Η «παγκόσμια Ευρώπη», οι «σπουδές των υποδεέστερων» και η σημερινή κρίση

Standard

συνέντευξη του ιστορικού Ντιπές Τσακραμπάρτυ

Τη συνέντευξη πήραν ο Μιχάλης Σωτηρόπουλος και η Χαρά Κούκη

Μετάφραση-επιμέλεια: Μιχάλης Σωτηρόπουλος

Έργο του Ανρί Ματίς

Ο Ντιμπές Τσακραμπάρτυ συγκαταλέγεται στους ιστορικούς που τόσο ο ίδιος όσο και το έργο του δεν κατηγοριοποιούνται εύκολα. Ινδικής καταγωγής, σπούδασε αρχικά φυσική και μάνατζμεντ στην πατρίδα του, ακολούθως ιστορία στην Αυστραλία, προτού καταλήξει να εργάζεται στις ΗΠΑ, στο πανεπιστήμιο του Σικάγο. Συνέπεια αυτής της ιδιαίτερης «μετανάστευσης» σε διαφορετικά επιστημονικά πεδία, χώρες και πολιτισμούς, είναι ένα πολυσχιδές έργο, στο επίκεντρο του οποίου βρίσκεται η κριτική και επαναξιολόγηση των δυτικών-κεντρικών όρων με τους οποίους προσεγγίζουμε την ιστορία, και κατά συνέπεια τις κοινωνίες στις οποίες ζούμε. Ιδρυτικό μέλος των σπουδών των υποδεέστερων (Subaltern studies) και της μετα-αποικιακής θεωρίας αλλά και κριτικός απέναντί τους, τα τελευταία χρόνια έχει στρέψει το ενδιαφέρον του στη σημασία της κλιματικής αλλαγής στις διαφορετικές προσλήψεις του παρόντος και του παρελθόντος. Αφορμή για τη συνέντευξη στάθηκε η παρουσία του στην Αθήνα, στο πλαίσιο ενός ερευνητικού προγράμματος που διερευνά τη σχέση μεταξύ τελεολογίας και ιστορίας κατά τον 19ο αιώνα.

Μ.Σ.

Ας ξεκινήσουμε από το συνέδριο, για το οποίο βρεθήκατε στην Αθήνα. Στην εισήγησή σας μιλήσατε για τη νεωτερικότητα και την πεποίθησή σας πως αυτό που διακρίνει σήμερα τον λόγο των νεωτερικών προγραμμάτων είναι το ότι οι αναφορές στο παρελθόν και το μέλλον έχουν καταρρεύσει και έχουμε μείνει μόνο με το παρόν. Συνέχεια ανάγνωσης

Επιλεγόμενα για την αριστερή ευθύνη

Standard

 Το άρθρο του Σπύρου Ι. Ασδραχά «Εθνικό Αριστερό Μέτωπο» («Ενθέματα» 19.2.2011), το οποίο έθετε το ζήτημα της αριστερής πολιτικής και των προϋποθέσεων της ενότητας της Αριστεράς, προξένησε μεγάλο ενδιαφέρον και πολλές συζητήσεις. Με αυτό το δεδομένο, ζητήσαμε από τον συγγραφέα του να συνεχίσει, εκθέτοντας πιο αναλυτικά τον προβληματισμό του. Δημοσιεύουμε λοιπόν σήμερα τη συνέχεια: τα «Επιλεγόμενα για την αριστερή ευθύνη» (κείμενο γραμμένο στις 3.3.2012). 

Παρίσι, Πρωτομαγιά 1936

του Σπύρου Ι. Ασδραχά

Προφανώς, η συνυπογραφή του «Διαγγέλματος», όπως θα μπορούσε να χαρακτηριστεί, των ελλήνων διανοουμένων από άτομα έξω από τον ελλαδικό χώρο,[1] τα οποία με το έργο τους (και όχι από τα εύσημα που απονέμει η εθιμοτυπία) έχουν σφραγίσει τη διανοητική πορεία των επιστημών στις οποίες έχουν αφιερωθεί, συνιστά ένα δείγμα και ένα παράδειγμα της διεθνούς ένταξης του σημερινού ελληνικού προβλήματος στην ευρύτερη (παγκόσμια θα μπορούσε να πει κανείς) συνάφεια της κρίσης του μεταβιομηχανικού μηχανικού καπιταλισμού. Το ερώτημα είναι αν η διεθνοποίηση του ελληνικού προβλήματος συνεπάγεται την ανάθεση της επίλυσής του σε μια γενική ανατροπή του όλου μεταβιομηχανικού καπιταλιστικού συστήματος ή αν, στο μέτρο όπου τη συνεπάγεται, αναιρεί τον εθνικό του εντοπισμό. Για μένα όχι.

Και τούτο γιατί η θεωρία του ασθενούς κρίκου θα πρέπει να συνδυαστεί με μιαν άλλη, παραπληρωματική, διαπίστωση ότι οι αντιθέσεις εκδηλώνονται εντονότερα σε καθυστερημένες χωροοικονομίες. Κατά μιαν ερμηνεία, η Σαρδηνία έβγαλε έναν Αντόνιο Γκράμσι.

Ας μου επιτραπεί να υπενθυμίσω ότι τα ελληνικά προβλήματα είχαν εμφιλοχωρήσει στον ευρωπαϊκό πολιτικό και κοινωνικό προβληματισμό από πολύ παλιά, αλλά με σημείο αιχμής την Επανάσταση του 1821: δεν ήταν μόνο οι δύο ψυχές της Ευρώπης, η χριστιανική και η επαναστατική, όπως θα έλεγε ο Αλφόνς Ντυπρόν, αλλά και η δυτική συνιστώσα, όπως την εκφράζουν οι Δεκεμβριστές στη Ρωσική Αυτοκρατορία. Όλα τούτα είναι παλιού ουρανού χαλάσματα, αλλά και μια ανασηματοδοτούμενη συνάφεια. Ας έρθουμε όμως στα σημερινά.

Όπως ο παλιός, έτσι και ο σύγχρονος φιλελληνισμός έχει τα εδράσματά του στα προβλήματα των χωρών των Φιλελλήνων, και η Ελλάδα γίνεται ένα υποδειγματικό πεδίο αναφοράς, πάντα βέβαια με το είδος των προβλημάτων αυτών: από το ιδεώδες της αρχαιότητας ως το επαναστατικό κίνημα, στο οποίο η τελευταία ενοφθαλμίζεται· κι αυτό χωρίς να ξεχνάμε τα σχέδια για τον διαμελισμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που προϋπόθεταν αναδιάρθρωση της ενιαίας αυτοκρατορικής εδαφικότητας. Αλλά ο λόγος δεν αφορά τώρα αυτά.

***

   Τα έχει ανακαλέσει η προσυπογραφή του «Διαγγέλματος» από εξωελλαδικές προσωπικότητες. Ωστόσο, το αιτούμενο είναι η μεταγραφή των αρχών αυτού του Διαγγέλματος σε πρακτικό πολιτικό λόγο: και εδώ συνίσταται η ευθύνη της πολυσπερματικής Αριστεράς, που αναλώνεται σε άκαιρες αντιπαραθέσεις, ανατρεπτικές του αιτήματος για ενότητα, με οπτική την κυβέρνηση και όχι την κυβερνησιμότητα. Γιατί δεν ενώνεται σύμπασα η μη μεταλλαγμένη σε νεοφιλελεύθερη, Αριστερά; Συνέχεια ανάγνωσης