στα ενθέματα στις 19 του φλεβάρη

Standard

Έργο του Ανρί Ματίς

Για την υπεράσπιση της κοινωνίας και της δημοκρατίας: Το κείμενο και οι υπογραφές

Μια πρωτοβουλία με σημασία και δυναμική

Λιτότητα και χρεοκοπία ή αλληλεγγύη και χειραφέτηση; Δημήτρης Χριστόπουλος

Μια αλληλεγγύη πέρα από πολιτικές και εθνικές γραμμές: Χριστίνα Κουλούρη

Κρίση και κριτική: Γιάννης Παπαθεοδώρου

Για τις λέξεις: Αριστείδης Μπαλτάς

Αστοχίες και στοχεύσεις της οικονομικής πολιτικής: Χρήστος Χατζηιωσήφ

Mηχανή Μπέικον: Kωνσταντίνος Χατζηνικολάου

Μια ομιλία του αντιπροέδρου της Βολιβίας στο Πανεπιστήμιο του Μεξικού: Μαρίνα Δημητριάδου

Περί αναίσθητης αυτοχειρίας και κυριαρχίας: Τάκης Καφετζής

Εθνικό Αριστερό Μέτωπο: Σπύρος Ι. Ασδραχάς

Για την υπεράσπιση της κοινωνίας και της δημοκρατίας

Standard

e-mail για συλλογή υπογραφών: koindim@gmail.com

 

Ντ. Μπουρλιούκ, "Μελαγχολικό φεγγάρι", 1913

Η ελληνική κοινωνία δοκιμάζεται τόσο από την κρίση όσο και από τις αδιέξοδες συνταγές αντιμετώπισής της. Υποχωρούν θεσμοί που συγκροτήθηκαν μέσα από πολλούς αγώνες και θυσίες στη μεταπολεμική Ελλάδα: οι κοινωνικές ασφαλίσεις, το σύστημα δημόσιας υγείας και περίθαλψης, η εκπαίδευση, οι συγκοινωνίες, το φυσικό και αστικό περιβάλλον, η δυνατότητα ασφαλούς διαβίωσης, στοιχειώδη δημόσια αγαθά που συνιστούν την ελληνική εκδοχή ενός ήδη λειψού και απαξιωμένου κοινωνικού κράτους κατεδαφίζονται, με αποτέλεσμα η κοινωνία να οδηγείται στην ασφυξία.

Προβάλλεται εκβιαστικά το δίλημμα: λιτότητα ή χρεοκοπία; Ωστόσο, δεν πρόκειται για δίλημμα αλλά για αρνητικό άθροισμα: και λιτότητα και χρεοκοπία. Η ανά τρεις μήνες απειλή αποβολής της Ελλάδας από την ευρωζώνη είναι ηθικά ανοίκεια και οικονομικά καταστροφική, γιατί ενισχύει την βαριά ύφεση, μετατρέποντας την Ευρώπη σε κεντρικό παράγοντα αβεβαιότητας, οικονομικής αστάθειας και βαθέματος της κρίσης. Η ίδια η Ευρώπη διαμορφώνει τις συνθήκες ώστε η Ελλάδα να μην τηρεί τις δανειακές της υποχρεώσεις.

Κάθε μέρα γίνεται πιο φανερό ότι η συγκεκριμένη πολιτική αντιμετώπισης της κρίσης, που κορυφώνεται με το Μνημόνιο 2, δεν είναι μια πορεία διάσωσης και εξόδου ούτε άρσης των χρόνιων παθογενειών του ελληνικού πολιτικού και οικονομικού συστήματος, αλλά μια πορεία καταστροφική, βασισμένη στην κοινωνική αδικία. Την κρίση δεν την υφίστανται όσοι εκμεταλλεύτηκαν το κράτος και το δημόσιο συμφέρον επί δεκαετίες, αλλά οι πλέον ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Βρισκόμαστε μπροστά σε μια πρωτοφανή επιχείρηση αναδιανομής πλούτου και ισχύος, που υπονομεύει το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο, δημιουργώντας ακραίες οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες. Ταυτόχρονα, επανεμφανίζεται δυναμικά ο εθνικισμός, ενώ εντείνονται ο ρατσισμός και η ξενοφοβία.

Από το εξώφυλλο του βιβλίου του Benedict Livishts "The one and a half-eyed Archer"

Η ψευδώνυμη χρήση της έννοιας της «μεταρρύθμισης» είναι ενδεικτική για την αδυναμία υπέρβασης της κρίσης. Και αυτοί ακόμη που ήλπιζαν ότι η κρίση θα αποτελούσε ευκαιρία εξυγίανσης και τολμηρής θεσμικής ανανέωσης αντιλαμβάνονται πλέον ότι οι επιβαλλόμενες «μεταρρυθμίσεις» διαλύουν την κοινωνία. Ο λόγος που κυριάρχησε στο εσωτερικό και εντείνεται στο εξωτερικό είναι ηθικολογικός, τιμωρητικός και ενοχοποιητικός. Κάθε αντίρρηση και κριτική επισείει την κατηγορία του «λαϊκισμού», του «συντεχνιασμού» και του «αντιευρωπαϊσμού». Αφού πρώτα στιγματίστηκε η μεταπολίτευση και το πνεύμα δημοκρατίας που έφερε στον τόπο, παρακολουθήσαμε και τον εξαγνισμό της άκρας δεξιάς, με τη συμπερίληψή της στην κυβέρνηση. Παράλληλα, πυκνώνουν οι προτάσεις για κυβερνήσεις «αρίστων», για συνασπισμούς τεχνοκρατών που θα «σώσουν» τη χώρα. Πρόκειται για ισχυρές αντιδημοκρατικές και αυταρχικές τάσεις, που εκμεταλλεύονται, με λαϊκιστικό τρόπο, τα δικαιολογημένα αισθήματα αποτροπιασμού απέναντι στην παλιά τάξη πραγμάτων που καταρρέει. Ωστόσο, σε αντίθεση με έναν ρηχό «εθνικά υπερήφανο» λόγο εναντίον των δανειακών συμβάσεων, δεν νοσταλγούμε, βέβαια, αυτή την τάξη.

To γεγονός ότι Ελλάδα και Ευρώπη βυθίζονται σε μια αλληλοτροφοδοτούμενη κρίση, δείχνει όχι μόνο τις θεσμικές αδυναμίες της Ένωσης, αλλά και την αποτυχημένη διαχείρισή της από τις συντηρητικές ηγεσίες με νεοφιλελεύθερες συνταγές. Όσο και αν μοιάζει σήμερα δύσκολο, οφείλουμε να εργαστούμε για μια κοινωνική και δημοκρατική Ευρώπη, που θα προβάλλει τις ιστορικές και πολιτικές της αξίες, δίνοντας νέο περιεχόμενο στην παγκοσμιοποίηση — άλλωστε, η λύση δεν μπορεί να είναι αποκλειστικά εθνική, αλλά πρέπει να ανταποκρίνεται στις διαστάσεις της ηπείρου μας, και όχι μόνο. Σήμερα ταπεινώνουν τους Έλληνες, αύριο τους υπόλοιπους λαούς, σπέρνοντας δυσπιστία και μίσος ανάμεσά τους. Πρόκειται για μια καταστροφική στιγμή στην ευρωπαϊκή ιστορία. Έτσι, η αλληλεγγύη προς την Ελλάδα συνιστά πολιτικό διακύβευμα για όλη την προοδευτική Ευρώπη.

Απέναντι στον κυρίαρχο άκριτο και εν τέλει ταξικό λόγο, οφείλουμε να προτάξουμε την κριτική σκέψη, την καθημερινή εμπειρία και τις ανάγκες των πολιτών, ιδίως αυτών που πλήττονται άδικα από την κρίση. Όσοι και όσες υπογράφουμε το κείμενο, επιθυμούμε να συμβάλουμε στη διαμόρφωση ενός ισχυρού μετώπου υπεράσπισης της κοινωνίας και της δημοκρατίας. Μια μεγάλη συμπαράταξη, που θα φέρνει κοντά ανθρώπους από διαφορετικούς χώρους, με στόχο να αποκαταστήσει το νόημα των λέξεων, τη δημιουργική επικοινωνία ανάμεσα σε κοινωνικούς χώρους και πολίτες με διαφορετικές εντάξεις, που συμμερίζονται τις θεμελιώδεις αρχές της δικαιοσύνης, της αλληλεγγύης και της δημοκρατίας, τις συντεταγμένες δηλαδή της ιδιότητας του πολίτη σε ένα φιλελεύθερο και δημοκρατικό πολίτευμα.

Απορρίπτοντας τη λογική του «μονόδρομου», τα ανιστόρητα στερεότυπα που ενοχοποιούν την ελληνική κοινωνία καταρρακώνοντας τη συλλογική αξιοπρέπειά μας, επιδιώκουμε να αναδείξουμε, εντός κι εκτός Ελλάδας, τις συνέπειες της κρίσης. H ελληνική κρίση είναι μέρος μιας συνολικότερης κρίσης, η οποία αλλάζει θεμελιακά την ιστορική εποχή που ζούμε. Σ’ αυτήν τη μεταιχμιακή περίοδο είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι διακυβεύονται τόσο η έννοια του κοινωνικού, όσο και η δημοκρατία και τα δικαιώματα του πολίτη.

 Αθήνα, 11 Φεβρουαρίου 2012

Oι υπογραφές που δημοσιεύονται εδώ είναι όσες είχαν συγκεντρωθεί μέχρι αργά το βράδυ της Πέμπτης. Δείτε το σύνολο των υπογραφών στο koindim.wordpress.com

Λίνα Βεντούρα Παν. Πελοποννήσου, Ηλίας Νικολακόπουλος Παν. Αθηνών, Αντώνης Λιάκος Παν. Αθηνών, Κωνσταντίνος Τσουκαλάς Παν. Αθηνών, Δημήτρης Χριστόπουλος Πάντειο, Γιάννης Παπαθεοδώρου Παν. Ιωαννίνων Βαγγέλης Καραμανωλάκης Παν. Αθηνών-ΑΣΚΙ, Σπύρος Ι. Ασδραχάς ιστορικός-συνταξιούχος του ΙΚΑ, Αριστείδης Μπαλτάς ΕΜΠ, Γεράσιμος Μοσχονάς Πάντειο, Κώστας Γαβρόγλου Παν. Αθηνών, Χριστίνα Κουλούρη Πάντειο, Νίκος Πετραλιάς Ινστιτούτο «Ν. Πουλαντζάς», Κωστής Χατζημιχάλης Χαροκόπειο Παν., Χρήστος Χατζηιωσήφ Παν. Κρήτης, Γιώργος Γραμματικάκης πρώην πρύτανης Παν. Κρήτης, Σπύρος Αρταβάνης-Τσάκωνας Harvard Medical School και Collège de France, Νικόλας Βουλέλης δημοσιογράφος, Νίκος Θεοτοκάς Πάντειο, Κώστας Δουζίνας Birckbeck College, Nίκος Σαραντάκος συγγραφέας-μεταφραστής, Στρατής Μπουρνάζος «Ενθέματα» εφ. Αυγής, Γιάννης Σκαλτσάς ΑΣΚΤ, Γιάννης Κονταράτος εικαστικός, Στάθης Γουργουρής Columbia University, Νένη Πανουργιά Columbia University, Στέφανος Πεσμαζόγλου Πάντειο, Χάρης Γολέμης Ινστιτούτο «Ν. Πουλαντζάς», Γιάννης Χάρης μεταφραστής, Σία Αναγνωστοπούλου Πάντειο, Γιάνης Γιανουλόπουλος Πάντειο, Αθηνά Αθανασίου Πάντειο, Δημήτρης Πλουμπίδης ψυχίατρος-Παν. Αθηνών, Έφη Κάνερ Παν. Αθηνών, Γιώργος Αγγελόπουλος Παν. Μακεδονίας, Πέτρος Λινάρδος-Ρυλμόν ΙΝΕ/ΓΣΕΕ, Γεράσιμος Κουζέλης Παν. Αθηνών, Σταύρος Κωνσταντακόπουλος Πάντειο, Μαρία Θεοδώρου αρχιτέκτονας, Λεωνίδας Εμπειρίκος ιστορικός, Μιλάγρος Αράνο ψυχολόγος, Γιώργος Γιαννακόπουλος υποψήφιος δρ. πολιτικής επιστήμης, Νέλλη Ασκούνη Παν. Αθηνών, Δάφνη Βουδούρη Πάντειο, Ελευθερία Ζέη Παν. Κρήτης, Δήμητρα Σαμίου ιστορικός, Μαρίκα Ρόμπου-Λεβίδη ανθρωπολόγος, Αλέκος Λεβίδης ζωγράφος, Αθηνά Σταυρίδου ΕΜΠ, Δημήτρης Πλάντζος, Παν. Ιωαννίνων, Μαρία Ευσταθιάδη συγγραφέας-μεταφράστρια, Νίκος Κοταρίδης Πάντειο, Γιώργος Φαράκλας-Ματορίκος Πάντειο, Ελένη Περδικούρη Παν. Πατρών, Δήμητρα Γκέφου-Μαδιανού Πάντειο, Ρένα Μόλχο ιστορικός, Αλέξης Ηρακλείδης Πάντειο, Άντα Διάλλα ΑΣΚΤ, Κέλλυ Λινάρδου ΑΣΚΤ, Λεωνίδας Καραμπίνης εικαστικός-ΤΕΙ Αθήνας, Δήμητρα Πέτρου εκπαιδευτικός, Μιχάλης Σπουρδαλάκης Παν. Αθηνών, Βασιλική Σακκά ιστορικός-εκπαιδευτικός, Πόπη Πολέμη ιστορικός, Σπύρος Καράβας Παν. Αιγαίου, Άννα Ματθαίου Παν. Θεσσαλίας, Αιμιλία Σαλβάνου ιστορικός, Άρης Στυλιανού ΑΠΘ, Δημήτρης Αρβανιτάκης ιστορικός, Μαρία Μανδαμαδιώτου ιστορικός, Όλγα Παπαδοπούλου εκπαιδευτικός, Άννα Παπαϊωάννου εκπαιδευτικός, Ανδρέας Λυμπεράτος Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών, Νίκος Σιγάλας ιστορικός, Χρήστος Ηλιάδης πολιτικός επιστήμονας, Παρασκευάς Ματάλας ιστορικός, Βάσια Λέκκα ιστορικός, Θανάσης Λάγιος ιστορικός, Λουδοβίκος Κωτσονόπουλος δρ πολιτικών επιστημών, Νικόλας Σεβαστάκης ΑΠΘ, Βίκυ Καραφουλίδου ιστορικός, Ιφιγένεια Καμτσίδου ΑΠΘ, Νίκος Παρασκευόπουλος ΑΠΘ, Κωνσταντίνος Τσιτσελίκης ΑΠΘ, Ελένη Τάκου υποψήφια δρ, Έφη Γαζή, Παν. Πελοποννήσου, Στέφανος Δημητρίου Παν. Ιωαννίνων, Μάρθα Φωστέρη ψυχοθεραπεύτρια, Κωστής Παπαϊωάννου εκπαιδευτικός-αρθρογράφος, Χρυσάνθη Αυλάμη Πάντειο, Λίνα Λούβη Πάντειο, Βαγγέλης Κεχριώτης Παν. του Βοσπόρου, Μαρία Ρεπούση ΑΠΘ, Ειρήνη Αβραμοπούλου υπ. δρ κοινωνικής ανθρωπολογίας Cambridge University, Λεωνίδας Καρακατσάνης δρ πολιτικών επιστημών, Bruce Robbins Columbia University, Kύρκος Δοξιάδης Παν. Αθηνών, Πολυμέρης Βόγλης Παν. Θεσσαλίας, Έλσα Σταματοπούλου υπάλληλος ΟΗΕ, Γρηγόρης Ανανιάδης Πάντειο, Χαρά Κούκη ιστορικός, Ρεγγίνα Μαντανίκα πολιτικός επιστήμονας, Νίκος Σκούταρης Παν. Μααστρίχτ, Ανδρέας Τάκης ΑΠΘ, Ντίνα Βαΐου ΕΜΠ, Κωστής Κορνέτης Brown University, Έλσα Αμανατίδου Brown University, Φωτεινή Αναγνωστοπούλου φιλόλογος, Γιάννης Αναγνωστόπουλος αρχιτέκτονας, Αλέξανδρος Ευκλείδης σκηνοθέτης-θεατρολόγος, Τάκης Γιαννακόπουλος δικηγόρος, Δημήτρης Δημητρόπουλος ΙΝΕ/ΕΙΕ, Ευαγγελία Σουμέλη ερευνήτρια, Γιώργος Φουρτούνης Πάντειο, Δημοσθένης Παπαδάτος-Αναγνωστόπουλος RedNotebook, Aθηνά Σκουλαρίκη κοινωνιολόγος, Αλέξανδρος Κιουπκιολής ΑΠΘ, Βουβούλα Σκούρα γραφίστρια, Μάνος Αυγερίδης ΑΣΚΙ, Μαρία Καλαντζοπούλου πολεοδόμος-συγκοινωνιολόγος, Βασιλική Κατριβάνου ψυχολόγος, Παναγιώτης Στάθης ιστορικός, Ελένη Φουρναράκη Παν. Κρήτης, Αναστάσης Βιστωνίτης δημοσιογράφος, Ιωάννα Παπαθανασίου ΑΣΚΙ-ΕΚΚΕ, Georges Iggers State University of New York at Buffalo, Wilma Iggers ιστορικός, Βασίλης Γρόλιος δρ πολιτικής φιλοσοφίας, Απόστολος Πανταζής ΑΠΘ, Βάλια Αρανίτου Παν. Κρήτης, Judith Butler Columbia University Συνέχεια ανάγνωσης

Μια πρωτοβουλία με σημασία και δυναμική

Standard

Το κείμενο για την «Υπεράσπιση της κοινωνίας και δημοκρατίας», που δημοσιεύουμε πρωτοσέλιδα, φαίνεται να  βρίσκει μεγάλη απήχηση,  τις λίγες μέρες που κυκλοφορεί, δημιουργώντας μια ευρεία συσπείρωση πολιτών, σε όλη την Ελλάδα, με βασικούς άξονες την υπεράσπιση της κοινωνίας, της δημοκρατίας και του κοινωνικού κράτους, την άρνηση της λογικής του «μονόδρομου» και των «αρίστων», την κριτική στη νεοφιλελεύθερη και συντηρητική Ευρώπη στην οπτική ακριβώς ενός ευρωπαϊκού ορίζοντα. Τις επόμενες μέρες θα κυκλοφορήσουν μεταφράσεις του  κειμένου στα αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά,  ισπανικά, πορτογαλικά και τουρκικά. Εκτιμώντας ότι  πρόκειται για πρωτοβουλία με σημασία και δυναμική, που σπάει τον κυρίαρχο τιμωρητικό και ηθικολογικό λόγο, ανοίγοντας ένα παράθυρο στην κριτική σκέψη και μια αχτίδα ελπίδας,  ζητήσαμε από τέσσερις ανθρώπους που υπέγραψαν από τους πρώτους το κείμενο, τη Χριστίνα Κουλούρη, τον Αριστείδη Μπαλτά, τον Γιάννη Παπαθεοδώρου και τον Δημήτρη Χριστόπουλο ένα σύντομο σχόλιο.

Στρ. Μπ.

Λιτότητα και χρεοκοπία ή αλληλεγγύη και χειραφέτηση;

Standard

του Δημήτρη Χριστόπουλου

Έργο του J.-M. Marello

Στο βιβλίο του Για την υπεράσπιση της κοινωνίας (Ψυχογιός, 2002), τίτλος στον οποίο μπορεί και να παραπέμπει αυτός του κειμένου «Για την υπεράσπιση της κοινωνίας και της δημοκρατίας», ο Φουκώ αναδεικνύει ότι στο όνομα της κοινωνίας διεξάγεται ένας πόλεμος, τόσο έκδηλος όσο και υπόγειος, μεταξύ δύο ασυμφιλίωτων και ασύμμετρων δυνάμεων:  από τη μία, αυτών που παρουσιάζουν την κοινωνία ως τον χώρο του λόγου, της γνώσης, του δικαίου, της τάξης και της ειρήνης, και από την άλλη εκείνων που αναγνωρίζουν μέσα σε όλα αυτά τα ανθρωποκεντρικά μορφώματα τη συνέχιση του πολέμου με άλλα μέσα. Οι δυνάμεις όμως που διακυβεύονται εντός της Ιστορίας δεν υπακούουν σε καμία νομοτέλεια, και το μεγάλο παιχνίδι της Ιστορίας είναι ποιος θα οικειοποιηθεί καλύτερα τους κανόνες του συστήματος προς όφελός του.

Αυτό που συμβαίνει σήμερα με  επιθετικό τρόπο είναι το εξής: μέρος των δυνάμεων που θεωρητικά αρέσκονται στην παρουσίαση της κοινωνίας ως του χώρου του λόγου, της τάξης, του δικαίου κλπ. είναι αυτές που έχουν αναλάβει να πολεμήσουν την κοινωνία ή –για να μην είμαστε τόσο αυστηροί– αυτές που έχουν αναλάβει τη θεωρητική πλαισίωση ή την απολογία του πολέμου. Αντίστροφα, μέρος των δυνάμεων που αντιλαμβάνονται την κοινωνία ως το κατεξοχήν πεδίο αντιθέσεων, «συνέχισης του πολέμου με άλλα μέσα», προσπαθούν να κινητοποιηθούν για την υπεράσπισή της. Έτσι αντιλαμβανόμαστε τη συγκυρία και γι’ αυτό υπογράψαμε το κείμενο. Το κείμενο λέει τα αυτονόητα, τα οποία μπορούμε να τα ταξινομήσουμε σε τέσσερις άξονες:

  • Αυτό που ζούμε δεν είναι δίλημμα αλλά αρνητικό άθροισμα: και λιτότητα και χρεοκοπία. Άρα, το πραγματικό δίλημμα είναι «λιτότητα και χρεοκοπία» από τη μία, και χειραφέτηση από την άλλη.
  • Η κοινωνία διαλύεται. Αποσαθρώνεται. Δε νοσταλγούμε όμως το «παλιό καθεστώς». Οι περισσότεροι από όσους υπογράφουν το κείμενο ήταν σχεδόν πάντα κριτικοί απέναντι στις ηγεμονικές επιλογές που καθοδήγησαν τον ελληνικό κοινωνικό σχηματισμό τα τελευταία χρόνια και τον έφεραν στο σημείο αυτό. Συμβαίνει όμως το εξής, εκ πρώτης όψης, παράδοξο. Οι κατεξοχήν εκφραστές του καθεστώτος αυτού στο πεδίο της πολιτικής και της διανόησης είναι αυτοί που αίφνης παρουσιάζονται ως διαλύτες του.
  • Η δημοκρατία εκφυλίζεται. Την Κυριακή 12 Φεβρουαρίου, όταν το κείμενο είχε ετοιμαστεί, φοβηθήκαμε ότι θα χανόταν μέσα στην επικοινωνιακή μετατόπιση που θα επέφεραν οι φλόγες στο κέντρο της Αθήνας. Κι όμως, ο γερμανός υπουργός οικονομικών δεν περίμενε ούτε μια βδομάδα, έστω για τα προσχήματα. Ήδη τη δεύτερη μέρα μετά την ψήφιση της δανειακής σύμβασης ξεκίνησε νέος γύρος αξιώσεων, με αποτέλεσμα την αγανάκτηση ακόμη και των πιο «μνημονιακών» δυνάμεων. Έτσι, σε αυτή τη συγκυρία αναδεικνύεται με εμφατικό τρόπο ότι ο νεοφιλελευθερισμός δεν θέλει ούτε φιλελευθερισμό ούτε δημοκρατία. Το παράδειγμα δεν είναι ιστορικά καινοφανές. Τα μεγαλύτερα νεοφιλελεύθερα πειράματα δεν μπορούν να διεξαχθούν σε καθεστώς φιλελεύθερου-δημοκρατικού πολιτεύματος. Για τον λόγο αυτό, προσπαθούν να το ακυρώσουν, να το εμφανίσουν ως μια θεσμική πολυτέλεια.
  • Η Ευρώπη  αποδιαρθρώνεται. Αναβιώνουν τα πλέον αρνητικά στερεότυπα και ταξινομήσεις όλων για όλους. Η νεοφιλεύθερη Ευρώπη συνθλίβει την πολιτική Ευρώπη,  την ιδέα δηλαδή ότι υπάρχει ένα μέλλον στη συγκρότηση μιας κοινής πολιτικής κοινότητας των ευρωπαϊκών λαών.  Και το χειρότερο, είναι τέτοια η ιστορική κληρονομιά που λειτουργεί σαν βαρίδι, αντί σαν πυξίδα. Η Ευρώπη για μια ακόμη φορά,  σε λιγότερο από έναν αιώνα, αποδεικνύεται ανεπίδεκτη μαθήσεως. Συνέχεια ανάγνωσης

Μια αλληλεγγύη πέρα από πολιτικές και εθνικές γραμμές

Standard

της Χριστίνας Κουλούρη

Έργο του Μαρκ Σαγκάλ

Βρισκόμαστε σε μια εποχή κατακλυσμικών αλλαγών, ανάλογων με εκείνες που παρατηρούνται σε εποχές πολέμου. Η Ευρώπη βρίσκεται στο κέντρο της περιδίνησης, θύτης και θύμα για μια ακόμη φορά. Αν ο 20ός αιώνας υπήρξε ο αιώνας που δοκίμασε τα όρια του δυτικού πολιτισμού, ο 21ος ανέτειλε εξίσου δυσοίωνα για την Ευρώπη. Στην Ελλάδα ιδιαίτερα, νιώθουμε καθημερινά να κατεδαφίζονται δημοκρατικά κεκτημένα, να περιορίζονται ελευθερίες και δικαιώματα και να επεκτείνεται συνεχώς η κοινωνική αδικία. Το χειρότερο είναι ότι όλα αυτά παρουσιάζονται σαν «αναγκαίες θυσίες», σαν το αναπόφευκτο κόστος για να υπερβούμε την κρίση.

Ωστόσο, αυτός ο λόγος, αν αρχικά έπεισε ίσως κάποιους από μας, γρήγορα αποκαλύφτηκε τι έκρυβε από κάτω. Όλο και περισσότεροι νιώθουν σήμερα την ανάγκη να αντιδράσουν, αλλά δεν ξέρουν πώς, μέσα από ποιους φορείς, τη στιγμή που υπάρχει μια συνολική απαξίωση του πολιτικού συστήματος. Όλο και περισσότεροι πάλι αντιμετωπίζουν πρόβλημα επιβίωσης και δεν ενδιαφέρονται για αναλύσεις και χάρτινες «λύσεις».

Μέσα σ’ αυτό το κλίμα, υπάρχει ο κίνδυνος μια πρωτοβουλία σαν τη δική μας να εκληφθεί ως μια ακόμη ακαδημαϊκή άσκηση, ως ένα ελιτίστικο εγχείρημα. Εντούτοις, είναι απαραίτητο να μη μένουμε πλέον αδρανείς και να δημιουργηθούν νέες συλλογικότητες που θα εκφράσουν τα τμήματα της κοινωνίας που βιώνουν την κρίση, αλλά δεν ακούγεται η φωνή τους. Συνέχεια ανάγνωσης

Κρίση και κριτική

Standard

του Γιάννη Παπαθεοδώρου

Έργο του Βασίλι Καντίνσκι

Η ευρεία συλλογικότητα  που υπογράφει το κείμενο προέκυψε μέσα από το κοινό ενδιαφέρον πολιτών, με διαφορετικές πολιτικές αναφορές, «για την υπεράσπιση της κοινωνίας και της δημοκρατίας». Μπροστά στην πρωτόγνωρη κρίση που δοκιμάζει τη χώρα μας αλλά και την Ευρώπη, πολλοί από εμάς θεώρησαν ότι χρειάζεται μια σταθερή δημόσια παρέμβαση που θα φέρνει στο προσκήνιο τη φωνή της κοινωνίας, μακριά από λαϊκισμούς, εθνικιστικές εξάρσεις, μεταπολιτικές λύσεις και οικονομικούς αυτοματισμούς. Η κατάρρευση του μεταπολιτευτικού πολιτικού συστήματος και η ρηγμάτωση της κοινωνίας έχουν οδηγήσει πλέον σε ανησυχητικά φαινόμενα που διαπερνούν το σύνολο των θεσμών, αποδυναμώνοντας την ίδια τη δημοκρατική συγκρότηση της δημόσιας σφαίρας. Η κρίση, ωστόσο –το γνωρίζουμε όλοι πια– δεν είναι κυρίως οικονομική, αλλά πολιτική. Πρέπει  να αντιμετωπιστεί, επομένως, με αντίστοιχους όρους, και μάλιστα σε ευρωπαϊκή κλίμακα.

Απαραίτητη προϋπόθεση για να συμβεί αυτό είναι η ανάδυση μιας νέας πολιτικής  διαθεσιμότητας αλλά και μιας κριτικής συνείδησης, που θα αναλάβει να δείξει ότι το προτεινόμενο φάρμακο για την εξυγίανση των δημοσιονομικών προβλημάτων αποκλίνει σημαντικά από το πρότυπο της κοινωνικής και δημοκρατικής Ευρώπης. Σήμερα, περισσότερο παρά ποτέ, η Ευρώπη χρειάζεται μια επανεκκίνηση που θα εμπεριέχει τις αρχές της αλληλεγγύης, της αναδιανομής και της συνύπαρξης, με ένα άλλο μοντέλο ανάπτυξης. Αντί να συζητάμε λοιπόν –συχνά με απαξίωση και αυτοοικτιρμό– για τον επικίνδυνο «ιό της Ελλάδας», καλό θα ήταν να συζητήσουμε  για τις συνθήκες εκείνες που διασφαλίζουν την έξοδο από την κρίση σε μια προοπτική ευρωπαϊκής ενοποίησης. Συνέχεια ανάγνωσης

Για τις λέξεις

Standard

του Αριστείδη Μπαλτά

Wolga Yaguzhinskaya

Λένε: «Πρέπει να ανασκουμπωθούμε για να δουλέψουμε». Και απευθύνονται σε πάνω από ένα εκατομμύριο ανέργους.

Λένε: «Πρέπει να κάνουμε θυσίες». Και απευθύνονται σε μητέρες που δεν έχουν να δώσουν στα παιδιά τους να φάνε.

Λένε: «Πρέπει να αξιολογηθούμε». Και απευθύνονται σε αυτούς που οι ίδιοι απολύουν.

Λένε: «Πρέπει να αναβληθούν οι εκλογές». Και απευθύνονται σε ανθρώπους στα πρόθυρα της εξέγερσης.

***

Φράσεις επιθετικές. Φράσεις που θέλουν να ταπεινώσουν τους παραλήπτες τους. Για να τους σπάσουν το φρόνημα. Βία. Λεκτική βία. Ίσως η μητέρα κάθε βίας. Αλλά οι λέξεις μέσα στις φράσεις έχουν ιστορία. Κάποιες ιστορία ευγενική. Πράγμα που σημαίνει ότι βρισκόμαστε, μαζί με τους άλλους πολέμους, και εν μέσω ενός πολέμου για τις λέξεις. Δικός μας στόχος εδώ είναι να ανακτηθούν λέξεις ζωογόνες. Να βρεθούν λέξεις που απελευθερώνουν.

Όσοι και όσες υπογράφουν το κείμενο «Για την υπεράσπιση της κοινωνίας και της δημοκρατίας» θέλουν να συμβάλουν, πιστεύω, σε αυτόν τον πόλεμο για τις λέξεις. Ίσως ανάμεσα σε πολλά άλλα  που έχουν να κάνουν. Θέλουν να συμβάλουν. Όχι απλώς οφείλουν. Γιατί το «θέλω» παραπέμπει εδώ στη χαρά της συμμετοχής. Συνέχεια ανάγνωσης