στα ενθέματα στις 29 απρίλη

Standard

Έργο του Βασίλι Καντίνσκι

Πού βρίσκονται τα άκρα; Αντώνης Λιάκος

 Στα όπλα… Παναγιώτης Παπίδας

 Το πιο δύσκολο στοίχημα. Σκέψεις με αφορμή τις γαλλικές εκλογές: Νικόλας Σεβαστάκης

 Άγιε μου Παντελεήμονα, τι αυγή μας ξημερώνει; Μαρία Καλαντζοπούλου

ΟΡΘΩΣ ΚΕΙΜΕΝΑ. Το πολιτικό σύστημα σε αποσύνθεση. Ο ναζισμός στη Βουλή; Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου

 Πετρέλαιο και Μεσόγειος: Δυο κρίσεις, μία λύση; (1973-2012): Γιάννης Μάργαρης

Η άνοδος της Χρυσής Αυγής και η  θεωρία των δύο άκρων: Πολυμέρης Βόγλης

Οι έλληνες οικογενειάρχες στις κάλπες: Αγγέλικα Ψαρρά

 

Πού βρίσκονται τα άκρα;

Standard

 του Αντώνη Λιάκου

Έργο του Αλεξάντερ Ροτσένκο

Η πολιτική γεωγραφία δεν εντοπίζει απλώς πολιτικές συμπεριφορές, αλλά τις επηρεάζει και τις προκαλεί. Στην Ελλάδα, πριν από τη δικτατορία είχαμε Δεξιά-Κέντρο-Αριστερά, ενώ στη μεταπολίτευση ο ιδεολογικός χάρτης προσαρμόστηκε στο σχήμα Δεξιά-Αριστερά, με πολιτικές αποχρώσεις σε Δεξιά-Κεντροδεξιά-Κεντροαριστερά-Αριστερά, από τότε που επινοήθηκε η έννοια του «μεσαίου χώρου». Αυτή η γεωγραφία, της οποίας η τομή συνέχιζε να είναι Δεξιά/Αριστερά, αντικαταστάθηκε κατά τη διάρκεια της κρίσης από μιαν άλλη, η οποία κατανέμει τον πολιτικό χώρο σε κόμματα των άκρων, έναντι των κομμάτων του μεσαίου χώρου: τα μεν ταυτίζονται με τη δημοκρατία, τα δε την ανταγωνίζονται και αποτελούν κίνδυνο για αυτήν· τα μεν υποστηρίζουν την ευρωπαϊκή προοπτική, τα δε εύχονται την έξοδο της χώρας από την Ευρώπη και την επάνοδο στη δραχμή. Πρόκειται για ένα μανιχαϊκό σχήμα που συμπληρώνει το αφήγημα της κρίσης, το οποίο εμπεδώθηκε από την αρχή της και πάνω στο οποίο βασίζονται οι πολιτικές της κρίσης — δηλαδή ότι η κρίση οφείλεται στη στρεβλή πορεία της χώρας και στην έλλειψη μεταρρυθμίσεων. Το σχήμα αυτό προβάλλεται και αναδρομικά με μια θεαματική ιδεολογική κατάχρηση της ιστορίας της δημοκρατίας της Βαϊμάρης, η οποία, σύμφωνα με τους θιασώτες του σχήματος, καταλύθηκε όχι από τον Χίτλερ, αλλά από την άνοδο των «άκρων»! Το σχήμα αυτό δηλαδή τείνει να εξελιχθεί σε μια γεωγραφία η οποία αφορά συνολικά την εποχή της δημοκρατίας. Συνέχεια ανάγνωσης

Στα όπλα…

Standard

ΡΗΤΩΣ ΛΕΧΘΕΝΤΑ

του Παναγιώτη Παπίδα

Ζακ-Λουί Νταβίντ, «Ο όρκος του σφαιριστηρίου», 1791

Είχα μια τεράστια λαχτάρα να σας εξηγήσω για ποιο λόγο θα πρέπει να αντισταθούμε στην λαίλαιπα των καιρών, στην προσπάθεια των σημερινών αρχόντων να διαλύσουν  την κοινωνία μας, έτσι όπως την ξέρουμε, έτσι όπως τη φτιάξαμε με κόπους και αγώνες χρόνια τώρα. Μα έχουν ειπωθεί τόσα που οδηγούμαι στο (ασφαλές;) συμπέρασμα ότι απλώς θα σας κουράσω. Ας υποθέσω λοιπόν ότι ξέρετε γιατί… Οπότε ας δαπανήσω τις υπόλοιπες 800 λέξεις για να παραθέσω τους διάφορους τρόπους, κοινώς τα «όπλα», που έχουμε για να πετύχουμε τον σκοπό μας.

Ας μην απομακρυνθούμε πολύ από την σύγχρονη εποχή (τότες παλιά, με  καίριο ζήτημα τις μπανάνες και τη διαχείρισή τους, οι μέθοδοι ήταν κομματάκι διαφορετικές). Στην Γαλλική Επανάσταση, λοιπόν, μαθαίνω από τα χρονικά της εποχής ότι είχανε μαζέψει παλούκια και τσουγκράνες και λοιπά αιχμηρά αντικείμενα και κατευθύνθηκαν προς την Βαστίλη, όπου η φρουρά, ανέλπιδα, παραδόθηκε. Προηγήθηκε βέβαια ο όρκος του σφαιριστηρίου (αρκετά αστείο όνομα για να σηματοδοτήσει μια επανάσταση, αλλά ποιος ασχολείται με αστειότητες τέτοιες στιγμές;) που υπήρξε  το καθοριστικό όπλο, πολύ αποτελεσματικότερο από τα παλούκια και τις τσουγκράνες — οι οποίες, σημειωτέον, υπήρχαν όλες τις εποχές, αλλά δεν βοήθησαν ιδιαίτερα σε κάποια άλλη κοινωνική επανάσταση του μεγέθους και της σημασίας της Γαλλικής. Αυτός ο χαζοόρκος, μια δέσμευση που άλλοι θα θεωρούσαν μέχρι και γελοία, ήταν το όπλο –και μάλιστα τόσο το τσακμάκι όσο και η ίδια η γέμιση– που οδήγησε μέχρι την κατάληψη της Βαστίλης. Η συνέχεια είναι γνωστή. Η Γαλλία έκτοτε είναι μια δημοκρατική χώρα… Συνέχεια ανάγνωσης

Το πιο δύσκολο στοίχημα: Σκέψεις με αφορμή τις γαλλικές εκλογές

Standard

 του Νικόλα Σεβαστάκη

"Κοίτα τον ουρανό". Παρίσι, 12 Απριλίου 2012. Φωτογραφία του Eric Tenin (από την ιστοσελίδα http://www.parisdailyphoto.com/)

Το αποτέλεσμα του πρώτου γύρου των προεδρικών εκλογών στη Γαλλία προκάλεσε μικρό ή μεγαλύτερο σοκ σε πολλούς από όσους είχαν «μπει στο κλίμα» της προεκλογικής περιόδου. Εννοώ φυσικά στη θερμή ατμόσφαιρα της εκστρατείας του Μελανσόν, της οποίας ένα από τα στοιχήματα ήταν η ανάσχεση της λαϊκής και εργατικής «διείσδυσης» του λεπενισμού, η ηθική και πολιτική απογύμνωση της ακροδεξιάς δημαγωγίας. Για πολλές εβδομάδες έτυχε να δω βίντεο και να διαβάσω κάθε λογής κείμενα, φιλικά και κριτικά, εγκωμιαστικά ή δηλητηριώδη, για την εκστρατεία του Μετώπου της Αριστεράς και για τον Ζαν-Λυκ Μελανσόν. Τώρα, λίγες μέρες μετά το αποτέλεσμα, η εντύπωσή μου δεν αλλάζει με το 11% και κάτι αντί του 15% ή του 16% που αποτελούσε μια θεμιτή προσδοκία.

Συνοψίζω τι αντιλήφθηκα από αυτή την συγκεκριμένη κινητοποίηση. Η παρουσία Μελανσόν και Μετώπου της Αριστεράς υπήρξε από πολλές απόψεις υποδειγματική. Συνδύασε το πάθος και την έλλογη πρόκληση, τον λυρισμό μαζί με μια δραστική αφομοίωση των ιστορικών συμβολισμών της γαλλικής ριζοσπαστικής παράδοσης. Ενσωμάτωσε διανοούμενα και λαϊκά στοιχεία συνομιλώντας με διαφορετικές πηγές του ρεπουμπλικανισμού και του σοσιαλισμού. Ξεδίπλωσε, πάνω από όλα, μια εμψυχωτική ρητορική και ένα αναμφισβήτητο πολιτικό χάρισμα. Οι τραχιές και επιθετικές όψεις της ρητορικής του Μελανσόν εναλλάσσονταν με είδος πρακτικής πολιτικής παιδαγωγικής.

Αυτό άλλωστε το τελευταίο στοιχείο, όπως και οι αναφορές στην ιακωβίνικη κληρονομιά της Μεγάλης Επανάστασης, αντιμετώπισαν και τον έντονο σκεπτικισμό κάποιων διανοουμένων με ελευθεριακές ευαισθησίες. Ο Μισέλ Ονφρέ αλλά και ο γνωστός μας Ζακ Ρανσιέρ θεώρησαν το όλο εγχείρημα ως ενσωμάτωση στο ολιγαρχικό και αρχηγικό μοντέλο της προεδρικής εκλογής. Και ο Κον Μπεντίτ είδε απλώς νοσταλγία για τη δεκαετία του ’70, υπονοώντας ένα είδος αριστερού ρετρό.

Πέρα όμως από τέτοιες ιδιαίτερες δυσφορίες, είναι γεγονός ότι σε αυτή την καμπάνια επιτεύχθηκε η συγχώνευση των πολλαπλών πηγών της γαλλικής ριζοσπαστικής Αριστεράς. Συναντήθηκαν ο αντικαπιταλισμός με τη «συντακτική» δημοκρατική επαγγελία, η πίστη στην πολιτική βούληση και η τολμηρή κριτική στον κλασικό αριστερό «παραγωγισμό», στην παραδοσιακή ιδεολογία της αναπτυξιακής μεγέθυνσης (croissance).

Και το ερώτημα έρχεται αμείλικτο: Αν το πράγμα είχε έτσι, γιατί η δυναμική του Αριστερού Μετώπου υπερκεράστηκε από τη Μαρίν Λεπέν και τον δικό της λαό; Αν υπήρχαν, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, θεμιτές προσδοκίες και βάσιμες ελπίδες, γιατί ένα τέτοιο «μισό» αποτέλεσμα; Και λέω μισό αποτέλεσμα, γιατί σε καμιά περίπτωση δεν υπήρξε αποτυχία αλλά ένα ματαιωμένο στοίχημα..

Νομίζω ότι αρκετές από τις συνηθισμένες απαντήσεις στην παραπάνω απορία παραμένουν στην επιφάνεια. Κάποιες διαπιστώσεις διατηρούν τη σχετική τους αξία. Για παράδειγμα, η ιδέα ότι λειτούργησε, εν μέρει, το σύνθημα περί «χρήσιμης ψήφου» ή ότι η στροφή του Σαρκοζύ προς τα θέματα της άκρας Δεξιάς νομιμοποίησε ακόμα περισσότερο την ψήφο προς τη Μαρίν Λεπέν. Κάποιες άλλες υποθέσεις έχουν το ελάττωμα να εξηγούν τα πάντα και τίποτα. Οι γενικόλογες αναφορές του Τύπου στο φόβο και στην οργή που λέγεται ότι παράγουν την Ακροδεξιά, όπως περίπου ένας κινητήρας βγάζει το καύσιμο, συνιστούν μια τέτοια «εξήγηση» η οποία επαναλαμβάνεται κουραστικά σε όλη την Ευρώπη. Ο «κοινωνικός θυμός», θα πει και ο Ολάντ, εξηγεί την άνοδο του Εθνικού Μετώπου.

Μια άλλη υπόθεση αγγίζει προφανώς μια ουσιαστική πτυχή της γαλλικής πραγματικότητας. Η υπόθεση είναι ότι η δυναμική του Εθνικού Μετώπου δεν οφείλεται σε έναν εν γένει κοινωνικό φόβο, αλλά σε έναν ιδιαίτερο και προσανατολισμένο φόβο, στον φόβο απώλειας της εθνικής ταυτότητας. Δεν βρισκόμαστε πια στον παλαιότερο αντιμεταναστευτισμό αλλά σε μια ιδιαίτερη και πιο σύγχρονη πολιτισμική παραλλαγή γύρω από τον κίνδυνο κατοχής και «αλλοίωσης» της χώρας, γύρω από το φάντασμα της αποδόμησης ενός δυτικού έθνους. Αυτός ο ιδιαίτερος φόβος συσχετίζεται ευθέως με το Ισλάμ και την απειλή την οποία φέρει μαζί του για τις γαλλικές αξίες, τον γαλλικό και τον ευρωπαϊκό τρόπο ζωής. Τα «προάστια», τα banlieues, δεν είναι πια οι τόποι του κοινωνικού αποκλεισμού, αλλά οι χώροι εκκόλαψης του ριζοσπαστικού ισλαμισμού. Από αυτή τη μετατόπιση νοήματος «ανανεώνεται» ή μάλλον εξαγνίζεται η ταυτότητα όλης της ευρωπαϊκής άκρας Δεξιάς που μεταβάλλεται από το κόμμα του Αντιδιαφωτισμού στο κόμμα της υποτιθέμενης προάσπισης του δυτικού πολιτισμού από την επέλαση των ιμάμηδων και του σκοταδισμού τους.

Όπως υποστηρίζουν καλοί γνώστες της άκρας Δεξιάς,[1] η Λεπέν δεν κατίσχυσε επί του Μελανσόν στο πεδίο της κοινωνικής και οικονομικής ατζέντας. Παρά τον «εθνικό κοινωνικό» προστατευτισμό του, το Εθνικό Μέτωπο δεν κατέκτησε την τρίτη θέση χάρις στο κοινωνικό του πρόσωπο ή επειδή γοήτευσε τα πλήθη με το ελάχιστα πιστευτό σύνθημα της επιστροφής στο φράγκο. Για να το πούμε διαφορετικά: το Μέτωπο της Αριστεράς και ο Μελανσόν αντιπροσώπευσαν πολύ πιο πειστικά την κοινωνική ιδέα της Αριστεράς, την αντίθεση στις νεοφιλελελεύθερες ελίτ και στην ευρωπαϊκή διακυβέρνηση της λιτότητας. Συνέχεια ανάγνωσης

Το πολιτικό σύστημα σε αποσύνθεση. Ο ναζισμός στη Βουλή;

Standard

ΟΡΘΩΣ ΚΕΙΜΕΝΑ

της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και του Πολίτη

Μέσα σε ένα νοσηρό οικονομικά και κοινωνικά χαώδες ελληνικό τοπίο, η Χρυσή Αυγή έχει –κυρίως δια της σιωπής της– εισχωρήσει σημαντικά στη δημόσια σφαίρα, διεκδικώντας την εκλογή της στο κοινοβούλιο. Η ολοένα αυξανόμενη απήχησή της, σε συνδυασμό με τις επίσημες θέσεις και πρακτικές των μελών και στελεχών της είναι γεγονός και η δημοσκοπική «επιβράβευσή» της καθόλου τυχαία.

Την έχουν εκθρέψει η πολυετής ανοχή των ελληνικών αρχών στις βιαιότητες των μελών της, αλλά και τα δύο μέχρι σήμερα μεγάλα κόμματα, που έχουν συρθεί στη ρατσιστική ατζέντα της και ανταγωνίζονται ποιο από τα δύο θα επιδείξει μεγαλύτερο έργο στη στοχοποίηση των μεταναστών, ως άλλων Εβραίων, χρησιμοποιώντας μια μανιέρα διαρκούς κινδυνολογίας περί ανεξέλεγκτης παράνομης μετανάστευσης. Μιας κινδυνολογίας που φυσικά θρέφει τους φόβους του μέσου πολίτη, αποπροσανατολίζοντάς τον από τα κρίσιμα ζητήματα της φτώχειας, της ανεργίας αλλά και της κρίσης του ίδιου του πολιτικού συστήματος. Συνέχεια ανάγνωσης

Άγιε μου Παντελεήμονα, τι αυγή μας ξημερώνει;

Standard

της Μαρίας Καλαντζοπούλου

 Μέρες που ’ναι, έχουμε βομβαρδιστεί επαρκώς με ποικιλώνυμα φασιστικά προεκλογικά μηνύματα και πάμπολλες προσεγγίσεις για την άνοδο της ακροδεξιάς, κι εδώ κι αλλού. Όντας γέννημα θρέμμα μιας συνοικίας-λίκνου για το σχετικό «αυγό», θέλησα να καταγράψω τις σκέψεις μου γι’ αυτή τη διαδικασία εκκόλαψης που έχει χρονικό και ποιοτικό βάθος πολύ μεγαλύτερο από αυτό που ενδεχομένως αντιλαμβάνονται όσοι τη γνώρισαν από τις ειδήσεις στην τηλεόραση και τον Τύπο τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Το κοινωνικό προφίλ που περιγράφεται δεν είναι ασφαλώς η μοναδική ταυτότητα της περιοχής, ούτε και περιορίζεται μόνο σ’ αυτή τη γειτονιά. Αποτελεί όμως πραγματικό και χαρακτηριστικό υπόστρωμα για την ανάλυση ενός ιδιαίτερα επικίνδυνου φαινομένου.

Οι «προστάτες» εν δράσει.

Ο Άγιος Παντελεήμονας, λοιπόν: μια γειτονιά που συγκατοικούνταν κάποτε από νοικοκυραίους οικογενειάρχες, εμπόρους, μορφωμένους δημόσιους υπαλλήλους και ελεύθερους επαγγελματίες, μεροκαματιάρηδες και φοιτητές από την επαρχία, στο μοτίβο της γνωστής κατ’ όροφο κοινωνικής διαστρωμάτωσης της αθηναϊκής πολυκατοικίας. Στα ισόγεια, εμπόριο γειτονιάς για κάθε μικρο-μεσοαστική ανάγκη, βιοτική ή και πολυτελείας (είδη δώρων, γκαλερί κ.ά.), η απαραίτητη για την κατοικία «μη οχλούσα» μεταποίηση, κυρίως σε ημιυπόγειους βιοτεχνικούς χώρους, και όλα τα αναγκαία μαστόρια οικιακής χρήσης (τσαγκάρηδες, μοδίστρες, ηλεκτρολόγοι, υδραυλικοί κ.ά.). Ένας αυτάρκης μικροαστικός μικρόκοσμος δηλαδή, στα όρια του κέντρου. Αυτά μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’70, οπότε και ολοκληρώνεται εν πολλοίς η εικόνα του δομημένου χώρου που βλέπουμε και σήμερα.

Κάτι τα λεφτά που έβαλαν στην άκρη ή και το δάνειο, κάτι η αισιοδοξία που γέννησε το κοινωνικοπολιτικό κλίμα της μεταπολίτευσης, κάτι το όραμα της «υγιεινής» ζωής στα πράσινα αναπτυσσόμενα τότε προάστια, μακριά από τη θορυβώδη και ρυπαρή Αθήνα του «νέφους» και του «κυκλοφοριακού» και, σιγά σιγά, οι λιγότερο «δεμένοι» με το κέντρο εν-κατεστημένοι κάτοικοι, αποχωρούν οικογενειακώς προς νέες μικρο-μεσοαστικές κοιτίδες, κυρίως στα βορειοανατολικά του Λεκανοπεδίου (Πεύκη, Χαλάνδρι, Χολαργός, Μελίσσια κλπ.). Το φαινόμενο εντάθηκε ιδιαίτερα κατά τη δεκαετία του ’80. Οι υπόλοιποι παραμένουν, μεγαλώνουν και γερνάνε στην περιοχή, σταδιακά μόνοι, χωρίς τα παιδιά και τα εγγόνια τους. Το κενό πληρώνεται αρχικά από έναν «τράνζιτ» πληθυσμό νεαρών, ημεδαπών οπωσδήποτε, «νοικοκυριών» εργένηδων ή νεαρών ζευγαριών. Δεν είναι λίγα λοιπόν τα διαμερίσματα που μένουν κενά για μεγαλύτερα ή μικρότερα διαστήματα. Συνέχεια ανάγνωσης

Πετρέλαιο και Μεσόγειος: Δυο κρίσεις, μία λύση; (1973-2012)

Standard

Γεωπολιτική κρίση κυριαρχίας στην περιοχή της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής

του Γιάννη Μάργαρη

Σκίτσο του Marcello Minonne.

Από το 2008 και το ξέσπασμα της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, η Eυρώπη έχει εισέλθει σε μια μακρά περίοδο κρίσης, τόσο οικονομικής όσο και –κατεξοχήν– πολιτικής. Η διεθνής ισορροπία δυνάμεων έχει διαταραχθεί, ενώ στην ευρύτερη αραβική περιοχή οι εξεγέρσεις των λαών, οι στρατιωτικές επεμβάσεις που ακολούθησαν και η μακρόχρονη πολιτική αστάθεια των καθεστώτων αυτών έχουν προκαλέσει μόνιμη ανασφάλεια στα επιτελεία των οργανισμών, όπως το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα για τους τρόπους –προσωρινής έστω– εξομάλυνσης των τάσεων εμβάθυνσης της ύφεσης, που πλέον απειλεί ανοιχτά όχι μόνο την ευρωζώνη αλλά και τις ΗΠΑ και την Κίνα. Σημαντικό χαρακτηριστικό της περιόδου της κρίσης που διανύουμε, όπως και κάθε περιόδου συστημικής κρίσης τέτοιας έντασης στην ιστορία του καπιταλιστικού παραγωγικού μοντέλου, είναι ότι τα αδιέξοδα προκύπτουν από τη συντονισμένη έξαρση των αντιφάσεων: τόσο στο διακρατικό επίπεδο (διπλωματικές σχέσεις, εμπορικές συμφωνίες, απόπειρες εμβάθυνσης υπερεθνικών στρατηγικών συμμαχιών) όσο και στο εσωτερικό πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ των επιμέρους ταξικών ομαδοποιήσεων, με τη σχετική ρευστοποίηση που τις διακρίνει σε κάθε απότομη έξαρση τέτοιων φαινομένων κρίσης.

***

Συνέχεια ανάγνωσης

Η άνοδος της Χρυσής Αυγής και η θεωρία των δύο άκρων

Standard

του Πολυμέρη Βόγλη

«Η Ελλάδα στη διάρκεια του πολέμου, χωρίς να έχει την ευθύνη γι’ αυτό, η ευθύνη ανήκει στην Ιταλία, ήταν από την πλευρά των συμμάχων.

Σήμερα θα πρέπει επιτέλους χωρίς φόρτιση συναισθηματική να προβληματισθούμε σοβαρά εάν αυτή ήταν η σωστή επιλογή.

Ο Γερμανικός Εθνικοσοσιαλισμός και η Νέα Ευρώπη των WAFFEN SS ήταν ένα Μήνυμα Φωτεινό σε μία σκοτεινή εποχή, που πιστεύω πως ο ελληνισμός θα έπρεπε να έχει δεχτεί».

 Ν. Γ. Μιχαλολιάκος

«Να καθαρίσουμε τους φασίστες της χώρας μας». Aφίσα του ισπανικού Εμφυλίου, 1937

Πολιτικοί και αρθρογράφοι, τις τελευταίες εβδομάδες, έχουν καταφύγει σε μια ιδιότυπη θεώρηση της τρέχουσας πολιτικής πραγματικότητας: τη «θεωρία των δύο άκρων». Η σταθερή άνοδος της Αριστεράς και η πιθανολογούμενη είσοδος της Χρυσής Αυγής στη Βουλή έχει δώσει την ευκαιρία σε διάφορους πολιτικούς αναλυτές να υποστηρίξουν ότι η πολιτική κρίση τροφοδοτεί τα «άκρα» και, επιπλέον, ότι τα δύο «άκρα» του πολιτικού φάσματος συγκλίνουν στην αμφισβήτηση του ευρωπαϊκού προσανατολισμού της Ελλάδας, τον λαϊκισμό κλπ. Η «θεωρία των δύο άκρων» συνδέεται με μια άλλη τρέχουσα διχοτομική αντίληψη της πολιτικής πραγματικότητας, ότι στην Ελλάδα υπάρχουν δύο «κόμματα»: το κόμμα του ευρώ, της σύνεσης και της υπευθυνότητας και το κόμμα της δραχμής, της οργής και του λαϊκισμού. Διαφέρει, ωστόσο, από αυτή, γιατί επιδιώκει να συσχετίσει δύο πολιτικούς χώρους, οι οποίοι είναι αντιδιαμετρικά αντίθετοι, και μάλιστα να χρεώσει την άνοδο της Ακροδεξιάς στην πολιτική της Αριστεράς.

Η «θεωρία των δύο άκρων» στην ουσία εξομοιώνει την Αριστερά και την Ακροδεξιά ως επικίνδυνες δυνάμεις αποσταθεροποίησης του πολιτικού συστήματος. Το έδαφος για την εξομοίωση της Αριστεράς με την Ακροδεξιά καλλιεργήθηκε τις τελευταίες δεκαετίες μέσα από την εξομοίωση του ναζισμού και του κομμουνισμού, ως των δύο ολοκληρωτικών ιδεολογιών και καθεστώτων που ήταν υπεύθυνα για την εξόντωση εκατομμυρίων ανθρώπων και αντιπροσώπευσαν τη μέγιστη απειλή για τη δημοκρατία και το φιλελευθερισμό. Η σύνδεση του Χίτλερ με τον Στάλιν ως των δύο «δεινών» της Ευρώπης του 20ού αιώνα λειτούργησε απονομιμοποιητικά συνολικά για την ιδέα του κομμουνισμού, στον βαθμό που ο ναζισμός είχε ηττηθεί το 1945, ενώ η Αριστερά στις διαφορετικές εκδοχές της συνεχίζει να αποτελεί πολιτική δύναμη. Και όχι μόνο αυτό. Αυτό που τελικά επιτυγχάνεται μέσα από τη συσχέτιση Αριστεράς και Ακροδεξιάς είναι η σχετικοποίηση του κινδύνου που σηματοδοτεί η άνοδος της Χρυσής Αυγής.

Το ΛΑΟΣ προλείανε το έδαφος για την ισχυροποίηση της Χρυσής Αυγής με την καλλιέργεια ενός εθνικιστικού και ρατσιστικού λόγου, ο οποίος έτυχε αποδοχής και προβολής από τα μέσα ενημέρωσης, και οδήγησε στη συνολικότερη αναδίπλωση της Δεξιάς σε πιο συντηρητικά και παραδοσιακά σχήματα. Με άλλα λόγια, παρά τον κατακερματισμό της, η Δεξιά στην Ελλάδα σήμερα σταδιακά απομακρύνεται από το Κέντρο. Ωστόσο, η Χρυσή Αυγή δεν είναι άλλη μια εκδοχή της «λαϊκής» Δεξιάς. Από τη μια πλευρά, η Χρυσή Αυγή οικειοποιείται όλα εκείνα τα ιδεολογικά στοιχεία (π.χ. αντικομμουνισμός) και το παρελθόν (μεταξικό καθεστώς, τάγματα ασφαλείας, δικτατορία συνταγματαρχών) που η Δεξιά στη Μεταπολίτευση αποκήρυξε για να μετατραπεί σε ένα σύγχρονο, ευρωπαϊκό, φιλελεύθερο κόμμα και να μετατοπιστεί προς το Κέντρο. Από την άλλη, η Χρυσή Αυγή έχει όλα τα ιδεολογικά χαρακτηριστικά της ευρωπαϊκής ριζοσπαστικής Ακροδεξιάς: εθνικισμός, ρατσισμός, αντικοινοβουλευτισμός, αντισημιτισμός, ομοφοβία κ.ά. Και όπως η ευρωπαϊκή ριζοσπαστική Ακροδεξιά, έχει μιλιταριστική οργάνωση, αντλεί πρότυπα από το ναζισμό και η χρήση βίας είναι καταστατικό στοιχείο της δράσης της.

Η υποτίμηση του κινδύνου που αντιπροσωπεύει η Χρυσή Αυγή είχε ως αποτέλεσμα σταδιακά να αναπτυχθεί και να πάψει πλέον να είναι μια περιθωριακή ομάδα. Έχει αποκτήσει κοινωνικά ερείσματα και δικτύωση σε επίπεδο γειτονιών, εμφανιζόμενη ως δύναμη νόμου και τάξης στις υποβαθμισμένες συνοικίες, καλλιεργώντας τον εθνικισμό και το μίσος για τους μετανάστες. Η μισαλλοδοξία και ο ρατσισμός της Χρυσής Αυγής βρήκαν απήχηση στα πιο επισφαλή στρώματα της ελληνικής κοινωνίας γιατί την απουσία μεταναστευτικής πολιτικής των κυβερνήσεων επί σειρά ετών ήλθε να καλύψει η κυρίαρχη ξενοφοβική ρητορική και η καταστολή — χαρακτηριστικά, όχι τυχαία, της πολιτικής φυσιογνωμίας της Χρυσής Αυγής. Από την άλλη πλευρά, η Αριστερά, η μοναδική δύναμη η οποία με συνέπεια προασπίστηκε τα δικαιώματα των μεταναστών, δεν θέλησε να αναμετρηθεί με τα υπαρκτά προβλήματα και τις κοινωνικές αντιδράσεις που δημιουργούνται από την εξαθλίωση ενός διογκούμενου αριθμού μεταναστών σε συνθήκες οικονομικής κρίσης.

Η «θεωρία των δύο άκρων» υποβαθμίζει τον κίνδυνο ανόδου της ριζοσπαστικής Ακροδεξιάς και πολύ συχνά τον εγγράφει τεχνηέντως σε πλαίσια τέτοια που να κατασκευάζουν τη συσχέτιση με την Αριστερά (π.χ. ανομία). Δεν υπάρχει κάποιο ιδεατό «κέντρο» ανάμεσα σε δύο, υποτίθεται, «άκρα». Η άνοδος της Χρυσής Αυγής ίσως αποδειχτεί συγκυριακή και να οφείλεται στην πρωτοφανή πολιτική κρίση αλλά σε κάθε περίπτωση η διάδοση ανάλογων ιδεών και πρακτικών δεν μπορεί να αφήνει κανέναν αδιάφορο. Πρέπει να γίνει ευρύτερα αντιληπτό ότι η Χρυσή Αυγή συνιστά απειλή για την κοινωνία και τη δημοκρατία, πριν είναι πολύ αργά…

Ο Πολυμέρης Βόγλης διδάσκει σύγχρονη Ιστορία στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

.

Οι έλληνες οικογενειάρχες στις κάλπες

Standard

ΔΙΑΦΟΡΙΔΙΑ ΦΕΜΙΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΛΛΑ

της Αγγέλικας Ψαρρά

 

Θα έλεγες πως θεσπίστηκε σιωπηρά η οικογενειακή ψήφος. Όχι, δεν ξεθάφτηκε κάποια από τις παλιές εκείνες ιδέες με τις οποίες επιχειρήθηκε κάποτε να αντιμετωπιστεί το αίτημα για πολιτική χειραφέτηση των γυναικών: δεν ψηφίζουν μόνον οι άντρες ως υπεύθυνοι της οικογένειάς τους ούτε οι γυναίκες διαθέτουν τόσες ψήφους όσα και τα παιδιά που έφεραν στον κόσμο. Εκσυγχρονισμένο το εγχώριο εκλογικό σύστημα, προβλέπει προς το παρόν μία ψήφο ανά ενήλικη κεφαλή ανεξαρτήτως φύλου, φροντίζοντας ταυτόχρονα να προωθήσει τη γυναικεία παρουσία –στα ψηφοδέλτια, όχι απαραιτήτως και στη Βουλή– με τη βοήθεια των εν πολλοίς προβληματικών ποσοστώσεων. Κι όμως, οι ψηφοφόροι, άντρες και γυναίκες, καλούνται να προσέλθουν την ερχόμενη Κυριακή στις κάλπες ως μέλη της μαστιζόμενης από την κρίση οικογένειάς τους και να ψηφίσουν με κριτήριο το οικογενειακό καλό που τη φορά αυτή συμπίπτει αυτομάτως με τη σωτηρία της χώρας.

Οικογενειακή, λοιπόν, η φετινή εκλογική μάχη, αλλά και ντυμένη στα ελληνικά χρώματα. Γιατί πρόκειται για ψήφο που αναφέρεται αποκλειστικά στην εγχώρια, την ελληνική οικογένεια. Αόρατες παραμένουν οι υπόλοιπες, οι «μη ελληνικές» οικογένειες, οι οικογένειες που δεν διαθέτουν το πολύτιμο τεκμήριο της εντοπιότητας. Στην καλύτερη περίπτωση, γιατί στη χειρότερη, όταν γίνονται ορατές, τους ανατίθεται συνήθως ο ρόλος του εσωτερικού εχθρού.

«Για να μη ζήσει η κάθε ελληνική οικογένεια την τραγική και ανυπόφορη εμπειρία της εξόδου από το ευρώ», πασχίζει λοιπόν ο Β. Βενιζέλος. «Η ανεργία και ο πόνος που φέρνει σε κάθε ελληνική οικογένεια» πληγώνει, κατά δήλωσή του, τον Α. Σαμαρά. «Το μίσος του (τότε) πρωθυπουργού προς την ελληνική οικογένεια», υπήρξε κινητήρια δύναμη για το Άρμα Πολιτών. «Στην επίθεση της Νέας Τάξης Πραγμάτων και του Δόγματος του Σοκ» αντιστέκονται οι Ανεξάρτητοι Έλληνες, «προτάσσοντας το Εθνικό Συμφέρον απέναντι στην εθνική ταπείνωση και τη βίαιη οικονομική επιδρομή στην Ελληνική Οικογένεια». «Πρέπει να σώσουμε την ελληνική οικογένεια», κραυγάζει ο Γ. Καρατζαφέρης, προτείνοντας την κρατική επιδότηση του όπλου με το οποίο ο οικογενειάρχης θα θωρακίσει την οικογένειά του από την εγκληματικότητα των «λαθρομεταναστών».

Στο μεταξύ, οι δοκιμασίες της «μέσης ελληνικής οικογένειας» κινητοποιούν υποψήφιους όλων σχεδόν των κομμάτων. «Ο θεσμός της οικογένειας είναι ο πυλώνας του εθνικού μας κορμού, που εμείς στη ΝΔ εκτιμούμε ότι αποτελεί μοναδική ελπίδα για το μέλλον της χώρας», ξεκαθαρίζει από την πλευρά της η Κ. Παπακώστα, Γραμματέας Γυναικείων Θεμάτων του κόμματος. «Το ερώτημα για κάθε Ελληνική Οικογένεια είναι: θα ζήσουμε ή θα μας πεθάνουνε;», αναρωτιέται και ο Γ. Πάντζας, υποψήφιος βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ, σε ανακοίνωσή του επιγραφόμενη «Προς κάθε Ελληνική Οικογένεια». «Η Ελληνική Οικογένεια», συμπεραίνει, «πρέπει τώρα να πολεμήσει για την ίδια της τη ζωή». Στο κλίμα αυτό, με ενθουσιασμό υποδέχθηκαν οι εφημερίδες την πρωτοβουλία μιας αρτοποιίας να μοιράζει το βράδυ δωρεάν το ψωμί που παρέμεινε απούλητο κατά τη διάρκεια της ημέρας. Εύγλωττος ο τίτλος των σχετικών δημοσιευμάτων, φρόντιζε να μην αφήνει περιθώρια παρερμηνείας ως προς την ακριβή στόχευση της φιλάνθρωπης κίνησης: «Ο Φούρνος Βενέτη στηρίζει την ελληνική οικογένεια» (βλ., μεταξύ άλλων, Το Βήμα, 24.2.2012).

Αξίζει να παρατηρήσουμε το εύρος του φάσματος που καλύπτουν το τελευταίο διάστημα οι συνεχείς αναφορές στην ελληνική οικογένεια, στο ένα άκρο του οποίου καγχάζουν, είτε μας αρέσει είτε όχι, οι «εθνικοκοινωνιστικές» θέσεις που φιλοξενούνται, για παράδειγμα, στον ακροδεξιό και ρατσιστικό Στόχο. Εκεί, βέβαια, τα σχετικά ζητήματα (φυλετική καθαρότητα, βιολογικά καθορισμένοι όσο και άκαμπτοι έμφυλοι ρόλοι, αρχαϊκές εννοιολογήσεις της μητρότητας κ.ο.κ.) εμφανίζονται με ανατριχιαστική σαφήνεια (ενδεικτικά: Σπ. Καραχάλιος, «Εθνικοκοινωνισμός και Ελληνική Οικογένεια», 7.1.2012). Αρκεί, ωστόσο, να αντικαταστήσουμε την έννοια της φυλής με εκείνη του έθνους –κάτι το οποίο δοκιμάζει ήδη, ενόψει προφανώς της κοινοβουλευτικής εκπροσώπησής της, η Χρυσή Αυγή– για να αντιληφθούμε το ανησυχητικό γειτόνεμα: πόσοι δεν θα συνυπέγραφαν σήμερα τη διατύπωση ότι στόχος της «νεοταξικής συμμορίας» είναι η «εξαφάνιση της Ελληνικής Οικογένειας, γιατί αυτός είναι ο πυρήνας που δίνει ζωή και υπόσταση στην Φυλή (=στο έθνος) μας»;

Υπερβολές; Φοβούμαι πως η μεταμφίεση του συλλογικού υποκειμένου των φετινών εκλογών –η σχεδόν ομόθυμη προβολή της ελληνικής οικογένειας στη θέση που κατείχαν άλλοτε ταξινομήσεις του εκλογικού σώματος με, έστω ασαφείς, κοινωνικές συνδηλώσεις– συνιστά επιμέρους σύμπτωμα σοβαρών διεργασιών που απορρέουν από την τρέχουσα κρίση, αλλά δύσκολα γίνονται ορατές ως μέρος της. Στην καρδιά της μετατόπισης ενδέχεται να κρύβεται η διαπιστωμένη σε περιόδους γενικευμένης οικονομικής δυσπραγίας ενίσχυση των ενδοοικογενειακών εξαρτήσεων. Έτσι, η σκλήρυνση των έμφυλων ιεραρχιών, καθώς και η δυσκολία απογαλακτισμού των νέων, συνιστούν τις αποσιωπημένες παράπλευρες απώλειες της «επιστροφής στην οικογένεια», η οποία εμφανίζεται συστηματικά ως η μοναδική αποτελεσματική άμυνα στις αφόρητες πιέσεις της κρίσης. Μόνο που, όπως είχα την ευκαιρία να υποστηρίξω σε προηγούμενο σημείωμά μου, η έμφαση στην ελληνική οικογένεια δεν λειτουργεί απλώς κανονιστικά ενισχύοντας τους παλιούς και δημιουργώντας νέους κοινωνικούς αποκλεισμούς, αλλά διευκολύνει και τη διάχυση στη δημόσια σφαίρα σεξιστικών και ρατσιστικών προκαταλήψεων, οι οποίες κάποτε διέθεταν αμιγώς ακροδεξιό πρόσημο. Έχει πια διαφανεί πως η συντηρητική αναδίπλωση που συνοδεύει το τέλος της επάρατης μεταπολίτευσης περιλαμβάνει και το ξέπλυμα απόψεων που ίσαμε πρόσφατα προσλαμβάνονταν ως αποκλειστικότητα της ακροδεξιάς –αν όχι της αμιγώς φασιστικής– ρητορείας. Μήπως να θυμίσω ότι οι εγκληματικές δραστηριότητες της Χρυσής Αυγής παραμένουν «αόρατες» ή ακόμη εμφανίζονται και ως οριακά «θεμιτές», όταν επιτελούνται στο όνομα της προστασίας των αυτοχθόνων και της οικογενειακής τους ειρήνης; Συνέχεια ανάγνωσης

στα ενθέματα στις 22.4

Standard

Παιδονόμοι: Πολυμέρης Βόγλης

Το «πρωτότοκο» των Ενθεμάτων: Ιωάννα Μεϊτάνη

Τράπεζα τροφίμωνΦλώρα Νικολιδάκη

Εκλογές, τα βαρομετρικά της δημοκρατίας: Νίκος Παρασκευόπουλος

Elephant Gun: Mάνος Αυγερίδης

Η τυραννία της ασημαντότητας: Μιχάλης Μάτσας

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΜΕΛΑΝΣΟΝ

Η αγάπη, μια ιδέα ριζοσπαστικήΖαν-Λυκ Μελανσόν

Ο μεγάλος μας εθνικός ποιητής: Αλαίν Ντυαμέλ

Ο λάτρης της ποίησης που ξεσηκώνει τα πλήθη: Angelique Chrisafis

Πώς φτάσαμε στην 21η Απριλίου: Κώστας Παπαϊωάννου

Οι παιδονομοι

Standard

 του Πολυμέρη Βόγλη

Παρίσι, οδός Μουφτάρ, 1952. Φωτογραφία του Ανρί Καρτιέ-Μπρεσόν

Παιδονόμος: το άτομο στο οποίο έχει ανατεθεί η επιτήρηση των παιδιών σε εκπαιδευτήριο, οικοτροφείο κτλ.

(Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής)

Οικεία εφηβική ανάμνηση: καβγάδες με τους γονείς για τα ρούχα, τα μαλλιά, τα σκουλαρίκια, την αργοπορημένη επιστροφή στο σπίτι. Το κύριο επιχείρημα: «Δεν σκέφτεσαι τι θα πει η γειτονιά (η πολυκατοικία, το χωριό κτλ.)».

Σχολιασμός των «έγκυρων» μέσων ενημέρωσης για διαδηλώσεις και απεργίες: «αμαυρώνουν την εικόνα της Ελλάδας στο εξωτερικό», «θλιβερές εικόνες που κάνουν το γύρο του κόσμου», «να δούμε τι λένε οι Ευρωπαίοι για όλα αυτά».

Ένα από τα μοτίβα του κυρίαρχου λόγου είναι ότι η ελληνική κοινωνία διακρίνεται για την «ανωριμότητά» της. Δεν έχει μπει ακόμη στη φάση της «ενηλικίωσής» της, συμπεριφέρεται με ανευθυνότητα όπως οι ανήλικοι που θεωρούν ότι έχουν μόνο δικαιώματα και καθόλου υποχρεώσεις, που το μυαλό τους είναι μόνο στην καλοπέραση και τη διασκέδαση. Δεν είναι τυχαίο ότι επιλέχθηκε η λέξη «πάρτυ» για να περιγράψει την κατάσταση της ελληνικής κοινωνίας την δεκαετία του 2000, για να υπογραμμιστεί ο ευδαιμονισμός ή ο «οίστρος της ακολασίας» (όπως γράφτηκε κάπου) που επικρατούσε τότε. Ο κυρίαρχος λόγος για την «ανωριμότητα» της ελληνικής κοινωνίας σημαίνει ότι δεν είναι σε θέση η ίδια να αναλάβει τις ευθύνες και να αντιληφθεί τα πραγματικά συμφέροντά της, ότι αντιδρά συναισθηματικά και όχι ορθολογικά, ότι έχει ανάγκη από διαπαιδαγώγηση και καθοδήγηση όπως ακριβώς οι ανήλικοι. Με αυτό τον τρόπο κάποιοι δημοσιογράφοι και πολιτικοί αναλυτές έχουν ανακηρυχθεί σε αυτόκλητους παιδονόμους, επιφορτισμένοι με την ευθύνη να διαπαιδαγωγήσουν την ελληνική κοινωνία υποδεικνύοντας τι είναι σωστό και τι είναι λάθος, τι πρέπει ή δεν πρέπει να κάνει. Η λογική αυτής της «παιδαγωγικής» φέρνει για άλλη μια φορά στην επιφάνεια αντιλήψεις για τη σχέση της Ελλάδας με την υπόλοιπη Ευρώπη.

Για πάρα πολλές δεκαετίες η Δυτική Ευρώπη συνιστά το παράδειγμα, το μοντέλο της σύγχρονης κοινωνίας, το οποίο η Ελλάδα (όπως και πολλές άλλες χώρες εντός και εκτός Ευρώπης) όφειλε να αντιγράψει ώστε κάποτε να μπορέσει να φτάσει σε ανάλογο επίπεδο. Το πρόταγμα του εκσυγχρονισμού, της προόδου, της ευημερίας ήταν άρρηκτα συνδεδεμένο με την ιδέα του «εξευρωπαϊσμού», δηλαδή τη σύγκλιση της Ελλάδας με τις χώρες-παραδείγματα της Δ. Ευρώπης, στην ουσία την υιοθέτηση αντίστοιχων θεσμών, αξιών, συνηθειών κλπ. Αυτή η σχέση διαμόρφωσε μια «αρνητική» συνείδηση. Σύμφωνα με τον κυρίαρχο λόγο, η Ελλάδα δεν ήταν μια αρκετά ευρωπαϊκή χώρα, ενώ η «καθυστέρηση» συνδεόταν με την επιβίωση μη ευρωπαϊκών («ανατολίτικων», «βαλκανικών» κλπ.) στοιχείων. Ο λόγος αυτός αμβλύνθηκε κάπως στη δεκαετία του 2000, όταν η άνοδος του βιοτικού επιπέδου και η υιοθέτηση του ευρώ δημιούργησαν την αίσθηση της ταύτισης με την Δ. Ευρώπη, ειδικά σε σχέση με το χάσμα που χώριζε τις χώρες της Ευρωζώνης από τις πρώην κομμουνιστικές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Όλα αυτά μέχρι το 2009… Από τότε ο βραχύβιος μύθος της ισχυρής Ελλάδας αντικαταστάθηκε από έναν νέο αρνητικό λόγο με έντονα ηθικολογικά στοιχεία: η Ελλάδα ήταν μια αποτυχημένη χώρα, που είχε εξαπατήσει τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες και λαθραία είχε ενταχθεί στο κλαμπ των ισχυρών της Ευρώπης. Η Ελλάδα, για άλλη μια φορά, δεν ήταν μια αρκετά ευρωπαϊκή χώρα και εάν ήθελε να παραμείνει στην ευρωπαϊκή «οικογένεια» θα έπρεπε να τεθεί υπό καθεστώς επιτήρησης και τιμωρίας. Συνέχεια ανάγνωσης

To «πρωτότοκο» των Ενθεμάτων

Standard

Μια βραδιά για την «Τυραννία του αυτονόητου» του Ν. Σεβαστάκη

Στις 9 Απριλίου, τα «Ενθέματα» και το RedNotebook, παρουσίασαν με μεγάλη χαρά και εύλογη, πιστεύουμε, υπερηφάνεια το βιβλίο του Νικόλα Σεβαστάκη Η τυραννία του αυτονόητου. Σχόλια για τον ψυχισμό της εποχής. Η παρουσίαση έγινε στην αίθουσα εκδηλώσεων της ΕΣΗΕΑ, όπου αρχικά ο ίδιος ο Νικόλας Σεβαστάκης έκανε μια ομιλία με θέμα «Η αντίθεση και η απόχρωση. Για την κοινωνική κριτική σε χαλεπούς καιρούς» κι έπειτα για το βιβλίο μίλησαν ο Αριστείδης Μπαλτάς, ο Δημοσθένης Παπαδάτος-Αναγνωστόπουλος, ο Νίκος Ξυδάκης και ο Σπύρος Παπαδόπουλος· ο Νίκος Φίλης χαιρέτισε εκ μέρους της Αυγής.

Από την παρουσίαση του βιβλίου στην ΕΣΗΕΑ, 9.4.2012

Η έκδοση είναι η πρωτότοκη στις Εκδόσεις των Ενθεμάτων, και προέκυψε από την όρεξη, το κέφι, αλλά και την εκτίμησή μας ότι η συγκέντρωση των άρθρων του Νικόλα Σεβαστάκη από την Ελευθεροτυπία, την Εποχή, τα Ενθέματα και το διαδικτυακό RedNotebook (στο διάστημα 2007-2012) είναι σχεδόν αναγκαία: μέσα στη δύσκολη συγκυρία, η ματιά του Σεβαστάκη παραμένει ψύχραιμη, επαρκώς αποστασιοποιημένη ώστε να είναι διαυγής αλλά και απολύτως αριστερή, κυρίως δε μαχητική. Η ανάγνωση των εβδομήντα περίπου κειμένων, έτσι όπως είναι συγκεντρωμένα, εκτός από αναγνωστική απόλαυση προσφέρει και δύο ακόμη σημαντικές υπηρεσίες: μας θυμίζει, καταρχάς, πόσα πολλά έγιναν στο τόσο σύντομο και συνάμα πυκνό διάστημα των τεσσάρων τελευταίων χρόνων· από την προ κρίσης εποχή του 2007, όπου ο αρθρογράφος είχε ακόμη την πολυτέλεια να θίγει μια πληθώρα θεμάτων, ως τις πρώτες ρωγμές της κρίσης, από τις μεγαλειώδεις πορείες και το τραγικό γεγονός της Μαρφίν, την Υπατία, την Κερατέα και το κίνημα των πλατειών μέχρι τη σημερινή όξυνση και τις επερχόμενες εκλογές. Ακόμη, μας δίνει χρήσιμα και μάχιμα επιχειρήματα για όλα σχεδόν τα θέματα που απασχολούν την επικαιρότητα και την Αριστερά, θέματα για τα οποία καλούμαστε κάθε μέρα να υποστηρίξουμε μια θέση αριστερή και πειστική. Τέλος, διαβάζοντας τα κείμενά του, το κυριότερο που αποκομίζει κανείς είναι, πιστεύουμε, η ελπίδα και η ισχυροποίηση της πεποίθησης ότι επιμένοντας αριστερά, με γερά επιχειρήματα και σαν στάση ζωής, μπορούμε όντως να προχωρήσουμε, κατακτώντας νίκες, μικρές και μεγαλύτερες.

Αυτά και άλλα πολλά έθιξαν οι ομιλητές στην παρουσίαση, γι’ αυτά και για άλλα πολλά μιλήσαμε στη θερμή δεξίωση που είχαμε ετοιμάσει στο εντευκτήριο των Ενθεμάτων, όπου, με το στομάχι ησυχασμένο από τα πλούσια και εύγευστα εδέσματα (ευγενική χορηγία φίλων, φίλων και μαμάδων) και την καρδίαν μας να ευφραίνεται από τον δροσερόν οίνον, συναναστραφήκαμε ως αργά το βράδυ. Συνέχεια ανάγνωσης

Τράπεζα Τροφίμων

Standard

«ΕΓΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

της Φλώρας Νικολιδάκη

Μια παρέα από τα Πετράλωνα δημιούργησε προσφάτως την «Τράπεζα Τροφίμων», ένα εγχείρημα διπλό: αφενός η ομάδα μαγειρεύει κάθε μέρα για τους εργαζόμενους στο κτίριο της Κουμουνδούρου (Συνασπισμός, ΑΣΚΙ), αλλά και λειτουργεί μια μικρή καντίνα σε εκδηλώσεις, ημερίδες και συνεδριάσεις. Τα φαγητά και τα σνακ φτιάχνονται πάντοτε με διαλεχτά υλικά και πωλούνται σε χαμηλές τιμές. Κάποιοι από εσάς ίσως να έχετε ήδη γευτεί και απολαύσει τα νοστιμότατα και μυρωδάτα εδέσματά τους, και σίγουρα θα προτιμάτε να τρώτε περιποιημένο σπιτικό φαγητό κάθε μέρα στη δουλειά και μικρά σνακ στις συνεδριάσεις παρά να αγοράζετε απέξω τα ίδια βαρετά σάντουιτς και τις λιγδιάρικες τυρόπιτες. [Όσοι από εσάς βρεθήκατε στο εντευκτήριο των «Ενθεμάτων» μετά την παρουσίαση του βιβλίου του Νικόλα Σεβαστάκη στις 9 Απριλίου θα δοκιμάσατε τα υπέροχα τυροπιτάκια και τα κεφτεδάκια τους.] Αφετέρου, επιδίωξη της ομάδας είναι, όπως λέει και το όνομά της, να δημιουργήσει μια «τράπεζα τροφίμων» στην οποία θα συμμετέχουν παραγωγοί και καταναλωτές. Περισσότερα, κυρίως γι’ αυτή τη δεύτερη λειτουργία, στο κείμενο αυτοπαρουσίασης που ακολουθεί και εντάσσεται στη στήλη μας «Εγχειρηματικότητα», μια προσπάθειά μας να αναδείξουμε εμπνευσμένα εγχειρήματα και αξιόλογες απόπειρες που όλο και ξεφυτρώνουν τον τελευταίο καιρό.

«Ε»

Η Τράπεζα Τροφίμων δημιουργήθηκε για να συμβάλλει στον αγώνα για την ελεύθερη πρόσβαση όλων ανεξαιρέτως των ανθρώπων στα τρόφιμα, δηλώνοντας τη θέση της ότι η τροφή δεν μπορεί πλέον να είναι εμπόρευμα· για να καταθέσει τις δυνάμεις της στον αγώνα κατά του μεγαλύτερου πειράματος στην ιστορία του ανθρώπινου είδους: την έκθεσή του στα τρόφιμα του εργαστηρίου, δηλαδή στα τεχνητά τρόφιμα.

Ο προοδευτικός χώρος της κοινωνίας, στον οποίο ανήκει και η Αριστερά, επιμένει, δυστυχώς, σε έναν τρόπο διατροφής –και τελικά σε έναν τρόπο ζωής– στον αντίποδα των επιθυμιών και των στόχων για μια ριζικά διαφορετική, καλύτερη ζωή.

Σκοπός της Τράπεζας Τροφίμων είναι να αναδείξει γεύσεις και μυρωδιές, να ανασύρει μνήμες και συναισθήματα που συνδέονται στενά με τη διαδικασία του φαγητού. Νομίζουμε ότι ιδιαίτερα οι γυναίκες, αλλά και πολλοί άνδρες, συμφωνούμε ότι ένα καλοστρωμένο τραπέζι είναι αγαπημένος τόπος συνάντησης που διευκολύνει την επικοινωνία και την ανταλλαγή εμπειριών ανάμεσα στους συνδαιτυμόνες σε τέτοια έκταση και βάθος, που δύσκολα μπορούμε να το συγκρίνουμε με κάτι άλλο.

Με αυτές τις σκέψεις θα θέλαμε να σας παρουσιάσουμε τη λειτουργία της Τράπεζας Τροφίμων (ΤΤ), που είναι κατά κύριο λόγο μια γυναικεία υπόθεση.

Η τράπεζά μας λειτουργεί με λογαριασμούς κατάθεσης και ανάληψης. Συνέχεια ανάγνωσης

Εκλογές, τα βαρομετρικά της δημοκρατίας

Standard

του Νίκου Παρασκευόπουλου

Στάνισλαφ Βίτκιεβιτς, "Σύνθεση με πέντε φιγούρες", 1920

Τις προτελευταίες δεκαετίες η λέξη δημοκρατία είχε φθαρεί. Βασικός λόγος, η προσχηματική χρήση της, προκείμενου να δικαιολογούνται εξωτερικές επεμβάσεις σε ανεξάρτητες χώρες, καθώς και εσωτερικές διαχειρίσεις κίνδυνων που απορρέουν από κοινωνικές διαμαρτυρίες. Το (δήθεν) αδιανόητο, υπό καθεστώς δημοκρατίας, της πολιτικής ανυπακοής και, αντίθετα, η προώθηση οποιουδήποτε ανελεύθερου μέτρου, εφόσον αυτό έχει αποφασιστεί τυπικοδημοκρατικά, αποτελούν προϊόντα αυτής της διαστρέβλωσης. Στην παραφθορά της λέξης «δημοκρατία» συνέβαλαν επίσης οι εικονικότητες των σοσιαλδημοκρατικών κυβερνήσεων, η παραδοσιακή αντίληψη για τις ολιγομελείς επαναστατικές πρωτοπορίες, καθώς και η θεώρηση των μειονοτήτων και των αποκλινόντων ως προνομιακών φορέων ριζοσπαστικής αλλαγής.

 Όλα αυτά όμως τελειώνουν σήμερα.

 Οι εξωτερικές επεμβάσεις και οι εσωτερικές διαχειρίσεις δεν χρειάζονται πλέον προσχήματα, αρκεί η καθεστωτική ρητορεία στα ΜΜΕ. Οι κυβερνήσεις δεν αυτοχαρακτηρίζονται σοσιαλδημοκρατικές και οι μειονότητες δεν αποτελούν αντίπαλο, αλλά μέρος των χειμαζόμενων πλειοψηφιών. Τότε, όμως, ποιος βρίσκεται από την άλλη πλευρά της δημοκρατίας; Ο καπιταλισμός ως σχέση-υποκείμενο; Η ολιγαρχία, μια συγκυριακή ελίτ, η άλλο τι;

 Στο μεγάλο ερώτημα αν οι καπιταλιστικές σχέσεις συνιστούν υποκείμενο ή εργαλείο μιας ολιγαρχίας δεν χωρεί υπεριστορική (εκτός χρόνου και γεωγραφίας) απάντηση. Άλλοτε και αλλού οι ρόλοι αντιστρέφονται. Με τηλεγραφική συντομία και με ιδέες ευρείας αποδοχής ακολουθούν τα παρακάτω:

 Λογικά, οι αντίπαλοι των πολλών δεν μπορεί παρά να είναι κάποιοι «λίγοι». Αφού πια οι μειονότητες των κατατρεγμένων μοιράζονται κοινά συμφέροντα με πλειονότητες νεόπτωχων και στριμωγμένων αστών, στον άλλο πόλο της συγκρουσιακής σχέσης βρίσκονται οι στενοί κύκλοι των κυρίαρχων.

 Πραγματικά, χωρίς στέγη, παιδεία, περίθαλψη και πληροφόρηση η ψήφος γίνεται στην ουσία αδύνατη. Χωρίς έδαφος, δηλαδή κατά τη νεωτερικότητα χωρίς εθνική κυριαρχία, το πολίτευμα του κοινού τόπου (δημοκρατία) δεν είναι εφαρμόσιμο. Ο άρρωστος είναι ανήμπορος να πάει στην κάλπη, ο αμαθής πολεμά σκιάχτρα. Η εθνική νομοθεσία γίνεται δέσμια διεθνών και μάλιστα ιδιωτικών συμφερόντων, η κυβέρνηση εκτελεί, η δικαιοσύνη μεμονωμένα αντιστέκεται και συχνά συμμορφώνεται (δόγμα Α. Διαμαντοπούλου: «ο νόμος είναι νόμος», ό,τι κι αν γράφει το Σύνταγμα, ό,τι κι αν υπαγορεύει ο στοιχειώδης ανθρωπισμός;). Όσο για τον νεοφιλελευθερισμό, σύγχρονη εκδοχή του καπιταλισμού, κάποτε κι αυτός ακόμη γίνεται πρόσχημα αντί εξήγησης.

 Είναι αρκετές οι επίκαιρες ενδείξεις για τα παραπάνω. Στη σφαίρα της οικονομίας, για παράδειγμα, οι οίκοι αξιολόγησης περισσότερο καθοδηγούν παρά αποτυπώνουν την ελεύθερη αγορά και τον ανταγωνισμό. Χάρη στους μηχανισμούς τους, ελάχιστα άτομα φαίνονται να χειρίζονται τις τύχες δισεκατομμυρίων άλλων.

 Σαφές είναι ιδίως το παράδειγμα των «μεταρρυθμίσεων» στην ανώτατη εκπαίδευση. Το πανεπιστήμιο της Νέας Τάξης δεν έχει ως κύριο χαρακτηριστικό, αλλά μόνο ως πρόφαση και ως παράπλευρη ωφέλειά του, τις χαμηλές δαπάνες λειτουργίας. Εν μέσω βέβαια οικονομικής κρίσης, το συγκεκριμένο μεταρρυθμιστικό πρόσχημα πείθει αρκετούς, αποσιωπώντας το υψηλό κόστος της προβλεπόμενης δημιουργίας νέων ξεχωριστών σχολών (μεταπτυχιακών, διά βίου) που προϋποθέτουν ασφαλώς νέες υποδομές, γραμματείες κλπ., τις δαπάνες για προσκλήσεις ξένων εκλεκτόρων, για μεταφράσεις των έργων των κρινόμενων και αλλά πολυτελή. Συνέχεια ανάγνωσης

Elephant Gun

Standard

του Μάνου Αυγερίδη

«-Παιδιά πάμε να φύγουμε, ο βασιλιάς βγήκε για κυνήγι!
-Ο βασιλιάς της ζούγκλας, το λιοντάρι;
- Όχι φίλε, της ζούγκλας, της Ισπανίας!»
Σκίτσο του Robins Meunier (18.4.2012)

Βαρκελώνη, 19 Απριλίου 2012. «Έμαθες τι έγινε με το βασιλιά;» Η ερώτηση επιβεβαίωνε τους αρχικούς μου φόβους για την περίπτωση που θα χρειαζόταν να ανοίξω συζήτηση με τον καταλανό ταξιτζή. Φόβους, καταρχάς διότι το επίπεδο των ισπανικών μου είναι επιεικώς μέτριο. Εκτός αυτού, η λέξη «βασιλιάς» που περιλαμβανόταν στην φράση δεν ξεκινούσε την κουβέντα με τους καλύτερους οιωνούς. Στην αρχική δειλή και κάπως απολογητική μου απάντηση –ότι είμαι από την Ελλάδα και δυστυχώς δεν μιλάω πολύ καλά τη γλώσσα– ο ταξιτζής ανταποκρίθηκε με αναπάντεχο ενθουσιασμό: «Εσένα είναι που πρέπει να στα πω, θα με καταλάβεις μια χαρά!». Και τελικά τον κατάλαβα. Ο βασιλιάς της Ισπανίας (και γαμπρός του τέως δικού μας), Χουάν Κάρλος, εν μέσω κρίσης –μιας κρίσης που σφίγγει μέρα με τη μέρα όλο και περισσότερο τη θηλιά στο λαιμό της χώρας του– ταξίδεψε με την πολυμελή του συνοδεία στη μακρινή Μποτσουάνα για να επιδοθεί στο αγαπημένο του σπορ: το κυνήγι ελεφάντων. Το χόμπι της δολοφονίας ζώων υπό εξαφάνιση ακούγεται πως κόστισε στο ισπανικό δημόσιο περίπου 30.000 ευρώ ανά άτομο. Το ταξίδι θα παρέμενε μυστικό αν ο Χουάν Κάρλος, για κακή του τύχη (δικής του και της κυβέρνησης Ραχόι), δεν είχε τραυματιστεί στο πόδι, γεγονός που επέβαλε την επείγουσα επιστροφή του για νοσηλεία. Συνέχεια ανάγνωσης

Η τυραννία της ασημαντότητας

Standard

του Μιχάλη Ματσα

Παρίσι, 20 Απριλίου 2012. Χάρη στο θεσμοθετημένο πλαίσιο για την αφισοκόλληση, κατά την προεκλογική εκστρατεία στη Γαλλία, οι αφίσες τοποθετούνται σε ειδικά σημεία, όπου κάθε υποψήφιος έχει ίσα δικαιώματα παρουσίας. Έτσι, δίνεται το δικαίωμα στον ψηφοφόρο να δει όλες τις αφίσες μαζί και φυσικά να κρίνει και να συγκρίνει.

Αν και δεν έχω διαβάσει ακόμα το βιβλίο του Νικόλα Σεβαστάκη Η τυραννία του αυτονόητου αυτός ο τίτλος μου ήρθε στο μυαλό όταν είδα για πρώτη φορά συγκεντρωμένες τις αφίσες των υποψηφίων στις γαλλικές προεδρικές εκλογές, συνδυασμένος με τον καστοριαδικό τίτλο Η άνοδος της ασημαντότητας. Είναι πραγματικά αξιοσημείωτη η έλλειψη έμπνευσης και φαντασίας που χαρακτηρίζει τις αφίσες, τα συνθήματα και τα σποτάκια των γαλλικών εκλογών. Λες και δεν απευθύνονται σε σκεπτόμενα άτομα, αλλά συμμετέχουν όλοι οι υποψήφιοι μαζί σε ένα παιχνίδι χιλιοειπωμένων στερεοτύπων, πολυδοκιμασμένων επικοινωνιακών συνταγών, με ντιζάιν, σκηνοθεσία και συνθήματα άλλης εποχής, χωρίς την παραμικρή διάθεση ανανέωσης ή τόλμης, τόσο που δίνουν μια ιδέα για το πώς θα μοιάζει και το μετεκλογικό πολιτικό σκηνικό. Συνέχεια ανάγνωσης

Το φαινόμενο Μελανσόν

Standard

Καθώς πλησιάζαμε προς τον σημερινό πρώτο γύρο των γαλλικών προεδρικών εκλογών, αναδεικνυόταν, όλο και περισσότερο, ένας παράγοντας με απρόβλεπτη δυναμική, ανατρέποντας πολλά δεδομένα: το «φαινόμενο Μελανσόν». Επιδιώκοντας να δώσουμε μια εικόνα αυτής της δυναμικής, που έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον για την Αριστερά όλης της Ευρώπης, δημοσιεύουμε  ένα κομμάτι από μια μεγάλη του συνέντευξη στο περιοδικό της Ηumanit­é (L’Humanité Dimanche, 2.4.2012), το άρθρο του δημοσιογράφου Αλαίν Ντυαμαίλ (Liberation, 29.3.2012, ακριβώς επειδή, παρά την κριτική του, είναι ενδεικτικό της δυναμικής Μελανσόν),  και αποσπάσματα από το άρθρο της Angelique Chrisafis, ανταποκρίτριας του Guardian  στο Παρίσι (Τhe Guardian, 6.4.2012).

   H αγάπη, μια ριζοσπαστική ιδέα

 από τη συνέντευξη του Ζαν-Λυκ Μελανσον στη Humanité

μετάφραση: Σωτήρης Κοσκολέτος

* Σε ποια μέτρα θα δώσετε προτεραιότητα, εάν κερδίσετε στις εκλογές του Μαΐου;

Όπως συμφωνήσαμε στο Μέτωπο της Αριστεράς, πρώτο μέτρο είναι η εκλογή μιας συντακτικής συνέλευσης που θα θέσει τέλος στην Πέμπτη Δημοκρατία, αυτή την ανανεούμενη κάθε πέντε χρόνια μοναρχία.

Έπειτα, μια σειρά από μέτρα με στόχο τη δημιουργία «ζωτικού κοινωνικού χώρου». Θα προχωρήσουμε στη θέσπιση συμβάσεων εργασίας αορίστου χρόνου για τους 800.000 εργαζόμενους με βραχυπρόθεσμες συμβάσεις στο δημόσιο τομέα. Θα σημάνει μια μεγάλη πρόοδο για όλους τους ανθρώπους, τη δυνατότητα εργασιακής ασφάλειας, σχεδιασμού της ζωής. Για τη χώρα σημαίνει αναθέρμανση της οικονομικής δραστηριότητας. Άλλο μέτρο είναι η αύξηση του κατώτατου μισθού στα 1.700 ευρώ το μήνα. Για χιλιάδες ανθρώπους αυτό θα μεταμορφώσει την καθημερινότητά τους. Αυτά τα μέτρα συνιστούν ταυτόχρονα φεμινιστική πολιτική: το 80% των μισθωτών που πληρώνονται με τον κατώτατο μισθό είναι γυναίκες, ενώ γυναίκες είναι και το 60% των επισφαλών εργαζομένων του δημόσιου τομέα.

Θα προχωρήσουμε επίσης στη συγκρότηση επιτροπής οικολογικού σχεδιασμού. Η πρώτη δουλειά της θα είναι η οργάνωση ενός δημόσιου διαλόγου για την πυρηνική ενέργεια, το μέλλον της οποίας θα αποφασιστεί σε δημοψήφισμα.

Έπειτα είναι το ζήτημα της Ευρώπης. Απορρίπτουμε το παρόν ασφυκτικό πλαίσιο. Προχωρούμε σε δημοψήφισμα για την τελευταία συμφωνία, τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης.

Τέλος, η αποχώρηση από το ΝΑΤΟ, απ’ το Μάιο κιόλας. Και βέβαια θα αποχωρήσουν τα στρατεύματά μας από το Αφγανιστάν. Θα προχωρήσουμε στη δημιουργία μιας νέας αντιπαγκοσμιοποιητικής συμμαχίας. […] Συνέχεια ανάγνωσης

Ο μεγάλος μας εθνικός ποιητής

Standard


του Αλαιν Ντυαμελ

Ο Ζαν Λυκ Μελανσόν γεννήθηκε στα εξήντα του. Προηγουμένως, δεν ήταν παρά ένα δεύτερο βιολί στους κόλπους του Σοσιαλιστικού Κόμματος, ταλαντούχος και ανικανοποίητος. Συμμετέχοντας πάντοτε στις  προσπάθειες να ενισχυθεί η αριστερή πτέρυγα του ΣΚ και απογοητευμένος πάντοτε, υπήρξε, περιέργως, ο βενιαμίν της Γερουσίας, σε μια θέση όπου εκτονωνόταν χωρίς να υπερβαίνει τα εσκαμμένα και εν συνεχεία μετριοπαθής και πιστός υπουργός της κυβέρνησης Ζοσπέν.

Τον πραγματικό του εαυτό τον ανακάλυψε στην καμπάνια του «Όχι» στο δημοψήφισμα του 2005 για το Ευρωσύνταγμα. Εκεί, στο πλευρό της Μαρί-Ζωρζ Μπυφέ και του Ολιβιέ Μπεζανσενό, ήταν αρχικά ο λιγότερο αναγνωρίσιμος, αλλά γρήγορα έγινε αυτός που συγκέντρωνε τα περισσότερα χειροκροτήματα. Η θυελλώδης ευγλωττία του, η αλαζονεία της ρητορικής του, οι οργισμένες καταγγελίες του γοήτευαν το κοινό. Ο πρώην τροτσκιστής, ο αιώνιος μαχητής, ο ανυπόμονος για το πεπρωμένο του πολιτικός ανήρ είχε αντιληφθεί πως το μέλλον του βρισκόταν εκεί, ως ηγετική μορφή της αντικαπιταλιστικής Αριστεράς. Ξεκίνησε από το Σοσιαλιστικό Κόμμα, ίδρυσε το Κόμμα της Αριστεράς, κατέκτησε το αξίωμα του υποψηφίου του Κομμουνιστικού Κόμματος για την προεδρία και, ξαφνικά, στην προεκλογική εκστρατεία για τις προεδρικές εκλογές του 2012, ο Ζαν Λυκ Μελανσόν έγινε επιτέλους ο Ζαν Λυκ Μελανσόν: ο πρώτος δημεγέρτης της Γαλλίας, ο μοδάτος αφοριστής, ο λαύρος εισαγγελέας της διαβόητης γαλλικής κοινωνίας, ο πιο ανελέητος  πολεμιστής. Η Γαλλία ξαναέβρισκε ένα από τα πιο δημοφιλή της πολιτικά αρχέτυπα: τον μεγάλο οργισμένο εθνικό ποιητή.

Δεν είναι τυχαίο ότι του Ζαν Λυκ Μελανσόν  του αρέσει να τελειώνει τις ομιλίες του με μερικές προσεκτικά διαλεγμένες παραγράφους του Βίκτωρα Ουγκώ. Η Γαλλία ανέκαθεν αναμίγνυε την πολιτική, την ιστορία και τη λογοτεχνία. Ο υποψήφιος του Αριστερού Μετώπου, καλλιεργημένος, οξύθυμος και μαχητικός, ανακαλύπτει εκεί τη φυσική πηγή της έμπνευσής του. Στα 1848, ο πιο δημοφιλής άνδρας της Γαλλίας ονομαζόταν Λαμαρτίνος.

Κατά τη διάρκεια της Δεύτερης Αυτοκρατορίας και στις απαρχές της Τρίτης Δημοκρατίας, η μορφή του Βίκτωρα Ουγκώ ακτινοβολούσε. Ο συγγραφέας, ο ποιητής ηγεμόνευε στη δημόσια σφαίρα. Με τα βιβλία του, τους στίχους του, τις εξορίες του, τις διαλέξεις του, τις παρεμβάσεις του στο Κοινοβούλιο, ο Βίκτωρ Ουγκώ κυριαρχούσε στη σκηνή του πολιτισμού και της πολιτικής, προσιτός και απροσμέτρητος, βλοσυρός και αψίκορος, ανυπέρβλητος κατήγορος, εκθαμβωτικός προπαγανδιστής, γενναιόδωρος και άδικος, οραματιστής και ονειροπόλος. Σε αυτή την παράδοση εγγράφεται και ο Ζαν Λυκ Μελανσόν, ακολουθώντας τα βήματά του.

Μπορεί, προφανώς, να επιχειρήσει κανείς δύο αναγνώσεις. Υπάρχει ο υποψήφιος, βρυχώμενος από κάθε βήμα,  θυελλώδης σε κάθε στούντιο, με το καταιγιστικό του ταμπεραμέντο, τα ασταμάτητα ξεσπάσματά του, τα χονδροειδή ευφυολογήματα και τις δυσάρεστες προσβολές. Δεν δείχνει επιείκεια για κανένα παρεκτός του εαυτού του. Αποκαλεί τον Φρανσουά Ολάντ «κυβερνήτη του θαλάσσιου ποδήλατου» (η πιο κακεντρεχής βρισιά της προεκλογικής εκστρατείας, όλων των υποψηφίων συμπεριλαμβανομένων), την Μαρίν Λε Πεν «ημίτρελη», τις γυναίκες δημοσιογράφους που έχουν την ατυχία να μην του αρέσουν «παπαγαλάκια», τους άντρες δημοσιογράφους που του αντιτίθενται «λακέδες». Επιπλέον, παριστάνει πως είναι ο ίδιος θύμα επιθέσεων και μετατρέπεται αυτομάτως στον μέγα διωκόμενο. Τόσο ώστε να κερδίζει πόντους, να ανεβαίνει στις δημοσκοπήσεις, να εντυπωσιάζει την κοινή γνώμη. Στη Βαστίλη, αν και έχασε στο επίπεδο του λόγου, κατάφερε ωστόσο  να συγκεντρώσει το πιο γιγάντιο πλήθος που έχουμε δει από την εποχή των περίφημες διαδηλώσεις στις μεγάλες απεργίες του 1995. Συνέχεια ανάγνωσης

Αυτός που ξεσηκώνει τα πλήθη

Standard

της Angelique Chrisafis

μετάφραση: Στρ. Μπουλαλάκης

Σε μια συγκέντρωση όπου δεν έπεφτε καρφίτσα, σε μια αγροτική πόλη της κεντρικής Γαλλίας, ένα ξαναμμένο πλήθος ύψωνε τις γροθιές του φωνάζοντας: «Αντισταθείτε! Αντισταθείτε!». Στη σκηνή, με τα χέρια ανοιχτά, με τον ιδρώτα να ρέει στο μέτωπό του, εμφανίστηκε ο χαρισματικός, ο φλογερός και αταλάντευτος αριστερός, ο κατά κοινή ομολογία καλύτερος ρήτορας της προεκλογικής εκστρατείας. «Η Γαλλική Επανάσταση του 1789 δεν έχει χάσει την προωθητική της δύναμη», βρυχήθηκε ο Ζαν-Λυκ Μελενσόν, ο λάτρης της ποίησης, ο αντικαπιταλιστής αγωνιστής που εφορμά σαν ταύρος στην πολιτική σκηνή:  «Αν η Ευρώπη είναι ένα ηφαίστειο, η Γαλλία αποτελεί τον κρατήρα όλων των ευρωπαϊκών επαναστάσεων!».

Αναμειγνύοντας την μπρούτα οργή με θανατηφόρα καυστικά σχόλια για την πολιτική τάξη της Γαλλίας, ο Μελενσόν ξεσηκώνει το πλήθος με την υπόσχεση μιας εξέγερσης των πολιτών, που θα συντρίψει την αριστοκρατία και τα προνόμια. Εκατοντάδες που δεν χωρούσαν στην αίθουσα στέκονταν, παρά το κρύο, στο πάρκινγκ, παρακολουθώντας ζωντανά την ομιλία από μια βιντεοοθόνη, ανεμίζοντας κόκκινα λάβαρα και γαλλικές σημαίες. «Καλώς ήλθατε στη Mélenchon-mania», έγραφε το πανώ που κρατούσε μια φοιτήτρια, που μετείχε για πρώτη φορά σε συγκέντρωση. […]

Οι υποστηρικτές του λένε ότι ενσαρκώνει τη μεγάλη ελπίδα για μια επανάσταση που θα τσακίσει τους τραπεζίτες και θα αλλάξει το πρόσωπο της Ευρώπης, επαναπροσδιορίζοντας την αριστερή πολιτική. Οι επικριτές του λένε οι υποσχέσεις του θα οδηγήσουν τη Γαλλία στη χρεοκοπία. Η Λωρένς Παριζό, επικεφαλής των εργοδοτικών οργανώσεων, παρομοίασε τον Μελενσόν με τους επαναστάτες θιασώτες της γκιλοτίνας, την αιματοβαμμένη εποχή της Τρομοκρατίας. […]

Ο Μελενσόν [παρά την προπαγάνδα Σαρκοζύ, που εμφανίζει τον μετριοπαθή Ολάντ όμηρο των ιδεών του σκληροπυρηνικού υποψηφίου της Αριστεράς] δεν έχει καμία πρόθεση να κάνει πιο χλιαρή την εκστρατεία του ή να μετριάσει την οργή του: «Δεν μπορείς να παρουσιάσεις ένα πρόγραμμα σαν το δικό μας με το πρόσωπο ενός μικρού αγοριού που μόλις έχει μεταλάβει την πρώτη του θεία κοινωνία»,  μας λέει. Και εκείνη τη στιγμή το τρένο του φτάνει στον επόμενο σταθμό της περιοδείας του.
«Εμπρός, φίλοι!», φωνάζει στο επιτελείο του, καθώς αποβιβάζονται στην αποβάθρα.

Πώς φτάσαμε στην 21η Απριλίου

Standard

Ο ρόλος των Αμερικανών, το παλάτι, οι συνταγματάρχες και οι στρατηγοί

του Κώστα Παπαϊωάννου

Μακαρέζος, Παπαδόπουλος, Παττακός

Από τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης απαντήθηκαν δύο βασικά ερωτήματα: Επανάσταση ή πραξικόπημα; Διαρκές ή στιγμιαίο το αδίκημα της εσχάτης προδοσίας; Οι απαντήσεις είναι γνωστές. Ήταν πραξικόπημα… γι’ αυτό και δικάστηκαν 21 επίορκοι αξιωματικοί, που τα κατάφεραν (μόνοι τους!) να πάρουν την εξουσία. Και ήταν στιγμιαίο, γι’ αυτό και δεν δικάστηκαν 139 ευυπόληπτοι πολίτες οι οποίοι επάνδρωσαν τις χουντικές «κυβερνήσεις». Αναπάντητο έμενε το κύριο ερώτημα: Ήταν καθαρά ελληνική υπόθεση ή μια δικτατορία made in USA — η πρώτη σε ευρωπαϊκή χώρα; Τα όσα είχαν προηγηθεί είναι γνωστά:

1964. Φεβρουάριος. Εκλογές. Η Ένωσις Κέντρου (ΕΚ) με τον Γ. Παπανδρέου θριαμβεύει: 52,72% και 171 βουλευτές.

1964. Μάρτιος. Ο εικοσιτετράχρονος Κωνσταντίνος διαδέχεται στο θρόνο τον εκλιπόντα πατέρα του Παύλο.

1965. Ιούλιος. Ο Κωνσταντίνος ανατρέπει την κυβέρνηση Παπανδρέου. Οι αποστάτες στην εξουσία.

1966. Δεκέμβριος. Ο Κωνσταντίνος «τελειώνει» την κυβέρνηση των αποστατών, σχηματίζοντας ακόμη μια βασιλική κυβέρνηση με εξωκοινοβουλευτικά πρόσωπα υπό τον τραπεζίτη Ι. Παρασκευόπουλο. Σ’ αυτή τη λύση είχαν συμφωνήσει η ΕΚ (Γ. Παπανδρέου) και η ΕΡΕ (Π. Κανελλόπουλος), αφού στόχος ήταν οι εκλογές σε εύλογο χρονικό διάστημα.

Το πρώτο κρίσιμο τετράμηνο του 1967

Το πρώτο τετράμηνο του 1967, η κατάσταση που επικρατούσε στη χώρα ήταν εντελώς ασυνήθιστη:

* Ενώ βαδίζαμε προς τις κάλπες, η «εκτροπή» συζητιόταν ευρύτατα και ανοικτά: από τον βασιλιά ως τον Καραμανλή (στο Παρίσι) και από τον «θεωρητικό της δικτατορίας» Σάββα Κωνσταντόπουλο ως μια σειρά βασικών στελεχών της ΕΡΕ, συζητούσαν –μήνες τώρα– για μια δικτατορία, λες και ήταν το πιο φυσικό πράγμα στον κόσμο!

* Ειδικά ο βασιλιάς ετοιμαζόταν για μια νομότυπη λύση (αναστολή ορισμένων άρθρων του Συντάγματος, όπως προβλεπόταν σε περίπτωση «εσωτερικού κινδύνου» που προϋπέθετε συγκατάθεση του πρωθυπουργού) ή για ένα κανονικό στρατιωτικό πραξικόπημα.

* Ο στρατός έβλεπε ότι είχε έρθει η ώρα του να παρέμβει στις πολιτικές εξελίξεις — και… πολύ είχε αργήσει! Από τη μια ήταν ο αρχηγός ΓΕΣ Γρ. Σπαντιδάκης που με τους βασιλικούς στρατηγούς είχε έτοιμα τα σχέδια επέμβασης, από την άλλη μια ομάδα συνταγματαρχών-λοχαγών με έδρα την ΚΥΠ, ετοίμαζε τη δική της δικτατορία τουλάχιστον για μια δεκαετία.

* Οι Αμερικανοί παρακολουθούσαν με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και ανάλογη προσοχή τις εξελίξεις. Η όποια παρέμβαση, του βασιλιά, του στρατού, περνούσε υποχρεωτικά από τη δική τους έγκριση, αφού είχαν αναλάβει την κηδεμονία της χώρας από τους Άγγλους ακριβώς είκοσι χρόνια πριν. Όλο το δυναμικό είχε δραστηριοποιηθεί:

Πρεσβεία: Πρέσβης Φ. Τάλμποτ, επιτετραμμένος Ν. Άνσουτζ· άλλα σημαντικά πρόσωπα: Κέυ Μπράκεν, Ρ. Μακλέλαν, Μ. Τόμπσον, γραμματέας Ρόμπερτ (Μπομπ) Κήλυ (μετέπειτα πρέσβης επί ΠΑΣΟΚ: 1985-89), β΄ γραμματέας Τζ. Ντέυ, ακόλουθος Άμυνας Μάρσαλ, στρατιωτικός ακόλουθος Κ. Γουίλιαμς (βοηθός: Τζ. Λίπστικ), ναυτικός ακόλουθος Α. Σίνγκλερ, αεροπορικός ακόλουθος Ρ. Γουέστεμπυ. «Σταθμός» της CIA: «σταθμάρχης» Τζακ Μώρυ, υπαρχηγός Χ. Γκρην. Αποστολή: υποστράτηγος Σ. Ήτον.

Μέσα στο κλίμα της αντικομουνιστικής υστερίας που επικρατούσε, ένα «πρόβλημα» προβαλλόταν για να δικαιολογηθεί η προετοιμαζόμενη «εκτροπή»: η επάνοδος «των Παπανδρέου» στην εξουσία! Όλες οι προβλέψεις έδειχναν ότι η ΕΚ θα θριάμβευε στις εκλογές, όποτε κι αν γίνονταν, κάτι που… κανένας δεν ήθελε! Και το πρόβλημα δεν ήταν ο ογδοντάχρονος Γ. Παπανδρέου αλλά ο γιος του, Ανδρέας, επικεφαλής της αριστερής πτέρυγας της ΕΚ που έδειχνε τάσεις αυτονομίας, έντονο αντιαμερικανισμό και θα μπορούσε –έλεγαν– ακόμα και να συγκυβερνήσει με την ΕΔΑ! Ανάκτορα και Αμερικανοί δικαιολογημένα αγανακτούσαν: Είδαμε και πάθαμε (και… ακριβοπληρώσαμε) για να τους ξεφορτωθούμε, τώρα θα τους ξαναβρούμε μπροστά μας; έλεγαν. Δύο λύσεις συζητιόνταν και εξετάστηκαν προσεκτικά. Η πρώτη ήταν η παρέμβαση στις εκλογές, με χρηματοδότηση προεκλογικά βουλευτών ή κομμάτων.

Λύση πρώτη: παρέμβαση στις εκλογές με χρηματοδότηση βουλευτών ή κομμάτων

11.2. Ο «σταθμάρχης» Μώρυ έπεισε τον πρέσβη Τάλμποτ να προτείνει στην Ουάσιγκτον μια τέτοια παρέμβαση. «Σε αντίθεση με προηγούμενες επιχειρήσεις του παρελθόντος που επικεντρώθηκαν στην ΕΔΑ», τώρα στόχος ήταν «να περιοριστεί η επιρροή και η ισχύς που προσπαθεί να αποκτήσει ο Α. Παπανδρέου με την υποστήριξη ορισμένων ανταγωνιστικών στοιχείων της ΕΚ, της ΦΙΔΗΚ (το κόμμα των “αποστατών”), της ΕΡΕ και των Ανεξάρτητων». Τις λεπτομέρειες θα ετοίμαζε ο «σταθμός». Η «επιχείρηση» θα στοίχιζε 100.000 δολάρια που θα χειριζόταν ο Τζ. Ντέυ από την πρεσβεία και ο Τζωρτζ Ιωαννίδης από το «σταθμό».

28.2. Ο Τάλμποτ ενημέρωσε το Στ. Ντηπάρτμεντ ότι ο Κωνσταντίνος τον ρώτησε, για πρώτη φορά ευθέως, ποια θα ήταν η αντίδραση των ΗΠΑ σε περίπτωση πραξικοπήματος.

8.3. και 13.3. Η αρμόδια για τέτοιες «επιχειρήσεις» «Επιτροπή 303» του Λευκού Οίκου μετά από δυο συνεδριάσεις απορρίπτει την πρόταση Τάλμποτ-Μώρυ.

16.3. Ο Τάλμποτ παίρνει και εγγράφως την απάντηση της Ουάσιγκτον. Μαζί και την απάντηση στην απορία του βασιλιά για τα σχέδιά του, «τον κίνδυνο μιας στρατιωτικής δικτατορίας, εάν η τάση του Ανδρέα φαινόταν μη αναστρέψιμη». Η απάντηση ήταν σαφέστατη: «Η πρόληψη μιας τέτοιας εξέλιξης θα έπρεπε να γίνει μέσω διπλωματικής πειθούς και όχι με κάποια μυστική επιχείρηση».

Λύση δεύτερη: στρατιωτικό πραξικόπημα πριν από τις εκλογές.

Η δεύτερη λύση ήταν η ρεαλιστική παρέμβαση με στρατιωτικό πραξικόπημα πριν από τις εκλογές.

29.3.Ο Κωνσταντίνος λέει ξεκάθαρα στον Τάλμποτ ότι βρισκόταν σε δίλημμα «ανάμεσα στην παράδοση της χώρας στους Παπανδρέου και την επιβολή δικτατορίας πριν ή αμέσως μετά τις εκλογές», και τον ρωτούσε αν «θα μπορούσε να υπολογίζει στην βοήθεια των ΗΠΑ σε περίπτωση που αναγκαζόταν να προχωρήσει σε εκτροπή» — για την ακρίβεια, αν θα είχε «σαφή αμερικανική υποστήριξη για την επιβολή δικτατορίας».

30-31.3. Βλέποντας ότι αγριεύουν τα πράγματα, ο αμερικανός πρέσβης απέφυγε ν’ απαντήσει στο βασιλιά αλλά έστειλε δύο επιστολές στο Στέητ Ντηπάρτμεντ, περιγράφοντας αναλυτικά την κατάσταση και ζητώντας συγκεκριμένες οδηγίες. Μαζί με τη δεύτερη επιστολή έστειλε και δύο υπομνήματα που είχε ετοιμάσει ο Ντέυ (υπό την καθοδήγηση του Άνσουτζ) με αντικείμενο «το πρόβλημα Α. Παπανδρέου». Η άποψη που διατυπωνόταν ήταν ότι… δεν υπάρχει λύση. «Εν κατακλείδι», έλεγε το υπόμνημα, «δεν βλέπουμε κάποιο πραγματικά αξιόπιστο τρόπο ανάσχεσης του Ανδρέα».

3.4. απάντηση του Στ. Ντηπάρτμεντ έφτασε στην πρεσβεία την ίδια μέρα που ορκιζόταν νέα κυβέρνηση (της ΕΡΕ με πρωθυπουργό τον Π. Κανελλόπουλο) και ήταν θετική: άναβε το «πράσινο φως» των Αμερικανών για το πραξικόπημα του βασιλιά! Συγκεκριμένα:

* Στην Αθήνα, ο Π. Κανελλόπουλος ανέτρεψε την κυβέρνηση Παρασκευόπουλου, όπως ακριβώς είχε κάνει με την κυβέρνηση των αποστατών: αποσύροντας τη στήριξη της ΕΡΕ. Εδώ, αφορμή ήταν μια τροπολογία την οποία κατέθεσε η ΕΚ στη Βουλή για να καλυφθεί προεκλογικά ο Α. Παπανδρέου (όταν δεν θα ήταν βουλευτής) και να μη συλληφθεί. Ύστερα από συσκέψεις με τους πολιτικούς αρχηγούς (30.3-1.4) και με δικούς του ανθρώπους (2.4), ο βασιλιάς όρκισε κυβέρνηση Κανελλόπουλου (3.4), δυναμιτίζοντας ακόμα περισσότερο το πολιτικό κλίμα.

* Στην Ουάσιγκτον δεν χρειάστηκαν και πολύ για να μελετήσουν επιστολές και υπομνήματα. Οι αξιωματούχοι του Στ. Ντηπάρτμεντ Σ. Ρόκγουελ και Ντ. Μπρούστερ, υπεύθυνοι «για την πολιτική των ΗΠΑ έναντι της Ελλάδος», συνεργάστηκαν με έναν ακόμη αρμόδιο, τον Τζ. Όουενς, για να συντάξουν την απάντηση στον Τάλμποτ. Το προσχέδιο ετοίμασε ο Μπρούστερ και ήταν πάνω-κάτω σύμφωνο με τα ως τότε γνωστά. Στην παράγραφο 2, ο Μπρούστερ σημείωνε: «Θα τείναμε να προειδοποιήσουμε πιο έντονα εναντίον πιθανής συνταγματικής εκτροπής. Βάθος ελληνικού αισθήματος ενάντια σε τέτοια κίνηση, θα έπρεπε να ζυγιστεί πιο προσεκτικά από βασιλιά. Ανδρέας ως “μάρτυρας”, με μηχανισμό Λαμπράκη να τον στηρίζει πλήρως, θα ήταν πολύ δύσκολος αντίπαλος. Ως θέμα αρχής, ασφαλώς, ΗΠΑ θα ήταν αντίθετες σε εξωκοινοβουλευτική κίνηση».

* Ο Ρόκγουελ προσέθεσε στο σημείο αυτό, με τη δική του γραφομηχανή, μια φράση-κλειδί: «Πρέπει να τονίσετε θέση ότι αντίδραση ΗΠΑ σε τέτοια περίπτωση δεν μπορεί να καθοριστεί εκ των προτέρων, αλλά θα εξαρτηθεί από συνθήκες εκείνης της στιγμής».

Όπως έλεγε ο Κήλυ, «αυτή η πρόταση “μ’ έκανε να βγω από τα ρούχα μου”», γιατί «στην ουσία ακύρωνε όλη την υπόλοιπη θέση του Yπουργείου Εξωτερικών και αδιαφορούσε πλήρως στο αίτημα του βασιλιά για συμβουλή». Άλλωστε, «ο βασιλιάς Κωνσταντίνος ήταν πολύ πιο έξυπνος απ’ όσο θεωρούνταν» και «αντιλήφθηκε ότι του είχαν δώσει μια μη απάντηση». Στην πραγματικότητα ήταν –με τα δεδομένα της στιγμής– το πιο καθαρό o.k. των Αμερικανών για τη δικτατορία του βασιλιά. Του έλεγαν ότι δεν μπορούν προκαταβολικά να του πουν το ναι, δεν του έλεγαν όχι (όπως έκαναν ως τότε) και τον συμβούλευαν να κινηθεί στις κατάλληλες συνθήκες, αφήνοντας ίσως ανοιχτό μόνο το ενδεχόμενο να βγάλουν την ουρά τους απέξω σε περίπτωση αποτυχίας…

Ρόμπερτ Κήλυ

8.4. Ο Τάλμποτ ενημέρωσε τον βασιλιά για την απάντηση της Ουάσιγκτον κι αυτός (λιγότερο ή περισσότερο ή καθόλου έξυπνος) «απάντησε με ευχαριστίες» (!) και –πολύ φυσιολογικά, μετά τη συγκατάθεση– ζήτησε «αμερικανικές διαβεβαιώσεις» πριν κινηθεί. Δηλαδή, προστασία της Ελλάδος «από τους βόρειους γείτονές της», «παρεμπόδιση της Τουρκίας να εκμεταλλευτεί στην Κύπρο της δυσκολίες της Ελλάδος» και προστασία «από τη διείσδυση των κομμουνιστών, σαν κι εκείνη που παραλίγο να πετύχει τη δεκαετία του ’40»! Στοιχειωδώς απαραίτητα όλα αυτά πριν από ένα πραξικόπημα…

13.4. Βλέποντας να σφίγγουν τα πράγματα, ο Τάλμποτ έστειλε προσωπική επιστολή στον υπουργό Εξωτερικών Ντιν Ρασκ κάνοντας μια ολοκληρωμένη παρουσίαση της κατάστασης, όπως εκείνος την έβλεπε, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Με θλίψη σας αναφέρω πως ήλθεν η ώρα να υψώσω προειδοποιητικά σήματα από την Ελλάδα για επικείμενη θύελλα»! Αισθανόταν ότι «έρχεται το χάος» και η χώρα «οδηγείται σε μια άγρια επιλογή ανάμεσα στη δικτατορία και στις επιθέσεις υπό την καθοδήγηση του Α. Παπανδρέου εναντίον της μοναρχίας και των συμμαχιών της Ελλάδος με ξένες δυνάμεις». «Πώς να ξεφύγουμε από τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη;» διερωτάτο και, για να δώσει μεγαλύτερη έμφαση, ζήτησε να πάει ο ίδιος στην Ουάσιγκτον για προσωπική ενημέρωση «προτού φτάσουμε στο σημείο των αποφάσεων» που, όπως έλεγε, έπρεπε να είναι άμεσες. Το Στ. Ντηπάρτμεντ απάντησε αρνητικά στην επίσκεψη (!), λέγοντας στον κατάπληκτο πρέσβη ότι ο Ρασκ δεν ευκαιρούσε να τον δει λόγω ανειλημμένων υποχρεώσεων! Θα του έστελναν γραπτή απάντηση…

14.4.Αιφνιδιαστικά, ο Κανελόπουλος διαλύει τη Βουλή και προκηρύσσει εκλογές για τις 28 Μαΐου. Η αντίστροφη μέτρηση για το πραξικόπημα αρχίζει…

20.4.Ο Τάλμποτ λαμβάνει επιτέλους την απάντηση που περιμένει. Ο υφυπουργός Εξωτερικών Λ. Μπατλ του έλεγε να επικοινωνήσει αμέσως με τον Γ. Παπανδρέου και να του προτείνει έναν συμβιβασμό με τα ανάκτορα: ο Κωνσταντίνος θα εγγυάτο ότι δεν επρόκειτο να συλληφθεί ο Ανδρέας, και ο Γ. Παπανδρέου θα δεσμευόταν ότι αν κέρδιζε τις εκλογές θα έβαζε υπουργούς Άμυνας και Εξωτερικών πρόσωπα κοινής εμπιστοσύνης με τα ανάκτορα και δεν θα έκανε μεγάλες αλλαγές στο στράτευμα. Το μήνυμα έφτασε τη νύχτα και διαβάστηκε το πρωί της 21ης Απριλίου· ήταν πια αργά: τα τανκς είχαν βγει — μόνο που δεν ήταν του βασιλιά! Ήταν των «μικρών» αξιωματικών,με μια τρόικα επικεφαλής: Γ. Παπαδόπουλος (ο ιθύνων νους) και Ν. Μακαρέζος, συνταγματάρχες, Στ. Παττακός, ταξίαρχος.

***

Η μοιραία 20ή Απριλίου: στρατηγοί και συνταγματάρχες

Η 20ή Απριλίου ήταν η μοιραία μέρα. Στρατηγοί και συνταγματάρχες, συνεδρίασαν και πήραν τις οριστικές αποφάσεις τους, λες και κάποιο αόρατο χέρι τους καθοδηγούσε…

* Τo πρωί, οι στρατηγοί: Μετά τη συνεδρίαση του Ανωτάτου Στρατιωτικού Συμβουλίου (9 π.μ.-12 μ.), παρέμειναν τέσσερις από τους δέκα αντιστράτηγους και ύστερα από πεντάωρη (παράνομη) σύσκεψη, αποφάσισαν ο Α/ΓΕΣ να ενημερώσει τον βασιλιά για την απόφαση «να κινηθεί ο στρατός» μόλις έδινε εκείνος την εντολή. Πρώτη ημερομηνία η Μ. Τρίτη (25.4.. Ήταν οι Γρ. Σπαντιδάκης, Οδ. Αγγελής, Γ. Ζωιτάκης, Κ. Κόλλιας, Β. Μαράντος, Χ. Παπαδάτος.

* Το απόγευμα, οι συνταγματάρχες: Συγκεντρώθηκαν στο σπίτι του Μ. Μπαλόπουλου, στη Ν. Σμύρνη (Γ. και Κ. Παπαδόπουλος, Παττακός, Μακαρέζος, Ιωαννίδης, Λαδάς, Ρουφογάλης, Ασλανίδης, Λέκκας, Σταματελόπουλος, Γκαντώντας, Καραμπέρης, Μέξης, Αναστασόπουλος), ειδοποιήθηκαν για την απόφαση των στρατηγών από τον Ζωιτάκη και αποφάσισαν να κινηθούν αμέσως. Μία ώρα μετά τα μεσάνυχτα άρχισαν να βγαίνουν τα τανκς. Η πολυσυζητημένη δικτατορία ήταν γεγονός…

* Τα πράγματα ξεκαθάρισαν γρήγορα. Ο Α/ΓΕΣ προσχώρησε αμέσως, ο βασιλιάς τους αναγνώρισε και τους όρκισε (η πρώτη «κυβέρνηση» ήταν βασιλοχουντική, με «πρωθυπουργό» τον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου Κ. Κόλλια και πέντε αεροπαγίτες!), οι Αμερικανοί έδωσαν τις ευλογίες τους… Σε ένα υπόμνημα που συνέταξε ο Κήλυ, λίγα εικοσιτετράωρα μετά το πραξικόπημα, έλεγε ότι θα μπορούσαν άμεσα να διώξουν τη χούντα. «Θα μπορούσαμε να ανατρέψουμε το καθεστώς απλώς και μόνο κουνώντας το δάκτυλό μας», έγραψε, κι ο Τάλμποτ που το διάβασε είχε μια απορία: «Εδώ λέτε κουνώντας το δάχτυλό μας. Τι ακριβώς σημαίνει αυτό;».

Ο αιφνιδιασμός των Αμερικανών

Το εντυπωσιακό είναι ότι ο Αμερικανοί που περίμεναν το πραξικόπημα του βασιλιά, το οποίο επίσημα είχαν εγκρίνει, έδειξαν να αιφνιδιάζονται από τη χούντα των συνταγματαρχών — κυριολεκτικά πιάστηκαν στον ύπνο!

* Τον Τάλμποτ τον ξύπνησε στις 3 το πρωί ο ανιψιός του Π. Κανελλόπουλου, Δ. Λιβανός, χτυπώντας την πόρτα της πρεσβευτικής κατοικίας για να του πει ότι ο πρωθυπουργός είχε συλληφθεί από στρατιωτικούς.

* Τον Κήλυ τον πληροφόρησε ο γιος του, την ώρα που έκανε ντους, για να του πει ότι δεν είχε σχολείο και ότι τανκς κυκλοφορούσαν στην Κηφισίας. φυγε τρέχοντας για την πρεσβεία αλλά στο μπλόκο των Αμπελοκήπων τον σταμάτησαν: δεν τον άφησαν, όπως και άλλους ξένους διπλωμάτες, να περάσει…

*Τον Μώρυ δεν ξέρουμε ποιος τον ξύπνησε και ποια ώρα ακριβώς, αλλά βρέθηκε στο ίδιο μπλόκο με τον Κήλυ. Βλέποντας ότι Αμερικανοί με στολή περνούσαν από το μπλόκο, γύρισε σπίτι του έβαλε (με δυσκολία είναι η αλήθεια) μια παλιά στολή αξιωματικού που είχε και πέρασε μια χαρά. (Εδώ που τα λέμε, τι να έλεγε στον επικεφαλής λοχαγό, ότι είναι ο «σταθμάρχης της CIA»; Θα τον μπαγλάρωναν!..)

* Στην Ουάσινγκτον, ο διευθυντής της CIA Ρ. Χελμς ήταν έξαλλος: Μα, να γίνει πραξικόπημα στην Ελλάδα και να μην το πάρουν χαμπάρι;

Για τους στρατηγούς ήξεραν τα πάντα: «Ήμασταν πλήρως ενημερωμένοι, μέχρι και την παραμικρή λεπτομέρεια: τα κωδικά ονόματα, τους στόχους της επιχείρησης, τους επικεφαλής, τα μέσα που διέθεταν κτλ» σημείωνε ο Κήλυ.

Για τους συνταγματάρχες; Φαίνεται ότι θα μπορούσε να πει κανείς το ίδιο: ήξεραν ονόματα, βαθμούς, θέσεις όπου υπηρετούσαν, ποιοι συμμετείχαν στις συσκέψεις, τι λεγόταν σ’ αυτές, ότι ο Γ. Παπαδόπουλος ήταν επικεφαλής κλπ. Με κάθε λεπτομέρεια. Ο αρμόδιος στο Στ. Ντηπάρτμεντ για τη λήψη και ανάλυση των πληροφοριών που έφταναν από την Ελλάδα, Χ. Λαγουδάκης, έλεγε ότι «από τις 19 Ιουνίου 1965 είχε λάβει περίπου δεκαπέντε αναφορές της CIA από διάφορες πηγές» για την «συνωμοτική ομάδα» Παπαδόπουλου που ήταν έτοιμη να κάνει πραξικόπημα. Τελευταία αναφορά: 23.1.67.

Ο Λαγουδάκης βλέπει, από κει και πέρα, να περνάνε οι μέρες χωρίς ενημέρωση και στις 6 Φεβρουαρίου κρούει τον κώδωνα του κινδύνου στους ανωτέρους του, τον γνώριμό μας Ντ. Μπρούστερ και τον Φ. Στόνταρντ: Σταμάτησαν οι πληροφορίες, τι συμβαίνει; «Επειδή οι κύκλοι των Ανακτόρων και του Στρατού ανησυχούν για το ενδεχόμενο νίκης του Παπανδρέου στις εκλογές του Μαΐου», τους γράφει, «θα ήταν χρήσιμο να έχουμε περισσότερες πληροφορίες για αυτή την ομάδα, που μπορεί ενδεχομένως να ετοιμάζει πραξικόπημα. Ίσως θα ήταν φρόνιμο να γίνουν διακριτικές έρευνες από την CIA και το Πολιτικό Τμήμα» (της πρεσβείας). Τι άλλο να πει, δηλαδή;

Η σαφής αυτή προειδοποίηση φαίνεται να αγνοήθηκε. Άλλη αναφορά, επίσημα τουλάχιστον, δεν στάλθηκε (και κανένας δεν νοιάστηκε γι’ αυτό, καμία έρευνα δεν έγινε, κανένας δεν διερωτήθηκε τι έγιναν εκείνοι οι δραστήριοι συνταγματάρχες), ή στάλθηκε και απεκρύβη, αφού μια σειρά εγγράφων της CIA αυτής της περιόδου παραμένουν στο σκοτάδι: δεν αποχαρακτηρίστηκαν ακόμα. Ο Κήλυ είναι σαφής: «Δεν πιστεύω ότι οι πραγματικές εκθέσεις της CIA θα αποκαλυφθούν ποτέ», ενώ ο επιμελητής των Αμερικανικών Αρχείων Τζιμ Μίλερ, ο οποίος μελέτησε την περίοδο 1964-68, ταξινόμησε τα έγγραφα και ετοίμασε για έκδοση έναν τόμο που την έκδοσή του την είχε μπλοκάρει αρχικά η CIA (τίτλος: Εξωτερικές σχέσεις των ΗΠΑ: 1964-68, τόμος ΧVI: Κύπρος, Ελλάδα, Τουρκία), είναι πιο αισιόδοξος: θα βγουν αλλά μετά από πενήντα χρόνια!

Η ουσία είναι ότι οι Αμερικανοί που παρακολουθούσαν και κατεύθυναν τη χούντα των στρατηγών, δεν μπορεί, για ένα δίμηνο, να αγνόησαν τους –το ίδιο έτοιμους για πραξικόπημα– συνταγματάρχες και να κάνουν ότι δεν τους ξέρουν. Αν δεν τους γνώριζαν, δεν θα τους αναγνώριζαν — και μάλιστα αμέσως! Στην Ελλάδα του ’67, χωρίς την έγκριση των Αμερικανών δεν μπορούσε να κινηθεί ούτε πατίνι, όχι τανκς. Όπως δεν μπορούσε να γίνει πραξικόπημα σε χώρα του ΝΑΤΟ, με νατοϊκό Σχέδιο («Προμηθεύς»-«Ιέραξ ΙΙ») και να το αγνοεί η Ατλαντική Συμμαχία ή να κάνει πραξικόπημα ο Γ. Παπαδόπουλος, σύνδεσμος για χρόνια της ΚΥΠ με την CIA, εν αγνοία της Υπηρεσίας.

***

O ρόλος των ελληνοαμερικανών πρακτόρων της CIA

Με την πάροδο του χρόνου, το ζητούμενο δεν ήταν αν οι Αμερικανοί βρίσκονταν πίσω από το πραξικόπημα του ’67, αλλά ποιοι Αμερικανοί; Η πρεσβεία; Η CIA; Η Στρατιωτική Αποστολή; Σ’ αυτό τον προβληματισμό, ήρθε να προστεθεί και μια υποκατηγορία: οι ελληνοαμερικανοί πράκτορες της CIA.

Ο πρέσβης Φ. Τάλμποτ

Ο Τάλμποτ λέει: «Υπήρχαν ορισμένοι Ελληνοαμερικανοί στον “σταθμό” του Μώρυ για τους οποίους δεν μπορώ να είμαι βέβαιος ότι δεν είχαν καμία ανάμειξη. Τόσο ο Μώρυ, όσο και η γυναίκα του (!) ήταν πολύ αντίθετοι στον Ανδρέα και σε κάθε κρίσιμο επεισόδιο τάσσονταν υπέρ μιας δυναμικής αμερικανικής παρέμβασης στην Ελλάδα. Δεν μπορώ να ξέρω το έκαναν χωρίς να το γνωρίζω».

Ο Κήλυ αναρωτιέται μήπως «κάποια χαμηλόβαθμα στελέχη της CIA στην Αθήνα είχαν πληροφορηθεί εκ των προτέρων για το πραξικόπημα Παπαδόπουλου και δεν είπαν τίποτε στους ανωτέρους τους» και απαντά ξεκάθαρα: «Ναι, θα ήταν δυνατό… Η CIA είχε πολύ στενή σχέση συνεργασίας με την ελληνική ΚΥΠ, και οι πρωτεργάτες του “πραξικοπήματος των συνταγματαρχών”, είχαν υπηρετήσει στην ΚΥΠ, είχαν συνεργαστεί με τους Αμερικανούς συναδέλφους τους μέσα στα χρόνια, συγκεκριμένα ο ίδιος ο Παπαδόπουλος, ο Μακαρέζος, ο Ρουφογάλης, ο Χατζηπέτρος, ο Ιωαννίδης και άλλοι. Η ελληνική ΚΥΠ ήταν κατά κύριο λόγο στρατιωτικής φύσης υπηρεσία και οι σχεδιαστές του πραξικοπήματος ήταν αξιωματικοί που ο κύριος προσανατολισμός τους ήταν στον τομέα των πληροφοριών […]. Ο σταθμός της αμερικανικής CIA ήταν γεμάτος με Ελληνοαμερικανούς υπαλλήλους που συμμερίζονταν ένα μίσος για τον Α. Παπανδρέου και για όλα όσα εκπροσωπούσε, που ήταν ακροδεξιού προσανατολισμού και ολόψυχα υπέρ του πραξικοπήματος του Παπαδόπουλου όταν συνέβη και που έχουν παραμείνει ένθερμοι απολογητές του από τότε και μετά».

Όπως άρχισε να αποκαλύπτεται μετά τις έρευνες για τη δολοφονία του Κέννεντυ, στους κόλπους της CIA λειτουργούσε μια «ελληνική μαφία» από ελληνοαμερικανούς πράκτορες, μεγάλη και τρανή! Την εποχή του πραξικοπήματος: Συνέχεια ανάγνωσης