Εθνικές επέτειοι και γεγονότα διαμαρτυρίας: ένα καινοφανές πρόβλημα;

Standard

του Παναγιώτη Στάθη

Από την παρέλαση στην Πάτρα, 25.3.2012

Οι πολλαπλές και πολύμορφες διαμαρτυρίες και εντάσεις στις τελευταίες εθνικές επετείους οδήγησαν σε ζωηρές συζητήσεις στα ΜΜΕ που κατέληγαν στην πλειονότητά τους σε σφοδρή αποδοκιμασία και καταδίκη των γεγονότων. Τι είναι αυτό που κάνει τα συγκεκριμένα γεγονότα διαμαρτυρίας να θεωρούνται ξεχωριστά και να επικρίνονται σε βαθμό ακόμη και αμφισβήτησης του δικαιώματος διαμαρτυρίας κατά τις ημέρες των εθνικών γιορτών;

Ο συμβολικός χαρακτήρας των επετείων

Κεντρική εκδήλωση των εθνικών επετείων είναι η σε στρατιωτικούς σχηματισμούς παρέλαση μαθητών, στρατού και σωμάτων ασφαλείας, συλλόγων και σωματείων ενώπιον εκπροσώπων των κεντρικών ή περιφερειακών αρχών και παρουσία θεατών από ευρύτερα μεσαία και λαϊκά στρώματα. Στη δομή αυτού του θεάματος είναι εγκατεστημένη μια τριμερής ιεραρχημένη σχέση με ισχυρή συμβολική σημασία: κεντρική εξουσία-συντεταγμένες εθνικές δυνάμεις-λαός. Οι παρελαύνοντες δηλαδή συμβολίζουν το, οιονεί ή πράγματι, στρατιωτικά οργανωμένο τμήμα του έθνους που, σήμερα ή στο μέλλον, έχει αποστολή την προάσπιση των αξιών που διέπουν την ελληνική κοινωνία και αρθρώνονται στο γεγονός της επετείου όπως αυτό εκάστοτε νοηματοδοτείται από την κυρίαρχη ιδεολογία. Η ιδεολογία αυτή νομιμοποιεί και στηρίζει την πολιτική εξουσία, της οποίας ο συσχετισμός δύναμης αντιπροσωπεύεται στην εξέδρα των επισήμων. Μάλιστα, σε μια ιεραρχικά δομημένη εξέδρα στην οποία ο πρόεδρος της δημοκρατίας στέκεται ξεχωριστά και ακολουθούν εκατέρωθεν και πίσω του οι υπόλοιποι εκπρόσωποι των φορέων εξουσίας. Το συντεταγμένο σώμα του έθνους παρελαύνοντας έμπροσθεν των εκπροσώπων της εξουσίας στρέφει την κεφαλή προς αυτούς σε μια συμβολική κίνηση νομιμοποίησης της δομής εξουσίας. Η παρουσία του λαού ως θεάμονος κοινού που χειροκροτεί παρέχει λαϊκή αποδοχή και νομιμοποίηση της εν λόγω ιεραρχημένης δομής και συνακόλουθα του πολιτικού συστήματος. Συνιστά, άλλωστε, μια από τις σπάνιες περιπτώσεις όπου ο λαός έρχεται σε άμεση επαφή με εκπροσώπους της κεντρικής εξουσίας, ιδιαίτερα μάλιστα τα τελευταία χρόνια οπότε οι προεκλογικές συγκεντρώσεις έχουν υποκατασταθεί από τηλεοπτικές συζητήσεις. Επιπλέον στις παρελάσεις αποτυπώνονται πολλαπλώς κυρίαρχες εκδοχές της δημόσιας ιστορίας: ενσωματώνονται νοερές ιστορικές γενεαλογίες (π.χ. παρελαύνουν ανάπηροι πολέμου, απόγονοι των Μακεδονομάχων, τμήματα ευζώνων, σύλλογοι με παραδοσιακές ενδυμασίες κλπ.), συχνά ένας εκφωνητής διανθίζει την περιγραφή της παρέλασης με αφηγήσεις των ιστορικών γεγονότων των τιμώμενων επετείων και συνδέσεις του ιστορικού παρελθόντος με το παρόν, ενώ στο τέλος της παρέλασης οι επίσημοι κάνουν δηλώσεις εκθέτοντας την εκδοχή τους για το μήνυμα της επετείου. Συνακόλουθα, οι επετειακές εκδηλώσεις συνιστούν τόπους συνάντησης της ιστορικής μνήμης και της επικαιρότητας, και συνακόλουθα τόπους όπου το ιστορικό παρελθόν φιλτράρεται από τη συγκυρία. Καθώς, λοιπόν, οι επέτειοι αποτελούν δημόσια γεγονότα με σημαντική εμβέλεια, η δημόσια ιστορία που ενσαρκώνεται σε αυτές αποκτά αντίστοιχη σημασία.

Επομένως, οι παρελάσεις συνιστούν συμβολικές τελετές συναίνεσης ή και νομιμοποίησης των πολιτικών ελίτ και συνακόλουθα του πολιτικού συστήματος, της κυρίαρχης ιδεολογίας και της δημόσιας ιστορίας. Από αυτή την άποψη, οι εθνικές επέτειοι αποτελούν επινοημένες παραδόσεις, σύμφωνα με την ανάλυση του Έρικ Χομπσμπάουμ,[1] και αποκτούν ισχύ εθνικού συμβόλου, του οποίου η προσβολή προσλαμβάνεται ως βαρύ αμάρτημα που στρέφεται ενάντια στην εθνική ιστορία.

Οι επέτειοι ως ευκαιρία πολιτικής διαμαρτυρίας

Πράγματι, σε περιόδους ομαλής πολιτικής κατάστασης διαμορφώνονται βαθμιαία συναινετικές προσλήψεις των ιστορικών γεγονότων που τιμώνται στις επετείους και των τρόπων εορτασμού τους. Σε περιόδους όμως πολιτικής κρίσης είναι δυνατόν οι συναινέσεις να διαρρηγνύονται. Τότε κοινωνικές ομάδες ή πολιτικές συλλογικότητες αντιπαρατίθενται στο πολιτικό σύστημα, ή έστω σε ορισμένες πλευρές του, εκφράζοντας μια αντίπαλη ιδεολογία που περιλαμβάνει επίσης μια διαφορετική εκδοχή ιστορίας, η οποία συχνά εκβάλλει σε δημόσιες τελετές όπως οι εθνικοί επέτειοι, παίρνοντας τη μορφή είτε γεγονότων διαμαρτυρίας είτε εναλλακτικών και αντίπαλων τελετών εορτασμού.

Στο παρελθόν δεν είναι λίγα τέτοια παραδείγματα. Μεταξύ 1838 (που θεσπίστηκε η επέτειος της 25ης Μαρτίου) και 1843 (κίνημα της 3ης Σεπτέμβρη που επέβαλε σύνταγμα) αντιοθωνικοί κύκλοι οργάνωσαν εναλλακτικούς εορτασμούς που τόνιζαν το φιλελεύθερο χαρακτήρα του Εικοσιένα έναντι του απολυταρχικού καθεστώτος του Όθωνα.[2] Το 1875 ιδιωτικοί σύλλογοι διοργάνωσαν εορτασμούς της 25ης Μαρτίου στους οποίες συνέδεαν την επανάσταση με το κίνημα της 3ης Σεπτέμβρη καταγγέλλοντας έτσι την ανώμαλη λειτουργία του κοινοβουλευτικού συστήματος της εποχής. Παράλληλα ο λαός παρακολούθησε τη βασιλική πομπή και τη στρατιωτική παρέλαση ψυχρά, χωρίς ζητωκραυγές και επευφημίες.[3]Στην επέτειο του 1936 φοιτητές φώναξαν αντιφασιστικά συνθήματα συνδέοντας την πράξη τους με τον φιλελεύθερο αγώνα του Εικοσιένα.[4] Στις πρώτες μεταπολεμικές επετείους της 28ης Οκτωβρίου, το 1944-1945, το ΕΑΜ, το μπλοκ Κέντρου-Δεξιάς και η Ακροδεξιά αντιπαρατίθενται τόσο στους τρόπους εορτασμού όσο και στην ιστορική ερμηνεία της επετείου. Οι εαμικές δυνάμεις προβαίνουν σε διαδηλώσεις, ενώ οι αντίπαλοι πριμοδοτούν το στρατιωτικό χαρακτήρα της παρέλασης. Η Αριστερά, με σύνθημα λαοκρατία, τονίζει την αντιφασιστική διάσταση του πολέμου. Τα αστικά κόμματα δίνουν έμφαση στον πανεθνικό χαρακτήρα του πολέμου αποφεύγοντας πολιτικές συνδηλώσεις. Η ακροδεξιά υπογραμμίζει το «Όχι» των Μεταξά και βασιλιά Γεωργίου στην προοπτική της επιστροφής του τελευταίου. Η νοηματοδότηση της επετείου με βάση τις προτεραιότητες της συγκυρίας είναι εμφανής.[5]Στις εθνικές επετείους των ετών 1963-1966 πλήθη πολιτών φώναζαν συνθήματα υπέρ της δημοκρατίας, διαμαρτυρόμενοι για την ανώμαλη πολιτική κατάσταση της περιόδου.[6] Στα 1979-1980 οι προσπάθειες αριστερών σωματείων της Εθνικής Αντίστασης να καταθέσουν στεφάνια και να συμμετέχουν στις παρελάσεις κατέληξε σε επεισόδια και συλλήψεις. Ήταν η εποχή που η Αριστερά διεκδικούσε την αναγνώριση της συμβολής της στην Εθνική Αντίσταση του 1941-1944.[7]

Οι τελευταίες εθνικές (28η Οκτωβρίου, 17η Νοέμβρη, 25η Μαρτίου) και τοπικές επέτειοι (Γιάννενα, Ρόδος), ακόμη και η θρησκευτική γιορτή των Θεοφανείων χρωματίστηκαν από μια ευρεία γκάμα εκδηλώσεων διαμαρτυρίας: αποδοκιμασίες των πολιτικών, διαδηλώσεις – αντι-παρελάσεις, στροφή της κεφαλής στην αντίθετη κατεύθυνση από αυτή των επισήμων, παρέλαση τμημάτων με μαύρα μαντίλια, παρεμπόδιση της παρέλασης μέχρι να αποχωρήσουν οι πολιτικοί εκπρόσωποι από τις εξέδρες των επισήμων, αλλά και ορισμένες βιαιότερες ενέργειες όπως μούντζες στους πολιτικούς, εκτόξευση γιαουρτιών, επιθέσεις στις αστυνομικές δυνάμεις όταν εμπόδιζαν ομάδες διαδηλωτών να πλησιάσουν τους επισήμους, μέχρι και μεμονωμένες ατομικές επιθέσεις σε πολιτικούς. Η αντίδραση των αρχών ήταν επίσης ποικίλη: αύξηση των αστυνομικών δυνάμεων επιτήρησης, τοποθέτηση κιγκλιδωμάτων για τον περιορισμό των θεατών-διαδηλωτών, απόσυρση των εξεδρών των επισήμων για να μην ξεχωρίζουν οι πολιτικοί από το πλήθος, αποφυγή των πολιτικών να εμφανιστούν στις παρελάσεις, ματαίωση της παρέλασης μπροστά στον όγκο των διαμαρτυρομένων.

Την 25ης Μαρτίου η αστυνομία προχώρησε ακόμη και σε προληπτικές προσαγωγές και κράτηση πολιτών  στα αστυνομικά τμήματα στη διάρκεια της παρέλασης, μέτρο που σαφώς παραβιάζει τα ατομικά δικαιώματα εφόσον η προσαγωγή διενεργήθηκε σε πολίτες που δεν έδωσαν αφορμή. Στην κεντρική τελετή της 28ης Οκτωβρίου στη Θεσσαλονίκη αποχώρησε ο πρόεδρος της Δημοκρατίας και ματαιώθηκε η στρατιωτική παρέλαση. Η αντίστοιχη παρέλαση της 25ης Μαρτίου στην Αθήνα πραγματοποιήθηκε ουσιαστικά με μόνους θεατές τους επισήμους και την αστυνομία εφόσον οι πολίτες απαγορεύτηκε πλησιάσουν στο Σύνταγμα, ακυρώνοντας ουσιαστικά το δημόσιο χαρακτήρα της τελετής. Στο μέτρο δηλαδή που η παρέλαση συνιστά μια συμβολική απότιση φόρου τιμής του έθνους στους αγωνιστές του Εικοσιένα, στην πρόσφατη περίπτωση το έθνος απουσίαζε αποκλεισμένο από εκείνες τις δυνάμεις που είναι ταγμένες να το προστατεύουν.Ο κυρίαρχος λόγος για τα γεγονότα

Η στάση της συντριπτικής πλειονότητας τόσο των εκπροσώπων των πολιτικών κομμάτων όσο και των ΜΜΕ, των διαμορφωτών γνώμης δηλαδή, απέναντι στα γεγονότα ήταν λίγο ως πολύ ενιαία. Διαμόρφωσαν ένα λόγο σύμφωνα με τον οποίο βίαιες μειοψηφίες, υποκινούμενες από ακραίους πολιτικούς σχηματισμούς με στόχο τη δημιουργία εντυπώσεων (βλ. κυρίως ΣΥΡΙΖΑ), καθύβρισαν τους θεσμούς και  τα σύμβολα της δημοκρατίας και προσέβαλαν την ιστορική μνήμη και τα αισθήματα του λαού. Οι μειοψηφίες αυτές καλλιεργούν συνθήκες διχασμού σε μια συγκυρία που χρειάζεται εθνική ενότητα· εννοείται εδώ ενότητα στρατευμένη στην πολιτική και την ιδεολογία των κομμάτων που συνδιαμορφώνουν σήμερα τη διαχείριση της οικονομικής κρίσης. Αντίθετα τα «πρωτοφανή» επεισόδια προκαλούν ανεπανόρθωτη ζημιά στην οικονομία καθώς αμαυρώνουν την εικόνα της Ελλάδας στο εξωτερικό επιφέροντας ισχυρό πλήγμα στον τουρισμό και παράλληλα οδηγούν στο κλείσιμο τις επιχειρήσεις του κέντρου της Αθήνας. Σύμφωνα μάλιστα με τους παραγωγούς αυτού του λόγου, οι βίαιες μειοψηφίες αμαυρώνουν το νόημα των επετείων καθώς διχάζουν το έθνος ενώ, τόσο στην επανάσταση όσο και στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το έθνος ενωμένο αντιμετώπισε τον εκάστοτε εχθρό.

Νϊκος Εγγονόπουλος, "Σύνθεση με αρχαίο πολεμιστή", 1945

Είναι, νομίζω, προφανείς η στρεβλή παρουσίαση των συμβάντων και η ιστορική αυθαιρεσία στο λόγο των ΜΜΕ. Καταρχάς, όπως προσπάθησα να δείξω, τα γεγονότα δεν είναι πρωτοφανή. Τα γεγονότα διαμαρτυρίας αποτελούν συστατικό στοιχείο της ιστορίας των επετείων συνυφασμένο με την εκάστοτε πολιτικοκοινωνική αντιπαράθεση. Ανακριβές είναι επίσης το επιχείρημα ότι το έθνος ήταν ενωμένο στο Εικοσιένα και στον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο. Οι εμφύλιοι πόλεμοι στη διάρκεια της επανάστασης και οι εμφύλιες συγκρούσεις στο τέλος της Κατοχής υποδεικνύουν το αντίθετο. Η επίκληση όμως της εθνικής ενότητας σε αυτές τις ιστορικές περιόδους, έστω και αυθαίρετα κατασκευασμένης, επιδιώκει, εν προκειμένω, να λειτουργήσει παραδειγματικά για τον περιορισμό των κοινωνικών αντιδράσεων και την επίτευξη της κοινωνικής συναίνεσης στην ασκούμενη πολιτική στο μέτρο που η πολιτική επιχειρηματολογία υπέρ αυτής δεν είναι επαρκώς πειστική. Εξάλλου οι διαμαρτυρίες στις επετείους δεν εκφράστηκαν από μειοψηφίες. Σε αρκετές περιπτώσεις ήταν αυθόρμητες, ενώ όσες ξεκίνησαν από οργανωμένες δυνάμεις είχαν ευρεία λαϊκή επιδοκιμασία. Διαφορετικά θα ήταν δύσκολο σε τόσες πόλεις να έχουν τέτοια αποτελεσματικότητα. Άλλωστε ούτε ο ΣΥΡΙΖΑ ή η εξωκοινοβουλευτική Αριστερά, ούτε η ακροδεξιά, που θεωρήθηκαν οι κύριοι υποκινητές των γεγονότων, έχουν τη δύναμη να κινητοποιήσουν ευρύτερα τμήματα πληθυσμού εάν δεν υπάρχει η ανάλογη δεκτικότητα. Αντιθέτως, η αντίληψη που θεωρεί το λαό παθητικό δέκτη είναι μάλλον δείγμα προϊόντος αυταρχισμού των πολιτικών ελίτ, ο οποίος σήμερα αποτυπώνεται τόσο γενικότερα στην αντιμετώπιση της κρίσης όσο και ειδικότερα στην καταστολή των κινητοποιήσεων από τον κυρίαρχο συνασπισμό πολιτικών δυνάμεων. Σκόπιμη επίσης στο λόγο δημοσιογράφων και πολιτικών ήταν η σύγχυση μεταξύ ειρηνικής διαμαρτυρίας και βίαιων επεισοδίων (τα οποία ήταν μάλλον περιορισμένα) και η συλλήβδην καταδίκη όλων των αποδοκιμασιών. Αλλά όσο επιθυμητή είναι η επευφημία στην παρέλαση, άλλο τόσο ανεκτή οφείλει να είναι και η αποδοκιμασία. Σκόπιμη ήταν επίσης η σύγχυση ως προς τους στόχους των κινητοποιήσεων. Οι διαμαρτυρίες δεν είχαν στόχο τη ματαίωση των παρελάσεων αλλά την αποδοκιμασία της πολιτικής ηγεσίας που παρίσταντο ως επίσημοι. Άλλωστε οι διαμαρτυρόμενοι δεν εκδίωξαν παντού όλους τους επισήμους. Στο Ηράκλειο (28/10) η παρέλαση διεξήχθη μπροστά στον αρχιεπίσκοπο Κρήτης και στους υπερήλικες αγωνιστές της Εθνικής αντίστασης που ο κόσμος τοποθέτησε στην εξέδρα των επισήμων. Στη Σύρο (28/10) οι διαμαρτυρόμενοι τοποθέτησαν στη θέση των επισήμων μικρά παιδιά σε μια συμβολική κίνηση απονομιμοποίησης εν συνόλω της σημερινής ιθύνουσας τάξης, θεωρώντας μόνη ελπίδα για το μέλλον την αυριανή γενιά.

Ρωγμές στην κοινωνική συναίνεση

Συνεπώς όλες οι διαμαρτυρίες είχαν αποκλειστικό στόχο τους εκπροσώπους του πολιτικού συστήματος το οποίο προσέλαβαν ως υπεύθυνο τόσο για την μεταπολιτευτική διακυβέρνηση που οδήγησε στην οικονομική κρίση, όσο και για την σημερινή αδυναμία του να την επιλύσει. Επιπλέον, ορισμένα συνθήματα των διαδηλωτών υποδεικνύουν αμεσότερες διασυνδέσεις με το νόημα των επετείων. Ενδεικτικά, το «Όχι στο 4ο Ράιχ» υποδηλώνει ότι εκτεταμένα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας προσλαμβάνουν τις πολιτικές διαχείρισης της κρίσης, που εν πολλοίς επιβάλλονται από τον διεθνή παράγοντα, ως παραχώρηση εθνικής κυριαρχίας και συνακόλουθα ως εθνική προδοσία από τους έλληνες πολιτικούς και ως απόπειρα κατοχής –κυρίως από τη Γερμανία που μοιάζει να είναι ο κύριος υποβολέας της ασκούμενης πολιτικής. Από αυτήν την άποψη, η συμπλοκή της κυρίαρχης νοηματοδότησης της 28ης Οκτωβρίου με την πρόσληψη της σημερινής δραματικής συγκυρίας επέδρασαν καθοριστικά στην κοινωνική αποδοχή των επιτρεπτών σημερινών τρόπων εορτασμού της επετείου: αφενός δηλαδή το ιστορικό παρελθόν της Γερμανίας, ο ρόλος της στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο υποβάλλει αναλογίες με τη σημερινή συγκυρία και το ρόλο της Γερμανίας στη συντήρηση της κρίσης, τοποθετώντας την και σήμερα στη θέση του βασικού εχθρού. Αφετέρου η αδυναμία ή η απροθυμία αντίστασης της σημερινής ιθύνουσας πολιτικής τάξης στις επιταγές οικονομικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ειδικότερα της Γερμανίας, καθιστά τους έλληνες πολιτικούς ομόλογους των δωσιλόγων της περιόδου της Κατοχής και συνακόλουθα καθιστά ανεπίτρεπτο να εκπροσωπήσουν αυτοί το έθνος και να δεχτούν τιμές σε μια ιστορική επέτειο αντίστασης του έθνους στη γερμανική κατοχή. Οι αναλογίες αυτές μεταφέρθηκαν τόσο στην επέτειο του Πολυτεχνείου με την αντιστοίχηση της σημερινής κυβέρνησης με τη χούντα, όσο και στην 25η Μαρτίου, μολονότι σε μικρότερο βαθμό.

Επομένως, οι λαϊκές διαμαρτυρίες στις επετείους ούτε είχαν στόχο να προσβάλλουν ούτε προσέβαλαν την ιστορική μνήμη και τους θεσμούς. Από την άλλη μεριά η παρουσίαση και η καταδίκη των γεγονότων από την πλειονότητα των ΜΜΕ δεν εδράζεται σε μια κριτική προσέγγιση αλλά συνιστά μια συντηρητική αμυντική στάση απέναντι στην αυτονόμηση ευρύτατων τμημάτων των λαϊκών και μεσαίων στρωμάτων από τις κομματικές επιταγές και τον κυρίαρχο λόγο και εκφράζει τον φόβο των ελίτ για την αποδόμηση της κυρίαρχης ιδεολογίας που στηρίζει τις κοινωνικές δομές, και για την αποδιάρθρωση της παραδεδομένης κοινωνικής συναίνεσης και του πολιτικού συστήματος, το οποίο όμως οι ίδιες καταγγέλλουν ως υπεύθυνο για τη σημερινή κατάσταση.

Γιάννης Τσαρούχης, "Η Εθνική Απελευθέρωσις"

Συμπερασματικά, οι τελετές στις εθνικές επετείους συνιστούν μείζονα γεγονότα στα οποία εγγράφονται συμβολικές πρακτικές κοινωνικής αποδοχής ή διαμαρτυρίας στις πολιτικές αρχηγεσίες ή και στο πολιτικό σύστημα, καθώς ευνοούνται από την άμεση επαφή του λαού με τους φορείς εξουσίας. Παράλληλα, καθώς οι εθνικές επέτειοι συνιστούν μείζονα πεδία έκφρασης δημόσιας ιστορίας, οι εν λόγω τελετές επενδύονται με ένα λόγο για το παρελθόν που εκβάλλει γενεαλογικά στο παρόν. Στο μεγαλύτερο διάστημα της μεταπολιτευτικής περιόδου ο λόγος του πολιτικοκοινωνικού συνασπισμού εξουσίας υπήρξε ηγεμονικός αποσπώντας κοινωνική συναίνεση ή έστω ανοχή. Η κρίση όμως δημιούργησε δυσαρέσκειες και ρήγματα, απελευθέρωσε και τροφοδότησε συγκρουόμενες δυναμικές και οδήγησε στη διαμόρφωση ή ενδυνάμωση εναλλακτικών λόγων. Οι λόγοι αυτοί δεν είναι συγκροτημένοι με επαρκή σαφήνεια και συνοχή, χαρακτηρίζονται από εμφανείς λαϊκιστικές αποκλίσεις και δεν μπορούν να διατυπώσουν, τουλάχιστον ακόμη, ικανοποιητικές και με ευρύτερη εμβέλεια προτάσεις για την έξοδο από την κρίση και τη συγκρότηση ενός εναλλακτικού συνασπισμού εξουσίας. Έτσι στις επετείους εκφράστηκε, για πρώτη φορά από τη μεταπολίτευση σε τέτοια ένταση, μια αντίδραση στο παραδεδομένο τελετουργικό με τρεις άξονες: α) αποδοκιμασία της σημερινής πολιτικής ηγεσίας και, σε κάποιο βαθμό, του πολιτικού συστήματος, β) έμπρακτη αμφισβήτηση, μολονότι πιθανόν συγκυριακή, της παρέλασης με την υποκατάσταση της από διαδηλώσεις σε ορισμένες περιπτώσεις, γ) αμφισβήτηση της κυρίαρχης δημόσιας ιστορίας με απόρριψη των υφιστάμενων ιστορικών γενεαλογιών μεταξύ των ιστορικών πρωταγωνιστών του παρελθόντος και του σημερινού πολιτικού συστήματος, μολονότι αυτή η αμφισβήτηση δεν φαίνεται να επιφέρει τροποποιήσεις στην προσέγγιση των καθαυτό ιστορικών γεγονότων. Απέναντι σε αυτή τη λαϊκή διαμαρτυρία, οι πολιτικοκοινωνικές ελίτ αντέδρασαν αφενός με αυταρχικά μέτρα, αφετέρου με καταγγελτικό και καταδικαστικό λόγο αποσκοπώντας στην καταστολή και την ηθική απονομιμοποίηση της διαμαρτυρίας.*

O Παναγιώτης Στάθης είναι ιστορικός

* Το παρόν κείμενο αποπειράται μια ανάλυση των γεγονότων διαμαρτυρίας που συνέβησαν στις επετείους και δεν συνεπάγεται τη συμφωνία του συντάκτη με τις εκδοχές δημόσιας ιστορίας που εκφράστηκαν από τους διαμαρτυρόμενους, ή με όλες τις μορφές της διαμαρτυρίας, και με το σύνολο ιδεολογικό λόγο που επενδύθηκε αυτή. Ένα μέρος της διαμαρτυρίας άλλωστε είχε ακροδεξιό πρόσημο και λαϊκιστικά χαρακτηριστικά.


[1] Eric Hobasbwm – Terence Ranger (επιμ.), Η επινόηση της παράδοσης, Αθήνα, Θεμέλιο 2004.

[2] Χριστίνα Κουλούρη, «Γιορτάζοντας το Έθνος: Εθνικές επέτειοι στην Ελλάδα του 19ου αιώνα», Αθέατες όψεις της ιστορίας. Κείμενα αφιερωμένα στον Γιάννη Γιαννουλόπουλο, Αθήνα, Ασίνη, 2012, σ. 181-210∙ Χριστίνα Κουλούρη, Μύθοι και σύμβολα μιας εθνικής επετείου, Κομοτηνή, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, 1995.

[3] Χριστίνα Κουλούρη, «Γιορτάζοντας το Έθνος», ό.π.

[4] Βλ. εφημ. Ριζοσπάστης, φύλλα των 25-3-1936 και 26-3-1936.

[5] Βλ. τα φύλλα των εφημερίδων Ελευθερία 30-10-1945, Εμπρός 28-10-1945 και 30-10-1945, και Ριζοσπάστης 29-10-1944, 28-10-1945 και 30-10-1945.

[6] Θανάσης Χ. Θεοδώρου – Δημήτρης Παπανικολόπουλος – Γιώργος Τσιρίδης, «Κόσμος πάει κι έρχεται και ο κόσμος δεν αλλάζει», Παιδεία και Κοινωνία [ένθετο της εφημ. Η Αυγή της Κυριακής], τχ. 73 (1.4.2012), σ.8-9.

[7] Βλ. τα φύλλα των εφημ. Ριζοσπάστης 29-3-1979, 25-3-1980 και 27-3-1980· Μακεδονία 28-3-1979 και 27-3-1980.

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Εθνικές επέτειοι και γεγονότα διαμαρτυρίας: ένα καινοφανές πρόβλημα;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s