Επιλεγόμενα για την αριστερή ευθύνη

Standard

 Το άρθρο του Σπύρου Ι. Ασδραχά «Εθνικό Αριστερό Μέτωπο» («Ενθέματα» 19.2.2011), το οποίο έθετε το ζήτημα της αριστερής πολιτικής και των προϋποθέσεων της ενότητας της Αριστεράς, προξένησε μεγάλο ενδιαφέρον και πολλές συζητήσεις. Με αυτό το δεδομένο, ζητήσαμε από τον συγγραφέα του να συνεχίσει, εκθέτοντας πιο αναλυτικά τον προβληματισμό του. Δημοσιεύουμε λοιπόν σήμερα τη συνέχεια: τα «Επιλεγόμενα για την αριστερή ευθύνη» (κείμενο γραμμένο στις 3.3.2012). 

Παρίσι, Πρωτομαγιά 1936

του Σπύρου Ι. Ασδραχά

Προφανώς, η συνυπογραφή του «Διαγγέλματος», όπως θα μπορούσε να χαρακτηριστεί, των ελλήνων διανοουμένων από άτομα έξω από τον ελλαδικό χώρο,[1] τα οποία με το έργο τους (και όχι από τα εύσημα που απονέμει η εθιμοτυπία) έχουν σφραγίσει τη διανοητική πορεία των επιστημών στις οποίες έχουν αφιερωθεί, συνιστά ένα δείγμα και ένα παράδειγμα της διεθνούς ένταξης του σημερινού ελληνικού προβλήματος στην ευρύτερη (παγκόσμια θα μπορούσε να πει κανείς) συνάφεια της κρίσης του μεταβιομηχανικού μηχανικού καπιταλισμού. Το ερώτημα είναι αν η διεθνοποίηση του ελληνικού προβλήματος συνεπάγεται την ανάθεση της επίλυσής του σε μια γενική ανατροπή του όλου μεταβιομηχανικού καπιταλιστικού συστήματος ή αν, στο μέτρο όπου τη συνεπάγεται, αναιρεί τον εθνικό του εντοπισμό. Για μένα όχι.

Και τούτο γιατί η θεωρία του ασθενούς κρίκου θα πρέπει να συνδυαστεί με μιαν άλλη, παραπληρωματική, διαπίστωση ότι οι αντιθέσεις εκδηλώνονται εντονότερα σε καθυστερημένες χωροοικονομίες. Κατά μιαν ερμηνεία, η Σαρδηνία έβγαλε έναν Αντόνιο Γκράμσι.

Ας μου επιτραπεί να υπενθυμίσω ότι τα ελληνικά προβλήματα είχαν εμφιλοχωρήσει στον ευρωπαϊκό πολιτικό και κοινωνικό προβληματισμό από πολύ παλιά, αλλά με σημείο αιχμής την Επανάσταση του 1821: δεν ήταν μόνο οι δύο ψυχές της Ευρώπης, η χριστιανική και η επαναστατική, όπως θα έλεγε ο Αλφόνς Ντυπρόν, αλλά και η δυτική συνιστώσα, όπως την εκφράζουν οι Δεκεμβριστές στη Ρωσική Αυτοκρατορία. Όλα τούτα είναι παλιού ουρανού χαλάσματα, αλλά και μια ανασηματοδοτούμενη συνάφεια. Ας έρθουμε όμως στα σημερινά.

Όπως ο παλιός, έτσι και ο σύγχρονος φιλελληνισμός έχει τα εδράσματά του στα προβλήματα των χωρών των Φιλελλήνων, και η Ελλάδα γίνεται ένα υποδειγματικό πεδίο αναφοράς, πάντα βέβαια με το είδος των προβλημάτων αυτών: από το ιδεώδες της αρχαιότητας ως το επαναστατικό κίνημα, στο οποίο η τελευταία ενοφθαλμίζεται· κι αυτό χωρίς να ξεχνάμε τα σχέδια για τον διαμελισμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που προϋπόθεταν αναδιάρθρωση της ενιαίας αυτοκρατορικής εδαφικότητας. Αλλά ο λόγος δεν αφορά τώρα αυτά.

***

   Τα έχει ανακαλέσει η προσυπογραφή του «Διαγγέλματος» από εξωελλαδικές προσωπικότητες. Ωστόσο, το αιτούμενο είναι η μεταγραφή των αρχών αυτού του Διαγγέλματος σε πρακτικό πολιτικό λόγο: και εδώ συνίσταται η ευθύνη της πολυσπερματικής Αριστεράς, που αναλώνεται σε άκαιρες αντιπαραθέσεις, ανατρεπτικές του αιτήματος για ενότητα, με οπτική την κυβέρνηση και όχι την κυβερνησιμότητα. Γιατί δεν ενώνεται σύμπασα η μη μεταλλαγμένη σε νεοφιλελεύθερη, Αριστερά;Οι εύκολες απαντήσεις:

Πρώτον, γιατί η Αριστερά διχάζεται ανάμεσα στη μεταρρύθμιση και στην επανάσταση.

Δεύτερον, γιατί ένα τμήμα, και μάλιστα το πιο οργανωμένο (και εννοώ φυσικά το ΚΚΕ) θεωρεί ότι δεν έχουν «ωριμάσει οι συνθήκες» για την ανατροπή, τόσο εθνικώς όσο και διεθνώς.

Τρίτον, γιατί οι κομματικές ηγεσίες δεν αποδέχονται στην πράξη τη θεωρία των σταδίων και την αντίστοιχη τακτική.

Θα μπορούσε να επικαλεστεί κανείς και άλλες ερμηνείες που θα έμπαιναν στο πεδίο της ατελέσφορης πολεμικής και θα ανακαλούσαν την προγονική αντίληψη, το ιστορικό απόβαρο, ότι ο χειρότερος εχθρός είναι ο αριστερός γείτονας, ενοχοποιημένος ως δολιοφθορέας του αιτήματος για την αλλαγή του κόσμου. Οι εξαπατημένοι του κράτους της ευημερίας που τώρα έχουν φτωχύνει δεν θα συμμερίζονταν αυτή την αντίληψη και δεν θα θεωρούσαν ότι δεν έχουν να χάσουν τίποτε άλλο από τις αλυσίδες τους: θα περίμεναν κάποιο νέο δάνειο, ώσπου να μεταθέσουν το πρόβλημα στα ανήλικα παιδιά τους και στα βρέφη της απογονής τους, εγγόνια και τρισέγγονα. Γιατί, λοιπόν δεν ενώνεται η Αριστερά;

***

Πριν ξαναθέσουμε το ερώτημα, ας υπενθυμίσουμε: βρισκόμαστε μπροστά σε μια επίθεση εναντίον της Αριστεράς (μάλιστα της μαρξιστικής, όπως προσφυώς την αντιδιαστέλουν από μιαν απροσδιόριστη Αριστερά οι οξυδερκέστεροι παρατηρητές) που θα πρέπει να απομονωθεί, να κονιορτοποιηθεί το αγλάισμά της ως υπερασπίστριας των εθνικών και κοινωνικών αγώνων· ακόμη να καταργηθεί ό,τι έχει απομείνει από την πνευματική της ηγεμονία, να στομωθεί η ιδεολογική της διάλυση, δηλαδή ο «εκπολιτισμός» της (acculturation).

***

Γιατί δεν ενώνεται η Αριστερά, αποδεχόμενη τη διαδικασία των σταδίων και ενθυμούμενη ότι σ’ αυτή στηρίζεται η μαρξική κοσμοαντίληψη; Γιατ, ένα της τμήμα, πριμοδοτεί τη λενινιστική τακτική της εργαλειοποίησης της συγκυρίας, ενώ ο ίδιος ο Λένιν θεωρητικοποιούσε την επανάσταση, πριν από το 1917, εμμένοντας στην αποσαφήνιση των οικονομικών και κοινωνικών δομών; Μήπως γιατί η Αριστερά ως σύνολο δεν πιστεύει ότι είναι σε θέση να διαχειριστεί της αντιφάσεις του μεταβιομηχανικού καπιταλισμού; Μήπως γιατί αναμετρά το βιος της και τον βίο της βάσει του θυμικού που αναδεικνύουν οι δημοσκοπήσεις με την αυταπάτη ότι όλοι έχουν να κερδίσουν κάτι; Γιατί σταθερώς (αλλά σήμερα κάτω από διαφορετικούς όρους) ζητά την απλή αναλογική, την οποία κανείς δεν πρόκειται να της τη χαρίσει; Μήπως έτσι ομολογεί την αδυναμία της να αναχθεί σε σύνθεση;

Αποδέκτης του λόγου της είναι η διευρυμένη υποτελής τάξη που αντικειμενικά υποτίθεται ότι είναι η έγνοια της και το δυναμικό της. Ωστόσο, ο κοσμάκης κοιτάζει το σήμερα και το σήμερα τον παγιδεύει. Ας του πουν οι αριστεροί πολιτικοί σχηματισμοί την πολυπρόσωπη αλήθεια κι ας υποταχθούν οι ίδιοι σ’ αυτήν. Αν δεν γίνει τούτο, οι επικείμενες εκλογές θα διαψεύσουν το θυμικό των δημοσκοπήσεων και τα κέρδη θα είναι κάποια ψίχουλα, ανίκανα να αμφισβητήσουν το κυρίαρχο και θνησιγενές μεταβιομηχανικό καπιταλιστικό σύστημα, στις αυτορυθμιστικές ικανότητες του οποίου θα εναποτεθούν οι προσδοκίες των σημερινών χειμαζομένων και θα μεταθέσουν σε άλλους χρόνους τη δυναμική και τη λογική της Ιστορίας. Και τότε η απόγονή μας, αν δεν φτύσει στους τάφους μας, θα κρίνει την ευθύνη μας.

***

Μια αυτονόητη, αλλά όχι γι’ αυτό και περιττή, παρατήρηση αναφορικά με την έλλειψη προτάσεων ειδικά από τον ΣΥΝ και ΣΥΡΙΖΑ: οι προτάσεις διατυπώνονται, και προφανώς είναι προϊόν οικονομικής ανάλυσης. Υπόκεινται, εξυπακούεται, σε κρίση, αλλά αυτή δεν θα έπρεπε να εγκλωβίζεται στην αντιπαράθεση σχολών ή συμφερόντων, αλλά να τις εγγράφει στη διαφοροποιητική τους λογική, να τις αντιμετωπίζει δηλαδή με επιστημονικούς όρους. Οι προτάσεις αυτές στρέφονται προς το κυρίαρχο οικονομικό σύστημα. Αλλά για να συζητήσεις μαζί του χρειάζεται να διαθέτεις διαπραγματευτική ικανότητα, να διαθέτεις με άλλα λόγια κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Κι αυτή με τη σειρά της προϋποθέτει την ενότητα. Με αυτούς τους όρους, η απήχηση στην Ευρώπη του ελληνικού προβλήματος μπορεί από αλληλεγγύη και φιλελληνισμό να μεταλλαχθεί σε ενιαίο μέτωπο.


[1] To κείμενο «Για την υπεράσπιση της κοινωνίας και της δημοκρατίας»· βλ.  για το κείμενο και τις υπογραφές www.koindim.gr (Σ.τ.Ε.)

Παρίσι, Πρωτομαγιά 1936

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Επιλεγόμενα για την αριστερή ευθύνη

  1. Πίνγκμπακ: στα Eνθέματα στις 11 Mαρτίου « ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s