υλικό που είχαμε στη διάθεσή μας ήταν είτε από την τουρκική είτε από την ελληνική πλευρά, πράγμα που σημαίνει ότι υπήρχε πάντοτε το φίλτρο της πολιτικής σκοπιάς της κάθε πλευράς και ότι προέκυπταν ερμηνείες εντελώς αντιφατικές. Υπάρχουν πάρα πολλά ανεξερεύνητα σημεία στην κοινή μας ιστορία, τα οποία θα έπρεπε να τα ξαναμάθουμε, κοιτώντας τα από μια πιο αποστασιοποιημένη θέση, βλέποντας τη συνολικότερη εικόνα.

Ευχαριστούμε τον Γρηγόρη Βασλαματζή που μας έφερε σε επαφή με την Γκιουλσούν Καραμουσταφά.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s