Σχετικά με τη Συρία

Standard

του Αλεν Γκρες

μετάφραση: Μαρία Καλαντζοπούλου

Αφίσα του freestyle (Μichael Thompson) από το flickr

Την εξέγερση στη Συρία τη γέννησαν οι ίδιες αιτίες που προκάλεσαν τα

κινήματα αμφισβήτησης, από το Μαρόκο μέχρι το Ιράκ:

* η απόρριψη ενός αυταρχικού καθεστώτος, της απόλυτης εξουσίας του κράτους και των κρατικών δυνάμεων καταστολής, καθώς και της θεσμοποίησης των βασανιστηρίων

* η εκτεταμένη διαφθορά –το οικονομικό άνοιγμα (που εν πολλοίς ενθαρρύνεται από τη Δύση) που οδήγησε στην οικειοποίηση του εθνικού πλούτου από μια μαφία στοιχισμένη γύρω από τον αρχηγό του κράτους–, ο επιδεικτικός πλούτος μιας μικρής κάστας, σε απόλυτη αντίθεση με την εντυπωσιακή φτώχεια και σε συνδυασμό με την υποχώρηση του κοινωνικού κράτους (κάτι που επίσης επιθυμούν οι Δυτικοί σύμβουλοι)

*  το βάρος της νεότητας. Η πιο πολυάριθμη γενιά της Ιστορίας ενηλικιώνεται σε όλα τα αραβικά κράτη, μη διαθέτοντας, παρά τη σχετικά καλύτερή της μόρφωση, τα μέσα εισδοχής στην κοινωνία –όσον αφορά την εργασία, αλλά και την ανάληψη ευθυνών– στο μέτρο των προσδοκιών της.

Τι συμβαίνει όμως στη Συρία; Ο πρόεδρος Μπασάρ Aλ-Ασαντ, ο οποίος κατείχε αρχικά ένα κάποιο κεφάλαιο δημοφιλίας, θεώρησε ότι η πολιτική της χώρας του στην περιφέρειά της (αντίθεση με το Ισραήλ και στις πολιτικές των ΗΠΑ) θα τον έθετε στο απυρόβλητο. Πλανήθηκε πλήρως, και στη συνέχεια προσπάθησε να παρουσιάσει την ειρηνική διαμαρτυρία ως στρατιωτικοποιημένη, καθοδηγούμενη από το εξωτερικό, με στόχο την εξαφάνιση ενός καθεστώτος που αντιτίθεται στις ισραηλινές και αμερικανικές φιλοδοξίες. Αρνούμενος να επιχειρήσει σοβαρές μεταρρυθμίσεις και διάλογο με την αντιπολίτευση, καταστέλλοντας αδιακρίτως με βία τις διαδηλώσεις (που παρέμεναν κατά κύριο λόγο ειρηνικές), με τα γενικευμένα βασανιστήρια, συνέβαλε στην αύξηση της βιαιότητας και στο πέρασμα μιας μερίδας της αντιπολίτευσης στον ένοπλο αγώνα· κατάφερε, με μια κίνηση, να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την εξωτερική ανάμιξη που προσπαθούσε να αποφύγει (βλ. «Jours de tourmente en Syrie», Le Monde diplomatique, Αύγουστος 2011). Επίσης, εξυπηρέτησε τα σχέδια εκείνων που δεν προσβλέπουν στη μεταρρύθμιση (ούτε προφανώς στη δημιουργία ενός δημοκρατικού καθεστώτος), αλλά προετοιμάζουν την επίθεση ενάντια στο Ιράν και φιλοδοξούν να ρίξουν καταρχάς τον κυριότερο άραβα σύμμαχό του.

Ποιος μπορεί πραγματικά να πιστέψει, έστω και για ένα δευτερόλεπτο, ότι το σαουδαραβικό καθεστώς, ένα καθεστώς που δεν αναγνωρίζει στο εσωτερικό του καμιά διαδικασία εκλογής, επιδιώκει να εγκαθιδρύσει τη δημοκρατία στη Δαμασκό, Ένα καθεστώς, ο υπουργός Εσωτερικών του οποίου μόλις διακήρυξε ότι οι διαδηλώσεις στα ανατολικά της χώρας συνιστούν «μια νέα μορφή τρομοκρατίας»;

Ποιος μπορεί να πιστέψει πως η ελευθερία είναι το κίνητρο πίσω από τις διακηρύξεις των ΗΠΑ, της χώρας που δεν διστάζει να αποστείλει στη Συρία για ανάκριση «τρομοκράτες» που έχει συλλάβει η ίδια (πρακτική που στα αγγλικά είναι γνωστή ως derendition), ακριβώς επειδή σε αυτή τη χώρα χρησιμοποιούνται τα βασανιστήρια;

Ποιος μπορεί να πιστέψει πως η δημοκρατία είναι η έγνοια του Νικολά Σαρκοζί, που υποδεχόταν τον Μπασάρ Αλ-Άσαντ στο Παρίσι τον Ιούλιο του 2008 και του ανταπέδιδε την επίσκεψη τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς, υποστήριζε τους δικτάτορες της Τυνησίας και της Αιγύπτου και δεν ξεστόμιζε λέξη για τη σφαγή στη Γάζα μετά την ισραηλινή εισβολή τον Δεκέμβρη του 2008; Μια μικρή αξιοσημείωτη λεπτομέρεια: εκείνη την εποχή, οι δημοσιογράφοι της Le Figaro είχαν λάβει εντολές από την αρχισυνταξία τους να μην αναφέρονται ή υπονοούν επ’ ουδενί στα άρθρα τους τούς πολιτικούς κρατούμενους στη Συρία.Για όλες αυτές τις χώρες, όπως και για το Ισραήλ ο στόχος είναι η ανατροπή ενός καθεστώτος συμμάχου του Ιράν, μέσα στο πλαίσιο προετοιμασίας της επίθεσης εναντίον αυτής της χώρας. Είναι πλέον καταφανές ότι πολυάριθμες δυνάμεις, ακόμα και εντός του Εθνικού Συμβουλίου της Συρίας (ΕΣΣ), πιέζουν προς την κατεύθυνση της στρατιωτικής επέμβασης, με την υποστήριξη μιας εκπληκτικής καμπάνιας των ΜΜΕ.

Η μάχη για τη Συρία είναι επίσης μια μάχη προπαγάνδας. Το καθεστώς την έχει χάσει προ πολλού, με τις γκροτέσκες συχνά δηλώσεις του, τα καταφανή του ψεύδη και τις βάρβαρες πρακτικές του. Από την άλλη μεριά, οι πληροφορίες που διακινούνται είκοσι τέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο σε όλα τα ραδιοφωνικά και τηλεοπτικά δίκτυα, και οι οποίες δεν έχουν παρά μόνο μία πηγή, την αντιπολίτευση του εξωτερικού, είναι άραγε πραγματικές; Επί μακρόν τα μέσα απέρριπταν τις πληροφορίες για νεκρούς αστυνομικούς και αξιωματικούς, που σήμερα επιβεβαιώνονται· εδώ και ένα χρόνο, κάθε τόσο, συστηματικά, τα μέσα ανακοινώνουν ότι το κίνημα κατέλαβε τη Δαμασκό. Δεν μπορούμε παρά να νιώσουμε οδύνη για το θάνατο των δύο δημοσιογράφων στη Χομς και να υπενθυμίσουμε πως το καθεστώς, απαγορεύοντας τον περισσότερο καιρό στους δημοσιογράφους να προσέρχονται ή να μετακινούνται, συμβάλλει σ’ αυτό που διατείνεται ότι θέλει να καταστείλει (βλ. μια λεπτομερή έκθεση, που μπορεί ίσως να αμφισβητηθεί σε επιμέρους σημεία, αλλά προσφέρει μια έρευνα πεδίου που αξίζει την προσοχή μας «Syrie, une libanisation fabriquée» [Συρία, μια προμελετημένη λιβανοποίηση] CIRET-AVT και CF2R, 11.2.2012).

Αφίσα του freestyle (Μichael Thompson) από το flickr

Η στρατιωτικοποίηση της αντιπαράθεσης

Στη Χομς, η συμπεριφορά των δυνάμεων του καθεστώτος είναι απαράδεκτη· στόχος τους είναι η καταστολή όχι σε ολόκληρη την πόλη, αλλά των εξεγερμένων σουνιτικών περιοχών. Ο στρατός αντιμετωπίζει μαχητές αποφασισμένους συχνά να πολεμήσουν μέχρι τέλους, με την υποστήριξη μιας μερίδας του πληθυσμού. Αν αυτό εξηγεί τη βία των μαχών, προφανώς δεν δικαιολογεί τις θηριωδίες του καθεστώτος. Είναι ενδιαφέρον να σημειώσει κανείς τα επιχειρήματα που χρησιμοποιήθηκαν ενάντια στη Χαμάς από τον Δεκέμβρη του 2008 μέχρι τον Ιανουάριο 2009 («συλλαμβάνουν ομήρους τον πληθυσμό, ώστε να κρύβονται ανάμεσά τους») δεν έχουν ξανατεθεί στην περίπτωση της Συρίας· ας ελπίσουμε ότι δεν θα ανασυρθούν ξανά κατά την επόμενη ισραηλινή επίθεση…

Μια από τις πιο επικίνδυνες διαστάσεις αυτής της αντιπαράθεσης είναι ο κίνδυνος μετατροπής της σε αντιπαράθεση θρησκευτικών δογμάτων. Θα ήταν λάθος να πει κανείς ότι τα πάντα στη Συρία ερμηνεύονται, σε τελική ανάλυση, με βάση απλώς τη θρησκευτική ή κοινοτική ένταξη κάθε ομάδας: υπάρχουν αλεβίτες που υποστηρίζουν την αντιπολίτευση και σουνίτες που προτιμούν το καθεστώς από τους εξεγερμένους. Αλλά το καθεστώς, στηριζόμενο στην αλεβιτική του βάση, έχει αδιαμφισβήτητα αναζωπυρώσει τις εντάσεις αυτές. Από την πλευρά της η αντιπολίτευση –ή ορισμένα τμήματά της, ιδιαίτερα το Εθνικό Συριακό Συμβούλιο– δείχνει ανίκανη να προσφέρει σοβαρές εγγυήσεις για το μέλλον. Κανείς δεν φαίνεται να επισημαίνει πως οι Κούρδοι, για παράδειγμα, που ήταν ανάμεσα στους πρώτους που διαδήλωσαν (προφανώς για να αποκτήσουν ταυτότητες), παραμένουν πλέον στο περιθώριο, καθώς η άρνηση του Εθνικού Συριακού Συμβουλίου να αναγνωρίσει τα δικαιώματά τους υπήρξε σοβαρό πλήγμα γι’ αυτούς (Dogu Ergil, «Syrian Kurds », Zaman, 21.11.2012) Από την πλευρά του, το καθεστώς φαίνεται να θέλει να επανενθαρρύνει τις δραστηριότητες του PKK, ενός κόμματος το οποίο είχε χρησιμοποιήσει κατά την αντιπαράθεσή του με την Τουρκία τη δεκαετία του ’90 και το οποίο παραμένει πολύ δημοφιλές ανάμεσα στους Κούρδους της Συρίας.

Από την άλλη πλευρά, το Εθνικό Συριακό Συμβούλιο αμφισβητείται από πολυάριθμους αντιπολιτευόμενους που το κατηγορούν ως κυριαρχούμενο από τους ισλαμιστές, μαζί με κάποιες φιλοδυτικές προσωπικότητες που απευθύνονται στα διεθνή μέσα. Έτσι, μόλις δημιουργήθηκε μια νέα ομάδα, το Εθνικό Κίνημα για την Αλλαγή, με επικεφαλής τον δρ Ομάρ Κουραμπί, πρώην πρόεδρο του συριακού οργανισμού για την υπεράσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων (İpek Yezdani, «Syrian dissidents establish new bloc», Daily News, 21.2.2012), η οποία κατηγορεί το Εθνικό Συμβούλιο ότι αρνείται τους αλεβίτες ή τους τουρκμένιους μαχητές.

Άλλες κοινότητες, ιδιαίτερα οι χριστιανικές αλλά και οι Δρούζοι (Phil Sands, «Syria’s Druze community: A silent minority in no rush to take sides», The National, 22.2.2012), διστάζουν, όχι από συμπάθεια στο καθεστώς, αλλά από φόβο απέναντι στο χάος που θα ακολουθούσε την πτώση του χωρίς τις αναγκαίες διαπραγματεύσεις. Έτσι η αντιπαράθεση στρατιωτικοποιείται, περιέχοντας τα σπέρματα ενός εμφυλίου πολέμου — ίσως τη μόνη οδό διαφυγής για το καθεστώς. Ένα ρεπορτάζ της καθημερινής λιβανέζικης εφημερίδας Daily Star (23.2) για τον Ελεύθερο Συριακό Στρατό (ASL) επιβεβαιώνει δύο στοιχεία που συχνά αποκρύπτει ο Tύπος: αυτός ο στρατός έχει βάσεις στο Λίβανο (και αλλού, όπως στην Τουρκία) και δεν διστάζει να προχωρεί σε καταστολή συγκεκριμένων θρησκευτικών ομάδων, σκοτώνοντας αλεβίτες για εκδίκηση. Από την άλλη πλευρά, ιρακινοί μαχητές έχουν ενωθεί με τους σύριους εξεγερμένους (βλ. Tim Arango et Duraid Adnan, «For Iraqis, Aid to Rebels in Syria Repays a Debt», The New York Times 12.2.2012), καθώς επίσης και μέλη της Αλ Κάιντα, γεγονός που επιβεβαιώνεται και από το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών.

Βρισκόμαστε σε αδιέξοδο. Η αντιπολίτευση –ή μάλλον οι αντιπολιτεύσεις– είναι ανίκανη να ανατρέψει το καθεστώς, και το καθεστώς είναι ανίκανο να υπερνικήσει την αντιπολίτευση. Μπορούμε επίσης να πούμε ότι το μέλλον του καθεστώτος είναι ήδη προδιαγεγραμμένο: δεν του μένουν παρά μερικοί μήνες. Το ερώτημα είναι λοιπόν κατά πόσο η χώρα πρόκειται να εισέλθει σε έναν εμφύλιο πόλεμο ή θα γνωρίσει μια μορφή πολιτικής μετάβασης, η οποία απαιτεί, είτε το θέλουμε είτε όχι, τον διάλογο.

Ο Alain Gresh είναι διευθυντικό στέλεχος της Monde diplomatique. Δημοσιογράφος και μελετητής, θεωρείται ένας από τους καλύτερους αναλυτές για τα ζητήματα της Μέσης Ανατολής.

Το άρθρο (που παρατίθεται εδώ με μικρές περικοπές) δημοσιεύθηκε στο μπλογκ της «Monde Diplomatique», http://blog.mondediplo.net/2012-02-23-A-propos-de-la-Syrie


Μια σκέψη σχετικά μέ το “Σχετικά με τη Συρία

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s