Η ανθρώπινη αντανάκλαση της ιστορίας

Standard

της Ιωάννας Μεϊτάνη

Γκιουλσούν Καραμουσταφά, «Η πολυκατοικία», 2011.

Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (Βασ. Γεωργίου Β΄ 17-19 και Ρηγίλλης, Αθήνα, τηλ. 210 9242111) παρουσιάζει από τις 26 Ιανουαρίου έως τις 29 Φεβρουαρίου το νέο έργο της Γκιουλσούν Καραμουσταφά με τίτλο «The Apartment Building» («Η πολυκατοικία»), σε συνδυασμό με τη διπλή βιντεοεγκατάσταση «The Settler» («Άποικος», 2003) και τη μονοκάναλη βιντεοεγκατάσταση «Bosphorus 1954» («Βόσπορος 1954», 2008). Η Γκιουλσούν Καραμουσταφά, γεννημένη το 1946 στην Άγκυρα, είναι μία από τις σημαντικότερες μορφές της σύγχρονης τουρκικής καλλιτεχνικής σκηνής, διεθνώς αναγνωρισμένη. Έχει συμμετάσχει σε πολλές εκθέσεις στην Τουρκία και στο εξωτερικό και ασχολείται με θέματα όπως η θέση της γυναίκας, οι πρόσφυγες, η μνήμη, η μετανάστευση.
Το έργο που παρουσιάζεται στο ΕΜΣΤ είναι πολύ απλό στη μορφή του, αλλά κρύβει πίσω του μια ενδιαφέρουσα ιστορία. Το πολυώροφο αρχοντικό χτίστηκε το 1931 από την οικογένεια Βασλαματζή, η οποία είχε στην Κωνσταντινούπολη τη γνωστή και επιτυχημένη επιχείρηση γκαζόζας «Όλυμπος». Εγκαταλείφθηκε από τους ιδιοκτήτες του μετά τα δραματικά, βίαια συμβάντα τον Σεπτέμβριο του 1955 και τον ξεριζωμό στην Ελλάδα. Η ιστορία του κτιρίου, στην οποία συναντώνται και συνυφαίνονται ανθρώπινες ζωές και κοινωνικοπολιτικά γεγονότα στην πολυεθνική αυτή μεγαλούπολη, σκιαγραφείται από την καλλιτέχνιδα και νέα ένοικο (από το 1991) του ισόγειου διαμερίσματος της πολυκατοικίας της οδού Τζιχάνγκιρ 28 στο Μπέγιογλου, με λακωνικό τρόπο: το έργο αποτελείται από μια επιβλητική αρχιτεκτονική μακέτα, πιστή αναπαράσταση του κτιρίου, και από λιγοστά ντοκουμέντα (φωτογραφίες και κείμενα) στον τοίχο.
Το λιτό αυτό έργο παραμένει στην αρχή αινιγματικό για τον επισκέπτη. Τον κάνει όμως να αναρωτηθεί και να διατυπώσει ερωτήματα που μοιάζουν αρχικά απλά, αλλά οι απαντήσεις τους μάς θυμίζουν πτυχές της ιστορίας που δεν διδασκόμαστε, στρεβλωμένες αφηγήσεις, καθώς και τις συνέπειες των ιστορικών γεγονότων στη ζωή όπως την ζούμε κάθε μέρα. Αυτό, σε συνδυασμό και με τη βιντεοεγκατάσταση «Άποικος», συγκροτούν μια δεύτερη ανάγνωση του φαινομενικά απλού έργου, που μας κάνει να ενδιαφερθούμε όχι μόνο για τις πτυχές αυτές της ιστορίας, αλλά μας προκαλεί να κατεβούμε στο επίπεδο της καθημερινής ζωής, να σκεφτούμε πώς αποχωρίζονται τόπους και ανθρώπους όσοι εξαναγκάζονται σε μετανάστευση, πώς περνάνε τις μέρες και τις ώρες τους.
Τι κάνει, λοιπόν, μια τουρκάλα καλλιτέχνιδα να «φέρνει» στην Αθήνα ένα κτίριο της Κωνσταντινούπολης; Πώς μάζεψε τα μπογαλάκια της μια ευκατάστατη οικογένεια Ελλήνων, πώς παράτησε ένα τέτοιο σπίτι, ποιοι έζησαν μετά στα διαμερίσματά του; Ήξεραν οι νέοι ένοικοι για τους παλιούς; Όσο περνάνε οι γενιές, μένει κάτι από αυτή τη μνήμη;
Η βιντεοεγκατάσταση «Άποικος» είναι εξίσου απλή στην εκτέλεσή της: σε μια γωνία του δωματίου προβάλλονται σε δύο οθόνες δύο παράλληλα βίντεο: στο ένα μια θρακιώτισσα γυναίκα και στο άλλο μια Τουρκάλα. Είναι και οι δυο στα σαλόνια των σπιτιών τους, καμαρωτές οικοδέσποινες. Ξαφνικά το βλέμμα τους σκοτεινιάζει, τα έπιπλα χάνονται το ένα μετά το άλλο, οι νευρικές κινήσεις των χεριών τους προδίδουν την αγωνία τους. Στα πρόσωπά τους και στα άδεια σαλόνια τους διαβάζουμε τον ξεριζωμό. Σε λίγο η μία μπαίνει το σαλόνι της αλληνής, η μια παίρνει δηλαδή το σπίτι της αλληνής, και το σάστισμα στα μάτια τους προδίδει τώρα την απορία όσων, αμέτοχοι, εξαναγκάζονται να ακολουθήσουν μια πορεία που άλλοι προδιαγράφουν: Γιατί με έδιωξαν από το σπίτι μου; Τι γυρεύω εδώ, στον ξένο τόπο; Σε ποιανού το σπίτι ζω;
Ξεφυλλίζοντας τα βιβλία που έχει στη διάθεσή του το ΕΜΣΤ για το έργο της Καραμουσταφά, ανακαλύπτει κανείς πολύ ενδιαφέροντα προηγούμενα έργα της για θέματα της κοινής ιστορίας Ελλήνων και Τούρκων, αλλά και επίκαιρα ζητήματα που μας απασχολούν όλο και περισσότερο τον τελευταίο καιρό: μετανάστευση, πρόσφυγες, άστεγοι, ο ρόλος των γυναικών. Η Καραμουσταφά έχει μια ιδιαιτέρως ευαίσθητη και λεπτή προσέγγιση, που προκαλεί το ενδιαφέρον και τη συγκίνηση. Ελπίζουμε, λοιπόν, να δούμε και άλλα έργα της στην Ελλάδα σύντομα. Την συναντήσαμε στα εγκαίνια της έκθεσής της και της ζητήσαμε να μας απαντήσει στις παρακάτω ερωτήσεις.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s